Your SlideShare is downloading. ×
Polskie tradycje i kultura
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Polskie tradycje i kultura

25,657

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
25,657
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
74
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. POLSKIE TRADYCJE I KULTURA
  • 2. KULTURA POLSKA
  • 3.
    • Przez wieki Polska wykształciła swoją własną kulturę, politykę oraz gospodarkę. Posiada ogromne dziedzictwo kulturowe i bogatą tradycję. Na kulturę naszego kraju przez wieki wpływy miały inne kultury, których wpływy są widoczne w wielu dziełach, budowlach, zwyczajach itp., zasadniczy wpływ na charakter naszej kultury ma położenie naszego kraju w Europie Środkowej, na obszarze naszego kraju przenikają się kultury Europy Wschodniej i Zachodniej .
  • 4.
    • W epoce średniowiecza, kiedy nastąpił intensywny rozkwit chrześcijaństwa, w kulturze widoczne były jego wpływy. W literaturze i sztuce widać wpływy religii chrześcijańskiej, motywy z biblijnych opowieści oraz prezentowanie wartości, na których opierała się religia chrześcijańska. W architekturze również widoczne były wpływy religii chrześcijańskiej, budowle strzeliste, wysokie (styl gotycki, romański) miały dążyć do "boskiej doskonałości i piękna".
  • 5.
    • W średniowieczu założono Związek Gospodarczy Miast Hanzeatyckich,
    • w skład, którego wchodziły miasta: Gdańsk, Amsterdam, Hamburg Rotterdam. Dzięki niemu kupcy mogli zakładać placówki handlowe poza granicami swojego państwa, umożliwiało im to rozszerzenie własnej działalności, nowe możliwości inwestowania. Było to również powodem przenikania się kultur i tradycji. Liczne najazdy pruskie, mongolskie, litewskie oraz przybycie Krzyżaków na ziemie polskie miały zasadniczy wpływ na kierunek rozwoju kultury polskiej.
  • 6.
    • W epoce odrodzenia nastąpił rozkwit zaniedbanej w średniowieczu, nauki, literatury i sztuki. Wzorowano się na kulturze antyku i zasadach humanizmu Narodziły się nowe idee i myśli filozoficzne
    • i prądy kulturowe. Powstało wiele dzieł w języku łacińskim, którego walory doceniono w renesansie. Teksty biblijne zaczęto tłumaczyć z greki.Wzorowano się na kulturze starożytnej i powstałych w antyku wartościach, tradycjach.
  • 7.
    • W baroku kultura kształtowała się na tle konfliktu religijnego pomiędzy wyznawcami reformacji
    • a kontrreformacji oraz sporów teologicznych i filozoficznych, ścieranie się dwóch nurtów w filozofii, klasycznego i scholastyki. Nastąpił rozkwit nauk przyrodniczych, myśli opartej na podstawach logicznych
    • i matematycznych filozofia Kartezjusza "kluczowe stawały się matematyczne pojęcia nieskończoności
    • i skończoności". Wielu polskich uczonych w okresie baroku odbywało studia w Heidelbergu, Wiedniu, Ingolstadt. W Polsce wykształcił się również swoisty kierunek w kulturze zwany barokiem sarmackim, oparty na wzorach i tradycjach szlacheckich .
  • 8.
    • Epoka oświecenia (XVII - XVIII wiek), to okres rozkwitu myśli filozoficznej opartej na racjonalizmie, empiryzmie, antydogmatyzmie głownie przedstawiciele to: R.Descartes, J. Locke, P. Bayle. Nastąpił rozwój metafizyki, B. Spinoza, G.W. Leibniz, myśli opartej na prawach natury i umowy społecznej - T. Hobbes oraz naukach ścisłych - I. Newton. W literaturze oświecenia ważną rolę odgrywała publicystyka polityczna, głównymi przedstawicielami byli: H. Kołątaj, S. Staszic.
  • 9.
    • Kultura kształtująca się na przestrzeni wieków, nadaje każdemu narodowi, regionowi indywidualny styl
    • i odrębność, dzięki którym wyróżniają się one od innych. Kultura mówi o sile i potędze danego narodu.
    • W dzisiejszych czasach obserwujemy dynamiczny napływ kultury amerykańskiej, która kształtuje wiele naszych zachowań oraz wpływa na styl dzisiejszej sztuki. Następuje zacieranie granic i barier kulturalnych dzięki łatwemu przekazowi informacji oraz łatwości podróżowania. Polska przystępując do Unii Europejskiej musi dbać o zachowanie własnych tradycji i odrębności tak by nie zatracić ogromnego dziedzictwo kulturowego jakie posiada.
  • 10. TRADYCJE POLSKIE
  • 11.
    • Polacy uchodzą za naród lubiący świętować, przywiązany do tradycji, podtrzymujący dawne obyczaje. Najdawniejsze obrzędy, zwłaszcza te sięgające jeszcze czasów pogańskich, dawno już zatraciły swój magiczny charakter, stając się barwnym reliktem przeszłości i elementem zabawy. Związek z tradycją odczuwa się najmocniej w czasie obchodów największych świąt kościelnych takich, jak Boże Narodzenie, Wielkanoc czy Boże Ciało, podczas którego organizowane są procesje, czy dzień Wszystkich Świętych. Sporą popularnością cieszą się wciąż pielgrzymki do miejsc otaczanych kultem religijnym; dla katolików jest to m.in. częstochowski klasztor na Jasnej Górze, dla Żydów grób cadyka w Leżajsku, dla prawosławnych Grabarka.
  • 12.
    • Żałoba
    • W wielu kulturach i w wielu krajach żałobę manifestują krewni oraz współmałżonkowie zmarłej osoby. Jeśli jednak zmarła ważna osoba dla całego kraju lub świata, wtedy władze ogłaszają żałobę narodową i odwołane są rozrywki na terenie całego kraju. Osobę, która ma żałobę w Polsce można rozpoznać po czarnych ubraniach raz po tym że powstrzymuje się od korzystania z rozrywki.
  • 13.
    • W kalendarzu uroczystości państwowych najważniejsze miejsce zajmuje rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r., obchodzona 11 listopada, oraz rocznica uchwalenia w 1791 r. pierwszej polskiej konstytucji, świętowana 3 maja. W tych dniach, ustawowo wolnych od pracy, organizowane są uroczyste akademie, pochody, koncerty i festyny.
  • 14.
    • W Polsce obchodzi się także święta o nieco innym charakterze. Należą do nich: Dzień Kobiet (8 marca), Dzień Matki (26 maja), dzień Babci (21 stycznia) , Dzień Dziadka (22 stycznia) , Dzień Ojca (23 czerwca), Dzień chłopaka (30 września) czy Dzień Dziecka (1 czerwca),, któremu towarzyszą liczne imprezy dla najmłodszych.
  • 15.
    • Dzień Matki
    • Zwyczaj obchodzenia corocznie Dnia Matki w Polsce przypadającego na 26 maja. Jest to wyraz szacunku i wdzięczności wobec rodzicielki. Matki w dym dniu zazwyczaj obdarowywane są kwiatami, drobnymi prezentami, a przez mniejsze dzieci laurkami
    • Dzień Ojca
    • święto będące wyrazem szacunku dla ojców. W Polsce obchodzony 23 czerwca, jednak jeszcze mało ugruntowany – w odróżnieniu od Dnia Matki.
  • 16.
    • Dzień Babci – święto obchodzone w Polsce 21 stycznia. W ten dzień wnuki składają życzenia swoim babciom.
    • Dzień Dziadka – święto obchodzone w Polsce 22 stycznia. W ten dzień wnuki składają życzenia swoim dziadkom.
  • 17.
    • Międzynarodowy Dzień Dziecka – święto wszystkich dzieci na całym świecie.
    • W Polsce i w innych krajach słowiańskich (np.: Czechy, Słowacja, Ukraina) obchodzone jest 1 czerwca od roku 1952.
  • 18.
    • Dzień Kobiet to coroczne święto obchodzone 8 marca, jako wyraz szacunku dla ofiar walki o równouprawnienie kobiet. Ustanowione zostało w 1910 roku.
    • Dzień Chłopaka - święto obchodzone 30 września (rzadziej też 10 marca). Jest ono męskim odpowiednikiem Dnia Kobiet, z tym że świętują go raczej młodzi mężczyźni. Dziewczęta wręczają im wówczas drobne prezenty.
  • 19.
    • Spośród lubianych i kultywowanych tradycji warto także wymienić Andrzejki - ostatnią zabawę przed Adwentem, połączoną z rozmaitymi wróżbami na nadchodzący rok. Najpopularniejszą z nich jest odczytywanie przyszłych losów z kształtów, jakie przybiera gorący wosk wlewany do zimnej wody.
  • 20.
    • Świętem, które w polskiej tradycji zajmuje bardzo ważne miejsce jest Boże Narodzenie. Szczególna atmosfera panuje w Wigilię. Z tym dniem związanych jest też najwięcej obrzędów, obyczajów i wierzeń. Wigilia to jedno z najbardziej rodzinnych polskich świąt. Dużą rolę w tworzeniu świątecznej atmosfery odgrywa wystrój mieszkania. We wszystkich domach króluje pięknie przystrojona choinka, bez której trudno wyobrazić sobie Boże Narodzenie. To jedna z młodszych tradycji świątecznych. Pierwsze choinki pojawiły się w Polsce w XIX w., głównie w miastach, w domach Niemców i ewangelików pochodzenia niemieckiego. Stopniowo zwyczaj rozszerzył się na całą Polskę. Wcześniej polskie domy zdobiły w czasie świąt zielone gałązki jodły, świerku lub sosny.
  • 21.
    • Elementem świątecznego wystroju były też snopy zbóż, siano oraz słoma. Miały zapewniać dobre urodzaje, miały też przypominać o ubogim narodzeniu Jezusa. Zwyczaj ten przypomina dziś niewielka wiązka siana wkładana pod obrus. Dziś w wielu domach pod świąteczny obrus wkłada się także pieniądze, a po wieczerzy do portfela rybią łuskę lub ość - wszystko to ma zapewnić dostatek w nadchodzącym roku. Na stole przygotowuje się dodatkowe nakrycie, przeznaczone dla zbłąkanego wędrowca. Pusty talerz to także wyraz pamięci o bliskich, którzy odeszli.
  • 22.
    • Wieczerzę wigilijną, którą tradycyjnie rozpoczyna się wraz z pojawieniem się pierwszej gwiazdy, poprzedza wspólna modlitwa, odczytanie fragmentu Ewangelii o narodzinach Jezusa. Później następuje dzielenie się opłatkiem, świętym chlebem na znak pojednania, miłości, przyjaźni i pokoju. Towarzyszy temu wzajemne składanie życzeń. Ten sam znak pojednania i pokoju czynią pomiędzy sobą wyznawcy prawosławia, dzieląc się przed wieczerzą wigilijną proskurą, zwaną także prosferą - bułką przaśną.
  • 23.
    • Polska wieczerza składa się wyłącznie z dań postnych. Najczęściej przyrządza się ich 12, bo tyle jest miesięcy w roku lub według innej interpretacji - bo tylu apostołów poszło za Chrystusem.
    • Rzadko jednak liczy się skrupulatnie kolejne dania. Im jest ich więcej, tym większy dostatek zapanuje w nadchodzącym roku. Każdej potrawy należy przynajmniej skosztować. Wywodzi się to z odwiecznej tradycji nakazującej szacunek płodom ziemi i przygotowanym z nich pokarmom. Po kolacji w wielu domach rozpoczyna się wspólne śpiewanie kolęd. Wieczór wigilijny kończy się zwykle udziałem w Pasterce, uroczystej mszy o północy.
  • 24.
    • Kolędy, pastorałki
    • Śpiewanie kolęd w okresie Bożego Narodzenia to zwyczaj praktykowany na całym świecie, trwający od wieków po dzień dzisiejszy. Tradycja łączy ludzi biednych i bogatych, o różnym pochodzeniu społecznym i wykształceniu.
  • 25.
    • Trzech Króli Chrześcijańskie święto obchodzone 6 stycznia na cześć trzech wschodnich mędrców przybyłych do Betlejem aby oddać pokłony Jezusowi.
  • 26.
    • Karnawał – inaczej zapusty, mięsopust – okres zimowych balów, maskarad, pochodów i zabaw. Rozpoczyna się najczęściej w dniu Trzech Króli a kończy w Środę Popielcową
  • 27.
    • Popielec, Środa Popielcowa (staropolska Wstępna Środa) – w kalendarzu chrześcijańskim pierwszy dzień Wielkiego Postu. Jest to dzień pokuty przypadający 40 dni (nie licząc niedziel, które są pamiątką Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa) przed Wielkanocą. Według obrzędów katolickich tego dnia kapłan czyni popiołem znak krzyża na głowie wiernego (w Polsce praktykowane jest posypanie głowy popiołem), mówiąc jednocześnie: Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz lub Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię , co ma przypomnieć człowiekowi o kruchości jego życia i nieuchronnej śmierci.
  • 28.
    • Jedną z podtrzymywanych do dziś tradycji jest topienie Marzanny, które odbywało się w czwartą niedzielę Wielkiego Postu. Dla naszych przodków obyczaj ten związany był z odwiecznym rytmem wegetacyjnym. Wyrażał radość z nadchodzącej wiosny, która oznaczała odrodzenie się świata, przyrody, zapowiadała przyszłe plony, a więc dostatek. Marzanna - symbol zimy - to słomiana kukła o kobiecej postaci, ubrana w białe płócienne szaty, przystrojona koralami i wstążkami. Na Śląsku odziewano ją w paradny strój weselny, na głowę wkładano wianek. Marzannę obnoszono po wszystkich domach we wsi, po czym zdzierano z niej ubranie i rozrzucano je po polach. Następnie topiono ją w rzece, stawie, jeziorze lub po prostu w większej kałuży. Bywało, że kukłę podpalano i płonącą wrzucano do wody. Marzannę wyprowadzano ze wsi jedna drogą, drugą zaś wprowadzano tzw. maik -ozdobione wstążkami, koralikami, kwiatami i wstążkami zielone gałęzie symbolizujące wiosnę. W kolejnych stuleciach obrzęd ten nabierał coraz bardziej zabawowego charakteru. Dziś topienie Marzanny jest przede wszystkim zabawą dzieci i młodzieży, odbywającą się 21 marca. Świętuje się wówczas dzień wiosny i wagarowicza.
  • 29.
    • Najbarwniejszym świętem religijnym poprzedzającym Wielkanoc jest Niedziela Palmowa, obchodzona uroczyście w kościołach całego kraju na pamiątkę triumfalnego wjazdu Jezusa do Jerozolimy. Głównym atrybutem święta są palmy, które jednak niewiele mają wspólnego z gałązkami palmowymi, jakimi witano Chrystusa w Świętym Mieście. Najczęściej są to bukiety z bukszpanu i suszonych kwiatów oraz gałązek wierzbowych. W niektórych regionach robi się palmy osiągające wysokość kilku metrów. Zdobi się je kolorowymi wstążkami, barwionymi trawami, kwiatami suszonymi lub sztucznymi, wykonanymi z kolorowej bibułki. Dawniej wierzono, że poświęcone w czasie mszy palmy nabierają szczególnych właściwości, np. zapobiegają chorobom. Po mszy św. uderzano się nimi nawzajem, życząc sobie zdrowia, bogactwa i urodzaju
  • 30.
    • Wielkanoc— najstarsze i najważniejsze święto chrześcijańskie upamiętniające zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Poprzedzający ją tydzień, stanowiący okres wspominania najważniejszych dla wiary chrześcijańskiej wydarzeń, nazywany jest Wielkim Tygodniem. Ostatnie trzy doby tego tygodnia: Wielki Czwartek, Wielki Piątek, Wielka Sobota i Niedziela Zmartwychwstania znane są jako Triduum Paschalne ( Triduum Paschale ). W chrześcijaństwie wprawdzie każda niedziela jest pamiątką zmartwychwstania Chrystusa, ale Niedziela Zmartwychwstania jest z nich najbardziej uroczysta.
  • 31.
    • W Wielką Sobotę wierni przychodzą do świątyń, w których kapłani błogosławią pokarmy przeznaczone na świąteczny stół, czyli tzw. święcone (święconkę) - kończy się przecież czas postu. W Polsce tradycje święcenia pokarmów sięgają XIV stulecia. Najpierw święcono tylko pieczonego z ciasta chlebowego baranka, dziś w wielkanocnym koszyku powinno znaleźć się co najmniej siedem rodzajów pokarmu, z których każdy coś symbolizuje. Chleb , gwarantujący dobrobyt i pomyślność, jest dla chrześcijan przede wszystkim symbolem Ciała Chrystusa. Jajko to znak odradzającego się życia, zwycięstwa nad śmiercią. Sól to minerał życiodajny, dawniej wierzono w jej odstraszającą wszelkie zło moc. Wędlina zapewnia zdrowie, płodność i dostatek. Ser jest symbolem przyjaźni między człowiekiem a siłami przyrody, chrzan symbolizuje wszelkie siły i fizyczną krzepę. Ciasto (przede wszystkim wielkanocne baby, kołacze i mazurki) weszło do święconego koszyka jako ostatnie i jest symbolem umiejętności i doskonałości. Zgodnie z tradycją, powinien to być wypiek domowy.
  • 32.
    • Zgodnie z tradycją, poświęcone pokarmy spożywa się podczas uroczystego śniadania po niedzielnej mszy rezurekcyjnej. Zasiada się wówczas przy suto zastawionym stole, na którym królują szynki, kiełbasy, pasztety, rolady, schaby, drób przyrządzany na różne sposoby, jajka, wielkanocne baby, mazurki, kołacze, serniki. Z ciepłych dań podaję się m.in. żur na białej kiełbasie lub na wywarze z wędzonki, zupę chrzanową z jajkiem i białą kiełbasą bądź zwyczajny barszcz z jajkiem. Przykryty śnieżnobiałym obrusem stół zdobią kolorowe pisanki, wiosenne kwiaty, bazie, barwinek, zielone kompozycje z zielonej rzeżuchy i oczywiście wielkanocny baranek z ciasta bądź lukru. Śniadanie rozpoczyna dzielenie się poświęconym jajkiem.
  • 33.
    • Poniedziałek wielkanocny
    • upływa pod znakiem śmigusa-dyngusa, który nakazywał chłopcom oblewanie dziewcząt wodą. Trudno dzisiaj powiedzieć, jaki był pierwotny sens tego bardzo chętnie podtrzymywanego do dziś zwyczaju. Możliwe, że chodziło tu o akt oczyszczenia i wzmocnienia sil rozrodczych. W wielu okolicach w drugi dzień świąt wielkanocnych oblewano nie tylko kobiety, ale i ziemię, by spowodować większe plony, oraz krowy, by dawały więcej mleka.
  • 34.
    • Pisanki
    • Z Wielkanocą od wieków związana jest tradycja zdobienia jajek. Najstarsza polska pisanka pochodzi z X wieku, a znaleziono ją w czasie wykopalisk w Ostrowiu. Co ciekawe, wykonano ją niemal tą samą techniką, co współczesne pisanki.
    • W polskiej kulturze zdobienie jajek wielkanocnych stało się jednym z elementów sztuki ludowej, charakteryzujące poszczególne regiony kraju. Podarowanie pisanki chłopcu czy dziewczynie poczytywano za dowód sympatii
  • 35.
    • Boże ciało
    • Święto Ciała i Krwi Pańskiej (w tradycji ludowej: Boże Ciało) w Kościele katolickim to uroczystość liturgiczna ku czci Najświętszego Sakramentu. Wierni szczególnie wspominają Ostatnią Wieczerzę i Przeistoczenie chleba i wina w Ciało i Krew Jezusa Chrystusa. W Polsce święto to obchodzi się w czwartek po Uroczystości Trójcy Świętej, a więc jest to święto ruchome wypadające zawsze 60 dni po Wielkanocy.
  • 36.
    • Urodziny
    • Jest to tradycja uroczystego obchodzenia (czasami hucznie) rocznicy dnia swoich narodzin. W tym dniu najczęściej dostaje się prezenty i słyszy setki życzeń. Zwyczaj praktykowany był jeszcze w starożytnym Rzymie, a wywodzi się z religii jako święto ku czci geniusza. Przez wieki w kulturze europejskim tradycyjnym symbolem urodzin był i jest tort urodzinowy przyozdobiony tyloma świeczkami, ile lat ma solenizant. Jubilat powinien pomyśleć sobie po ciuchu życzenie a potem zdmuchnąć świeczki. Jeśli zrobi to za jednym razem pomyślane życzenie się spełni. Kolejnym zwyczajem związanym z tym świętem jest śpiewanie "Sto lat" solenizantowi.
  • 37.
    • Imieniny
    • Według tradycji imiennicy świętej lub błogosławionej osoby z kalendarza katolickiego powinni świątecznie obchodzić ten dzień. Zwyczaj od wieków jest popularny w krajach katolickich, głównie w Polsce. Obecnie osobie obchodzącej imieniny w danym dniu składa się życzenia i wręcza prezenty. Solenizant urządza poczęstunek w pracy lub przyjęcie imieninowe.
  • 38.
    • Prima aprilis ( 1 kwietnia ), dzień żartów – obyczaj związany z pierwszym dniem kwietnia, zapoczątkowany mniej więcej w połowie XIII wieku. Polega on na robieniu żartów, celowym wprowadzaniu w błąd, konkurowaniu w próbach sprawienia, by inni uwierzyli w coś nieprawdziwego
  • 39.
    • Tłusty czwartek
    • Tłusty czwartek to w kalendarzu chrześcijańskim ostatni czwartek przed Wielkim Postem. Tradycyjnie w Polsce dozwolone jest obżarstwo. Najpopularniejsze potrawy to pączki i faworki.
  • 40.
    • Wszystkich Świętych
    • chrześcijańska uroczystość obchodzona 1 listopada ku czci wszystkich znanych i nieznanych świętych, którzy przebywają już w chwale zbawionych.
    • W dniu tym przypomina się nie tylko osoby oficjalnie uznane za święte i takimi ogłoszone, ale przede wszystkim wszystkich ludzi, których życie nacechowane było świętością. Jest to także święto wszystkich, dla których celem jest życie prowadzące do zbawienia .
  • 41.
    • Zaduszki
    • Tradycyjna nazwa katolickiego wspomnienia zmarłych. Przypada ono 2 listopada, w dzień po dniu Wszystkich Świętych. Tego dnia katolicy modlą się za wszystkich wierzących w Chrystusa, którzy odeszli już tego świata, a teraz przebywają w czyśćcu W Zaduszki odwiedza się cmentarze, groby zmarłych z rodziny i uczestniczy się w mszach, modląc się w intencji zmarłych. Tego dnia istnieje tradycja zapalania świeczek czy zniczy na grobach zmarłych oraz składania kwiatów, wieńców lub też innego typu ozdób mających być symbolem pamięci o tychże zmarłych.
  • 42.
    • Sylwester - noc z 31 grudnia na 1 stycznia, kiedy to świętuje się koniec starego roku i początek nowego. Stanowi okres hucznych zabaw, toastów, sztucznych ogni, petard. Organizowane są też bale sylwestrowe.
  • 43.
    • Nowy Rok
    • międzynarodowe święto przypadające 1 stycznia każdego roku (w kalendarzu gregoriańskim), w Polsce jest to dzień wolny od pracy. W powszechnie przyjętym zwyczaju obchodzenie święta należy rozpocząć od otworzenia butelki szampana o północy z dnia 31 grudnia na 1 stycznia następnego roku.
  • 44.
    • Życzenia w Nowy Rok
    • Jest to zwyczaj od dawna praktykowany w Polsce. W Sylwestra o północy, czyli w przełom Starego i Nowego Roku ludzie składają sobie nawzajem życzenia na całym świecie.
  • 45.
    • "Polska nie zginie, bo w sercach naszych żyć będzie po wieki wiecznie, a szczególnie żyć będzie w sercach naszej młodzieży."
  • 46. Autor: Anna Dłużyńska Klasa I D

×