Your SlideShare is downloading. ×
Chioglossa, 3: 7-13. A Coruña, 2011    Primeiras citas de Anax parthenope (Odonata: Aeshnidae) para        Galicia e datos...
8                                                                                       Chioglossa, 3 (2011)Figura 1. Cuad...
Anax parthenope en Galicia                                                                                     9entre as 8...
10                                                                                            Chioglossa, 3 (2011)Figura 3...
Anax parthenope en Galicia                                                                          11e pola súa interese ...
12                                                                                   Chioglossa, 3 (2011)  informes mensua...
Anexo 1. Rexistros de Anax parthenope en Galicia durante o ano 2010 (N=14). [Records of Anax parthenope in Galicia during ...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Primeiras citas de Anax parthenope para Galicia e datos sobre o seu hábitat e comportamento

4,117

Published on

Martínez, E., da Silva, G. & Romay, C. D. 2011. Primeiras citas de Anax parthenope para Galicia e datos sobre o seu hábitat e comportamento. Chioglossa, 3: 7-13.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
4,117
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
21
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Primeiras citas de Anax parthenope para Galicia e datos sobre o seu hábitat e comportamento"

  1. 1. Chioglossa, 3: 7-13. A Coruña, 2011 Primeiras citas de Anax parthenope (Odonata: Aeshnidae) para Galicia e datos sobre o seu hábitat e comportamentoEmilio Martínez, Genaro da Silva & Cosme D. Romay Martínez, E., da Silva, G. & Romay, C. D. 2011. Primeiras citas de Anax parthenope (Odonata: Aeshnidae) para Galicia e datos sobre o seu hábitat e comportamento. Chioglossa, 3: 7-13. Preséntanse as primeiras citas de Anax parthenope para Galicia, obtidas en cinco con- cellos da fachada occidental (Sanxenxo –dous puntos–, Barro, A Illa de Arousa, Vi- mianzo e Cedeira) entre o 26/06/2010 e o 31/08/2010, correspondentes a un mínimo de 25 exemplares. Detállanse datos sobre hábitat e comportamento, incluíndo a ob- servación da súa reprodución en Vimianzo. Palabras clave: Odonata, Aeshnidae, Anax parthenope, Galicia, comportamento, hábi- tat, reprodución.I ntrodución tensivas en toda a metade occidental de Gali- cia ata novembro, sobre todo no municipio de Anax parthenope (Sélys, 1839) é unha libélula Sanxenxo. Mostrexáronse humidais amplos e(Odonata: Aeshnidae) que ocupa o sur e cen- con augas calmas a priori axeitados para estatro de Europa e norte de África (incluíndo Ma- especie (Dijkstra & Lewington, 2006). Paradeira e as Canarias), chegando ao leste ata a cada rexistro tomáronse notas sobre o sexoChina e o Xapón (Dijkstra & Lewington, 2006; dos individuos, hábitat e comportamento.Sánchez et al., 2009; Mitra, 2010). Na meta-de sur e na franxa mediterránea da Península R esultadosIbérica atópase ben representada (Sánchez etal., 2009; Herrera et al., 2010), aínda que falta Sinopse de rexistrosdo cuadrante noroeste (Askew, 2004; Dijkstra Entre o 26/06/2010 e o 31/08/2010 obti-& Lewington, 2006; Boudot et al., 2009). véronse 14 rexistros correspondentes a un A súa presenza nunca fora citada en Gali- mínimo de 25 individuos de A. parthenope, re-cia (Cordero, 1996; Azpilicueta et al., 2007; partidos en seis localidades de cinco conce-A. Cordero, com. pers.). No presente traballo llos diferentes (Anexo 1). As citas sitúanse endetállanse as primeiras citas para esta comu- catro cuadrículas UTM de 10x10 km diferen-nidade autónoma, supoñendo un notable tes (fuso 29T, cuadrículas NH10, NH20, NH06avance na súa área de distribución na Penín- e NJ84; Figura 1).sula Ibérica (Dijkstra & Lewington, 2006);apórtanse, ademais, datos sobre o seu hábi- Hábitattat, comportamento e reprodución. Barreira da Fianteira (Sanxenxo). As obser- vacións de A. parthenope foron efectuadas noÁ rea de estudo e M étodos bordo oeste da mesma, nunha delgada marxe de espadanas (Typha latifolia) con salgueiros Tras a primeira observación da especie, a (Salix atrocinerea) dispersos. Na masa de auga,finais de xuño de 2010, realizáronse prospec- preto da beira, hai unha banda duns 3 m decións non sistemáticas e –puntualmente– in- anchura de espigas de auga (Potamogeton po-
  2. 2. 8 Chioglossa, 3 (2011)Figura 1. Cuadrículas UTM de 10x10 km con presenza de Anax parthenope durante o ano 2010 en Galicia(gris escuro). ). [10x10 km UTM grids with presence of Anax parthenope during 2010 in Galicia (dark grey).]lygonifolius). San Andrés de Teixido (Cedeira). Rexístran- Encoro da Fervenza (Vimianzo). Localízan- se tres exemplares voando nunha zona dese individuos na beira da cola do encoro, en prados xunto a un piñeiral, preto da capela.zona limosa con escasa vexetación. Pretoexiste un piñeiral (Pinus pinaster) pouco denso Datos de comportamentocon zonas abertas de herbáceas, empregadas O día 17/07/2010 obsérvase con detallepor individuos de A. parthenope. o comportamento dun grupo de dez A. par- Curro (Barro). Detéctase un exemplar na thenope no encoro da Fervenza (Vimianzo):lámina de auga dunha canteira abandonada, durante dúas horas de observación, víronsecon escasa vexetación palustre. catro femias ovopositando en diferentes oca- Barreiras de Rouxique (Sanxenxo). Obsér- sións, todas en solitario; unha delas chega avase un individuo no bordo da barreira das efectuar a posta a uns 40 cm dunha femia deCachadas, que presenta unha estreita marxe emperador grande (Anax imperator). O restode T. latifolia e S. atrocinerea, con pequenas de individuos obsérvase cazando, realizandocantidades de espadanas amarelas (Iris pseu- incursións desde a beira do encoro cara a undacorus). pequeno desmonte con herba algo crecida, Lagoa do Carreirón (A Illa de Arousa). Lo- preto dun piñeiral (P. pinaster) pouco denso ecalízase un macho na zona do canal circular baixo. Ao día seguinte (18/07/2010) recóllen-da lagoa, con poboacións de xuncos (Juncus se datos de comportamento durante variasmaritimus), espigas de auga (P. polygonifolius) horas na barreira da Fianteira (Sanxenxo), quee algunhas espadanas (T. latifolia) e salgueiros se ampliarían en posteriores avistamentos(S. atrocinerea e S. repens), ademais de amplas ata o 09/08/2010: dependendo da insolaciónáreas con herbáceas. de cada día, A. parthenope voa principalmente
  3. 3. Anax parthenope en Galicia 9entre as 8:00 e 9:30 h solar. Unha vez os indi- imperator. Nas últimas horas de luz solar té-viduos alzan o voo, inmediatamente son aco- ñense visto exemplares de A. parthenope tan-sados e desprazados fóra da superficie ocupa- to no medio como nos bordos das masas deda pola masa de auga (e as súas beiras) por auga; así, o exemplar detectado o 10/07/2010exemplares de A. imperator. Seguidamente, a na Fianteira foi capturado na segunda metademaioría dos exemplares agrúpanse e comezan da tarde patrullando o bordo de helófitas (cona cazar a distintas alturas xunto á vexetación T. latifolia) do humidal. Nestas horas non seherbácea e palustre da periferia da barreira, observou exemplar algún afastado da periferiacon voos activos intercalados con planeos, en inmediata da barreira. Na cita da Illa de Arousaocasións acosados por exemplares de A. im- o 31/07/2010, o exemplar (macho) patrullabaperator. Obsérvase tamén que, con cada ata- constantemente unha canle circular, case senque, os individuos de A. parthenope recollen auga, aproximadamente ás 16:00 h solar. O díao seu corpo adoptando unha forma similar a 31/08/2010 os tres machos atopados en Sanun signo de interrogación, levando o extremo Andrés de Teixido voaban en círculos nunsdo seu corpo (abdome) cara ao tórax. Estes prados adxacentes a un piñeiral, exhibindomovementos repítense varias veces ao longo un comportamento territorial, permanecendodalgúns minutos, podéndose detectar aos dous deles en cadanseu territorio, expulsandoexemplares de A. parthenope en grupos mixtos ao terceiro macho ao aproximarse á zona.con A. imperator simplemente por este feito.Durante as sesións de caza, A. parthenope rea- D iscusiónliza incursións ás augas libres da lagoa, sendoinmediatamente expulsados por machos de A. A recente aparición de A. parthenope en Ga-Figura 2. Anax parthenope macho, capturado na barreira da Fianteira (Sanxenxo, Galicia) o 10/7/2010. Vistalateral. [Anax parthenope male, captured at A Fianteira gravel pits (Sanxenxo, Galicia) on 10/7/2010. Side view.]
  4. 4. 10 Chioglossa, 3 (2011)Figura 3. Anax parthenope macho, capturado na barreira da Fianteira (Sanxenxo, Galicia) o 10/7/2010. Vistadorsal. [Anax parthenope male, captured at A Fianteira gravel pits (Sanxenxo, Galicia) on 10/7/2010. Dorsal view.]licia, así como noutros puntos do norte ibé- “invasións” de A. parthenope, como as dosrico (norte de Portugal, Valladolid, La Rioja veráns de 1983 e 1999 no noroeste de Euro-e Álava; Ferreira et al., 2008; Campos et al., pa, terían tamén unha compoñente errática,2010; Torralba-Burrial & Ocharan, 2010; Valla- estando ligadas a masas de aire procedentedares et al., 2010) podería encadrarse na pro- do sur (De Knijf, 1999; Conze et al., 2010; Degresiva expansión ao norte da área de distri- Knijf & Anselin, 2010; Goffart, 2010).bución da especie nos últimos anos, de xeito Cómpre considerar que este odonato cam-similar a outros Aeshnidae como A. imperator bia a súa área de distribución coas variaciónse A. ephippiger, posiblemente polo aumento anuais na temperatura e precipitacións, conda temperatura media (Hassall & Thompson, rápidos avances e retrocesos (Goffart, 2010).2008; Termaat et al., 2010). Con todo, cabe a A primavera de 2010 foi certamente benig-posibilidade de que as observacións galegas na en temperatura no oeste de Galicia (me-se refiran a individuos vagantes: A. parthenope ses de abril e maio), aínda que con escasasaproveita correntes ascendentes de aire para, precipitacións; estas foron máis abondosasen altas altitudes, ser levada polo vento a nos meses de febreiro e marzo (Meteogalicia,longas distancias (incluso centos de quilóme- 2011). Sería necesario un seguimento paratros) (Corbet, 1999; Goffart, 2010). No norte confirmar o asentamento da especie en Ga-de Europa aparece a miúdo con ventos hú- licia.midos e cálidos do sur (Parr et al. 2004), queexplicarían os recentes rexistros en Polonia, A gradecementosEstonia e Letonia (Kalninš, 2009; Ott, 2009;Mitra, 2010). Tamén ten aparecido como va- A Pablo A. Sanmartín Santiago, pola ce-gante en Madeira en 2005 (Pelny, 2006). As sión das fotografías que ilustran este artigo
  5. 5. Anax parthenope en Galicia 11e pola súa interese no estudo dos odonatos. philous dragonfly species in North Rhine-Ao doutor Adolfo Cordero Rivera, pola axuda Westphalia (NRW). In: Ott, J. (ed.). Moni-prestada. Para a captura dos exemplares de toring Climatic Change With Dragonflies.A. parthenope contouse coa autorización de BioRisk, 5: 31-45. Pensoft Publishers, Sofía-excepción ás prohibicións para a protección Moscú.da fauna e flora silvestre con clave 80/2010 Corbet, P. S. 1999. Dragonflies. Behaviour andexpedida pola Consellería do Medio Rural da ecology of Odonata. Harley Books, Essex,Xunta da Galicia. Reino Unido. Cordero, A. 1996. A preliminary checklist ofA bstract the Odonata of Galicia. Adv. Odonatol., Su- ppl. 1: 13-25.First records of Anax parthenope (Odonata: Aesh- De Knijf, G. 1999. Invasie van Anax parthenopenidae) for Galicia and data on its habitat and be-haviour. (Sélys) in België in 1999. Gomphus, 15: 119-First records of Anax parthenope for Galicia are 129.presented, being obtained in five municipalities in De Knijf, G. & Anselin, A. 2010. When souththe western coast (Sanxenxo –two places–, Barro, goes north: Mediterranean dragonfliesA Illa de Arousa, Vimianzo and Cedeira) between (Odonata) conquer Flanders (North-Bel-26/06/2010 and 31/08/2010, and referred to a mi- gium). In: Ott, J. (ed.). Monitoring Climaticnimum of 25 individuals. Data of habitat and beha-viour are detailed, including an observation of its Change With Dragonflies. BioRisk, 5: 141–reproduction in Vimianzo. 153. Pensoft Publishers, Sofía-Moscú.Keywords: Aeshnidae, Anax parthenope, behaviour, Dijkstra, K.-D. B. & Lewington, R. 2006. FieldGalicia, habitat, Odonata, reproduction. guide to the dragonflies of Britain and Europe. British Wildlife Publishing, Gillingham, Rei- no Unido.B ibliografía Ferreira, S., Soares, A. & Grosso-Silva, J. M. 2008. Dragonfly (Insecta, Odonata) recordsAskew, R. R. 2004. The dragonflies of Europe. from three northern Portugal localities. Bo- Harley Books. Martins, Essex, Reino Unido. letín de la Sociedad Entomológica Aragonesa,Azpilicueta, M., Rey, C., Docampo, F., Rey, X. 42: 445-446. L. & Cordero, A. 2007. A preliminary stu- Goffart, P. 2010. Southern dragonflies expan- dy of biodiversity hotspots for odonates in ding in Wallonia (south Belgium): a conse- Galicia, NW Spain. Odonatologica, 36: 1-12. quence of global warming?. In: Ott, J. (ed.).Boudot J. P., Kalkman, V. J., Azpilicueta, M., Monitoring Climatic Change With Dragonflies. Bogdanovic, T., Cordero, A., Degabriele, G., BioRisk, 5: 109-126. Pensoft Publishers, Dommanget, J.-L., Ferreira, S., Garrigós, B., Sofía-Moscú. Jovic M., Kotarac, M., Lopau, W., Marinov, Hassall, C. & Thompson, D. J. 2008. The M., Mihokovic, N., Riservato, E., Samraoui, effects of environmental warming on Odo- B. & Schneider, W. 2009. Atlas of the Odo- nata: a review. International Journal of Odo- nata of the Mediterranean and North Afri- natology, 11: 131-153. ca. Libellula Supplement, 9. 256 pp. Herrera, T., Gavira, Ó. & Blanco, F. 2010. Habi-Campos, F., Santamaría, T., Santos, E. & Velas- tantes del agua. Odonatos. Mediodes - Agen- co, T. 2010. Presencia de Anax parthenope cia Andaluza del Agua, Junta de Andalucía. (Sélys, 1839) (Odonata: Aeshnidae) en la Kalninš, M. 2009. Lesser Emperor Anax par- provincia de Valladolid (España). Boletín de thenope (Selys, 1839) (Odonata: Aeshnidae) la S.E.A., 46: 382. – a New Dragonfly Species in Latvia. Latvi-Conze, K.-J., Grönhagen, N., Lohr, M., Menke, jas Entomologs, 47: 16-20. N. 2010. Trends in occurrence of thermo- METEOGALICIA. 2011. Informes climatolóxicos:
  6. 6. 12 Chioglossa, 3 (2011) informes mensuais: ano 2010. URL: http:// in the Netherlands and the possible role of www.meteogalicia.es/web/observacion/ temperature change. In: Ott, J. (ed.). Mo- informesclima/informesIndex.action (con nitoring Climatic Change With Dragonflies. acceso: 29/3/2011). BioRisk, 5: 155–173. Pensoft Publishers,Mitra, A. 2010. Anax parthenope. In: IUCN. Sofía-Moscú. IUCN Red List of Threatened Species. Versión Torralba-Burrial, A. & Ocharan, F. J. 2010. Pri- 2010.4. International Union for Conserva- mera cita de Anax parthenope (Sélys, 1839) tion of Nature. URL: http://www.iucnredlist. (Odonata: Aeshnidae) de La Rioja (España). org/apps/redlist/details/165488/0 (con acce- Boletín de la S.E.A., 46: 418. so: 29/3/2011). Valladares, L. F., García, F., Mazé, R. A., Mi-Ott, J. 2009. The Big Trek Northwards: Recent guélez, D. & Vega, F. J. 2010. Estudio de la Changes in the European Dragonfly Fauna. comunidad de Odonatos de los parques del In: Settele, J., Penev, L., Georgiev, T., Gra- Anillo Verde de Vitoria-Gasteiz. Informe para baum, R., Grobelnik, V., Hammen, V., Klotz, o Instituto de Medio Ambiente, Recursos Na- S., Kotarac, M. & Kühn, I. Atlas of Biodiver- turales y Biodiversidad. URL: http://www. sity Risk, 78-79. Pensoft Publishers, Sofía- vitoria-gasteiz.org/wb021/http/contenido- Moscú. sEstaticos/adjuntos/33496.pdf (con acceso:Parr, A. J., De Knijf, G., Wasscher, M. (2004). 18/04/2011). Recent appearances of the Lesser Emperor Anax parthenope (Sélys) in north-western Emilio Martínez Europe. Journal of the British Dragonfly So- Lugar de Gondariño, 13, 36990 Sanxenxo (Galicia) ciety, 20: 5-16. emi_doel@yahoo.es.Pelny, H.-J. 2006. Erster Nachweis von Anax Genaro da Silva parthenope auf dem Madeira-Archipel (Odo- Grupo de Ecoloxía Evolutiva e da Conservación nata: Aeshnidae). Libellula, 25: 27-30 Departamento de Ecoloxía e Bioloxía AnimalSánchez, Á., Pérez, J., Jiménez, E. & Tovar, C. Escola Universitaria de Enxeñaría Técnica Forestal 2009. Los Odonatos de Extremadura. Conse- Universidade de Vigo jería de Industria, Energía y Medio Ambien- Campus Universitario, s/n, 36005 Pontevedra (Galicia) te. Cosme D. RomayTermaat, T., Kalkman, V. J., Bouwman, J. H. Grupo Naturalista Hábitat 2010. Changes in the range of dragonflies Rúa Camariñas, 8, baixo, 15002 A Coruña (Galicia)
  7. 7. Anexo 1. Rexistros de Anax parthenope en Galicia durante o ano 2010 (N=14). [Records of Anax parthenope in Galicia during 2010 (N=14).]Data Individuos Lugar Concello UTM (X) UTM (Y) Altitude Observadores NotasDate Individuals Place Municipality 29T 29T (m) Observers Notes26/6/2010 2 Barreira da Sanxenxo (PO) 514.113 4.700.274 5 E. Martínez Sabarís Notas de campo, sen fotografías Fianteira10/7/2010 1 Barreira da Sanxenxo (PO) 514.113 4.700.274 5 E. Martínez, P. A. Sanmartín Capturado, fotografado (figuras 1 Anax parthenope en Galicia Fianteira Santiago, C. D. Romay Cousido e 2) e liberado en boas condicións12/7/2010 1 Barreira da Sanxenxo (PO) 514.113 4.700.274 5 E. Martínez Sabarís Observado en voo Fianteira17/7/2010 2 Encoro da Vimianzo (CO) 501.474 4.763.067 285 E. Martínez Sabarís Fervenza17/7/2010 10 Encoro da Vimianzo (CO) 501.459 4.763.573 288 E. Martínez Sabarís Hai 4 femias ovopositando Fervenza solitarias17/7/2010 1 Canteira Barro (PO) 527.302 4.708.043 171 E. Martínez Sabarís Macho, voando e cazando de Curro18/7/2010 7 Barreira da Sanxenxo (PO) 514.113 4.700.274 5 E. Martínez Sabarís Notas de campo de comporta- Fianteira mento18/7/2010 1 Barreiras Sanxenxo (PO) 512.469 4.700.121 5 E. Martínez Sabarís de Rouxi- que24/7/2010 5 Barreira da Sanxenxo (PO) 514.113 4.700.274 5 E. Martínez Sabarís Fianteira27/7/2010 3 Barreira da Sanxenxo (PO) 514.113 4.700.274 5 E. Martínez Sabarís Notas de campo de comporta- Fianteira mento31/7/2010 1 Lagoa do A Illa de 510.751 4.708.562 5 P. Sanmartín Santiago, Notas de campo de comporta- Carreirón Arousa (PO) C. Casalderrey Cánovas mento9/8/2010 3 Barreira da Sanxenxo (PO) 514.113 4.700.274 5 E. Martínez Sabarís Notas de campo de comporta- Fianteira mento29/8/2010 1 Encoro da Vimianzo (CO) 501.459 4.763.573 288 E. Martínez Sabarís Macho en voo Fervenza31/8/2010 3 S. Andrés Cedeira (CO) 581.771 4.840.236 80 G. da Silva Méndez Machos territoriais, interaccionan de Teixido 13

×