PROGRAM
OBCHODÓW
PierwszaWojna.info
Organizator: Gospodarz:
Oddział PTTK
w Gorlicach
Urząd Miejski
w Gorlicach
Starostwo P...
PROGRAM
OBCHODÓW
PierwszaWojna.info
Organizator: Gospodarz:
Oddział PTTK
w Gorlicach
Urząd Miejski
w Gorlicach
Starostwo P...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Siary, Przełęcz Małastowska, tablice informacyjne

169

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
169
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Siary, Przełęcz Małastowska, tablice informacyjne

  1. 1. PROGRAM OBCHODÓW PierwszaWojna.info Organizator: Gospodarz: Oddział PTTK w Gorlicach Urząd Miejski w Gorlicach Starostwo Powiatowe w Gorlicach Współorganizator: Partnerzy: Patroni medialni: Stowarzyszenie Przemysłu Naftowego przy Skansenie „Magdalena” Stowarzyszenie Historyczne „Bitwa pod Gorlicami 1915” Leżąca w sąsiedztwie Gor- lic, malowniczo położona nad Sękówką niewielka miejscowość Siary zyskała na znaczeniu na początku XX wieku, kiedy tutejszy dwór wraz z otaczają- cym go parkiem i zabu- dowaniami gospodarczy- mi zakupił Władysław Długosz. Na przełomie XIX i XX wieku dorobił się fortuny w przemyśle naf- towym, jednocześnie stał się jedną z ważniejszych figur politycznych w Ga- licji. Przed I wojną świa- tową Długosz zajmował stanowisko ministra dla Galicji przy rządzie au- striackim, a po wyzwole- niu stał się członkiem Pol- skiej Komisji Likwidacyj- nej, która przejęła władzę z rąk austriackich w Kra- kowie 31 października 1918 roku, później sena- torem. Około 1898 roku Długosz odkupił majątek od swojego teścia, Wła- dysława Dembowskiego, i przeprowadził gruntow- ną przebudowę założenia, które uzyskało wówczas reprezentacyjny charak- ter. Autorem neobaroko- wej sylwety pałacu był prawdopodobnie lwowski architekt Władysław Ha- licki, choć niektóre źródła wskazują na Ferdynanda Fellnera z wiedeńskiego atelier architektonicznego Fellner & Helmer. Żadne ze źródeł nie podaje jed- noznacznego autorstwa. Pałac swoją bryłą przypo- mina jednakże brzeską re- zydencję Goetzów- -Okocimskich będącą pro- jektem tego biura. Twórcą siarskiego zało- żenia parkowego, według przekazów ustnych ro- dziny Długoszów, został Arnold Röhring, projek- tant Parku Stryjskiego we Lwowie, uznawanego za jeden z najpiękniej- szych parków publicz- nych Europy. Dekoracje architektoniczne i rzeź- biarskie w ogrodzie par- kowym w Siarach zdają się także nawiązywać do baroku. I wojna światowa nie omi- nęła Siar – pałac ucierpiał, jednak już w 1916 roku, po przesunięciu się frontu na wschód, naprawiono zniszczenia i dobudowa- no południowe skrzydło, gdzie umieszczono apar- tament Długosza. W 1928 roku budynek spłonął, od- budowano go w niezmie- nionym kształcie. Mają- tek pozostawał własno- ścią rodziny Długoszów do 1945 roku, choć już podczas II wojny świato- wej został przejęty przez Niemców, mieścił się tu między innymi szpital. W latach powojennych założenie niszczało. Póź- niej na długie lata przejęła je Stadnina Koni Skarbu Państwa (1950–1994). Obecnym właścicielem pałacu jest Edward Brzo- stowski. Joanna Nowostawska-Gyalókay Fotografia lotnicza założenia pałacowo- -parkowego w Siarach od strony zachodniej, 1930, z arch. A. Zachariasz Władysław Długosz, z arch. Muzeum Regionalnego PTTK w Gorlicach Uroczystość otwarcia domu ludowego w Siarach. Rodzina Długoszów pośrodku (Kamila i Władysław z dziećmi: Tadeuszem, Janem i Marią), z arch. Muzeum Regionalnego PTTK w Gorlicach Fragment pergoli i fontanna z basenem, z arch. Muzeum Regionalnego PTTK w Gorlicach Odbudowa pałacu po zniszczeniach wojennych, na rusztowaniu rodzina Długoszów z żołnierzami armii austro- -węgierskiej, ok. 1916, z arch. Muzeum Regionalnego PTTK w Gorlicach Pałac Długoszów w Siarach Obiekt prezentowany w ramach XVI Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego. Wielki wybuch 1914–1918 dnidziedzictwa.pl
  2. 2. PROGRAM OBCHODÓW PierwszaWojna.info Organizator: Gospodarz: Oddział PTTK w Gorlicach Urząd Miejski w Gorlicach Starostwo Powiatowe w Gorlicach Współorganizator: Partnerzy: Patroni medialni: Stowarzyszenie Przemysłu Naftowego przy Skansenie „Magdalena” Stowarzyszenie Historyczne „Bitwa pod Gorlicami 1915” 28 lipca 1914 roku wy- buchła I wojna światowa. Pierwszy rok jej trwania w Galicji Zachodniej zazna- czył się jako nieprzerwa- ne pasmo walk pomiędzy armiami rosyjską i austro- ­-węgierską. W listopadzie 1914 roku front zbliżył się pod sam Kraków, Rosjanie zajęli okolice Wieliczki, to- czyły się boje na linii Boch- nia–Tarnów, w okolicach Limanowej, Nowego Sącza, Tuchowa. W maju 1915 roku prowadzona dotąd wojna pozycyjna została przełamana przez armię au- striacką zaplanowanym, de- cydującym atakiem w okoli- cach Gorlic. Zaciekłe walki przyniosły setki tysięcy ofiar. Kiedy front prze- sunął się dalej na wschód w czerwcu 1915 roku, w Wiedniu zapadła decy- zja o konieczności budowy cmentarzy dla pośpiesznie chowanych poległych. 3 li- stopada 1915 roku powo- łano IX Wydział Grobów Wojennych (Kriegsgräber­ abteilung). Obejmował on wszystkie miejsca walk ar- mii austro-węgierskiej od Serbii poprzez Dolomity włoskie i tereny nad rzeką Piawą, Wołyń, po Karpaty Wschodnie. Galicję podzie- lono na trzy strefy, jedną z nich stał się krakowski Oddział Grobów Wojen- nych. Ten z kolei podzie- lono na dziesięć okręgów cmentarnych. Zadaniem wydziału i po- szczególnych oddziałów było pochowanie poległych oraz uczczenie ich pamię- ci poprzez budowę całych kompleksów cmentarnych, na których wszyscy – bez względu na przynależność do armii – mieli być trak- towani jako bohaterowie. Był to ewenement w dzie- jach ludzkości, choć po raz pierwszy z podobnym traktowaniem poległych żołnierzy można się chyba IV. 1915. Na odcinku gorlickim znaleziono przy naprawie trawerzy rowu strzeleckiego – grób żołnierzy rosyjskich, za: Album zdjęć fotograficznych 100 pp. Ziemi Cieszyńskiej przekazany Gorlicom przez Gen. Franciszka Latinika w 25-tą rocznicę „Bitwy pod Gorlicami” 2.V.1915, z arch. Muzeum Regionalnego PTTK w Gorlicach Plac zakładu robót drzewnych Wydziału Grobów Wojennych w Ołomuńcu, za: R. Broch, H. Hauptmann, Zachodniogalicyjskie groby bohaterów z lat wojny światowej 1914–1915, Tarnów 1993 Cmentarz nr 60 na Magurze Małastowskiej projektu D. Jurkovi a, za: R. Broch, H. Hauptmann, Zachodniogalicyjskie groby bohaterów z lat wojny światowej 1914–1915, Tarnów 1993 Dušan Jurkovi , za: A. Partridge, Otwórzcie bramy pamięci. Cmentarze wojenne z lat 1914– –1918 w Małopolsce, Kraków 2005 Cmentarz nr 60 na Magurze Małastowskiej, lata 30. XX w., z arch. NAC Cmentarz wojskowy nr 60 na Przełęczy Małastowskiej Obiekt prezentowany w ramach XVI Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego. Wielki wybuch 1914–1918 Centralne miejsce na cmen- tarzu zajmuje drewniana budowla w kształcie ka- plicy. Jej ściany pokrywa gont, szczyt wieńczy apli- kacja w kształcie połączo- nych z sobą krzyży. Po- środku budowli widnieje malowana płaskorzeźba Madonny z Dzieciątkiem. Choć wiele źródeł histo- rycznych podaje, że jest to obraz malowany na szkle – taka informacja znajduje się we wspomnianym dzie- le Brocha i Hauptmanna – ostatnie prace konserwa- torskie rewidują ten pogląd. Pod obrazem umieszczono inskrypcję w języku nie- mieckim autorstwa Hansa Hauptmanna. Symetrycznie rozmieszczone po obu stro- nach głównej alejki groby ujęte są w kamienne i be- tonowe obramowania. Nad nimi wznoszą się nagrob- ki w kształcie ażurowych krzyży. Emaliowane tablicz- ki z nazwiskami poległych wskazują na przynależność było spotkać po wojnie se- cesyjnej w Stanach Zjedno- czonych. Dowódcą krakowskiego Oddziału Grobów Wojen- nych został, wówczas kapi- tan, Rudolf Broch, sprawny organizator i esteta, który umiejętnie dobierał sobie utalentowanych współ- pracowników spośród pro- jektantów, architektów, malarzy, rysowników i rzeź- biarzy, a także inżynierów budownictwa, fotografów, ogrodników i rzemieślni- ków. Organizowano kon- kursy wewnętrzne na naj- lepszy projekt, a także na poszczególne elementy wy- stroju cmentarza. Pozyski- wano grunty pod budowę, organizowano materiały – kupując bądź też przyjmu- jąc darowizny – ekshumo- wano zwłoki, ewidencjono- wano je, zmagano się z nie- wielkim budżetem i szyb- ko upływającym czasem. W rezultacie pod nadzorem Brocha powstały cmenta- rze o wysokim poziomie artystycznym, wybudowa- ne w rekordowym tempie dwóch lat. Spośród ponad 300 cmenta- rzy znajdujących się obecnie w granicach administracyj- nych Małopolski postanowi- liśmy pokazać Państwu dwa, o odmiennych wyrazach ar- tystycznych. Cmentarz nr 60 na Przełę- czy Małastowskiej (I Okręg Cmentarny – Nowy Żmi- gród) założono w miejscu stanowisk bojowych z maja 1915 roku, dziś miejsce to gęsto otula las. Został on zaprojektowany przez Du- šana Jurkovi a, słowackie- go architekta, absolwenta wiedeńskiej Kunstgeverbe- schule, powołanego do woj- ska na początku 1915 roku, który równocześnie spra- wował opiekę nad całym I Okręgiem Cmentarnym. żołnierzy do wielu naro- dów europejskich. Często na krzyżach odnajdujemy zawiązane wstążki w różno- rodnych barwach narodo- wych – to dowód, że wciąż trwa pamięć o poległych. Jurkovi przy projektowa- niu cmentarza sięgnął po drewno i kamień, lokalne surowce wykorzystywa- ne przez projektantów ar- chitektury wernakularnej (rodzimej), której idea zro- dziła się w drugiej połowie XIX wieku w Anglii i miała wielu zwolenników także po obu stronach Karpat. Z tego samego źródła sztu- ki ludowej czerpał zarówno Stanisław Witkiewicz, jak i czołowy węgierski archi- tekt nurtu organicznego, Károly Kós. Joanna Nowostawska-Gyalókay dnidziedzictwa.pl

×