• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Trendrapport 2011
 

Trendrapport 2011

on

  • 2,704 views

 

Statistics

Views

Total Views
2,704
Views on SlideShare
1,256
Embed Views
1,448

Actions

Likes
0
Downloads
30
Comments
0

9 Embeds 1,448

http://www.marketingfacts.nl 1131
http://adrianproos.nl 203
http://adrianproos.tumblr.com 82
http://www.vbds.nl 18
http://flavors.me 7
http://webcache.googleusercontent.com 4
http://praatpaul.nl 1
http://www.recht.nl 1
http://mediacdn.disqus.com 1
More...

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Trendrapport 2011 Trendrapport 2011 Document Transcript

    •   Tr rendrapport Compute n Internetgebruik 201 r m er‐ en 11  Een N Nederla ands en n Europ pees perspectief   1   
    • Universiteit Twente / Center for e‐Government Studies Postbus 217 7500 AE   Enschede T. +31 (0) 53 489 1021 F. +31 (0) 53 489 42 59      TRENDRAPPORT COMPUTER‐ EN INTERNETGEBRUIK 2011 Een Nederlands en Europees perspectief           Datum      14 November 2011 Versie      1.0      In opdracht van   Digivaardig & Digibewust Publicatie titel    Trendrapport Computer‐ en Internetgebruik 2011. Een Nederlands en        Europees perspectief. Publicatiejaar    2011 Publicatietype    Onderzoeksrapport Auteurs:     Dr. Ing. Alexander J.A.M. van Deursen       Prof. Dr. Jan A.G.M. van Dijk   Correspondentie  Alexander van Deursen E‐mail      a.j.a.m.vandeursen@utwente.nl Web      http://www.alexandervandeursen.nl       APA Referentie   Van Deursen, A.J.A.M. & Van Dijk, J.A.G.M. (2011). Trendrapport Computer‐       en Internetgebruik 2011. Een Nederlands en Europees perspectief.        Enschede: Universiteit Twente.     2  
    • Inhoudsopgave   1   Inleiding .......................................................................................................................................... 5  2  Opzet onderzoek ............................................................................................................................. 7  3  Motivatie ......................................................................................................................................... 9  3.1  Inleiding ................................................................................................................................... 9  3.2   Motivaties van de niet‐internetgebruikers ............................................................................. 9  3.3   Motivatie om het internet te gebruiken onder internetgebruikers ...................................... 11  3.4   Internationale gegevens met betrekking tot motivatie ........................................................ 15  3.5   Conclusies ten aanzien van motivatie ................................................................................... 15  4  Fysieke toegang ............................................................................................................................. 17  4.1  Inleiding ................................................................................................................................. 17  4.2   Nationale toegangsgegevens ................................................................................................ 17  4.3   Internationale toegangsgegevens ......................................................................................... 19  4.4   Conclusies ten aanzien van fysieke toegang ......................................................................... 19  5  Vaardigheden ................................................................................................................................ 21  5.1  Inleiding ................................................................................................................................. 21  5.2   Nationale gegevens ............................................................................................................... 23  5.3   Internationale gegevens ........................................................................................................ 26  5.4  Conclusies ten aanzien van vaardigheden ............................................................................ 27  6  Soorten van gebruik ...................................................................................................................... 29  6.1  Inleiding ................................................................................................................................. 29  6.2   Nationale gegevens ............................................................................................................... 29  6.3   Overzicht van significante verschillen in soorten van gebruik .............................................. 49  6.4   Internationale gegevens over soorten van gebruik .............................................................. 52  6.5  Algemene conclusies ten aanzien van soorten van gebruik ................................................. 55    3  
    •    7  Hoeveelheid gebruik ..................................................................................................................... 56  7.1  Inleiding ................................................................................................................................. 56  7.2   Nationale gebruiksgegevens ................................................................................................. 56  7.3   Internationale gebruiksgegevens .......................................................................................... 58  7.4   Conclusies ten aanzien van hoeveelheid gebruik  ................................................................. 58  . 8  Effecten van gebruik ...................................................................................................................... 60  8.1  Inleiding ................................................................................................................................. 60  8.2   Effecten ................................................................................................................................. 60  8.3  Conclusies ten aanzien van effecten van gebruik ................................................................. 66  9   Verbanden tussen motivatie, vaardigheden en gebruik ............................................................... 67  9.1   Inleiding ................................................................................................................................. 67  9.2   Relaties tussen motivaties en vaardigheden ......................................................................... 67  9.3   Relaties tussen vaardigheden en soorten van internetgebruik ............................................ 69  10   Digibewustzijn ........................................................................................................................... 72  11   Conclusies en toegangsbarometer ............................................................................................ 76  11.1   Inleiding ............................................................................................................................. 76  11.2   Belangrijkste resultaten  .................................................................................................... 76  . 11.3   Toegangsbarometer .......................................................................................................... 79   4  
    • 1 Inleiding  Het programma Digivaardig & Digibewust wil bijdragen aan een optimaal gebruik van computers en het  internet  door  de  Nederlandse  bevolking.  Om  de  jaarlijkse  ontwikkeling  op  het  gebied  van internettoegang  te  kunnen  bijhouden  en  om  valide  uitspraken  over  trends  en  gewenste beleidsmaatregelen  te  doen  is  er  in  opdracht  van  het  programma  Digivaardig  &  Digibewust1 een instrument  ontwikkeld  om  vier  soorten  van  toegang  jaarlijks  te  meten.  Het  inzetten  van  een  eigen instrument geeft het programma volledige controle over de aspecten die in het rapport aan de orde komen.  Tevens  geven  de  resultaten  input  voor  accentverschuivingen  in  de  aanpak  van  het programma.  Vorig  jaar  is  het  meetinstrument  gebruikt  voor  een  eerste  meting.  Deze trendrapportage  betreft  de  resultaten  van  de  tweede  meting  (uitgevoerd  in  2011).  Naast  de Nationale gegevens worden in dit rapport ook Europese gegevens getoond.  De  vier  soorten  van  toegang  die  aan  bod  komen  in  dit  rapport  zijn  motivatie,  fysieke  toegang, vaardigheden  en  gebruik  (frequentie  en  soort  van  gebruik).  Het  gehele  proces  wordt  in  kaart gebracht  in  Figuur  1.1.  Om  weer  te  geven  hoe  het  met  deze  verschillende  soorten  van  toegang  is gesteld  zijn  er  cijfers  over  2011  en  2010  op  zowel  Europees  (gegevens  van  Eurostat)  als  nationaal (eigen instrument en gegevens van het CBS) niveau verzameld. Daarnaast komen de maatregelen die mensen nemen om zich te beschermen tegen de negatieve aspecten van het internet aan de orde. Omdat  hetzelfde  meetinstrument  als  vorig  jaar  is  gebruikt  is  een  directe  vergelijking  mogelijk. Veranderingen in cijfers en trends dienen als input voor het monitoren en zo nodig bijsturen van het programma Digivaardig & Digibewust.     GEBRUIK   VAARDIGHEDEN - Operationeel  - Formeel - Informatie   TOEGANG - Communicatie - Strategisch   MOTIVATIE  Figuur 1.1 Proces van toegang tot digitale media (aangepast van Van Dijk, 2005, p. 22)                                                             1 Aan de basis van het programma Digivaardig & Digibewust ligt de samenwerking tussen publieke, private enmaatschappelijke partijen. Het programma wordt uitgevoerd door ECP-EPN in opdracht van het Ministerie vanEconomische Zaken, Landbouw en Innovatie. 5  
    • De  gehanteerde  onderzoeksmethode  wordt  in  hoofdstuk  2  beschreven.  Vervolgens  komen achtereenvolgens  motivatie,  fysieke  toegang,  vaardigheden  en  soorten  van  gebruik  aan  bod  in respectievelijk  hoofdstuk  3,  4,  5  en  6.  Hoofdstuk  7  gaat  verder  in  op  de  hoeveelheid  gebruik  van computers  en  internet.  In  hoofdstuk  8  worden  de  effecten  van  het  gebruik  besproken  en  in hoofdstuk  9  worden  verbanden  gelegd  tussen  motivaties,  vaardigheden  en  soorten  van  gebruik. Hoofdstuk  10  gaat  over  digibewustzijn.  Hier  komen  de  maatregelen  aan  bod  die  worden  genomen om  vervelende  ervaringen  te  voorkomen.  Ten  slotte  wordt  in  hoofdstuk  11  een  toegangsmeter gepresenteerd waarin de stand van zaken in Nederland anno 2010/2011 is weergegeven.        6  
    • 2 Opzet onderzoek  De onderzoeksdoelgroep voor de trendrapportage bestaat uit de gehele Nederlandse bevolking van 16 jaar en ouder. Om de motivaties, vaardigheden, frequenties van gebruik, soorten gebruik evenals digibewustzijn in kaart te brengen is er gebruik gemaakt van een vragenlijst. Deze is vorig jaar door Universiteit Twente in samenspraak met het programma Digivaardig & Digibewust en het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie ontwikkeld. De vragenlijst is zodanig opgesteld dat drie  verschillende  segmenten  in  de  Nederlandse  samenleving  voor  hen  relevante  vragen  kregen voorgelegd: internetgebruikers, mensen die het internet nog nooit hebben gebruikt en mensen die gestopt zijn met het gebruik van het internet. Er is gestreefd naar een representatieve steekproef van de  Nederlandse  bevolking  van  16  jaar  en  ouder  (n  =  1200).  Om  ook  de  niet‐gebruikers  in  kaart  te brengen is er gebruik gemaakt van een combinatie van vraagmethoden: telefonische interviews op het  moment  van  bellen,  telefonische  interviews  op  een  later  afgesproken  tijdstip  en  een  online variant van de vragenlijst. Voor de verschillende methodieken is de volgende respons behaald:   Internetpanel: 42%    Telefonische benadering voor digibeten: 15%  Het Internetpanel leverde een steekproef op met 1.482 respondenten. Omdat het voor dit rapport van groot belang werd geacht om ook de niet‐gebruikers van het internet in kaart te brengen is erin de telefonische benadering net zo lang doorgebeld totdat er een totale groep van 150 mensen werd bereikt  die  geen  gebruik  maken  van  het  internet.  Het  resultaat  is  dat  bij  zowel  de  groep internetgebruikers  als  voor  de  niet‐internetgebruikers  voldoende  respondenten  aanwezig  zijn  om deze  groepen  nader  te  onderzoeken.  De  verhouding  tussen  beide  groepen  is  echter  niet representatief voor de gehele Nederlandse bevolking (er is immers doorgebeld om in totaal 150 niet‐gebruikers  te  bereiken).  Bij  de  thema’s  betreffende  fysieke  toegang  en  daadwerkelijk  gebruik  is  er daarom gebruik gemaakt van CBS‐gegevens. Het veldwerk is uitgevoerd in de periode van 28 augustus 2011 tot en met 20 september 2011. Voor de  telefonische  benadering  is  gewerkt  met  dagsteekproeven  van  vergelijkbare  omvang.  Vanaf ongeveer  een  week  na  de  uitzet  zijn  aan  de  online  benaderde  mensen  herinneringen  verzonden teneinde de respons te verbeteren. Om de representativiteit te waarborgen is gebruik gemaakt van de  Gouden  Standaard2 voor  de  Nederlandse  bevolking  en  van  CBS‐gegevens.  Op  basis  van  deze referentiegegevens zijn de groepen betreffende geslacht, leeftijd en opleiding in de juiste onderlinge verhouding gewogen zodat één representatief bestand ontstond.  In  dit  rapport  worden  net  als  vorig  jaar  naast  totale  scores  op  de  vier  soorten  van  toegang  ook verschillen  gerapporteerd  tussen  mannen  en  vrouwen,  drie  leeftijdscategorieën  en  drie opleidingsniveaus.  De  eerste  categorie,  laag  opgeleid,  bestaat  uit  respondenten  met  als  hoogst afgeronde opleiding het basisonderwijs, Mavo, VMBO, LBO, LTS, ULO of MULO. De tweede categorie, middelbaar opgeleid, bestaat uit respondenten met als hoogst afgeronde opleiding Havo, VWO, MBO en  MTS.  De  categorie  hoog  opgeleid  bestaat  uit  respondenten  met  als  hoogst  afgeronde  opleiding                                                             2 IJkingsinstrument voor nationale en regionale steekproeven 7  
    • HBO, HTS of  WO.  Nieuw is dit jaar de  verdeling tussen vijf beroepsfuncties  die voor het  werkzame deel  van  de  respondenten  is  gehanteerd.  Deze  verdeling  is  mede  ontleend  aan  de  Standaard Beroepen  Classificatie  van  het  CBS.  Onder  de  lagere  beroepen  vallen  bijvoorbeeld  vissers, metaalarbeiders, conciërges, bouwvakkers, verkopers of chauffeurs. Onder de middelbare beroepen bijvoorbeeld laboranten, verplegers, bakkers, secretaresses of boekhouders. Tot de hogere beroepen behoren  ten  slotte  bijvoorbeeld  projectleiders,  therapeuten,  schrijvers,  journalisten  of wetenschappelijke  beroepen  zoals  onderwijskundigen,  artsen,  economen  of  informatici.  De  groep managers  bestaat  uit  respondenten  met  een  management  functie.  De  groep  hogere  managers bestaat uit mensen met een zetel in bijvoorbeeld de directie.        8  
    • 3 M Motivatie e  3.1 I Inleiding  Met mot tivatie wordt t de behoeft te van mense en om computers en inte ernet te gebr ruiken bedoeeld. Zoals we zagen in Figuur  1.1 is motiva atie de eerst voor toegang te vereiste v g tot het int ternet. Bij he et meten van  mottivatie  is  er  onderscheid gemaakt  t d  tussen  mens die  van  het  interne gebruik  maken  en  sen  et  mmensen  die dit niet  doen. Bij de groep gebru uikers ligt de e nadruk op d de verschille ende beweeg gredenen om het internet te gebruiken. Bij j de groep niiet‐gebruikers wordt ond derzocht waa arom zij geenn gebruik van het i internet mak ken. Deze groep komt he et eerst aan b bod.  3.2 M Motivatie es van de n niet‐inter rnetgebru uikers Van  de  Nederlander die  geen  gebruik  mak van  het  internet  (w voor  9%  van  de  Ned rs  ken  wat  derlandse  ng geldt in 20bevolkin 010, zie Tabel 7.2), geeft ft 91% aan het internet o ook nog noo oit eerder ge ebruikt te hebben. De overige 9% heeft het t internet weel ooit gebru uikt, maar is ermee gesto opt. In deze p paragraaf gaan wee op zoek naaar de belangr rijkste motiv vaties om het t internet nie et te gebruik ken.  3.2.1 M Motivatie es van mensen die h het intern net nog no ooit hebb ben gebru uikt Ik ben er niet in geïnteresseerd 57% 47% Ik ben er te o oud voor 27% 26% Ik heb het ni iet nodig 18% 1 22% niet genoeg va Ik heb n aardigheden o of kennis 21% % 15% Het kost te eveel tijd 9% 9% Vanwege ge ezondheidspro oblemen 2% 5% 201 10 Het is s te duur 2% 201 11 4% Ik maak mij zorgen o over mijn veili igheid of… 1 1% 3% Is er n nog niet van g gekomen 7% 2% Ik k maak mij zor rgen over mijn n privacy 1 1% 2% Ik ho oor alleen maa gen over… 0 ar slechte ding 0% 11% rmatie op het internet… 0 Ik vind infor 0% 11%  Figuur 3.1 Motivaties om geen gebruik te maken van h internet (% van mensen da het internet n 1 m het v at nooit gebruikte)   9  
    • Uit Figuuur 3.1 blijkt d dat desintere esse de belan ngrijkste reden om het in nternet nooit t gebruikt te e hebben. Dit  geld voor  47% (uit  gegev dt  %  vens  van  he CBS  blijkt dat  dit  in  2010  voor 5%  van  de  gehele  et  t  r Nederlan ndse  bevolk king  gold).  Vorig  jaar  be V edroeg  dit  percentage  nog  57%.  D Daarnaast  vi indt  26% zichzelf  te  oud  om  h internet  te  gebruike Ten  opzic het  en.  chte  van  vorig  jaar  zijn  het  hebben  van  niet genoeg v vaardigheden als argume ent een plaaatsje gezakt. Het niet nod dig hebben v van het inter rnet staat hier nu  boven (22%), gevolgd do oor een teko ort aan vaar rdigheden (1 15%). Daarna aast geeft 9%% van de mensen  die internet t nooit gebru uikten aan d dat het tevee el tijd kost en 5% dat ze e er geen geb bruik van kunnen  maken  doo gezondhe or  eidsprobleme Minder  frequent  ge en.  enoemde  re edenen  zijn  te  hoge kosten  o issues  me privacy.  Bijna  nieman gaf  aan  het  internet  niet  te  geb of  et  B nd  h bruiken  vanw wege  het horen  vvan  alleen  m maar  slechte dingen  ov het  inte e  ver  ernet  of  omdat  informa atie  op  het  internet onbetrouwbaar is.   51% et in geïnteresseerd Ik ben er nie 38% 55% % 29% d voor Ik ben er te oud 13% 27% 21% Ik heb het niet nodig 19% 27% 14% Ik heb niet gen noeg vaardigh heden 19% 18% 1 Laag opgeleid Middelb aar opgeleid Hoog g opgeleidFiguur 3.2 Motivaties om geen gebruik te maken van het internet naar opleidings 2 m k n n sniveau (% van mensen dat het internet n hnooit gebruikte)In figuur r 3.2 zijn de v vier meest genoemde re edenen voor niet‐gebruikk verdeeld na aar opleiding gsniveau. Opvallennd is dat hogger opgeleideen het hoogs st scoren op zowel desintteresse als h het niet nodig g hebben van het  internet. Voorig jaar zage en we  nog d dat in de hoog opgeleide groep niem mand zichze te oud  elf achtte om gebruik va an het intern net te maken n. Dit jaar we erd dat door 27% genoem md.  Informatiegaring 80% % Vermaak V 20% Nieuwe co ontacten 10% Iets te leren 10% C Contact met v vrienden 10% Aankopen doen 10% het werk Voor h 10%     Figuur 3.3 Motivaties om gebruik te gaa maken van h internet (% van mensen da het internet n nooit heeft gebruikt 3 m an het v at nog gmaar dit w ooit wil gaan doen)  wel n    10  
    • Van de groep mensen die het internet nog nooit hebben gebruikt geeft 82% aan dat zij wel iemand kennen  die  hem  of  haar  eventueel  zou  kunnen  helpen  bij  het  gebruik  van  het  internet.  Het  aantal mensen binnen deze groep dat aangeeft het internet te gaan willen gebruiken is slechts 7%. Van deze relatief kleine groep zijn in Figuur 3.3 de redenen weergegeven waarvoor zij het internet dan zouden gebruiken. Veruit de meest genoemde reden is het vergaren van informatie. Vermaak staat met 20% op de tweede plaats.   3.2.2 Motivaties van mensen die het internet ooit hebben gebruikt maar gestopt zijn  Het percentage mensen dat het internet wel ooit heeft gebruikt, maar hiermee is gestopt is slechts 8,7%. De belangrijkste reden is net als vorig jaar het niet (meer) geïnteresseerd zijn in het internet (23%). Een kleine groep mensen geeft aan dat het teveel tijd kost (15%), het te duur is (8,7%), niet genoeg vaardigheden heeft (23%), thuis geen toegang meer heeft (8%) of het niet meer nodig heeft (8%).  Redenen  die  niet  genoemd  werden  zijn  zorgen  over  privacy,  de  onbetrouwbaarheid  van informatie op het internet of het hebben van slechte ervaringen met het internet. Van de mensen die gestopt  zijn  met  het  gebruik  van  het  internet  geeft  77%  aan  ooit  hulp  gevraagd  te  hebben  bij  het gebruik van het internet. Tevens geeft 54% van de mensen die gestopt zijn met internetten aan dit in de toekomst waarschijnlijk wel weer eens te gaan doen. Zij zullen dit vooral doen om informatie te vergaren en om contact met bekenden te onderhouden.  3.3 Motivatie om het internet te gebruiken onder internetgebruikers  Volgens het CBS (Statline) is 95% van de Nederlanders gemotiveerd om het Internet te gebruiken. Bij de  mensen  die  gebruik  maken  van  het  internet  is  achterhaald  met  welke  motivaties  zij  dit  doen. Hierbij  zijn  gevalideerde  instrumenten  gebruikt.  Net  als  vorig  jaar  zijn  de  volgende  motivaties meegenomen:  carrière  (het  internet  gebruiken  om  de  carrièremogelijkheden  te  vergroten), persoonlijke  ontwikkeling  (het  internet  gebruiken  voor  het  leren  van  nieuwe  dingen),  community (het  internet  gebruiken  om  nieuwe  mensen  te  leren  kennen  en  tot  een  groep  te  behoren), ontspanning  (het  internet  gebruiken  om  tijd  te  verdrijven),  transactie  (het  internet  gebruiken  om aankopen  te  doen),  vermaak  (het  internet  te  gebruiken  ter  plezier),  interactie  met  bekenden  (het internet  gebruiken  om  contacten  met  bekenden  te  onderhouden)  en  informatie  (het  internet gebruiken  om  informatie  te  vergaren).  Voor  al  deze  categorieën  motivaties  zijn  verschillende stellingen opgesteld waarbij aan de respondenten de mate van overeenstemming is gevraagd op een 5‐puntsschaal (“helemaal mee oneens” tot “helemaal mee eens”). Figuur 3.4 geeft de verschillende motivatiecategorieën en de gemiddelde scores weer.  Uit  Figuur  3.4  blijkt  dat  de  belangrijkste  motivatie  om  het  internet  te  gebruiken  het  vergaren  van informatie  is.  De  tweede  en  derde  plaats  zijn  ten  opzichte  van  2010  omgedraaid.  Nu  staan  op  de tweede  plaats  het  internetten  ter  vermaak  en  op  de  derde  plaats  het  onderhouden  van  contacten met  vrienden,  familie  of  andere  bekenden.  Het  doen  van  aankopen  scoort  net  als  vorig  jaar  nog  11  
    • steeds b bovengemidd deld. Ook bo ovengemidde eld scoort he et gebruik van het inter net ten behoeve van persoonlijke ontwikk keling. Opval llend is dat z zowel interneetten om te ontspannen,, voor het maken van nieuwe ccontacten of f ergens bij te horen en o om de carrièremogelijkhe eden te verg groten laag scoren.   Informa atie 4,27 4,11 Verma aak 3,,78 3,74 Interac ctie 3,85 3 3,63 Transac ctie 5 3,55 3,58 8 2010 Persoonli ijke ontwikkeling 4 3,54 2011 Ontspanning 2,81 2,79 nity Commun 2,56 2,64 2 Carrière 2,33 2,37 7 1 2 3 4 5  Figuur 3.4 Motivaties om het internet te gebruiken (van 1 - helemaal niet gemotiveer tot 5 - heel e gemotiveerd 4 m n n rd erg d)Om  een beter  inzic te  krijgen  hoe  deze  motivaties  verschillen  tussen  versc n  cht  chillende  se egmenten binnen  d Nederlan de  ndse  interneetgebruikers  zijn  in  Figuren  3.5,  3.6 3.7  en  3.8 de  motivaties  over  6,  8 geslacht, leeftijd, opleiding en be eroepsfunctiie verdeeld.  Informa atie 4,13 4,10 Vermaak 3,72 3,76 Interac ctie 3,71 3,55 Transac ctie 3,59 ,57 3, Persoonli ijke ontwikkel ling 3,55 3,53 Ontspann ning 2,81 3,77 Commun nity 2,63 2,66 Carrière 2,32 2 2,4 41 1 2 3 4 5 Vro ouw Man  Figuur 3.5 Motivaties ond Nederlands internetgebru 5 der se uikers, naar ges slachtDe  versc chillen  in  mo otivaties  tussen  mannen en  vrouwe zijn  klein.  Zie  Figuur  3 Vrouwe scoren  n  en  3.5.  en hoger  op  interactie  (contacten  met  vriend en  onderho ouden),  mannen  iets  hooger  op  carr rière  (het internet om de carriè èremogelijkh heden te ver rgroten).   12  
    • In Figuur 3.6 zijn de motivaties  verdeeld ov er drie versc chillende lee eftijdscatego orieën. Hierb bij valt op dat de jo ongste groepp (16‐35) bij a alle motivatiies behalve informatie heet hoogst scooort.   4,05 I Informatie 4,14 4,14 4,00 Vermaak 3,74 3 3,52 2 3,87 Interactie 9 3,49 3,5 58 3,68 Transactie T 3,67 3,40 Pe ersoonlijke 3,6 61 1 3,51 ontwikkeling 3,53 3,07 On ntspanning 2,76 2 7 2,57 2,92 Community 2,60 2,44 2,69 Carrière 2,46 1,99 1 2 3 4 5 16 6‐35 36‐55 5 55+Figuur 3.6 Motivaties ond Nederlands internetgebru 6 der se uikers, naar lee eftijdIn  Figuur  3.7  zijn  de motivaties verdeeld  o e  s  over  drie  opleidingsniveaaus.  Hierbij  valt  op  dat  de  lager opgeleidde groep inte ernetgebruik kers meer ge motiveerd is s om het inteernet te gebr ruiken voor vvermaak, interacti en  ontspa ie  anning.  Ook  scoort  deze groep  opv e  vallend  geno het  hoo oeg  ogst  op  de  motivatie  mpersoonlijke  ontwikkeling.  De  hoger  opgele h eide  groep  steekt  net  als  vorig  jaa r  boven  de  lager  en  s amiddelbaar  opgeleid groepen  uit  bij  de  motivaties  informatie  en  transactie Het  verga de  i e e.  aren  van informat tie is wel voo or alle drie de opleidings niveaus de b belangrijkste motivatie.  In  Figuur  3.8  zijn  de motivaties  verdeeld  ov de  vijf  be e  ver  eroepsfuncti We  zien hier  dat  de mensen  ies.  n  e werkzaam  in  de  lagere  beroeps sgroepen  me gemotive eer  eerd  zijn  om het  interne te  gebruiken  voor  m  et vermaak en  ontspa k  anning.  Managers  score het  hoog op  de  motivaties  in en  gst  m nformatie,  in nteractie, transactie  en  carrière.  Persoonlijk  ontwikke eling  is  voor  alle  groep positief,   met  de  mi pen  iddelbare beroepsg groepen als aanvoerder.   13  
    • 4,05 Informatie 4,11 2 4,22 3,76 Vermaak 3,77 3,66 3,70 Interactie 3,61 3,57 3,47 Transactie 3,64 3,67 3,55 P Persoonlijke o ontwikkeling 3,58 3,48 3 2,97 O Ontspanning 2,81 2,4 46 La ag 2,79 Community 2,64 Miidden 43 2,4 2,33 Ho oog Carrière 2,4 44 2,32 1 2 3 4 5Figuur 3.7 Motivaties ond Nederlands internetgebru 7 der se uikers, naar oplleiding 4,03 4,10 Informatie 4,20 4,21 4,07 3,86 3,84 Vermaak 3,83 3,81 3,4 45 3,,55 3,63 3 Interactie 3,5 51 3,60 3 3,44 3,59 3 3,71 Transactie 3,72 3,82 3,52 3,5 50 epen Lagere beroe 3,,56 Persoonlijke ontwikkeling 3,4 47 3,52 3,4 47 Middelbare b beroepen 3,02 2,81 Hogere beroe epen Ontspanning 2,64 2 2,64 2 2, ,59 Managers 2,74 2,72 Community 2,5 52 2,42 2 er Directie/Hoge 2,41 1 management t 2,29 2,5 53 Carrière 2,552 2,64 2 2,4 48 1 2 3 4 5Figuur 3.8 Motivaties ond Nederlands internetgebru 8 der se uikers, naar ber roepsfunctie 14  
    • 3.4 Internationale gegevens met betrekking tot motivatie  Cijfers met betrekking tot motivaties waarin Europese landen met elkaar worden vergeleken zijn niet beschikbaar. In het eerste trendrapport zijn wel redenen opgenomen om geen gebruik te maken van het  internet.  Deze  gegevens  waren  afkomstig  van  Eurostat.  Helaas  zijn  deze  gegevens  nooit  meer bijgewerkt. 3.5 Conclusies ten aanzien van motivatie  In  het  vorige  Trendrapport  werd  geconstateerd  dat  er  een  minderheid  van  ouderen  en  lager opgeleiden bestaan die niet voldoende gemotiveerd is om toegang tot het internet te verwerven en dit  te  gebruiken.  Dit  zien  we  in  2011  nog  steeds.  Bij  degenen  die  het  internet  nog  nooit  hebben gebruikt  (9%  volgens het  CBS in 2010) is desinteresse de belangrijkste reden. Wel zien we hier  ten opzichte  van  2010  een  behoorlijke  daling.  Andere  veel  genoemde  redenen  om  het  internet  niet  te gebruiken zijn het gevoel hebben er te oud voor te zijn, het bezitten van onvoldoende vaardigheden, het niet nodig hebben en het geen tijd hebben. Deze motieven komen relatief veel voor bij ouderen en lager opgeleiden.  In Nederland zijn relatief weinig drop‐outs voor internetgebruik: onder degene die het internet niet gebruiken was dit percentage in 2011 9% (tegenover 7% in 2010). Ruim de helft van de drop‐outs is van  plan  in  de  toekomst  naar  het  internet  terug  te  keren.  Net  als  vorig  jaar  is  het  belangrijkste onderzoeksresultaat bij de niet‐gebruikers dat slechts 7,3% aangeeft het internet in de toekomst nog te willen gaan gebruiken. Dit percentage is lager dan vorig jaar (15,3%). Het lijkt er dus op dat we nu echt de harde kern bereiken van mensen die echt niet willen of kunnen. Deze kern bestaat voor een deel  uit  functionele3 of  volledige  analfabeten  die  het  internet  niet  kunnen  gebruiken.  In  het  vorige trendrapport  is  aangegeven  dat  dit  voor  ongeveer  13%  van  de  volwassen  Nederlandse  bevolking geldt. Een deel van deze groep gebruikt het internet met behulp van iconen, foto’s en video en met behulp van gesproken websites of medemensen die wel kunnen lezen. Tevens bestaat een deel uit een  kern  van  mensen  die  echt  niet  willen  of  kunnen  (door  een  handicap  of  een  gebrek  aan vaardigheden). De gevonden algemene motivaties van degenen die het internet wel gebruiken wijzen erop dat het internet net als vorig jaar nog steeds primair een informatie en vermaak medium is. Opvallend is dat de scores op bijna alle motivatiecategorieën zijn afgenomen. Alleen bij internetten voor het doen van transacties, voor groeps community en voor carrièredoeleinden is een kleine toename zichtbaar. Bij de  soorten  van  internetgebruik  zullen  we  later  zien  dat  het  aantal  mensen  dat  online  winkelt  en marktplaatst verder is toegenomen. Op  één  uitzondering  na  zijn  er  geen  grote  verschillen  tussen  mannen  en  vrouwen  bij  de  algemene motivaties om internet te gebruiken. Vrouwen scoren alleen veel lager op ontspanning dan mannen. In  hoofdstuk  6  zullen  we  zien  dat  er  meer  verschillen  waarneembaar  zijn  bij  de  concrete                                                             3 Functioneel analfabetisme (of: laaggeletterdheid) houdt in dat mensen moeite hebben met lezen en/ofschrijven. Dit in tegenstelling tot analfabeten, die helemaal niet kunnen lezen en schrijven. 15  
    • toepassingen. Bij de verschillende leeftijdsgroepen geldt dat hoe jonger men is, hoe meer men het internet  wil  gebruiken  voor  vermaak  en  ontspanning.  Nederlanders  tussen  de  16  en  35  willen  het internet  ook  meer  gebruiken  ten  behoeve  van  hun  carrière  en  voor  het  leren  kennen  van  nieuwe mensen  en  tot  het  behoren  van  een  groep.  Betreffende  opleidingsniveau  zien  we  dat  de  hoger opgeleiden  hoger  scoren  op  de  motivatie  informatie.  Verderop  zullen  we  zien  dat  de  verschillen vooral liggen in het soort informatie dat men zoekt. Tevens willen hoger opgeleiden net als vorig jaar het  internet  meer  benutten  voor  hun  carrière  en  voor  het  doen  van  transacties.  Lager  opgeleiden willen het internet duidelijk meer gebruiken voor vermaak, ontspanning en voor het deelnemen aan communities. Betreffende de Nederlandse beroepsbevolking zien we dat de lagere beroepsbevolking het  internet  meer  dan  gemiddeld  gebruiken  voor  ontspanning  en  vermaak.  Wel  is  voor  hen  ook informatie de belangrijkste reden.  Volgens Figuur 1.1 is motivatie de eerste drijvende kracht in het gehele proces van toegang tot het internet.  In  dit  hoofdstuk  hebben  we  gezien  welke  motivaties  van  belang  zijn  voor  het  wel  of  niet verwerven van fysieke toegang tot het internet.    16  
    • 4 Fysieke toegang  4.1 Inleiding  Fysieke toegang is de tweede vereiste voor volledige toegang tot het internet. Het gaat hier over het bezitten  van  een  computer‐  en  internetaansluiting.  Het  kan  gaan  om  eigen  bezit,  meestal  thuis,  of om een aansluiting op het werk, op school of in een openbaar gebouw. Daarnaast kunnen we nog het  bredere  begrip  materiële  toegang  onderscheiden.  Dit  betekent  het  bezit  van  randapparatuur, software,  abonnementen  (anders  dan  toegang)  en  zaken  als  inkt  en  printerpapier  die  bij  sommige toepassingen noodzakelijk zijn. Deze additionele middelen worden in dit rapport buiten beschouwing gelaten.  In  hoofdstuk  7  wordt  verder  ingegaan  op  de  mate  van  gebruik  van  computers  en  het internet.  Het  hebben  van  fysieke  toegang  betekent  immers  niet  dat  mensen  ook  daadwerkelijk gebruik van computers en het internet maken.  4.2 Nationale toegangsgegevens  Het aantal huishoudens met toegang tot het internet is in 2010 verder gestegen tot 91%. Dit is nog steeds  iets  minder  dan  het  aantal  huishoudens  met  toegang  tot  een  PC  (94%).  In  totaal  heeft  94% van  de  Nederlanders  internettoegang.  Dit  komt  omdat  ook  elders  een  computer  of  internet  kan worden gebruikt. Voor 49% is dit het werk (opvallend is dat dit percentage ten opzicht van 2009 twee procentpunten is gedaald), voor 19% op een school, voor 22% bij iemand anders en voor 8% ergens anders. Zie Tabel 4.1.  Tabel 4.1 Toegang tot computers en internet en plaats van internetgebruik, % van alle personen   2006  2007  2008  2009  2010  Huishoudens met PC toegang  84  86  88  91  92  Personen met PC toegang  88  90  92  93  94  Huishoudens met internet toegang  80  83  86  90  91  Personen met internet toegang  85  88  91  93  94  Plaats internetgebruik            Thuis  95  97  97  98  98  Bij iemand anders thuis  13  18  20  22  22  Op het werk  44  47  47  51  49  Bij een onderwijsinstelling  15  18  18  19  19  Ergens anders  3  5  6  6  8 Bron: CBS Statline In Tabel 4.2 is de toegang tot computers verdeeld naar geslacht, leeftijd en opleiding. Hieruit blijkt dat  het  verschil  tussen  mannen  en  vrouwen  blijft  gehandhaafd.  Het  verschil  tussen  lager  en  hoger opgeleiden is nog steeds aanzienlijk; 88% en 99% respectievelijk. Betreffende leeftijd valt op dat van de senioren 30% nog geen toegang tot een computer heeft in het huishouden.  Tabel 4.3 richt zich verder op het internet. Hier is hetzelfde verschil waarneembaar tussen mannen en vrouwen. Van de lager opgeleide groep heeft 13% nog geen toegang tot het internet (zelf of via  17  
    • het huishouden). Bij de senioren is dit 32%, een afname van 4% ten opzichte van 2009. Wanneer we naar inkomen kijken zien we dat in de laagste en de op een na laagste groep inkomens nog genoeg ruimte is voor het verbeteren van de internettoegang. Hetzelfde geldt voor de niet‐werkzame groep mensen in Nederland. Hiervan heeft 17% nog geen internettoegang (wel 3% meer ten opzichte van 2009).  Tabel 4.2 Toegang tot een computer (zelf of in huishouden), % van alle personen   2006  2007  2008  2009  2010  Geslacht             Man   89  91  91  95  95  Vrouw  87  90  92  92  93  Opleiding            Laag  81  83  85  87  88  Midden   92  95  94  97  98  Hoog  96  97  98  99  99  Leeftijd            15‐25  98  99  99  98  99  25‐45  94  95  96  98  99  45‐65  86  89  91  93  94  65‐75  57  59  61  66  70 Bron: CBS Statline   Tabel 4.3 Toegang tot het internet (zelf of in huishouden), % van alle personen   2006  2007  2008  2009  2010  Geslacht             Man   86  89  90  94  95  Vrouw  84  87  91  92  93  Opleiding            Laag  76  79  84  86  87  Midden   88  92  93  96  97  Hoog  95  95  97  98  98  Leeftijd            15‐25  95  98  98  99  99  25‐45  91  93  96  98  99  45‐65  83  86  91  92  94  65‐75  50  54  57  64  68  Inkomen            e 1  20% groep (laagst)  76  78  82  85  87  2e 20% groep   81  83  88  89  90  3e 20% groep   86  87  93  93  96  e 4  20% groep  89  93  95  97  98  5e 20% groep (hoogst)  93  96  96  98  98  Werk            Werkzaam  91  94  95  97  98  Niet werkzaam  69  71  77  80  83  Werkzaam < 12 uur  97  95  97  97  98  Werkzaam > 12 uur  91  94  95  97  98 Bron: CBS Statline   18  
    • Uit Tabe el 4.3 blijkt d dat de groep mensen diee zelf of in het huishouden geen toe egang hebben tot het internet  gekenmerkt t wordt door een groot  aantal 65‐plussers, niet werkzame m mensen, mennsen met een lage er opleidingsniveau en m mensen uit dee laagste ink komensgroep pen. De groe ep mensen d die zelf of in  het  h huishouden  g geen  toegan heeft  tot  het  interne kan  echte niet  bepe rkt  worden  tot  deze  ng  et  er kenmerk ken. In geen van de groepen weergeg geven in Figuuur 4.3 is de toegang 100 0%.  Aan  de  i internetgebrruikers  is  gevraagd  welk apparaten zij  gebruike Dit  is  we ke  n  en.  eergegeven  in  Figuur 4.1. We  zien hier dat 73% gebru uik maakt va n een desktop computer en 71% va n een laptop p. Verder gebruikt 31%  een  smartphone.  Ook  spelco t  omputers  zijn populair  met  een  geb n  m bruikspercentage  van 23%. Tabblet Pc’s en e eReaders zijn n in opkomstt, maar zeker nog geen algemeen geb bruiksappara aat.  Desktop computer 73% Laptop 71% Smar rtphone 31% Spelcom mputer (Xbox, , Playstation, W Wii etc) 23% 2 Tablet Pc (iPad, Asus etc) 10% eReader e 5%  Figuur 4.1 Apparaten ge 1 ebruikt door inte ernetgebruikers 4.3 I Internatio onale toegangsgeg gevens  Uit Tabe el 4.4 op de v volgende pag gina blijkt da at het percenntage Europeese huishoud dens met toe egang tot het  internet  in  2010 verder  is  gestegen  naa 70%.  IJsla bezet  de eerste  plaa in  2010  met  92%  0  g ar  and  e  ats toegang, , daarna volggt Nederland d met 91% ( ers van Eurostat die iets  afwijken van de CBS  (volgens cijfecijfers). I In alle Europ pese landen is het percen ntage in het aafgelopen jaar gestegen.. In de Oost Europese landen g groeit de huisshoudelijke t toegang tot  het internet nog steeds het snelst.  4.4 C Conclusie es ten aan nzien van fysieke to oegang   ar werd gecoVorig jaa oncludeerd ddat Nederlan nd betreffend de fysieke to oegang tot co omputers enn internet haar  verrzadigingspu heeft  be unt  ereikt.  In  Eu uropees  verb band  zien  we  dat  allee IJsland  ee hoger  w en  en thuisbezzit van compputers en thuuisaansluiting g heeft (1%  verschil). In Zuid‐ en Ooost‐Europa is s dit punt nog niett bereikt wat t verklaart w waarom hier d de jaarlijkse stijging hoger is dan in N Nederland en andere Noord‐Europese land den.   Nederland nog geen sprake van voll edige dekkinEr is in N ng zoals die  nagenoeg w wel aanwezig g is bij de telefoon n en de televisie. Zowel b bij computer bezit als bij het thuis heb bben van int ternettoeganng blijven  pgeleiden  en  vooral  senioren  achter .  Wel  zijn  de verschillen ten  opzicht van  vorig jaar  iets lager  op e  n  te  g kleiner. Nu vinden w we betreffendde internetto oegang 11% verschil tuss sen hoger en n lager opgeleiden en 31% vers schil tussen  65 plussers en jongeren  (15‐25). Wa aarschijnlijk b t inkomen een kleine  blijft ook hetrol speleen: er is 11% % verschil tus ssen de 20%% hoogste en n de 20% laa agste inkome ens. Wannee er dit het geval  is,  zou  dit  voo naar  vor moeten  komen  bij  de  materiële toegang  in de  bredere zin.  Het  oral  ren  d e  n  e  19  
    • bezit van noodzakelijke randapparatuur, software en abonnementen is in dit onderzoek echter niet meegenomen.  Bij  de  toegang  tot  computers  en  internet  is  de  thuisaansluiting  de  laatste  jaren  steeds  belangrijker geworden. We zien dat het percentage internetgebruiks met laptop behoorlijk is, 71%. Aangezien het draadloos  internetnetwerk  zich  blijft  uitbreiden  hebben  mensen  met  een  draagbare  computer  op steeds  meer  plaatsen  de  beschikking  over  internet.  Additionele  aansluitpunten  en  draadloze faciliteiten in publieke ruimten en gebouwen, ook die van de overheid, worden steeds belangrijker.  Tabel 4.4 Percentage Europese huishoudens met toegang tot het internet   2006 2007 2008 2009  2010 EU 27   49 54 60 65  70 IJsland  83 84 88 90  92 Nederland  80 83 86 90  91 Luxemburg  70 75 80 87  90 Noorwegen  69 78 84 86  90 Zweden  77 79 84 86  88 Denemarken  79 78 82 83  86 Duitsland  67 71 75 79  82 Finland  65 69 72 78  81 Verenigd Koninkrijk  63 67 71 77  80 Oostenrijk  52 60 69 70  73 België  54 60 64 67  73 Ierland  50 57 63 67  72 Frankrijk  41 49 62 63  74 Slovenië  54 58 59 64  68 Malta  53 54 59 64  70 Estland  46 53 58 63  68 Slowakije  27 46 58 62  67 Litouwen  35 44 51 60  61 Polen  36 41 48 59  63 Letland  42 51 53 58  60 Hongarije  32 38 48 55  60 Spanje  39 45 51 54  59 Tsjechië  29 35 46 54  61 Italië  40 43 47 53  59 Cyprus  37 39 43 53  54 Kroatië  : : : 50  56 Portugal  35 40 46 48  54 Griekenland  23 25 31 38  46 Roemenië  14 22 30 38  42 Bulgarije  17 19 25 30  33 Turkije  : : : :  42 Zwitserland  : : : :  :Bron: Eurostat      20  
    • 5 Vaardigheden 5.1 Inleiding  In  dit  hoofdstuk  komen  vijf  soorten  vaardigheden  aan  de  orde  die  men  nodig  heeft  om  gebruik  te maken  van  het  internet:  operationele,  formele,  informatie,  communicatie  en  strategische vaardigheden. Nieuw in deze opsomming zijn de communicatievaardigheden. Deze zijn in het vorige trendrapport  niet  meegenomen.  Deze  vaardigheden  gaan  over  het  communiceren  in  een  online omgeving, communicatie die in vergelijking met de offline wereld minder rijk is onder andere door een  beperkte  rol  van  non‐verbale  communicatie.  Bij  communicatievaardigheden  gaat  het  over  het gehoord worden op internet en het uitwisselen van informatie met andere internetgebruikers. Voor de  volledigheid  is  hieronder  de  definitie  en  toepassing  van  alle  vaardigheden  op  het  internet weergegeven:  Operationele vaardigheden zijn het kunnen…   …bedienen van een internet browser:  o Het openen van websites door de URL in de adresbalk te typen,   o Het vooruit en terug kunnen surfen tussen internetpagina’s door gebruik te maken van  de browser knoppen,   o Het opslaan van bestanden op de harde schijf,   o Verschillende formaten kunnen openen en opslaan (bijvoorbeeld PDF);  o Het opslaan van websites in de Favorieten  o Het gebruiken van een hyperlink.    …bedienen van een zoekmachine op het internet:  o Het invullen van zoekwoorden in een zoekveld,   o Het uitvoeren van een zoekopdracht,   o Het openen van zoekresultaten in de lijst met zoekresultaten.    …gebruiken van online formulieren:  o Gebruik  maken  van  de  verschillende  typen  invoervelden  en  knoppen  (bijvoorbeeld  dropdown menu’s);  o Het versturen van een formulier.    Formele vaardigheden zijn het kunnen…   …navigeren op het internet:  o Hyperlinks  gebruiken  (in  een  menu,  tekstueel,  plaatjes  etc.)  in  verschillende  menu  en  website lay‐outs.   …behouden van een gevoel van oriëntatie tijdens het navigeren op het internet:   o Niet gedesoriënteerd raken binnen een website,  o Niet gedesoriënteerd raken tijdens het surfen tussen websites,   o Niet gedesoriënteerd raken tijdens het openen van en surfen tussen zoekresultaten.     Informatie vaardigheden zijn het kunnen…   …vinden en gebruiken van informatie, door:  o Het kiezen van een geschikt zoeksysteem (of plaats om informatie te zoeken),  o Het definiëren van zoekwoorden die zich op het informatieprobleem richten,  o Het selecteren van geschikte informatiebronnen,  o Het evalueren van informatiebronnen.    21  
    • Communicatie vaardigheden zi ijn het kunne en…   …communiceren met aanderen op he et internet, do oor:  o OOnline identit teiten aan te n nemen,  o CContacten te maken en te o onderhouden n,  o AAandacht te trekken,  o MMeningen uit te wisselen mmet anderen. Strat tegische vaard digheden zijn het…   …voordee el behalen me et behulp van  het internet, door:  o Het oriëntere en op een bep aald doel  o De juiste actiee ondernemenn om het doel te behalen o De juiste beslissingen nemeen om het doel te behalen o De voordelen van dit doel bbehalen.   Om  heldderheid  te  v verschaffen  in  de  discu ussies  en  ac ctiviteiten  ro ondom  digittale  vaardighheden  in Nederlan en  Euro nd  opa  heeft  Digivaardig  &  Digibew wust  een  piramide  ont twikkeld  wa aarin  de verschillende  termen  die  in  het kader  digita vaardigh ale  heden  –  vaak door  elkaa –  gebruikt worden  k  ar  t een  plek  hebben  ggekregen.  De piramid e  is  weerge eze  egeven  in  Figuur  5.1.  D piramide laat  de  De  e verbanden zien tuss sen de Europ pese termen n (vanuit de  actielijnen v van de verscchillende DG’ ’s van de Europese  Commissie)  en  Nederlandse  ben namingen.  Bovendien  brengt  de  pir ramide  duid delijk  het werkterrrein van Digiivaardig & Digibewust in n kaart. Het vvormt een hulpmiddel om m de termin nologie te duiden een het prograamma Digiva aardig & Digiibewust en h haar positie in het speelvveld toe te lic chten.    Figuur 5.1 Piramide v van digitale vaardighede en, ontwikkeld door Digiv vaardig & Dig gibewust.   22  
    • De  eerst twee  nive te  eaus  worden  in  Nederla de  digit and  tale  basisvaa ardigheden  g genoemd.  In Europa  n vallen deeze niveaus  onder de teerm digital lit teracy als onnderdeel van n de ICT use r skills. Het  derde en vierde  n niveau  van  digitale  vaaardigheden  hebben  een  overlap  met  mediav m vaardigheden (media  n literacy). Het programma Digivaardig & Digi bewust was  de afgelope en tweeënha alf jaar gerichht op het deel vann de piramide onder de s stippellijn. VVanaf 2012 zal ook de to op van de pir ramide onde erdeel uit maken  v het  pro van  ogramma.  Di top  word in  Nederland  geduid  met  e‐Skills Het  gaat  hier  om  ie  dt  s. vaardighheden  voor  p professionals  in  alle  ber roepsgroepen  die  op  hun  werk  moe eten  kunnen  omgaan met allerlei ICT‐syste emen (in Europa de e‐bu usiness skills s genoemd o of e‐Leadershhip skills). In n de punt van de ppiramide zittten de ICT‐professionals, , werkzaam  in de ICT‐ind dustrie of in n andere sectoren. Zij hebben  vaardighede en nodig (in EEuropa de IC CT practitionar skills genooemd) om n nieuwe hoogwaardige systemen  voor  organisaties  te  ontwikkelen  en  te  onderhouden.  Op basis  van  deze  indelin en  het  o p  ng European eSkills Forum heeft ECP‐EPN de ICT T‐vaardighed den‐piramide e opgesteld.    5.2 N Nationale e gegeven ns Vorig jaaar werd gecooncludeerd ddat het lasti g is om aan de resultate en van het s surveyonderzoek een absoluut niveau  van internetvaa t  n  ardigheden  t te  kennen.  Een  van de  conclusiies  was  dat  de  items  toe behoren nde bij de for rmele vaardiigheden waa arschijnlijk te e gemakkelijk worden ge eschat omdat men de bewuste handelinge vaak  ver e  en  rricht,  terwij de  items  bij  operatio jl  onele  vaard igheden  als moeilijk geschat  worden  om mdat  men  sommigen  van hen  niet  zo  vaak  of  no verricht In  vergelijking  met  n  ooit  t. prestatieetests gehouuden aan Universiteit Tw wente werden n de informa atie en strateegische vaard digheden zeker  te hoog  gesch waarsch e  hat,  hijnlijk  omda men  zijn/h at  haar  eigen  intelligente  g gedrag  bij  in nformatie zoeken  e keuzes  m en  maken  op  he internet  o et  overschat.  De  resultaten zijn  echter  wel  geschik om  de  n  r  kt relatieve e verdeling n naar geslachtt, leeftijd en  opleiding weer te geven n. In Figuur 55.1 is het gemmiddelde niveau  v mele,  inform atie,  communicatie  en  strategisch e  vaardighe van  operationele,  form eden  van internetggebruikers w weergegeven n anno 2010  en 2011.  Operation nele vaardighe eden 2,74 2,76 Form mele vaardighe eden 3,80 3,91 Informa atie vaardighe eden ,30 3, 2010 2 3,38 3 2011 2 Communica atie vaardighe eden 2, ,29 Strategisc che vaardighe eden 2,81 2,86 1 2 3 4 5  Figuur 5.2 Gemiddelde n 2 niveau van oper rationele, forme informatie en strategische vaardigheden van internetgeb ele, e bruikers (1laagste niv veau tot 5 hoog niveau) gste In Figuur r 5.2 is te zie en dat het niiveau van allle vaardigheden licht is t toegenomen n in 2011. De e formele vaardighheden  zijn  het  meest  to oegenomen.  Verder  is  te zien  dat  het  niveau  va de  comm e  an  municatie  23  
    • vaardighheden  relatie laag  is.  In  Figuur  5.3 is  de  verd ef  3  deling  over  de  vaardigh heden  naar  geslacht weergeg geven. Hieruit blijkt dat m mannen op v vier van de vvijf vaardigheeden hoger s vrouwen.  scoren dan vIn  de  hiiervoor  geno oemde  pres statiemeting en  zijn  de  effecten  van geslacht  n n  nooit  waarn neembaar geweest dus  de  kan is  groot  dat  de  getoo t,  ns  d onde  verschi illen  toegesc chreven  kun nen  worden aan  het  n gebruik  van  surveys  waarin  mannen  gene eigd  zijn  zichzelf  als  be senteren  dan  dat  zij  eter  te  presdaadwer rkelijk zijn.   Ope erationele vaa ardigheden 2,98 0 2,50 Formele vaa ardigheden 3,87 3,94 In nformatie vaa ardigheden 3,5 53 3,24 Man Comm municatie vaa ardigheden 2,33 Vrouw 2,26 Str rategische vaa ardigheden 2,97 2,75 2 1 2 3 4 5Figuur 5.3 Gemiddelde n 3 niveau van oper rationele, forme informatie en strategische vaardigheden,, naar geslacht ele, eIn  Figuur  5.4  is  de  v verdeling  ov leeftijd  w ver  weergegeven Hieruit  blijkt  dat  de  o n.  oudste  leeftijdsgroep slechter  presteert op alle vaardigheden dan n de jongste  en op een  na jongste g groep. Ook hhier geldt dat de vverschillen op de inhoudelijke vaardiigheden grot ter zijn dan  echte presta atiemetingen n zouden  4vinden (Van Deursen n, 2010 ). Fig guur 5.5 geeeft de verdeling weer naar opleidings sniveau. Opvvallend is dat  hoger  opgeleide  internetge ebruikers  op alle  vaard p  digheden  een  stuk  bete presteren dan  de  er  n middelbaar en lager  opgeleiden, , met uitzonddering van d de gemeten c communicat tievaardigheden. Hier zijn de verschillen tu ussen de drie e opleidingsnniveaus verw waarloosbaar.   1 3,41 erationele vaa Ope ardigheden 2,79 2,12 3,69 Formele vaa ardigheden 3,94 4,06 3,76 Informatie vaa ardigheden 5 3,5 2,94 16‐35 1 2,81 36‐55 3 Communicatie vaa ardigheden 2,22 1,94 55+ 5 3,27 Str rategische vaa ardigheden 2,95 2,42 1 2 3 4 5 Figuur 5.4 Niveau van op 4 perationele, formele, informatie communicatie en strategisc vaardighede naar leeftijd e, che en, d                                                            4 Van Deu ursen, A. (201 10). Internet skills, vital ass s sets in an info ormation socie ety. Enschede Universiteit twente e: 24  
    •   2,58 Operationele vaard digheden 2,78 2,95 3,97 Formele vaard digheden 3,92 3 3,79 3,12 formatie vaard Inf digheden 3,41 3,75 3 2,31 Laag opgeleid Comm municatie vaard digheden 2,29 2,30 Mid ddelbaar opgeeleid 2,67 Hooog opgeleid Strat tegische vaard digheden 2,89 3,11 1 2 3 4 5Figuur 5.5 Niveau van op 5 perationele, formele, informatie communicatie en strategisc vaardighede naar opleiding e, che en,In Figuur r 5.6 zijn de  verdelingen naar beroep psfunctie weeergegeven. Opvallend h hier is dat de e mensen werkzaam  in  het  ho oger  manage ement  het  bbest  scoren  op  communnicatievaardi gheden.  Bet treffende deze  vaardigheden  zien  we  dat  bij  de  la ager  opgeleide  beroeps sgroep  de  m meeste  ruim voor  mte verbeterring  is.  Opva allend  is  ook dat  het  ho k  oger  manage ement  relatief  laag  scoo op  informatie  en  ort strategis sche vaardigh heden.   2,66 2,8 89 Opera ationele vaard digheden 3,17 3,17 3,08 4 4,01 3,888 F Formele vaard digheden 3,69 3,,92 3,76 6 3,14 3,42 Informatie vaard digheden 3,95 3 83 3,8 3,766 2,22 Lagere beroepen 2,30 Communicatie vaard digheden 2,36 2,47 beroepen Middelbare b 2,54 Hogere beroe epen 2,70 2,95 Managers Strat tegische vaard digheden 3,30 3,31 Directie/Hoge er manageme ent 3,10 1 2 3 4 5  Figuur 5.6 Niveau van op 6 perationele, formele, informatie communicatie en strategisc vaardighede naar beroep e, che en, psfunctie Uit de vrragenlijst blij jkt verder da at 64,1% van n de internettters zelf gee en gebruik m maakt van huulp bij het internettten. Dit perc centage is te en opzichte v van vorig jaa ar nagenoeg niet verand derd (64,5%  in 2010). Hiervan  doet 5,3% d dat omdat ze e niet weten n aan wie ze  dat zouden moeten vrag gen (1% meer dan in 2010). DDe overige 94 4,7% maakt geen gebrui k van hulp o omdat ze gee en hulp nodiig hebben. F Figuur 5.6 geeft  de meest  geb e  bruikte  hulpbronnen  aa n  van  mens die  hulp gebruiken  bij  het  inte sen  p  ernetten.  25  
    • Hieruit  b blijkt  dat  veruit  de  mee este  mensen hulp  van  vrienden  of  familie  insch n  v f hakelen:  65% van  de  % mensen die hulp nod dig hebben. Vrienden o of familie 32% % Collega’s C 7% Computerexpert 6% Helpdesk H 6% Bibliotheek 0 0%Figuur 5.6 Bronnen van hulp (% van me 6 ensen die hulp gebruiken bij het internetten)5.3 I Internatio onale geg gevens  Na  in  20 en  2009  geen  data beschikbaa te  hebbe gesteld  over  internet 008  a  ar  en  tvaardighede heeft  en, Eurostat in  2010  de  draad  weer opgepakt.  Helaas  word deze  vaardigheden  nog  steeds  gemeten  t  r  den door  geb bruik  te  maken  van  enq quêtes  waar aan  respo rin  ondenten  wordt  gevraag welke  va enkele  gd  an genoemde activiteiten hij of zij  ooit hebben n uitgevoerd. Er worden  dus geen va aardigheden geschat, gemeten n of geobser rveerd. De geegevens zijn  zodoende m meer een ind dicatie van h het soort geb bruik dan van de v vaardigheid d die iemand bbezit. Omdatt er een relatie wordt verondersteld  tussen het s soort van gebruik  en  het  vaardigheidsni iveau,  kunn nen  deze  in ndicatoren  wel  worden gebruikt  voor  het  w n  videntificeren  van  t tendensen.  Voor  het  m meten  van  internetvaa ardigheden  heeft  Eurostat  aan respondenten gevraagd welke va an de volgennde activiteit ten zij ooit he ebben uitgev voerd:   vinden met een zoekmac hine;  Informatie v  Een e‐mail m met bijlagen v versturen;   Berichten ac chterlaten op , nieuwsgroe p chatrooms, epen of discu ussiefora;   T Telefoneren via het inter rnet;   Mappen dele en met ande eren om muz ziek, films en n dergelijke u uit te wissele en;   Een webpagina ontwerpen. Om  een vaardigheidsniveau  aa te  duide zijn  de  respondenten  vervolgen ingedeeld in  drie  n  an  en  r ns  d categorieën:   Laag: de resp pondent hee eft één of tw wee van de ge enoemde act tiviteiten uitg gevoerd;   G Gemiddeld: de responde ent heeft drie e of vier van de genoemd de activiteite en uitgevoer rd;   Hoog: de res spondent heeft vijf of zes s van de genoemde activ viteiten uitge evoerd. In Tabel  5.1 valt dire ect op dat he et aantal perrsonen met  een hoog internetvaardiigheidsnivea au laag is,  10% in de EUslechts 1 U 27. Dit per rcentage is te en opzichte  van 2006 sleechts 4 proc centpunten ggestegen. Het  mee opvallend  is  echter  de  lage  scor van  Nede est  re  erland  in  vergelijking  me andere  la et  anden.  In Nederlan nd is volgenss de Eurostat data het aaantal mense en dat 5 of 6 van de geno oemde applicaties uit heeft geevoerd slecht ts 6%. Dit ge eeft in onze  ogende bep perking aan v van het mete en van vaarddigheden op  deze manier,  want  er  is geen  enk ele  reden  om  aan  te nemen  d e  e  dat  het  niv veau  van  26  
    • internetvaardigheden  in  Nederland  met  zijn  relatief  hoge  toegang  tot  en  gebruik  van  het  internet zoveel lager is in vergelijking met andere Europese landen. Tabel 5.1 Percentage personen met lage (1-2 activiteiten), midden (3-4 activiteiten) en hoge (5-6 activiteiten)internetvaardigheden, Europa 2006-2010.   2006  2007 2010    laag  midden hoog laag midden hoog laag  midden  hoog EU 27   30  19  6 29 23 8 32  30  10 België  39  19  5 40 23 5 39  30  8 Bulgarije  10  13  5 13 15 7 21  18  7 Cyprus  20  11  3 25 12 3 24  24  6 Denemarken  40  33  13 37 34 12 36  40  11 Duitsland  41  25  5 41 27 6 41  33  8 Estland  17  24  21 20 25 20 23  32  17 Finland  39  28  10 39 29 11 48  33  5 Frankrijk  :  :  : 26 27 12 31  32  18 Griekenland  23  9  3 22 11 4 25  18  4 Hongarije  23  19  7 22 24 8 24  31  12 Ierland  42  7  3 42 12 3 36  23  5 IJsland  35  36  16 31 37 20 25  45  23 Italië  14  16  7 15 18 9 20  23  12 Letland  29  17  6 22 26 11 22  29  19 Litouwen  20  16  9 18 20 13 17  24  23 Luxemburg   31  31  10 28 37 14 37  40  11 Macedonië  21  8  1 : : : 21  28  6 Malta  22  15  4 22 19 5 24  31  7 Nederland  44  29  9 39 33 12 48  36  6 Noorwegen  35  30  14 38 32 14 36  43  12 Oostenrijk  36  20  7 38 23 8 38  31  6 Polen  22  17  7 24 19 7 28  24  9 Portugal  22  13  4 16 19 8 15  27  11 Roemenië  14  7  2 16 10 2 25  16  1 Slovenië  27  19  8 25 23 10 30  28  12 Slowakije  34  19  5 34 23 7 29  41  9 Spanje  27  20  4 23 25 8 30  29  7 Tsjechië  30  14  4 25 17 11 31  32  7 Verenigd Koninkrijk  38  18  5 41 22 8 38  36  9 Zweden  48  26  8 45 25 8 38  37  14Bron: Eurostat  5.4 Conclusies ten aanzien van vaardigheden  Vorig  jaar  werd  in  het  trendrapport  in  het  hoofdstuk  over  internetvaardigheden  vooral  aandacht besteed aan een reeks van prestatiemetingen uitgevoerd aan de Universiteit Twente tussen 2007 en 2010. Hieruit bleek dat Nederlanders redelijk scoren op operationele en formele vaardigheden, maar aanzienlijk lager op informatie en strategische internetvaardigheden. Een belangrijke conclusie was dat  jongeren  met  hun  hogere  niveau  van  operationele  en  formele  vaardigheden  niet  automatisch hoog scoren op de inhoudelijke vaardigheden. In 2011 zijn er geen prestatiemetingen uitgevoerd en daarom zijn we voor de meting van internetvaardigheden voor dit rapport volledig aangewezen op de  resultaten  van  de  enquête.  Helaas  is  het  absolute  niveau  van  vaardigheden  middels  enquêtes moeilijk  vast  te  stellen.  Internetgebruikers  overschatten  de  dingen  die  zij  doen  en  zeker  de  dingen  27  
    • die  zij  goed  doen  op  het  internet.  Daarnaast  onderschatten  zij  de  problemen  bij  het  informatie zoeken en maken van strategische keuzes. Dit geldt in het bijzonder voor (jonge) mannen die in de prestatietests  slechter  scoorden  dan  zij  zelf  aangaven.  Wel  is  de  meting  geschikt  om  onderlinge verschillen te observeren en om een vergelijking te doen met de scores van 2010.  Wanneer  we  de  scores  op  de  vaardigheden  vergelijken  met  die  van  2010  dan  zien  we  een  lichte progressie.  Deze  is  het  grootst  bij  de  formele  vaardigheden.  De  lichte  stijging  van  operationele  en formele  vaardigheden  kan  deels  verklaard  worden  doordat  deze  vaardigheden  toenemen  met ervaring,  waarvan  we  in  tabel  7.1  zien  dat  deze  het  afgelopen  jaar  ook  is  toegenomen.  Een  lichte toename  van  operationele  en  formele  vaardigheden  kan  mede  de  lichte  toename  in  informatie  en strategische vaardigheden verklaren. Wanneer mensen de basisvaardigheden onder de knie krijgen komen  zij  ook  meer  toe  aan  het  beoefenen  van  de  inhoudelijke  informatie  en  strategische vaardigheden.  Het  feit  dat  de  communicatievaardigheden  relatief  laag  scoren  is  wel  een  punt  van  aandacht. Communicatievaardigheden  zullen  in  de  toekomst  steeds  belangrijker  worden,  daar  online communicatietoepassingen enorm in opkomst zijn. We zullen tevens zien dat deze vaardigheden ook een  belangrijke  rol  kunnen  spelen  bij  mensen  waar  het  aan  informatievaardigheden  schort. Communicatievaardigheden,  onder  andere  nodig  voor  het  inschakelen  van  online  hulp  door bijvoorbeeld  contacten  in  een  sociaal  netwerk  of  forum  te  raadplegen,  zouden  hiervoor  kunnen compenseren. De resultaten laten bijvoorbeeld  zien dat  hogere managers een relatief hoog niveau van communicatievaarduigheden hebben terwijl het niveau van informatievaardigheden gemiddeld is.  Deze  laatste  zijn  voor  de  functie  wel  belangrijk,  en  tekorten  worden  behalve  door  een  staf  van beleidsmedewerkers waarschijnlijk ook door communicatievaardigheden gecompenseerd. In Europees verband wijzen de cijfers er op dat Nederland op zijn best tot de middenmoot behoort wanneer het gaat over internetvaardigheden. De ongeldige manier van vaardigheden meten  en de discutabele uitkomsten geven echter voldoende redenen om de cijfers in twijfel te trekken. Waarom zou  in  Nederland  in  drie  jaar  tijd  het  percentage  mensen  met  een  hoge  internetvaardigheid  zijn gehalveerd?   28  
    • 6 Soorten van gebruik  6.1 Inleiding De laatste stap in de toegang tot het internet zijn de verschillende soorten van toepassingen waarvan gebruik  wordt  gemaakt.  Dit  hoofdstuk  gaat  dieper  in  op  wat  mensen  nu  eigenlijk  met  het  internet doen of kunnen doen.    6.2 Nationale gegevens  Net als vorig jaar is er aan de respondenten die gebruik maken van het internet gevraagd hoe vaak zij bepaalde internettoepassing gebruiken. In totaal zijn er 31 toepassingen bevraagd. In Figuur 6.1 zijn deze toepassingen en de bijbehorende gemiddelde gebruiksfrequenties weergegeven. Uit dit figuur blijkt  dat  informatie  toepassingen  (zoals  het  gebruik  van  zoeksystemen,  nieuwsdiensten  en  online kranten  en  omroepen)  nog  steeds  erg  populair  zijn.  Het  dagelijkse  gebruik  van  zoeksystemen  is  in 2011 gestegen naar 69% (van 67% in 2010). De online omroep, krant, of tijdschrift worden dagelijks door 37% van de internetters geraadpleegd (ten opzichte van 34% in 2010) en nieuwsdiensten in het algemeen door 44%.  De  meest  populaire  toepassing  blijft  e‐mail:  90%  van  alle  Nederlandse  internetters  maakt  hier dagelijks  gebruik  (ten  opzichte  van  87%  in  2010).  Het  gebruik  van  sociale  netwerksites  zet  in  2011 ook door: 37% van de Nederlandse internetgebruikers is hier dagelijks op actief. Verder maakt 60% van de Nederlandse internetters wel eens gebruik van online dating, online fora of communities. Erg populair  en  aanzienlijk  toegenomen  zijn  ook  het  online  winkelen  en  het  online  bestellen  van producten.  Hier  houdt  20%  van  de  Nederlandse  internetters  zich  dagelijks  mee  bezig,  en  57% wekelijks. Met websites zoals marktplaats en eBay houdt 87% van de internetters zich bezig. Online gaming is een dagelijkse bezigheid voor 16% van de Nederlandse internetters (ten opzichte van 14% in 2010).  Van  de  Nederlandse  internetters  zoekt  83%  wel  eens  online  naar  overheidsinformatie.  De meerderheid  doet  dit  enkele  keren  per  jaar.  Dit  geldt  ook  voor  het  doen  van  transacties  met  de overheid wat door 77% van de internetgebruikers wordt gedaan. Ook hier geldt een kleine toename ten opzichte van 2010. Minder  populair (mede door de aard  van de toepassing)  zijn nog steeds  het  zelfstandig leren  (38% van  alle  internetgebruikers)  op  internet  en  het  volgen  van  online  cursussen  (21%  van  alle internetgebruikers). Verder maakt 16% van de Nederlandse internetgebruikers wel eens gebruik van een  online  consult  in  de  gezondheidszorg  en  komt  30%  wel  eens  op  patiënten  website.  Ten  slotte valt uit Figuur 6.1 op te maken dat 28% van de Nederlandse internetters wel eens telewerkt en 38% van het internet wel eens gebruikt voor het zoeken van vacatures en het solliciteren.   29  
    • Z Zoeksystemenn zoals Googlee 69 22 4 22 Online o omroep, krant t en tijdschrift t 37 7 21 12 10 19 Nie euwsdiensten 444 20 8 10 18 E‐mail 90 6 21 1 Telefonere en (vb. Skype) ) 5 9 9 16 61 1 Chattenn 16 13 9 14 4 48 Inter rnetbankieren n 20 57 14 2 6 Hobbyinfor rmatie zoeken n 9 17 19 30 25 R Reizen en vakaanties boeken 12 5 n 59 34 Vrij surfe en of browsen n 4 43 21 11 1 9 17 Socialee netwerksites s 37 7 16 10 7 30 Communities 5 9 10 s 0 13 633 Onlin ne fora of disc cussiegroepenn 9 10 9 17 54 Online daten 3 3 3 6 n 85 Winkelen of bestellen n 20 57 14 2 6 M Marktplaatsen n 9 2 23 3 23 31 3 13 3Producten zo oeken en prijze en vergelijken n 7 2 27 32 25 9 Doownloaden muziek of video o 7 16 15 20 43 Uploaden va an video’s, fot to’s of muziek k 5 12 17 24 2 43 Online Gamen O n 16 13 10 12 2 49 O Overheidsinfor rmatie zoeken 3 10 n 23 48 17 Tr ransacties me et de overheid 12 6 d 68 8 23Participatie in politiek of ovP verheidsbeleid 2 4 4 14 d 76 Gezo ondheidsinfor rmatie zoeken 3 7 n 21 48 23 Consult enn behandeling 122 10 g 84 Patiëntensite of z zelfhulpgroep 23 7 p 19 1 70 Telewerken 5 9 6 n 8 72 Vacatures e en solliciteren 3 6 8 n 21 62 2 Online curssussen volgen 13 4 13 n 79In nformatie ove er opleidingen n of cursussen 2 6 10 n… 37 45 Zelf fstandig leren 6 9 8 n 15 62 2 0% 0% 20 40% 60% 80% 1 100% Dagelijks Wekelijks Maande elijks Enkele keren   per jaar N Nooit   Figuur 6.1 Hoeveelheid g 1 gebruik van ver rschillende inter rnettoepassinge onder internetgebruikers en 30   
    • Om het g gebruik in 20 010 te vergelijken met 20011, is in Figuur 6.2 het p percentage in nternetters weergeg geven dat een bepaalde t toepassing oooit heeft gebruikt.   en zoals Googlle Zoeksysteme 9% 99 98 8% Online omroep, kran nt en tijdschri ft 80% 81% ieuwsdiensten Ni n 83% 82% E‐maail 99 9% 99 9% Telefoneren (vb. Skype e) 34% 39% % Chatte en 44% 4 52% Inte ernetbankiere en 94% % 94% % Hobbyinfoormatie zoeke en 75% 75% Reizen en vak kanties boeke en 1% 71 66% % Vrij surf fen of browse en 80% 83% Sociale netwerksite es 64% 70 0% Communitie es 42 2% 37% % scussiegroepe Online fora of dis en 411% 46% Online date en 15% 1 15% 1 Winkelen of bestelle en 87% 94%% Marktplaatse en 87% 87% Producten zoeken en prijz zen vergelijke en 90% 91% D Downloaden m muziek of vide eo 57% 57% Uploaden v van video’s, fo oto’s of muzie ek 58% 57% Online Game en 46% 51% O Overheidsinfo ormatie zoekeen 82% 83% T Transacties m met de overheiid 7 73% 77% Participatie in n politiek of overheidsbeleiid 24% 24% Gez zondheidsinfo ormatie zoeke en 79% 77% Consult e en behandelin ng 15% 1 16% 1 Pa atiëntensite of f zelfhulpgroe ep 27% 30% Telewerke en 24% 28% Vacatures s en sollicitere en 35% 38% % Online cursussen volge en 18% 21% Informa atie over opleidingen of cur rsussen zoeke en 55% 201 10 55% Ze elfstandig lere en 37% % 201 11 38% %  Figuur 6.2 Percentage in 2 nternetters dat een toepassing ooit gebruikte, 2010 en 2011 e 31  
    • Uit Figuuur 6.2 valt op p te maken d dat het gebr ruik van de m meeste toepassingen is t toegenomen n in 2011. De  groootste  toenam zien  we bij  chatten online  winkelen  of  bestellen,  g me  e  n,  w gevolgd  doo sociale  or netwerk ken.  Het  aan internetters  dat  we eens  heef gechat  ste met  8%  van  44%  naar  52%.  ntal  el  ft  eeg  winkelen  ste met  7%  van  87%  na ar  94%,  en  het  gebruik  van  sociale  netwerken  van  64% Online  w eeg naar  70% Ook  het  aantal  gebr %.  discussiefora online  telefoondienst en  online  gamen  ruikers  van  d a,  ten steeg duuidelijk met 55%.   Man 18,8 19,4 w Vrouw 17,4 1 17,8 16‐35 20,7 21,7 36‐55 19,4 19,4 55+ 4 15,4 15,4 4 Laag opgeleid 15,9 17,0 1 2010 Midde elbaar opgeleid 18,8 2011 19,2 Hoog opgeleid 19,5 20,1 Lag gere beroepen 18,6 Middelb bare beroepen 19,7 Hog gere beroepen 21,4 Middelb bare beroepen 20,8 Lag gere beroepen 20,1  Figuur 6.3 Hoeveelheid g 3 gebruik van ver rschillende inter rnettoepassinge onder internetgebruikers  enVan de 3 31 bevraagde toepassing gen heeft dee Nederlandsse internette er er in 20100 gemiddeld  18,1 ooit gebruikt In  2011  is  dit  toegeno t.  omen  tot  18, toepassin ,6  ngen.  Zie  Figuur  6.3.  Ma annen  hebbe er  iets  en meer  da vrouwen  gebruikt.  He meest  op vallend  in  Figuur  6.2  is  dat  het  aan toepassingen  dat  an  et  ntal iemand  ooit gebruikkt heeft niet  is toegenommen in de caategorieën 36‐55 en 55+ +. Tevens zien we dat het aant tal toepassinngen gebruikt door lager  opgeleide innternetters h harder is gesstegen dan hhet aantal toepassingen  gebrui door  mid ikt  ddelbare  en  hoger  opge eleiden.  Betr reffende  berroepsfunctie zien  we  e dat mensen werkzaa am in de hog gere beroepeen de meestee toepassingen gebruiken n.   32  
    • In de nu volgende fig guren wordeen alle 31 to epassingen v verder belich ht. Verschille en tussen maannen en vrouwenn, drie leeftijdscategorieë ën en drie oppleidingsnive eaus wordenn per toepass sing besprok ken.  We beginnen met de e eerste toepassing: het  gebruik van n online zoekksystemen. U Uit Figuur 6.4 4 is op te maken d dat mannen  hier dagelijk ks gemiddeld d meer gebru uik van make en dan vrouwwen. Ook va alt op dat 55‐plusssers hier dagelijks een stu uk minder ge ebruik van m maken dan 16 tot 35 en 3 36 tot 55 jarigen. Het verschil  in  dagelijks  gebruik  tusssen  enerzij ds  lager  opgeleide  en  anderzijds  m middelbaar  en  hoger  eopgeleidde internette ers is ook aannzienlijk, ruim m 20%.  Man 75 18 4 22 V Vrouw 64 2 26 4 32 16‐35 81 1 14 212 36‐55 70 24 21 3 55+ 59 27 8 41 Laag op pgeleid 61 24 7 4 4 M Middelbaar op pgeleid 72 22 3 12 Hoog oppgeleid 79 9 19 1 0 Lagere berroepen 61 3 32 4 30 Middelbare berroepen 70 23 313 Hogere ber roepen 84 8 15 10 1 Management 88 7 222 Directie/ /Hoger… 80 0 13 4 20 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.4 Zoeksystemen (zoals Google naar geslach leeftijd, ople 4 e), ht, eiding en beroep psfunctieIn  Figuur  6.5  is  het  gebruik  van online  om roep,  krante en  tijdsch n  en  hriften  uitge elicht.  Ook  hier  is  op  hdagelijks schaal  het  gebruik  on se  nder  mannellijke  internet tters  groter  dan  bij  vrou uwelijke  inteernetters. Bij hoger opgeleide  internetters  is dit iets grroter dan bij j lager en middelbaar op pgeleide inte ernetters. Verder ssteken de 36 tot 55 jarige en wat betreeft dagelijks gebruik net als vorig jaar r iets uit bov ven de 16  arigen en de 55‐plussers. In de groe p managers  en hogere btot 35 ja beroepen is  het dagelijks gebruik het groootst.    42 22 12 10 5 15 V Vrouw 33 21 12 10 24 16‐35 30 27 16 11 16 41 20 12 9 18 55+ 39 19 9 10 22 Laag op pgeleid 32 20 2 11 1 12 26 39 20 14 9 18 Hoog op pgeleid 42 27 11 1 9 10 1 Lagere ber roepen 35 18 12 9 26 38 20 14 9 20 Hogere ber roepen 44 4 29 9 13 7 7 4 47 25 2 1 11 9 9 Directie/ /Hoger… 43 18 16 9 4 14 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.5 Online omroe krant en tijds 5 ep, schrift, naar ges slacht, leeftijd, opleiding en be o eroepsfunctie  33  
    • Uit  Figuur  6.6  blijkt dat  het  ge t  ebruik  van  n nieuwsdienst dagelijks  meer  doo mannen  dan  door  ten  or  dvrouwen n worden ge ebruikt. 55‐Plussers doen n dit minder  dan de overige leeftijds sgroepen. Ve erschillen tussen laager, middel lbaar en hogger opgeleide en zijn ook d duidelijk aan nwezig. Bij d e lager opgeeleiden is het  perccentage  inte ernetters  dat nooit  van  nieuwsdiens t  sten  gebruik maakt  25% in  tegenstelling  tot  k  % 17% bij  de middelba aar en 9% bij de hoger o opgeleide in nternetters. VVan de laatsste groep ma aakt 57% dagelijks gebruik  van  deze  toep s  passing.  Ook  bij  de  bero k  oepsfuncties  zien  we  gro verschille In  de  ote  en. hogere b beroepen  maakt  69% va an de  mense en dagelijks  gebruik  van  nieuwsdien nsten terwijl  dit in de lagere beeroepen slec chts 37% is.  Man 52 21 7 8 13 V Vrouw 37 19 10 12 22 16‐35 46 6 25 5 9 9 12 1 36‐55 51 18 1 8 8 15 5 55+ 36 19 8 12 25 Laag op pgeleid 34 19 10 0 12 25 M Middelbaar op pgeleid 46 6 21 7 9 17 Hoog oppgeleid 57 20 8 6 9 Lagere berroepen 37 21 9 9 23 Middelbare berroepen 7 47 24 5 8 16 6 Hogere ber roepen 69 18 6 3 5 Management 65 15 9 7 4 Directie/ /Hoger… 56 20 13 0 111 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar Nooit  Figuur 6.6 Nieuwsdiensten, naar geslac leeftijd, ople 6 cht, eiding en beroe epsfunctie  Man 89 6 2 1 1 V Vrouw 90 6 1 1 1 16‐35 91 5 2 1 1 36‐55 93 4 1 1 1 55+ 6 86 9 2 1 1 Laag op pgeleid 84 8 4 3 2 M Middelbaar op pgeleid 92 6 1 01 Hoog oppgeleid 95 5 3 101 Lagere berroepen 91 4 3 1 1 Middelbare berroepen 92 5 1 1 1 Hogere ber roepen 98 2 0 Management 96 2 2 0 Directie/ /Hoger… 87 7 9 2 0 2 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.7 E-mail, naar g 7 geslacht, leeftijd opleiding en beroepsfunctie d, In  Figuur  6.7  is  het  gebruik  van  e‐mail  wee rgegeven.  Het  dagelijks  gebruik  is  e groot.  Ve H erg  erschillen tussen mmannen en vrouwen zijn klein: 1% in  het voordee el van de vrouw. De groe ep internetteers tussen de 36 enn 55 maakt h het meest da agelijks gebruuik van e‐maail, gevolgd d door de 16 to ot 35 jarige g groep. Bij de  55‐plussers  maakt  nog  steeds  86%  dag gelijks  gebruik  van  e‐ma 6%  meer dan  vorig  jaar.  Het  ail,  r  34  
    • verschil  tussen  de  hoger  en  la ager  opgeleeide  internettters  is  beh hoorlijk.  Bij  de  hoger  opgeleide  ointernettters  is  het  d dagelijks  gebruik  95%  e bij  de  lag opgeleid internett er  84%.  Bet en  ger  de  treffende beroepsf functie zien  we dat van  de mensen  in de hogere beroepen 98% dagelijk ks e‐mail gebruikt en bij het m management t 96%. De dir rectie scoort t hier het laa agst met een gemiddeld  dagelijks geb bruik van 87%.  Man 7 10 10 16 58 V Vrouw 4 9 8 15 63 16‐35 6 14 14 21 4 46 36‐55 6 7 8 14 65 55+ 4 8 5 1 13 69 Laag op pgeleid 5 7 8 13 67 M Middelbaar op pgeleid 7 10 8 16 60 Hoog oppgeleid 3 13 12 2 19 52 Lagere berroepen 8 5 5 9 72 Middelbare berroepen 8 9 6 16 61 Hogere ber roepen 4 11 13 21 51 Management 5 18 12 19 4 46 Directie/ /Hoger… 4 16 16 11 53 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar Nooit  Figuur 6.8 Online telefon 8 neren (bijvoorbe Skype), na geslacht, lee eeld aar eftijd, opleiding en beroepsfun nctie Het gebr ruik van online telefoond diensten (zoaals Skype en bellen via M MSN) is nog ggeen gemeengoed bij de Nede erlandse inteernetgebruiker. Uit Figuu ur 6.8 blijkt d dat mannen er iets mee er gebruik maken van vrouwen n. Het percentage intern netters tusse en 16 en 35 d dat dit nog nnooit heeft ggedaan is kle einer dan het perc centage inter rnetters van 36 jaar en o ouder. Midde elbaar opgele eide mensen n maken dag gelijks het meest  g gebruikt  van  online  tele efoondienste Wel  is  de  groep  ho en.  d oger  opgeleidden  die  er  in  totaal gebruik  van maakt g groter dan de groep mid ddelbaar en l lager opgeleiden. Bij de  beroepsfunc cties zien we  dat  m mensen  die  de  telefoon ndiensten  ge ebruiken  in  de  lagere  en middelbare beroepen  dit  vaker  d n  e doen dan gebruikers s in de hoger re beroepen  en managem ment. Wel is s de totale grroep gebruikkers in de lagere enn middelbare e beroepen kleiner.  Man 18 1 12 10 13 4 47 V Vrouw 14 1 13 8 15 49 9 16‐35 30 19 11 16 24 36‐55 13 1 11 10 17 49 9 55+ 7 9 5 10 68 Laag op pgeleid 22 12 10 12 44 M Middelbaar op pgeleid 14 1 15 5 7 16 4 47 Hoog oppgeleid 9 10 9 15 57 Lagere berroepen 23 12 12 2 15 39 Middelbare berroepen 15 1 11 9 20 4 45 Hogere ber roepen 11 1 11 10 18 1 50 0 Management 11 1 13 11 18 4 47 Directie/ /Hoger… 11 1 9 11 13 56 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar Nooit  Figuur 6.9 Chatten, naar geslacht, leeftijd, opleiding en beroepsfunctiie 9 r n 35  
    • In  Figuu 6.9  is  het chatten  we ur  t  eergegeven. Hier  is  het verschil  tu .  t  ussen  manne elijke  en  vro ouwelijke internettters klein, m maar is het peercentage m mannen dat d dagelijks en w wekelijks cha at iets groter dan het percenta vrouwen Verschille tussen  de leeftijdsgr age  n.  en  e  roepen  zijn  aanzienlijk.  Van  de  inte ernetters boven  d 55  heeft  68%  nog  no gechat  (ten  opzichte  van  72%  van  vorig  jjaar)  en  doe 7%  dit  de  ooit  et dagelijks Bij  de  16‐35  jarigen  zijn  dezelfde   percentage respectiev s.  es  velijk  24%  en 30%.  De  36  tot  55  n  3jarige gr roep internetters bevind dt zich hier ttussenin. Bij  opleiding zie en we dat b bij de lager oopgeleide internettters  chatten het  meest  populair  is. Van  deze  groep  chat  56%  (12%  m n  .  g 5 meer  dan  vo jaar),  orig waarvan 22%  dagelijks  (8%  me dan  vorig jaar).  Van  de  hoger  opleiden  cha 43%,  waa n  eer  g  o at  arvan  9% dagelijks Hetzelfde  beeld  zien  we  bij  de  be s.  w eroepsfuncti wanneer we  de  lage beroepen met  de  ies  ere  n overige bberoepsgroe epen vergelijken.   Man 25 57 12 2 4 V Vrouw 15 58 17 2 8 16‐35 18 57 18 3 4 36‐55 18 62 13 2 5 55+ 24 54 12 2 9 Laag op pgeleid 20 50 18 3 10 1 M Middelbaar op pgeleid 20 61 12 3 4 Hoog oppgeleid 21 63 12 1 3 Lagere berroepen 23 61 12 0 4 Middelbare berroepen 20 62 12 3 3 Hogere ber roepen 16 68 13 11 Management 25 66 6 5 04 Directie/ /Hoger… 22 60 16 20 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.1 Gebruik van internetbankieren, naar gesla 10 acht, leeftijd, opleiding en beroepsfunctieInternetbankieren is s een populaire toepassin ng onder allee groepen Ne ederlanders.. Figuur 6.8 t toont dat van  de  mannen  er  10%  meer  gebruik  va n  maken  da van  de  vrouwen.  V an  Verschillen  tu ussen  de leeftijdsccategorieën  en opleiding gsniveaus zijjn klein. Van n de groep 5 55‐plussers m maken er iet ts minder gebruik v van dan de 3 36 tot 55 jarigen en de 116 tot 35 jarig gen, maar bij de oudste g groep is het dagelijks gebruik  wel  het  grootst.  Ongeve hetzelfde patroon  zi we  bij  de  verschillen tussen  ene eer  e  ien  n  erzijds  de lager oppgeleiden en anderzijds d middelba de  aar en  hoger r opgeleidenn. Bij  de  bero oepsfuncties s zien we dat  men nsen  werkzaa in  de  ho am  ogere  beroep op  dage pen  elijkse  schaal  iets  minde r  gebruik  maken  van internetbankieren da an de overige groepen. In Figuur r 6.11 is het  zoeken naar hobby info ormatie opge enomen. Mannelijke inte ernetgebruik kers doen dit vaker r dan de vroouwelijke. Wat betreft le eftijd valt opp dat de 55‐plussers hier r lager score en dan de overige t twee groepe en. Bij de 55‐‐plussers heeeft 34% nog nooit hobby y gerelateerd de informatie e gezocht (er is hie er geen toename ten opz zichte van 20010). In de la ager opgeleide groep zoe eken minder r mensen hobby in nformatie da an internetteers in de oveerige twee opleidingsniveaus. Bij de  beroepsfunc cties zien we  dat  mmensen  in  d hogere  be de  eroepen  er  bovenuit  steeken  betrefffende  totaal  gebruik  en  dagelijks gebruik. 36  
    • Man 12 21 1 21 25 20 V Vrouw 6 14 18 34 29 16‐35 15 23 22 22 18 36‐55 9 18 20 31 21 55+ 3 12 16 6 35 34 Laag op pgeleid 8 16 15 27 34 M Middelbaar op pgeleid 9 18 20 32 22 Hoog oppgeleid 12 18 25 30 15 5 Lagere berroepen 4 24 4 24 23 24 Middelbare berroepen 7 16 22 34 21 Hogere ber roepen 14 1 2 20 24 30 12 1 Management 11 1 2 29 18 27 16 Directie/ /Hoger… 2 17 33 22 26 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.1 Hobbyinform 11 matie zoeken, na geslacht, le aar eeftijd, opleiding en beroepsfun g nctie Figuur  6 6.12  geeft  het  gebruik  van  reisinfo rmatie  en  het  boeken  van  vakanti es  weer.  Ve v h erschillen tussen  m mannen  en  vrouwen  zij klein.  Bij  de  55‐pluss jn  sers  is  de  groep  die  de toepassi nooit  g eze  ing gebruikt het  groots 41%  teg t  st:  genover  28% bij  de  36 %  6‐55  jarigen  en  30%  b de  16‐35 jarigen.  bij  5 Betreffende  opleiding  is  het  gebruiksperc entage  bij  de  lager  op g pgeleide  grooep  het  laagst:  53% tegenover 70% bij d de middelbaa ar en 82% b bij de hoger  opgeleiden.  Bij het hoer r manageme ent en de directie zien we dat zij betreffende wekelijks s gebruik ver boven de an ndere beroep psgroepen uuitsteken.  12 5 60 31 V Vrouw 12 4 57 36 16‐35 2 6 7 57 28 1 4 1 64 30 55+ 0 3 1 55 41 Laag op pgeleid 1 3 4 45 4 47 11 4 63 30 Hoog op pgeleid 12 7 73 18 Lagere ber roepen 4 3 7 50 36 21 4 64 29 Hogere berroepen 2 3 7 77 12 1 05 4 80 11 1 Directie/ /Hoger…0 18 61 20 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar Nooit  Figuur 6.1 Reizen en va 12 akanties boeken, naar geslach leeftijd, opleiding en beroep ht, psfunctie In Figuur r 6.13 is het vrij surfen o op internet w weergegeven n. Mannen dooen dit net aals vorig jaar r zowel in totaal (887% tegenover 78%) als o op dagelijkse e schaal (52%% tegenover 34%) vaker d dan vrouwen n. Van de 16  tot  3 jarige  inte 35  ernetters  do 53%  dit  dagelijks,  va de  36  tot  55  jarigen 50%  en  van  de  55‐ oet  an  n plussers  26%.  Bij  de 55‐plusser geeft  31% aan  nog  nooit  zomaar  wat  gesurf te  hebben  op  het  e  rs  %  n ft internet  (een afname van 5% ten opzichte v van 2010. Be etreffende op pleiding zien n we dat van n de lager opgeleid den 23% nog g nooit vrij ggesurft heeft t. Betreffendde beroepsfu unctie, zien wwe dat de m mensen in de groep p managers o op dagelijksee schaal meeer vrij surfen dan mensenn in de overig ge beroepsfu uncties.   37  
    • Man 52 20 9 6 13 V Vrouw 34 22 12 11 22 16‐35 53 26 10 4 7 36‐55 5 50 22 8 7 12 1 55+ 26 16 13 14 31 Laag op pgeleid 38 19 11 9 23 M Middelbaar op pgeleid 46 6 21 11 7 15 5 Hoog oppgeleid 4 47 24 2 0 10 8 11 1 Lagere berroepen 45 5 23 14 7 12 1 Middelbare berroepen 50 5 22 9 7 11 1 Hogere ber roepen 51 24 9 7 8 Management 61 25 2 5 7 Directie/ /Hoger… 4 49 16 13 11 11 1 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.1 Vrij surfen, n geslacht, le 13 naar eeftijd, opleiding en beroepsfu g unctie Figuur  6 6.14  betreft  het  gebruik van  sociale netwerksit k  e  eeds  maken  vrouwen  hier  meer  tes.  Nog  stegebruik  van  dan  maannen,  zowel  in  totaal  (7 72%  tegenov 68%)  als dagelijks  (4 ver  s  43%  tegenov 31%).  ver Betreffende  leeftijd  loopt  het  percentage  internetters dat  dageli s  ijks  gebruik  maakt  af  naarmate  niemand o ouder wordt t. In de groepp 16 tot 35 jaarigen zien w we dat zelfs 5 59% van de iinternetters dagelijks gebruik maakt van een sociale ne etwerksite, 1 14% meer da an in 2010. BBij de interne etters ouder dan 55 is het  perccentage  dat deze  sites  dagelijks  g t  gebruikt  19% Binnen  deze  groep  d %.  doet  52%  dit  nooit.  dBetreffende opleidin ng zien we daat van de gro oep lager opggeleide interrnetters 32%% nooit gebru uik maakt van sociaale netwerks sites (deze g groep is grote er dan bij de e middelbaar r en hoger o opgeleiden), maar dat het  dage elijks  gebruik  binnen  de groep  40 is  (hetge weer  ho eze  0%  een  oger  is  dan  b de  midde bij  elbaar  en hoger oppgeleide inteernetters), eeen toename  van 11% ten n opzichte va an 2010.   31 7 17 10 9 32 V Vrouw 43 15 9 6 28 16‐35 59 18 9 4 10 37 17 11 1 10 25 55+ 19 13 9 8 52 Laag op pgeleid 40 14 9 5 32 37 17 10 1 9 26 Hoog op pgeleid 33 16 11 8 32 Lagere ber roepen 40 13 15 5 27 41 19 8 10 22 Hogere ber roepen 39 14 13 1 9 25 36 20 4 11 29 Directie/ /Hoger… 26 22 15 9 28 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.1 Sociale netw 14 werksites, naar geslacht, leeftij d, opleiding en beroepsfunctie eFiguur 6 6.15 betreft hhet gebruik  van commu nity website es (bijvoorbe eeld buurtwe ebsites, web bsites van een sporrtvereniging,, second life, etc.). Hier  wordt door  mannen iets s meer gebr ruik van gem maakt dan vrouwen De  totale  groep  die  hier  nooit  ge n.  h ebruik  van  maakt  is  bij  de  55‐plusse hoger  dan  bij  de  m ers andere  t twee  leeftijd 70%  tegenov 63%  en  56%).  Bij  de verschillend opleiding dsgroepen  (7 ver  e  de  gsniveaus  38  
    • zien  we  dat  het  per rcentage  inte ernetters  da dagelijks,  wekelijks  en maandelijk gebruik  maakt  erg  at  n  ks  movereen komt. Betre effende berooepsfunctie zzien we dat n net dagelijks gebruik bij d de managers met 7% het groo otst is. Man 7 10 10 14 59 V Vrouw 3 8 10 12 66 16‐35 8 11 1 11 14 56 36‐55 3 9 11 15 63 55+ 3 7 9 11 1 70 Laag op pgeleid 5 10 11 14 60 M Middelbaar op pgeleid 5 9 10 14 62 Hoog oppgeleid 3 9 10 12 66 Lagere berroepen 5 9 13 19 53 Middelbare berroepen 6 7 12 17 59 Hogere ber roepen 4 9 11 13 64 Management 7 11 11 1 14 58 Directie/ /Hoger… 2 7 11 18 61 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.1 Community w 15 websites, naar geslacht, leeftijjd, opleiding en beroepsfunctie n eHet  gebruik  van  onl line  fora  en  discussiegro oter  dan  bij  vrouwen.  Zie  Figuur  oepen  is  bij  mannen  gro Z6.16.  Va de  vrouw an  welijke  internnetters  maak 60%  geen gebruik  teg kt  n  genover  48% van  de  mannelijke  % internettters. Verschillen tussen  de leeftijdsc categorieën  zijn groot. BBij de interneetters van 55 jaar en ouder m maakt 75% ge een gebruik v van online fo ora, terwijl d dit percentag ge bij de 16 t tot 35 jarige en 35% is. Binnen  ddeze  groep  zit  18%  daggelijks  op  ee online  fora  of  discussiegroep.  Biij  de  lager  opgeleide  en  ointernettters heeft 75 5% nog nooit een online e forum of discussiegroep p bezocht. TeTen slotte zieen we dat het dageelijks gebruik k van online f fora in de hoogere beroep pen en in de groep mana agers het gro ootst is.  Man 111 12 10 19 1 8 48 V Vrouw 8 9 9 14 60 16‐35 18 16 14 17 35 36‐55 9 11 11 19 0 50 55+ 2 4 4 14 75 Laag op pgeleid 7 8 8 14 64 M Middelbaar op pgeleid 9 12 9 17 52 Hoog oppgeleid 14 1 11 13 20 42 Lagere berroepen 5 11 7 18 59 Middelbare berroepen 8 11 12 18 8 50 0 Hogere ber roepen 16 1 11 16 19 38 Management 14 1 14 7 20 4 45 Directie/ /Hoger… 9 18 16 20 38 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.1 Online fora e discussiegro 16 en oepen, naar ges slacht, leeftijd, opleiding en beroepsfunctie o 39  
    • Man 3 4 4 6 82 8 V Vrouw 2 2 2 5 88 16‐35 5 4 5 9 77 36‐55 2 4 3 7 5 85 55+ 121 3 93 Laag op pgeleid 3 3 3 6 855 M Middelbaar op pgeleid 3 4 4 7 83 Hoog oppgeleid 313 5 88 Lagere berroepen 5 7 5 7 76 Middelbare berroepen 5 3 4 7 81 8 Hogere ber roepen 2 2 5 5 866 Management 5 04 2 89 Directie/ /Hoger… 5 2 2 2 89 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.1 Online dating naar geslach leeftijd, oplei ding en beroep 17 g, ht, psfunctie In Figuur 6.17 is het t gebruik van n online dat ting weergeg geven. Het ggebruik hierv van is onder r mannen iets  grot dan  ond vrouwen respectiev ter  der  n,  velijk  18%  en  12%.  Betr reffende  leeeftijd  zien  we  dat  de internettters  van  55  jaar  en  oud het  mins gebruik  maken  van  on der  st  m nline  dating,,  namelijk  7%.  Bij  de hoger op pgeleiden is het gebruik iets kleiner ddan bij de mi iddelbaar en lager opgele eiden (respe ectievelijk 12%, 17% % en 15%).  Man 3 21 35 3 1 31 10 V Vrouw 2 15 38 34 11 1 16‐35 3 23 48 22 4 36‐55 4 20 37 3 3 32 7 55+ 1 11 1 27 42 4 19 Laag op pgeleid 2 15 33 33 17 M Middelbaar op pgeleid 3 18 39 9 3 33 7 Hoog oppgeleid 3 22 40 31 4 Lagere berroepen 3 20 39 3 31 7 Middelbare berroepen 4 19 42 30 6 Hogere ber roepen 5 20 46 28 1 Management 2 34 39 21 4 Directie/ /Hoger… 2 31 27 29 11 1 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.1 Online winke of bestellen naar geslach leeftijd, opleiding en beroep 18 elen n, ht, psfunctieFiguur  6 6.18  geeft  he gebruik  van  online  w et  v winkelen  en  bestellen  weer.  Ook  hiiervan  is  het gebruik  w t onder m mannen iets g groter dan onder vrouwe en, vooral wwanneer we n naar het wek kelijks gebru uik kijken. Bij de lee eftijdsgroepe en zien we ddat van de in nternetters v van 55 jaar en ouder er h het minst gebruik van maken (19% doet dit nooit, ten opzichte van n 23% in 201 10). Vergelijk ken we de op pleidingsniveeaus, dan zien  we  dat  online  w winkelen  bij  lager  opgel eide  interne etters  minder  gebeurt  da bij  midde an  elbaar  en hoger op pgeleide inte ernetters (re espectievelijk k 83%, 93%  en 96%). Bij j de beroeps sfuncties zien we dat de mana agers de mee est frequentee online sho ppers zijn. 40  
    • Man 9 25 25 29 13 V Vrouw 9 21 22 2 34 13 3 16‐35 100 2 27 27 2 25 11 1 36‐55 1 11 4 24 22 32 10 1 55+ 7 18 21 37 18 Laag op pgeleid 11 24 2 22 25 17 M Middelbaar op pgeleid 9 25 22 35 9 Hoog oppgeleid 7 18 26 35 14 4 Lagere berroepen 13 1 25 27 25 9 Middelbare berroepen 1 11 26 2 21 33 10 Hogere ber roepen 8 20 24 4 36 12 1 Management 7 27 36 25 4 Directie/ /Hoger… 9 24 27 29 11 1 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.1 Marktplaatse e.d., naar ge 19 en eslacht, leeftijd, opleiding en be eroepsfunctieHet  gebruik  van  Maarktplaats  en eBay  (en  a n  andere  vergelijkbare  vei ilingwebsites is  weerge s)  egeven  in Figuur  66.19.  Het  v verschil  tusssen  manne en  vrou en  uwen  is  we eer  klein.  B de  verschillende  Bij leeftijdsg groepen zienn we dat de internetters s van 55 jaar en ouder he et minst gebbruik maken van deze toepassingen  (18%  doet  dit  noo en  7%  d oit,  dagelijks).  Bij  de  opleidingsniveaus  z de  versc zijn  chillen  in dagelijks gebruik  tus s  ssen  laag,  middelbaar  e hoog  resp m en  pectievelijk  11%,  9%  en  7%.  Lager  opgeleide  1 ointernettters  maken  dus  meer  dagelijks  geb bruik  dan  de  hoger  opge eleiden.  Hetzzelfde  beeld zien  we  d terug bijj de beroepssfuncties. Me ensen in de  lagere beroepen nemen n het voorto ouw als het ggaat over sites zoa als Marktplaaats en eBay.  Man 9 34 0 30 20 7 V Vrouw 5 21 34 29 11 1 16‐35 8 29 9 36 21 7 36‐55 9 330 32 22 6 55+ 4 23 28 30 4 14 Laag op pgeleid 7 23 28 25 17 M Middelbaar op pgeleid 8 0 30 32 26 5 Hoog oppgeleid 6 30 37 22 4 Lagere berroepen 9 6 26 28 28 8 Middelbare berroepen 8 31 33 23 5 Hogere ber roepen 7 31 1 38 22 3 Management 12 42 28 12 5 Directie/ /Hoger… 2 34 27 25 11 1 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.2 Producten zo 20 oeken en prijze vergelijken, n geslacht, leeftijd, opleiding en beroepsfu en naar unctieVerschilllen bij het zoeken en veergelijken va n producten n op het inte ernet zijn we eergegeven  in Figuur 6.20. Maannen doen  dit meer op dagelijkse e en wekelijkse e schaal dan vrouwen. Biij de leeftijds sgroepen zien we  dat de totale groep inteernetters vann 36 tot 55 ddie hier gebruik van maa kt maar liefs st 93% is. Betreffende  opleidin is  te  zien dat  de  tot ng  n  tale  groep  in nternetters  in  de  lager  opgeleide  groep  het  glaagst  is.  Wel  is  dit  percent tage  nog  st teeds  83%.  De  manag gers  steken boven  de andere  n  e beroepsg groepen uit.   41  
    • Man 0 10 21 8 18 20 2 30 V Vrouw 3 11 13 19 55 16‐35 12 29 24 16 19 36‐55 6 14 17 24 39 55+ 3 6 6 1 19 66 Laag op pgeleid 8 16 13 17 4 46 M Middelbaar op pgeleid 6 16 15 21 41 Hoog oppgeleid 5 16 20 23 37 Lagere berroepen 7 12 17 21 43 Middelbare berroepen 9 16 19 22 33 Hogere ber roepen 7 17 22 26 6 29 Management 7 25 20 2 14 1 34 Directie/ /Hoger… 4 16 24 20 36 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.2 Downloaden van muziek of video, naar ge 21 n f eslacht, leeftijd, opleiding en be eroepsfunctieIn  Figuu 6.21  is  h downloa ur  het  aden  van  mmuziek  of  video’s  weer rgegeven.  D groep  mannelijke  De internettters is een s stuk groter d dan de  vrouwwelijke groeep (70% resp pectievelijk  4 45%). Verder r zien we dat  deze toepassing het  meest  populair  is  onder  de  16 tot  35  jarige  internett e  g  6  ters.  Van  de groep  eze downloa ad 81% wel e eens muziekk of een film m. Van de gro oep internet tters ouder ddan 55 heeft t 66% dit nog nooit gedaan. Van de lager o opgeleide intternetters download 54% % wel eens e een film of video, iets minder ddan van de m middelbaar een hoger opg geleiden. Echhter, het per rcentage lage er opgeleideen dat dit dagelijks s doet is wel groter dan h het percentaage middelba aar en hoger opgeleiden..  7 13 17 24 39 V Vrouw 3 11 17 7 23 2 4 46 16‐35 9 23 24 23 21 5 9 8 18 25 42 55+ 1 5 10 23 61 Laag op pgeleid 6 11 17 20 4 46 5 14 15 26 39 Hoog op pgeleid 3 11 2 20 25 41 Lagere ber roepen 5 12 16 28 39 7 13 15 29 36 Hogere berroepen 4 13 22 24 36 7 7 23 25 38 Directie/ /Hoger… 4 20 20 24 31 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.2 Uploaden va bestanden, naar geslacht, le 22 an n eeftijd, opleiding en beroepsfu unctieFiguur  6 6.22  geeft  he uploaden  van  bestan den  naar  ee andere  co et  en  omputer  we eer.  Hier  is  eenzelfde  epatroon  waarneembaar  als  bij het  down loaden  van  muziek  of  video’s.  De verschillen  tussen  j  e mannelij jke en vrouw welijke intern echter kleiner. netters zijn e 42  
    • Man 13 1 14 9 13 51 V Vrouw 18 1 12 11 12 4 48 16‐35 18 18 16 22 26 36‐55 16 13 3 10 11 50 0 55+ 13 1 8 5 6 69 Laag op pgeleid 20 16 9 10 45 4 M Middelbaar op pgeleid 16 122 12 13 4 46 Hoog oppgeleid 7 10 8 13 62 Lagere berroepen 23 16 11 12 39 Middelbare berroepen 16 12 12 17 43 Hogere ber roepen 7 12 10 1 20 0 0 50 Management 13 1 5 14 9 59 Directie/ /Hoger… 4 17 11 13 54 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.2 Online game naar geslacht, leeftijd, ople 23 en, eiding en beroepsfunctieVerschill len in het geebruik van online gaming g zijn weergegeven in Figuur 6.23. H Hieruit blijkt  dat deze toepassing nog steed ds het populairst is onde er vrouwelijk ke internetteers. Van hen  is 18% hier dagelijks mee  bez Bij  de  m zig.  mannelijke  innternetters  iis  dit  13%.  Bij  mannen  is  het  dage lijks  gebruik met  4%  B k toegenoomen  ten  op pzichte  van  2010.  Bij  de vrouwen  is het  percen 2 e  s  eranderd.  Het  totale  ntage  niet  vepercentaage dat ooit  online game es gebruikt v verschilt tusssen de leeftijdsgroepen  16‐35, 36‐55 5 en 55+; 65%,  64%  en  38%  reespectievelijk.  Verder  is  het  spelen  van  online  games  het  m g meest  populair  bij  de lager opggeleide inter rnetters. Vann hen speelt  20% dagelijks wel eens e een online ggame. Dit zien we ook terug waanneer we de lagere bero oepen verge elijken met de overige be eroepsgroepe en.   Man 5 14 27 42 12 1 V Vrouw 1 5 20 53 21 16‐35 3 11 25 41 4 20 36‐55 5 12 23 49 11 1 55+ 1 6 22 52 18 Laag op pgeleid 2 8 21 44 26 M Middelbaar op pgeleid 3 9 22 2 51 5 15 5 Hoog oppgeleid 6 12 30 49 4 Lagere berroepen 3 9 20 0 49 19 Middelbare berroepen 4 9 2 24 50 144 Hogere ber roepen 7 13 28 51 2 Management 5 9 34 43 9 Directie/ /Hoger… 2 13 33 46 7 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.2 Overheidsinf 24 formatie zoeken naar geslach leeftijd, opleiding en beroep n, ht, psfunctie Het  zoeken  van  oveerheidsinform matie  is  in  Figuur  6.24  weergegeve Meer  m en.  mannen  doen dit  dan  n vrouwen n. Verder zoe ekt de groepp 36 tot 55 j jarigen het mmeest naar ooverheidsinfo ormatie. Wa at betreft opleiding g is te zien d dat het totalee percentage e internetter rs dat wel ee dsinformatie zoekt bij  ens overheidde hoger opgeleiden n groter is da an bij de mid ddelbaar en lager opgelei iden; 96% te egenover 85%% en 74%  43  
    • respectie evelijk.  Betr reffende  beroepsgroep  zien  we  dat  mensen  in  de  hoge beroeps ere  sgroepen dagelijks s het meest oop zoek zijn naar overhe idsinformatie.  Man 2 3 6 72 17 V Vrouw 12 5 64 29 16‐35 3 5 7 64 21 36‐55 12 6 71 21 55+ 0 4 0 68 27 Laag op pgeleid 1 3 4 56 36 M Middelbaar op pgeleid 12 6 71 19 Hoog oppgeleid 13 7 82 8 Lagere berroepen 4 0 5 64 6 27 Middelbare berroepen 2 2 5 72 20 Hogere ber roepen 2 3 7 84 4 Management 0 4 2 86 9 Directie/ /Hoger…0 4 26 57 13 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.2 Transacties met de overheid, naar geslach leeftijd, opleiding en beroep 25 ht, psfunctieFiguur 6.25 gaat ove er transacties s met de ove erheid. Ook hier is het gebruik onde er mannen gr roter dan onder  v vrouwen.  Beetreffende  leeeftijd  valt  op  dat  de  internetters  van  55  jaa en  ouder  minder  ar transacties doen via a het interne et dan de jon ngere leeftijdsgroepen (73% tegenov ver 79% en  79%). Bij opleiding zien  we  net  als  bij  het  zoeken naar  over g  n  rheidsinformatie  dat  he totale  pe et  ercentage internett ters dat online transacties met de ov verheid doet bij de hogeer opgeleide n groter is d dan bij de middelbaar en lager opgeleiden; ; 92% tegeno over 81% enn 74% respec ctievelijk. Elk ke groep gro oeide met 10% ten  opzichte van 2010. Bij dde beroepsgr roepen zien we dat de hogere mana gers uitsteke en boven de andere groepen a om maandeliijks gebruik. als het gaat o Man 2 5 5 16 72 V Vrouw 1 3 4 12 80 8 16‐35 3 6 5 6 16 70 36‐55 1 3 5 14 77 55+ 12 3 13 81 8 Laag op pgeleid 1 3 3 10 82 8 M Middelbaar op pgeleid 2 4 4 15 75 Hoog oppgeleid 2 4 6 19 69 Lagere berroepen 4 0 4 13 79 Middelbare berroepen 3 4 3 17 74 Hogere ber roepen 2 5 7 17 7 69 Management 2 9 0 7 82 8 Directie/ /Hoger…0 7 9 20 64 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.2 Participatie in politiek of ove 26 erheidsbeleid, n geslacht, leeftijd, opleidin en beroepsfu naar ng unctieIn Figuurr 6.26 is de laatste toepa assing die beetrekking heeeft op overheidscommun nicatie weer rgegeven, namelijk participatie in  politiek  of  overheid k  e  dsbeleid.  De toepassin is  geen  g eze  ng  gemeengoed zoals  al  d bleek uitt Figuur 6.1. Wel zijn er  enkele versschillen aan t te wijzen. M Mannen make en hier meer gebruik van  dan vrouwen.  Tevens  is  het  gebruik  in  de  jongs leeftijdsc n  h ste  categorie  int ternetgebruikers  het  44  
    • hoogst.  Hetzelfde ge eldt bij de ho oger opgelei de groep int ternetters di ie dit meer d doen dan mi iddelbaar en  lager opgeleiden De  toenam in  alle  d rie  de  groep is  ongev r  n.  me  pen  veer  2%  ten opzichte  van  2010.  n  vBetreffende beroeps sgroep zien wwe ook hier  dat de hogeere manager ntie boven de andere  rs in frequengrepen uuitsteken.  Man 3 7 11 37 43 V Vrouw 2 5 10 37 4 47 16‐35 5 10 1 18 44 23 36‐55 2 6 11 45 4 36 55+ 12 3 23 71 Laag op pgeleid 3 5 9 22 61 M Middelbaar op pgeleid 2 7 9 44 4 38 Hoog oppgeleid 2 6 14 48 30 Lagere berroepen 3 9 9 28 50 0 Middelbare berroepen 2 4 12 46 4 35 Hogere ber roepen 2 6 14 57 21 Management 5 9 14 52 20 Directie/ /Hoger…02 18 42 4 38 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.2 Informatie ov opleidingen of cursussen z 27 ver zoeken, naar ge eslacht, leeftijd, opleiding en b , beroepsfunctieFiguur 66.27  geeft dee verschillen  in het  zoek ken van inforrmatie betre effende ople eidingen of c cursussen weer. Gr rote verschilllen zien we  tussen ener rzijds de 55‐p plussers en aanderzijds de e 36 tot 55 e en 16 tot 35 jarige en. Van de in nternetters o ouder dan 55 5 doet 71% d dit nooit (teg genover 36%% en 23%). Ve erschillen tussen dde drie opleidingsniveaus zijn ook gr root. Van dee lager opgeleide interneetters heeft  61% nog nooit infformatie ove er een opleiding of  curs us gezocht  (wel is er  ee toename  van 7% ten  opzichte  ( en van  201 10).  Bij  de  hoger  opg geleide  inteernetters  is  dit  percenntage  30%.  Vergelijken we  de  n beroepsf functies  dan zien  we  da de  hogere beroepen  en  de  managers  het  me n  at  e  eest  in  formatie  over opleidinggen of cursussen zoeken n. Man 8 11 9 16 56 V Vrouw 5 7 7 14 67 16‐35 13 1 19 9 12 17 40 36‐55 6 7 7 19 60 55+ 1 2 4 10 82 8 Laag op pgeleid 7 7 7 10 69 M Middelbaar op pgeleid 6 10 7 17 60 Hoog oppgeleid 6 10 12 20 52 Lagere berroepen 5 8 5 12 69 Middelbare berroepen 5 8 7 20 60 Hogere ber roepen 5 13 11 1 27 2 4 45 Management 1 11 13 2 25 50 0 Directie/ /Hoger… 5 7 3 23 16 1 50 0 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.2 Zelfstandig leren, naar gesl 28 lacht, leeftijd, o pleiding en ber roepsfunctieFiguur  6 6.28  gaat  ove het  zelfst er  tandig  leren  via  het  inte ernet.  De  gro mannen die  dit  ooi doet  is  oep  n  it groter  d de  groep vrouwen  (44%  tegeno dan  p  over  33%).  Betreffende  leeftijd  zijn   de  16  tot  35  jarige  B 45  
    • internettters  het mee est vertegen nwoordigd. V Van hen leer rt 60% wel eeens zelfstan ndig via het  internet. Verschill in  opleid len  ding  zijn  te  vinden  bij  e enerzijds  lag opgeleiden  en  ande rzijds  midde ger  elbaar  en hoger oppgeleiden. Van de lager o opgeleiden m maakt 69% n nooit gebruik k van online  zelfstandig leren. Dit percenta is  wel  5 kleiner  ten  opzichte  van  2010.  Betreffende  beroepsfun age  5%  nctie  zien  we  dat  de directie en het hoger manageme ent het frequ uentst zelfsta andig leren. In de hogere e beroepsgro oep is het aantal m mensen echte er het groots st.  Man 2 4 4 15 75 V Vrouw 12 4 11 82 8 16‐35 3 5 7 17 7 68 36‐55 1 3 4 16 76 55+ 0 1 7 1 91 Laag op pgeleid 2 3 3 9 84 4 M Middelbaar op pgeleid 1 3 4 14 78 Hoog oppgeleid 1 3 6 19 71 Lagere berroepen 3 3 3 11 81 8 Middelbare berroepen 2 4 4 16 75 Hogere ber roepen 2 2 7 255 64 Management 2 7 7 14 4 70 Directie/ /Hoger…0 111 22 2 67 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.2 Online cursu 29 ussen volgen, naar geslacht, le eeftijd, opleiding en beroepsfunctie gVerschill len  in  het  v volgen  van  online  cursu ussen  zijn  weergegeven in  Figuur  6.29.  Ook  dit  doen  w n mannelij internet jke  tters  meer  dan  vrouwe d elijke  interneetters  (25%  tegenover  18%).  De  groep  55‐plussers die ooit een n online cursus volgt is sl echts 9%, ge een toename e ten opzichtte van 2010. Bij de 16  arige  internetot  35  ja etters  is  dit  percentage  32%  (5%  toeename).  Van de  lager  op n  ernetters  pgeleide  intevolgt 16% % een online e cursus, een n verdubbeli ng ten opzic chte van 2010. Bij de berroepsfuncties zien we dat men nsen in de la agere beroep pen het mins st een online cursus volgen, gevolgd d door mens sen in de middelbare beroepe en.  3 5 17 48 26 V Vrouw 3 8 4 24 47 7 19 16‐35 5 12 21 8 38 24 3 5 21 53 19 55+ 1 5 19 52 24 Laag op pgeleid3 8 20 39 30 3 6 22 51 19 Hoog op pgeleid 2 6 19 56 18 Lagere ber roepen 4 7 5 25 40 24 3 5 21 51 20 Hogere berroepen 2 5 17 61 16 50 20 52 23 Directie/ /Hoger… 2 2 16 53 27 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.3 Gezondheidsinformatie zoe 30 eken, naar gesla acht, leeftijd, op pleiding en bero oepsfunctie  46  
    • Het zoekken van gezo ondheidsinfo ormatie komt t in Figuur 6. .30 aan de orde. Vrouwe en zijn hier geemiddeld iets  mee mee  bez dan  man er  zig  nnen.  Van  d vrouwelij internetg de  jke  gebruikers  zzoekt  81%  wel  eens  wgezondhheidsinforma atie en van de mannelijke e internetterrs 74%. Betre effende leeft tijd zien we d dat de 55 ‐plussers licht  achte s  erblijven.  Vo orig  jaar  liep deze  groe iets  voor Van  de  m p  ep  r.  middelbaar  en  hoger  eopgeleid internette zoeken  meer  mense gezondhe de  ers  m en  eidsinformatie  dan  van  d lager  opgeleiden.  de Van  de  laatste  groe heeft  30% nog  nooit gezondheid ep  %  t  dsinformatie gezocht.  V e  Verschillen  tussen  de beroepsffuncties  zijn niet  heel  groot.  Mense in  de  lagere  beroeps n  g en  sgroepen  zoe eken  meer  frequent,  fmaar het totaal aant tal zoekers iss in deze groe ep kleiner.  Man 2 2 2 11 82 V Vrouw 12 2 9 86 16‐35 3 5 5 11 76 36‐55 111 12 85 5 55+ 0 7 01 91 Laag op pgeleid 2 2 3 9 84 4 M Middelbaar op pgeleid 1 3 2 11 83 Hoog oppgeleid 12 10 0 87 Lagere berroepen 4 0 5 12 79 Middelbare berroepen 2 2 2 14 80 8 Hogere ber roepen 0 3 10 2 86 6 Management 0 4 0 9 88 Directie/ /Hoger… 202 13 82 8 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.3 Consult en b 31 behandeling, na geslacht, lee aar eftijd, opleiding en beroepsfunctieVerschill len bij het onnline hebben n van een co onsult of behhandeling zijnn in Figuur 6 6.31 samenge evat. Van de  mannnelijke  internetters  doet 18%  dit  we eens  tege t  el  enover  14%  van  de  vrou uwelijke  inte ernetters. Betreffende  leeftijd  en  opleiding  zien  we  w weer  dat  de  oudste  leeft tijdsgroep  en de  lager  opgeleide  n  ointernett ters het minst van deze t toepassing g gebruik make en.   23 6 15 75 V Vrouw 1 3 7 3 23 66 16‐35 3 7 6 14 69 11 7 21 69 55+ 0 6 1 21 72 Laag op pgeleid 2 3 8 15 73 23 6 21 68 Hoog op pgeleid 11 6 21 71 Lagere ber roepen 3 1 11 155 70 32 6 20 70 Hogere berroepen 12 5 19 73 0 5 2 20 73 Directie/ /Hoger… 20 9 18 70 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.3 Patiënten we 32 ebsite of zelfhulpgroep, naar g geslacht, leeftijd opleiding en beroepsfunctie d, bDe  laats gezondhe gerelateerde  toepas ste  eid  ssing  zijn  patiënten  web fhulpgroepen  op  het  bsites  of  zelfinternet. Deze kome en aan bod in n Figuur 6.32 2. Vrouwelijke internette ers maken h ier meer geb bruik van  47  
    • dan  de  mannelijke (34%  tege e  enover  25% Opvallend  is  dat  hier  tussen  de  leeftijds %).  sgroepen, opleiding gsniveaus en n beroepsfun ncties bijna g geen verschillen zijn waar te nemen.  Man 8 12 7 8 65 V Vrouw 3 6 5 8 78 16‐35 6 13 7 14 60 36‐55 9 10 7 7 68 55+ 1 5 3 5 86 6 Laag op pgeleid 3 6 5 7 79 M Middelbaar op pgeleid 4 8 5 9 73 Hoog oppgeleid 0 10 17 7 9 56 Lagere berroepen 4 4 3 8 81 8 Middelbare berroepen 4 7 6 10 0 72 Hogere ber roepen 12 22 2 12 11 43 Management 11 1 2 29 9 13 39 Directie/ /Hoger… 24 11 7 16 42 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.3 Telewerken, naar geslacht, leeftijd, opleidiing en beroepsf 33 functie Verschilllen betreffen nde telewerken zijn in F Figuur 6.33 w weergegeven n. Mannen te elewerken v veel meer dan vrouuwen (35% t tegenover 222%). Bij de vvrouwen is e er ten opzichte van 2010 0 wel een stijging van 8% waar r te nemen. B Betreffende leeftijd zien  we de groep telewerker rs in de jongsste groep he et grootst is. Van d deze groep teelewerkt 40%% wel eens w waarvan 6% dagelijks. Bij j de hoger o pgeleide inteernetters maakt 44% gebruik  van telewerken en 10%  dagelijks. Van de lager  opgeleide in nternetters t telewerkt 21%  wel  eens.  Betrreffende  ber roepsfunctie   zien  we  da   telewerk het  mee populair  is  bij  de  at  ken  est hogere mmanagers. Van hen telew werkt 24% ze elfs dagelijks s. Bij de lagere en midde elbare beroepen is dit percentaage 4%.   Man 4 7 9 19 61 V Vrouw 2 5 7 23 63 16‐35 4 9 14 37 36 36‐55 4 9 9 26 53 55+ 1 1 3 1 94 Laag op pgeleid 2 6 6 15 71 M Middelbaar op pgeleid 3 8 9 23 57 Hoog oppgeleid 3 4 11 27 55 Lagere berroepen 3 8 8 20 61 Middelbare berroepen 4 7 9 28 52 Hogere ber roepen 5 5 13 32 445 Management 2 4 11 32 52 Directie/ /Hoger…0 4 4 24 67 Dag gelijks We ekelijks M Maandelijks Enkele kere en per jaar NooitFiguur 6.3 Vacatures en solliciteren, naar geslacht, le 34 n eeftijd, opleiding en beroepsfunctie  g  6.34  ten  slot gaat  over  het  zoeke n  naar  vacatures  online en  hierop  solliciteren.  Mannen Figuur  6 tte  e doen ditt iets frequennter dan vro ouwen, maar r het verschil is klein. Me ensen in de ooudste groep p hebben dit  aanz zienlijk  mind vaak  ge der  edaan  dan  i nternetters  in  de  twee jongere  g roepen.  Bet e  treffende  48  
    • opleiding zien  we  d het  tota aantal  m g  dat  ale  mensen  dat  ooit  online  solliciteerd e  in  de  gro lager  oep opgeleid den het kleinst is.  Dit  jaar  hebben  we  aan  werk kloze  mense gevraagd welke  spe en  d  ecifieke  inte ernettoepassingen  zij gebruike voor  het  vinden  van  een  baan  (h aandeel  werklozen  in  de  steekp en  het  proef  bedraagt  3,8%). Denk  hieerbij  aan  het  bezoeken  van  vacatur resites,  het  gebruiken  va sociale  ne g an  etwerken,  het  online plaatsenn van een CV V, het online maken van  een CV en h het online solliciteren. He et aandeel wwerklozen dat  deze toepassing e  gen  gebruik is  weerge kt  egeven  in  Figuur  6.35. Hier  zien  w dat  82% van  de  we  % werkloze en wel eens  een  vacaturesite  bezoe ekt en  dat 63 3% wel eens s online solliiciteert. Verd der geeft 56% aan n zijn of haar CV online tee plaatsen. O Ook zien we d dat 23% van de werkloze en probeert een baan te vinden middels he et gebruik va an sociale ne etwerksites.  Vacatures sites bezoeken n 82% Online een so ollicitatie doen 63% V online zetten Mijn CV 56% Een CV online maken n 21% Sociale netwerken ge ebruiken (zoals… 23% G Geen van deze e toepassingen 18%  Figuur 6.3 Gebruik van toepassingen voor het vinden van een baan, door werkloze   35 v n en 6.3 O Overzicht t van sign nificante v verschillen in soort ten van ge ebruik Voor  alle  31  interneettoepassing is  in  Ta bel  6.1  sam gen  mengevat  we elke  groepen internetters  er  het  n meest ge ebruik van m maken. De ve erschillende t toepassingen zijn tevens s onderverde eeld in zeven n soorten van  activ viteiten  (info ormatie,  com mmunicatie,   transactie,  groepscomm municatie,  vvermaak,  edu ucatie  en werk). UUit Tabel 6.1  blijkt dat dee opkomst va an het internnet als comm municatieme edium doorze et. E‐mail was vanaf het begin al een van d de belangrijkkste internet ttoepassingen, maar daa rbij komt nu u de sterk stijgendee populariteit van sociale e netwerksit tes als Hyves s, Facebook een LinkedIn.  Sociale netw werksites worden  nu door 53% % van de inte ernetters dag gelijks of we ekelijks gebruuikt. Vrouwe en doen dit m meer dan mannen  en  de  jongs groep  meer  dan  de  36  tot  55  ja ste  m arigen  en  de  55  plussers Informatie s.  ediensten blijven  d meest  ge de  ebruikte  dien nsten.  Mann maken  hier  meer  ge nen  h ebruik  van  d vrouwen Tevens  dan  n. zien  we  dat  hier  de  hoger  opge eleiden  veela het  voortouw  nemen.  Bij  transac al  cties  zien  we dat  het  e gebruik  van internet tbankieren e en marktplaa atsen doorze et. De vierdee belangrijksste soort act tiviteit op het  internet  is  verm maak.  Behalv het  van  h begin  af aan  popula vrije  sur ve  het  f  aire  rfen  zien  we hier  de  e stijgende popularite van  onlin gamen,  v e  eit  ne  vooral  bij  de groep  lage opgeleide Op  enige afstand  e  er  en.  e volgen  dduidelijk  minnder  populaire  soorten  gebruik.  Mi inder  dan  20 van  de  iinternetgebr 0%  ruikers  is dagelijks of  wekelijks  bezig  me een  vorm van  maat s  et  m  tschappelijke participatiie  in  online  fora  en  e commun ternet  voor  educatie  en  werk,  hetge in  de  nities.  Opvallend  is  het  lage  gebruik van  het  int k  e een vorige  T Trendrapport ook  al  opgemerkt  w ten  o werd.  Telewe erken  en  telestuderen  b blijven  vrij  marginale  mactiviteit ten.   49  
    • Tabel  6.1  Percentage  frequent  (dagelijks  en  wekelijks)  gebruik  van  internettoepassingen  met significante  verschillen  naar  geslacht  (M/V),  Leeftijd  (3  groepen),  opleiding  (HO,  MO  en  LO)  en beroepsfunctie (DHM‐M‐HB‐MB‐LB).  Beroeps‐functie  % dagelijks of  Opleiding  wekelijks  Geslacht  Leeftijd Soort activiteit  Internettoepassing Informatie  Zoeksystemen zoals Google  91 ‐ 16‐35  HO ‐  Nieuwsdiensten  59 M ‐  HO M‐HB Online omroep, krant en  64 M 16‐35  HO HB  tijdschrift  Producten zoeken en prijzen  34 M 36‐55  ‐ ‐  vergelijken   Hobbyinformatie zoeken  26 M 16‐35  ‐ M  Overheidsinformatie zoeken  13 M 36‐55  HO ‐  Gezondheidsinformatie zoeken  9 ‐ 16‐35  ‐ ‐ Info over opleidingen en  8 M 16‐35  ‐ ‐  cursussen Interactie  E‐mail  96 ‐ ‐  M‐HO ‐  Sociale netwerksites  53 V 16‐35  ‐ ‐  Chatten  29 ‐ 16‐35  LO ‐  Online daten  6 M 16‐35  ‐ ‐  Telefoneren (vb. Skype)  15 ‐ 16‐35  ‐ ‐ Consult en behandeling  3 ‐ 16‐35  ‐ ‐  gezondheid Transactie  Internetbankieren  77 M 36‐55  HO ‐  Marktplaatsen  32 ‐ 16‐35  M‐HO ‐  Winkelen of bestellen  20 M 16‐35  ‐ ‐  Transacties met de overheid  3 M 16‐35  ‐ ‐  Reizen of vakanties boeken  3 ‐ 16‐35  ‐ ‐Groeps‐ 20 M 16‐35  HO ‐communicatie  Online fora of discussiegroepen   Communities  14 M 16‐35  ‐ ‐ Participatie in politiek of  5 M 16‐35  ‐ ‐  overheidsbeleid   Patiëntensite of zelfhulpgroep  4 ‐ 16‐35  ‐ ‐Vermaak  Vrij surfen of browsen  64 M 16‐35  HO ‐  Online gamen  29 V 16‐35  LO LB  Downloaden muziek of video  22 M 16‐35  ‐ ‐ Uploaden van videos, fotos of  17 M 16‐35  ‐ ‐   muziek  Educatie  Zelfstandig leren  15 M 16‐35  ‐ ‐   Online cursussen volgen  4 M 16‐35  ‐ ‐ Werk  Telewerken  14 M 16‐55  HO M   Vacatures en solliciteren  9 M 16‐55  ‐ ‐  50  
    • Wat  de  sociale  veerschillen  in  het  gebru ik  betreft  is  het  opva allend  dat  m mannen  de meeste  e toepassingen  nog  steeds  sign nificant  me eer  wekelijk of  dage ks  elijks  gebruiiken  dan  vrouwen.  vWaarschhijnlijk  word het  ver dt  rschil  enigs zins  overdr reven  door  sociale  wwenselijkheid in  de  d beantwooording,  in  d geval  he ‘macho‐ef dit  et  ffect’:  mannen  zullen  ee erder  bewer ren  dat  ze  bepaalde toepassingen  gebruiken,  terwijl  dit  niet  zo is.  Vrouwe gebruiken alleen  sign o  en  n  nificant  mee sociale  er netwerk met gezondheidsinformat ksites, sites m tie en sites v voor patiënte en en zelfhullpgroepen.  Hoger opgeleiden ge ebruiken vee el toepassing gen nog stee eds significan nt meer dan n lager opgel leiden op wekelijkse  of  dagelijkse  schaal.  Dit  geldt  in  het  bijz zonder  voor informatie r  etoepassinge Lager  en. opgeleid den gebruikeen alleen mee er chatboxen n, websites z zoals marktplaats en onliine games.  Nederlan nders  tussen 16  en  35  gebruiken  de meeste  to n  g e  oepassingen  nog  steeds  significant  meer  dan  mmensen  boven  de  3 en  zeker  boven  de  55 Dit  geldt  vooral  voor  de  nieuwer communicatie‐  en  35  5.  re vermaakkstoepassinggen. 55‐Plussers gebruike en vrijwel alle e toepassing gen significan nt minder. Naast fre equentie (zie e beneden) e en soorten vvan gebruik v verschillen in nternetgebruuikers ook in actief en meer  paassief  interne etgebruik.  Onder  actief  gebruik  vers O staan  we  hie het  plaats van  mat er  sen  teriaal  op het inter rnet ofwel he et maken van user‐gener rated conten nt.  Zie Figuur 6.36.   Figuur 6.3 Gebruik van toepassingen voor het vinden van een baan, door werkloze   35 v n enUit  Figuu 6.36  blijk van  alle  Nederlandse  internetgebruikers  6%  dagelijks  en  7%  wekelijk iets  op  ur  kt  d ks Twitter  plaatst. Verdder geeft 15% van alle i nternetters  aan dagelijk ks iets op zijn n of haar peersoonlijk  Tevens blijkt uit Figuur 6. e plaatsen. Tprofiel te .35 dat:n    6 63,5% ooit ie ets op zijn of f haar persoo onlijk profiel heeft geplaatst    4 43,3% ooit ie ets op websites anders d dan die van h hem of haar z zelf heeft ge eplaatst   3 32,5% ooit ie ets op zijn of f haar persoo onlijke website heeft gep plaatst   2 22,4% ooit ie ets op Twitte er heeft gepllaatst   2 20,7% ooit ie ets op zijn of f haar persoo og heeft geplaatst  onlijke weblo  51  
    • 6.4 Internationale gegevens over soorten van gebruik  Europese gegevens betreffende soorten van gebruik zijn verkrijgbaar via Eurostat. In de Tabellen 6.2 tot  en  met  6.5  worden  voor  diverse  toepassingen  de  gebruikspercentages  van  2009  en  2010 weergegeven.  De  percentages  hebben  betrekking  op  de  volledige  bevolking,  dus  niet  alleen  op  de internetgebruikers.  Uit  deze  tabellen  blijkt  dat  Nederland  voor  alle  toepassingen  tot  de  landen behoort waarin deze het meest worden gebruikt.   Tabel 6.2 op de volgende pagina toont dat wanneer het gaat over internetbankieren, over het zoeken van  informatie  over  producten  en  diensten  en  over  het  kopen  van  producten  van  diensten,  de gebruikspercentages  in  Nederland  heel  hoog  zijn  in  vergelijking  met  de  meeste  andere  landen. Opvallend is dat Nederland middelmatig scoort op het lezen van online kranten en tijdschriften.  Tabel 6.2 Gebruik diverse internettoepassingen onder alle individuen, Europa 2005-2008 Lezen van online Informatie over Producten of Producten of kranten en Internetbankieren producten en diensten kopen diensten verkopen tijdschriften diensten zoeken 2009 2010 2009 2010 2009 2010 2009 2010 2009 2010 EU 27 31 34 32 36 32 36 32 : 10 13 België 34 38 46 51 46 51 46 : 17 17 Bulgarije 21 20 2 2 2 2 2 : 1 1 Cyprus 27 29 15 17 15 17 15 : 1 1 Denemarken 64 63 66 71 66 71 66 : 25 28 Duitsland 27 42 41 43 41 43 41 : 20 19 Estland 63 66 62 65 62 65 62 : 5 8 Finland 64 74 72 76 72 76 72 : 13 15 Frankrijk 24 21 42 53 42 53 42 : 12 23 Griekenland 21 25 5 6 5 6 5 : 1 1 Hongarije 36 41 16 19 16 19 16 : 5 8 Ierland 19 21 30 34 30 34 30 : 5 5 IJsland 72 88 72 77 72 77 72 : 13 16 Italië 23 24 16 18 16 18 16 : 4 5 Kroatië 36 38 16 20 16 20 16 : 6 5 Letland 46 51 42 47 42 47 42 : 4 : Litouwen 49 52 32 37 32 37 32 : 2 2 Luxemburg 55 59 54 56 54 56 54 : 15 11 Macedonië 30 26 4 4 4 4 4 : 1 2 Malta 32 40 32 38 32 38 32 : 4 13 Nederland 46 48 73 77 73 77 73 : 18 24 Noorwegen 76 78 77 83 77 83 77 : 11 14 Oostenrijk 41 43 35 38 35 38 35 : 5 8 Polen 18 17 21 25 21 25 21 : 6 8 Portugal 28 29 17 19 17 19 17 : 1 2 Roemenië 21 22 2 3 2 3 2 : 1 1 Servië 16 : 5 : 5 : 5 : 2 : Slovenië 34 41 24 29 24 29 24 : 19 20 Slowakije 35 37 26 33 26 33 26 : 3 6 Spanje 38 40 24 27 24 27 24 : 4 6 Tsjechië 43 44 18 23 18 23 18 : 4 8 Turkije 24 22 5 6 5 6 : : 1 2 Verenigd 43 43 45 45 45 45 45 : 15 18 Koninkrijk Zweden 50 54 71 75 71 75 71 : 16 19Bron: Eurostat 52  
    • Tabel 6.3 toont het gebruik van diverse communicatie toepassingen in Europees verband. De eerste kolom gaat over online communicatie in het algemeen. Hier scoort Nederland hoog. Hetzelfde geldt voor  het  gebruik  van  e‐mail.  Van  alle  Europese  landen  is  het  percentage  e‐mailgebruikers  in Nederland  en  IJsland  het  hoogst.  Betreffende  het  online  telefoneren  of  video‐conferencing  loopt Nederland achter. In de Scandinavische landen is het gebruik van deze toepassing ruim twee maal zo groot. Betreffende het uploaden van content om dit met anderen te delen behoort Nederland tot de middenmoot. Tabel 6.3 Gebruik diverse internettoepassingen onder alle individuen, Europa 2005-2008 Online telefoneren Uploaden van Posten van Communicatie E-mail of video- eigen content om berichten ( bv chat, conferencing het te delen netwerksites, etc) 2009 2010 2009 2010 2009 2010 2009 2010 2009 2010 EU 27 59 63 57 61 17 19 20 22 28 32 België 70 74 68 72 18 20 18 18 28 30 Bulgarije 38 39 34 35 27 27 8 12 22 24 Cyprus 40 45 38 41 16 23 17 19 21 25 Denemarken 82 84 81 83 33 32 33 37 51 45 Duitsland 72 74 70 72 15 17 23 22 35 33 Estland 64 66 62 63 30 34 30 32 38 35 Finland 76 78 75 77 16 15 18 15 27 42 Frankrijk 62 74 60 72 21 22 20 27 23 32 Griekenland 33 36 31 32 9 10 9 10 18 21 Hongarije 57 59 55 58 23 23 29 34 35 36 Ierland 57 60 56 58 14 17 13 14 17 25 IJsland 87 89 84 87 25 33 43 41 57 43 Italië 40 44 39 43 12 14 17 19 18 21 Kroatië 38 44 36 40 9 14 21 11 21 23 Letland 57 58 54 55 31 35 34 38 32 28 Litouwen 50 54 47 49 34 39 25 28 37 41 Luxemburg 83 85 81 83 27 28 38 35 39 39 Macedonië 46 49 42 41 33 34 14 16 20 20 Malta 53 56 51 54 14 16 9 12 24 31 Nederland 86 88 85 87 12 17 26 27 39 40 Noorwegen 85 87 84 85 16 18 24 27 49 44 Oostenrijk 64 68 63 66 17 16 17 20 22 27 Polen 50 54 45 48 20 20 11 11 35 41 Portugal 41 47 40 45 12 13 12 21 21 35 Roemenië 30 33 28 31 14 15 14 15 16 17 Servië 32 : 30 : 10 : 10 : 16 : Slovenië 55 60 53 58 14 14 23 29 35 36 Slowakije 64 72 61 70 35 41 7 9 29 39 Spanje 53 57 52 55 14 13 19 23 31 31 Tsjechië 55 60 55 59 26 27 5 6 22 26 Turkije 28 32 25 27 17 18 8 11 20 24 Verenigd 74 77 74 74 18 20 33 32 33 36 Koninkrijk Zweden 83 85 83 84 19 21 21 28 35 46Bron: Eurostat Wanneer het gaat over overheidstoepassingen, dan kan geconcludeerd worden dat Nederlanders tot de  grootste  gebruikers  behoren  in  vergelijking  met  andere  Europese  landen.  In  Tabel  6.4  is  te  zien dat  naast  Nederland  de  Scandinavische  landen  erg  hoog  scoren.  Bij  zowel  het  downloaden  van formulieren, het versturen van formulieren en overheidsinteractie in het algemeen is het gebruik in Nederland erg hoog. Het zoeken van gezondheidsinformatie en het downloaden van formulieren van de overheid zijn in 2010 echter niet toegenomen.  53  
    • Tabel 6.4 Gebruik diverse internettoepassingen onder alle individuen, Europa 2005-2008 Downloaden Versturen Overheids- Gezondheids- formulieren van de formulieren van de Overheidsinteractie informatie informatie overheid overheid 2009 2010 2009 2010 2009 2010 2009 2010 2009 2010 EU 27 27 28 33 34 24 27 18 21 30 32 België 27 28 33 37 21 25 17 22 31 32 Bulgarije 8 13 10 13 7 11 5 8 10 15 Cyprus 21 21 16 21 18 19 12 13 22 22 Denemarken 65 68 46 52 47 51 44 59 67 72 Duitsland 35 35 48 48 33 34 21 23 37 37 Estland 43 47 32 35 35 38 35 38 44 48 Finland 45 49 56 57 45 49 33 39 53 58 Frankrijk 36 30 37 36 32 41 28 41 39 37 Griekenland 11 11 15 22 7 7 6 7 12 13 Hongarije 23 26 36 41 22 25 14 18 25 28 Ierland 23 22 24 27 28 29 26 27 28 27 IJsland 63 64 37 42 60 61 57 58 75 77 Italië 15 16 21 23 15 15 7 7 17 17 Kroatië 10 13 26 25 12 13 8 7 13 16 Letland 22 31 29 32 14 17 11 14 23 31 Litouwen 18 18 29 31 16 17 15 17 19 22 Luxemburg 44 45 54 58 51 50 23 23 54 55 Macedonië 10 10 14 16 5 5 3 3 12 12 Malta 23 25 30 34 24 28 16 15 24 28 Nederland 50 55 50 50 44 44 41 43 55 59 Noorwegen 58 62 40 47 51 54 48 49 65 68 Oostenrijk 35 35 36 37 31 33 19 20 39 39 Polen 16 18 22 25 16 19 8 10 18 21 Portugal 18 20 28 30 15 16 17 19 21 23 Roemenië 6 6 16 19 4 5 3 4 6 7 Servië 3 : 8 : 4 : 2 : 4 : Slovenië 31 40 32 43 23 29 11 12 32 40 Slowakije 26 33 30 35 28 35 20 20 31 35 Spanje 29 31 32 34 21 24 12 17 30 32 Tsjechië 23 15 20 21 13 10 6 6 24 17 Turkije 7 9 15 18 : 5 : 5 8 9 Verenigd 30 33 34 32 28 26 23 23 35 40 Koninkrijk Zweden 48 57 36 40 42 43 36 37 57 62Bron: Eurostat Tabel  6.5  ten  slotte  geeft  een  overzicht  weer  van  enkele  resterende  diensten  waarover  Europese data  beschikbaar  zijn.  Wanneer  het  gaat  over  het  online  gamen  en  downloaden  van  muziek  en video’s  of  het  online  luisteren  naar  de  radio  of  televisie  kijken  behoort  Nederland  weer  tot  de grootgebruikers  in  de  EU.  Betreffende  het  online  zoeken  naar  banen  of  solliciteren  behoort Nederland  tot  de  middenmoot.  Dit  zou  kunnen  worden  verklaard  doordat  de  banennood  in Nederland niet zo hoog is als in andere Europese landen. Tenslotte blijkt dat in Europa het gebruik van diensten die met reizen te maken hebben ook populair zijn. 54  
    • Tabel 6.5 Gebruik diverse internettoepassingen onder alle individuen, Europa 2005-2008 Banen zoeken of Gaming, Diensten met Luisteren naar Web een sollicitatie downloaden muziek betrekking tot reizen Radio / Web TV versturen en films 2009 2010 2009 2010 2009 2010 2009 2010 EU 27 35 37 15 15 26 28 24 26 België 34 38 13 13 33 : (u) 20 22 Bulgarije 6 12 9 9 24 22 17 18 Cyprus 20 29 5 6 25 29 16 22 Denemarken 56 61 27 29 34 36 42 40 Duitsland 47 46 18 17 : (u) 28 23 25 Estland 20 27 23 26 35 38 31 32 Finland 56 59 24 27 38 47 39 44 Frankrijk 37 41 16 16 26 28 25 26 Griekenland 25 25 6 6 19 18 15 18 Hongarije 18 26 18 21 29 32 19 22 Ierland 44 47 14 14 19 20 16 18 IJsland 52 58 17 21 42 39 60 65 Italië 25 26 9 10 17 19 13 16 Kroatië 18 25 14 17 22 17 16 21 Letland 23 26 25 25 38 38 31 30 Litouwen 14 18 15 15 35 32 27 26 Luxemburg 59 60 13 13 33 38 38 38 Macedonië 10 13 9 11 30 30 22 19 Malta 27 35 14 15 28 27 22 25 Nederland 48 50 17 19 49 51 51 53 Noorwegen 47 63 22 22 39 41 46 51 Oostenrijk 31 35 10 11 21 18 14 15 Polen 14 17 9 10 20 24 19 22 Portugal 15 14 10 10 20 22 19 25 Roemenië 11 16 5 7 21 21 12 15 Slovenië 13 : 6 : 24 : 10 : Slowakije 25 38 12 14 27 29 36 40 Spanje 33 40 16 16 31 32 25 24 Tsjechië 37 42 16 16 30 28 25 27 Verenigd 27 27 8 8 23 29 19 22 Koninkrijk Zweden 8 9 4 4 19 19 15 15Bron: Eurostat6.5 Algemene conclusies ten aanzien van soorten van gebruik Het internet  wordt  nog steeds in de eerste  plaats  gebruikt als informatiemedium. De opkomst van communicatietoepassingen (zoals social media) en transactietoepassingen (internetbankieren, online shoppen  en  websites  als  marktplaats)  zet  door.  Ook  vermaakstoepassingen  mogen  zich  over  een groeiende  belangstelling  verheugen  (online  massamedia  en  gamen).  Betreffende  het  aantal verschillende toepassingen en de soort van toepassingen die men gebruikt, lijken verschillen tussen de geslachten, opleidingsniveaus en leeftijden gelijk te blijven en in sommige gevallen zelfs groter te worden, vooral als het gaat om opleiding. Senioren blijven op alle fronten nog steeds ver achter bij de jongere generaties. Hier lijkt ten opzichte van vorig jaar niet veel veranderd. Op zichzelf genomen is  het  niet  verwonderlijk  dat  de  gehele  sociale,  culturele  en  economische  differentiatie  in  de maatschappij zich vertaalt naar het internet zodra dit een massamedium wordt waar het overgrote deel van de bevolking gebruik van maakt.  55  
    • 7 Hoeveelheid gebruik  7.1 Inleiding  Het  hebben  van  fysieke  toegang  tot  computers  en  het  internet  betekent  niet  dat  deze  ook daadwerkelijk gebruikt worden. In dit hoofdstuk worden de gebruiksfrequenties weergegeven.   7.2 Nationale gebruiksgegevens  Tabel 7.1 Gemiddeld aantal dagen per week, aantal uren per dag, en internetervaring onder Internetgebruikers, naar geslacht, leeftijd en opleiding     Uren/dag (vrije tijd)  Ervaring (Jaar)  Totaal   3,1  11,6  Geslacht       Man   3,2  12,2  Vrouw  3,1  11,0  Opleiding      Laag  3,7  10,0  Midden   3,0  12,0  Hoog  2,5  13,7  Leeftijd      16‐35  3,6  10,6  26‐55  3,0  12,4  55+  2,6  11,7  Werk      Werkzaam  2,8  12,6  Werkloos  3,6  11,5  Arbeidsongeschikt  3,7  11,1  AOW / Gepensioneerd  2,3  11,1  Huisman / Huisvrouw  2,2  10,4  Student  3,9  8,9  Beroepsfunctie      Directie / Hoger Management  2,1  13,2  Managers  2,4  13,9  Hogere beroepen  2,9  13,2  Middelbare beroepen  2,8  12,0  Lagere beroepen  3,1  12,0  Dit jaar is bij de hoeveelheid gebruik van het internet onderscheid gemaakt in enerzijds gebruik van het internet in de vrije tijd en anderzijds het totale internet gebruik. Uit de resultaten bleek echter dat het vooral voor de laag opgeleide respondenten moeilijk is om het totale gebruik in te vullen, het gemiddelde  totale  gebruik  was  lager  dan  het  gemiddelde  gebruik  in  de  vrije  tijd).  Voor  de trendrapportage noteren we zodoende de alleen geldig ingevulde uren internetten in de vrije tijd. Uit Tabel 7.1 blijkt dat het gemiddelde gebruik van het internet in de vrije tijd hoog is. De gemiddelde  56  
    • gebruiksduur per dag is 3,1 uur in de vrije tijd. Vorig jaar bedroeg dit laatste nog 2,7 uur. Dus hier is een stijging waarneembaar. Tevens heeft de gemiddelde Nederlander al 11,6 jaar ervaring met het gebruik van het internet. Tabel 7.1 laat zien dat mannen een iets groter gebruiksvolume hebben dan vrouwen. Net als vorig jaar zien we dat de lager opgeleide personen op een dag meer gebruik maken van het internet dan hoger opgeleiden in de vrije tijd. Betreffende leeftijd, dan zien we dat de jongste groep per dag het langst gebruik maakt van het internet in de vrije tijd. Net als vorig jaar zien we dat onder  de  werklozen  en  arbeidsongeschikten  de  dagelijkse  internettijd  het  grootst  is.  Studenten behoren  met  3,9  uur  per  dag  tot  de  intensiefste  gebruikers.  Gepensioneerden  en  huismannen  of huisvrouwen  hebben  een  gemiddelde  dagelijkse  internettijd  van  respectievelijk  2,3  en  2,2  uur. Vergelijken  we  de  verschillende  beroepsfuncties,  dan  zien  we  dat  de  hogere  beroepen  de  langste dagelijkse  vrije  internettijd  hebben,  2,9  uur.  In  de  middelbare  en  lagere  beroepsfuncties  is  de dagelijkse internettijd kleiner.  Tabel 7.2 Internetgebruikers en hun gebruiksfrequenties          2009  2010  Wanneer voor het laatst internet            gebruikt    < 3 maanden geleden        90  91    3 ‐ 12 maanden geleden        1  0    > 1 jaar geleden        1  1    Nooit internet gebruikt        9  8  Frequentie internet gebruik             (van internetgebruikers)    Bijna dagelijks        82  84    Minstens 1 maal per week        15  14    Minstens 1 maal per maand        2  2    Minder dan 1 maal per maand        1  0 Bron: CBS StatlineGegevens afkomstig van het CBS zijn weergegeven in Tabel 7.2. Uit Tabel 7.2 blijkt dat 84% van alle internetgebruikers  in  Nederland  bijna  dagelijks  gebruik  maakt  van  het  internet.  Veertien  procent doet dit minstens een maal per week. Van alle personen in Nederland heeft 9% gebruik gemaakt van het internet in de afgelopen drie maanden. Voor niemand is dit drie tot twaalf maanden geleden en voor 1% meer dan een jaar. Verder geeft 8% aan het internet nog  nooit  gebruikt te hebben. In de groep 65 plussers is dit percentage echter 40%, en bij de  lager opgeleiden 17%. Wanneer we bij de 8% het percentage mensen optellen die het internet het afgelopen jaar niet hebben gebruikt komen we  tot  een  totale  groep  van  9%  die  geen  gebruik  maakt  van  het  internet.  Aangezien  94%  van  de personen aangeeft wel toegang tot het internet te hebben, kan uit de CBS‐gegevens afgeleid worden dat  minimaal  3%  van  de  Nederlandse  bevolking  wel  toegang  heeft  tot  het  internet  maar  het  niet gebruikt.  Of  dit  percentage  hoger  is  hangt  af  van  de  interpretatie  van  het  woord  gebruik  door respondenten. Wellicht gebruikt een huisgenoot het internet voor hen of in het bijzijn van hen.    57  
    • 7.3 Internationale gebruiksgegevens  In Tabel 7.3 zijn de gebruiksfrequenties van het internet in Europa weergegeven. Ook hier behoort Nederland tot de grootgebruikers. In IJsland en Noorwegen is het percentage mensen dat dagelijks gebruik maakt van het internet het hoogst. Daarna volgen Nederland, Denemarken en Zweden. Het gemiddelde in Europa in deze categorie is 53%.  Tabel 7.3 Frequenties van persoonlijk internetgebruik, Europa 2009 en 2010   Dagelijks  Minstens een keer  Minstens een keer  Minder dan een keer  per week  per maand  per week   2009  2010  2009 2010 2009 2010 2009  2010EU27  48  53  13 12 4 3 1  1IIsland  82  85  8 7 2 1 :   : Noorwegen  76  81  12 9 2 2 1  1Denemarken  72  76  10 10 2 1 1  1Nederland  73  76  14 12 2 2 1  0Zweden  73  76  13 12 3 2 1  1Luxemburg   71  74  12 12 2 3 1  1Finland   68  72  11 10 3 2 :   1Verenigd  60  66  16  14  4  3  2  1 Koninkrijk  Frankrijk  50  62  15 13 4 2 1  1Duitsland   55  60  16 15 5 4 1  2Belgie  56  59  14 15 3 2 1  1Slowakije   49  58  17 15 4 3 1  0Estland  54  57  13 14 4 3 :   : Slovenië   47  54  11 11 3 2 1  1Oostenrijk  48  53  18 17 : 3 :   1Letland  47  49  14 13 3 4 0  0Hongarije   46  49  12 11 2 1 0  0Malta   45  49  10 11 2 2 1  0Ierland  40  47  19 16 4 3 1  1Italië  40  46  2 2 3 3 1  1Litouwen   43  45  13 13 3 3 0  0Spanje  39  44  14 14 4 4 2  2Polen   39  42  13 12 3 3 1  1Cyprus   34  40  10 9 3 2 1  1Kroatië   37  40  8 10 2 3 1  1Macedonië  37  39  10 11 3 2 0  0Tsjechië   34  38  20 21 6 7 0  1Portugal   33  38  9 9 3 3 1  1Bulgarije   31  33  9 9 2 2 0  0Griekenland  27  31  11 10 3 3 1  1Turkije  20  22  10 11 3 4 1  1Roemenie   19  21  12 13 2 2 0  0 7.4 Conclusies ten aanzien van hoeveelheid gebruik  Ten opzichte van vorig jaar is er dit jaar additionele informatie over de hoeveelheid internetgebruik beschikbaar: er is onderscheid gemaakt tussen totaal gebruik van het internet en internetten in de vrije tijd. Het totaal gebruik bestaat nu uit 3,5 uur internet per dag, waarvan 3,1 uur in de vrije tijd. In het  laatste  tijdsbestedingsonderzoek  van  het  SCP  uit  2005  werd  3,8  uur  computer‐  en  58  
    • internetgebruik  per  week  gevonden.  In  een  recent  rapport  van  het  SCP  (2010)  over  mediagebruik werd voor 2008 gemiddeld 1,2 uur per dag aan nieuw mediagebruik gevonden.  Cijfers van het CBS wijzen op een dagelijks gebruik van het internet onder 84% van de Nederlandse internetgebruiker  (ten  opzichte  van  82%  vorig  jaar).  Geen  van  de  internetgebruikers  gebruikt  het internet minder dan een keer per maand. Het meest interessant zijn de relatieve verschillen. Mannen gebruiken  het  internet  nog  altijd  langer  per  dag  dan  vrouwen.  Echter,  wanneer  het  gaat  om internetgebruik in de vrije tijd, dan is dit verschil slechts 0,1 uur.  Vorig jaar werd de opvallende conclusie getrokken dat lager opgeleiden het internet gemiddeld op een  dag  langer  gebruiken  dan  de  hoger  opgeleiden,  en  dat  werklozen  en  arbeidsongeschikten  het internet gemiddeld langer gebruiken dan werkzame personen. Geconcludeerd werd dat de vrije tijd die men per dag heeft een belangrijke factor lijkt te zijn. Met de extra informatie die we nu hebben, blijkt dit te kloppen. De waargenomen verschillen gelden voor het gebruik van het internet in de vrije tijd. Wanneer het gaat over het totale gebruik (dus ook internet gebruik op het werk of school), dan zien we een tegenovergesteld beeld betreffende opleiding; dan zijn het de hoger opgeleiden die de lijst  aanvoeren.  Betreffende  de  sociale  positie  zien  we  dat  ook  bij  het  totale  internetgebruik  de arbeidsongeschikten het langst gebruik maken van het internet.  We  zien  in  ieder  geval  dat  het  niet  meer  de  hoger  opgeleiden  en  werkenden  zijn  die  steeds  het voortouw  nemen  als  het  gaat  om  hoeveelheid  internetgebruik.  Zodoende  worden  de  soorten  van gebruik zoals beschreven in Hoofdstuk 6 erg belangrijk.    59  
    • 8 Effecten van gebruik  8.1 Inleiding  In dit hoofdstuk komen de effecten van verschillen in fysieke toegang, vaardigheden en gebruik aan bod.  Van  Dijk  heeft  deze  effecten  omschreven  als  verschillen  in  participatie  op  belangrijke maatschappelijke  gebieden:  economisch,  sociaal,  cultureel,  politiek,  ruimtelijk  (mobiliteit)  en burgerschap.  In  de  hier  gerapporteerde  enquête  was  niet  voldoende  ruimte  om  participatie  op  al deze gebieden te meten. Wel is middels een tiental vragen of stellingen (twee meer dan vorig jaar) achterhaald in hoeverre men profijt trekt uit het gebruik van het internet.  8.2 Effecten  De volgende 10 stellingen zijn in de enquête van dit jaar aan de respondenten voorgelegd (stellingen 9 en 10 zijn nieuw ten opzichte van vorig jaar):  1. Na een sollicitatie voor een vacature die op een website stond heb ik een baan gekregen  2. Via het internet heb ik een product goedkoper gekregen dan in de winkel   3. Via het internet heb ik iets kunnen verkopen of ruilen dat ik anders niet zou zijn kwijtgeraakt   4. Via het internet ben ik er achter gekomen op welke partij ik wilde stemmen   5. Via het internet ben ik terecht gekomen bij een vereniging (zoals een sportclub, een culturele  vereniging, een vakbond of een politieke organisatie)   6. Via het internet heb ik een of meer vrienden gekregen die ik daarna ook echt ontmoet heb  7. Via een datingsite heb ik een afspraak gemaakt met een mogelijke partner  8. Via het internet ben ik er ooit achter gekomen welke medische kwaal ik had  9. Via het internet heb ik ooit een voordelige vakantie geboekt  10. Via het internet heb ik ooit korting op producten bedongen In  Figuur  8.1  zijn  de  percentage  internetgebruikers  weergegeven  die  positief  antwoorden  op  de stellingen in 2010 en 2011. Het eerste wat opvalt, is dat de percentages positieve antwoorden voor alle stellingen zijn toegenomen, met uitzondering van het vinden van een politieke  partij  om op te stemmen.  Hier  is  het  percentage  gelijk  gebleven  wat  verklaard  kan  worden  door  het  feit  dat  er  in 2011  geen  verkiezingen  zijn  gehouden.  De  grootste  stijging  is  waar  te  nemen  bij  het  online  leren kennen  van  mensen  en  deze  offline  te  ontmoeten.  Het  percentage  internetgebruikers  dat  hier positief  op  antwoord  is  32%,  6%  meer  dan  vorig  jaar.  Het  effect  dat  door  de  meeste internetgebruikers wordt bereikt is het goedkoper verkrijgen van een product op het internet. Maar liefst 80% geeft op deze stelling een bevestigend antwoord. Op de tweede plaats staat het ruilen of verkopen van producten, waarop 63% positief antwoordt. Dit bevestigt de populariteit van websites als  Marktplaats.  Op  de  stelling  betreffende  het  goedkoop  boeken  van  vakanties  antwoordt  60% positief, en op het online bedingen van kortingen 42%.   60  
    • B Baan gekregen n 15% 19% Product goe ekoop gekocht t 7 77% 80% Iets geruild of verkocht t 61% 63% Keuze p politieke partij j 37% 37% Verenig ging gevonden n 21% 22% Vrien nden ontmoet t 26% 32 2% 2010 Afspraak via datingsite e 11 1% 114% 2011 Medische kw waal gevonden n 25% 27% Voordeli ig op vakantie e 60% Kort ting bedongen n 42%Figuur 8.1 Percentage in 1 nternetgebruikers dat positief a antwoord op de effectstelling, 2010 en 2011 e 2 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Totaal 4,0 Man n 4,0 Vrouw w 3,9 16‐35 5 5,1 36‐55 5 4,2 55+ + 2,8 8 Laag opgeleid d 3,5 Middel lbaar opgeleid d 4,2 H Hoog opgeleidd 4,3 Lag gere beroepen n 2,3 Middelb bare beroepen n 4,4 Hog gere beroepen n 4,9 4 Managers s 4, ,8 Directie/Hoger managementt 3,6Figuur 8.2 Gemiddeld aa 2 antal bereikte ef ffecten van inte ernetgebruik (0- -10)In  Figuur  8.2  zijn  he gemiddelde  aantal  po et  ositieve  effe ecten  weergegeven.  We zien  dat  va de  10  e  an effecten  er  gemidde 4,0  zijn  behaald  doo de  Nederlandse  intern eld  b or  netgebruiker We  zien  hier  grote  r.  hverschillen tussen de e drie leeftijdscategorieë ën. In de jonngste groep is het gemid deld aantal  positieve effecten  5,1  en  in  d groep  55‐ de  ‐plussers  2,8 Ook  zien  we  dat  de  het  internet  in  de  laag  opgeleide  8.  w h ogroep  mminder  posit tieve  effecten  heeft  d dan  in  de  groepen  mid g ddelbaar  en hoger  opgeleiden.  n Betreffende beroeps sfunctie, daa ar zien we da at vooral de  mensen in dde lagere be eroepen acht terblijven ten opzicchte van de overige groe epen.    61  
    • In de Fig guren 8.3 tot en met 8.12 2 zijn de antwwoorden op de stellingen n verdeeld o over geslacht t, leeftijd, opleiding en  beroep g  psfunctie.  Ve erschillen  ov er  deze  dem mografische  kenmerken  op  de  eerste  stelling zijn  weeergegeven  in  Figuur  8. Hier  zie n  we  dat  het  percent .3.  h tage  manne elijke  en  vro ouwelijke internetg gebruikers ddat ooit een baan vond v via het intern net even gro oot is. Opvalllend is het v verschil in leeftijd. Bij de jongst te groep is dit effect dooor 39% behaa ald terwijl dit t inde oudstee groep slechhts 2% is. Ook  zien we  dat  het  percentage hoger  is  b de  hoger  opgeleiden  en  de  mens die  werk in  de  n  e  bij  sen  ken hogere b beroepsfunct ties.   Man 19% Vrouw w 19% 16‐35 39% 36‐55 19% 55+ 2% Laag opgeleid 4% 14 Midde elbaar opgeleid 21% Hoog opgeleid 25% Lag gere beroepen 16% bare beroepen Middelb 24% gere beroepen Hog 36% % Managerrs 18% D Directie/Hoger r managemennt % 11%  Figuur 8.3 Na een sollicit 3 tatie voor een vacature die op een website st v p tond heb ik een baan gekrege naar geslach leeftijd, n en, ht,opleiding e beroepsfunc en ctieDe  twee stelling  betreft  het  goedkoper  kopen  van  producten  online.  In  Fig ede  p o guur  8.4  zien we  dat  n mannelij internet jke  tgebruikers  6%  hoger  s scoren  dan  de  vrouwelijke  interne etters.  Teven is  het  ns percenta age  lager  o opgeleide  internetgebru uikers  dat  wist  te  prof w fiteren  een  stuk  lager  dan  de middelbaar en hoger opgeleiden n. Betreffend de beroepsfu unctie, zien w we dat de hoogere beroep pen en de managerrs er bovenuuit steken.   Ma an 83% Vrouw 77% 35 16‐3 % 90% 36‐5 55 85% 55 5+ 67% 6 Laag opgeleid 72% Midde elbaar opgeleid 84% Hoog opgeleid 87% % La agere beroepeen 82% Middellbare beroepe en 85% Ho ogere beroepeen 93% % Managers % 91% D Directie/Hoge er managemen nt 78%Figuur 8.4 Via het inter heb ik een product goed koper gekocht dan in de winkel, naar gesla 4 rnet n acht, leeftijd, opleiding enberoepsfunctie  62  
    • Resultaten met betr rekking tot d de stelling beetreffende h het ruilen of  verkopen vaan producten via het internet zijn weergeggeven in Figuur 8.5. Er is s een klein veerschil tussen mannen e n vrouwen z zichtbaar. Betreffende leeftijd zijn de onderlinge verschhillen echterr een stuk grooter; de jong gste groep sc coort een stuk  hog dan  de  o ger  oudste  groep.  Verschille in  opleidingsniveaus  zijn  niet  hee groot.  Bet en  el  treffende beroepsffunctie zien we een opva allende uitscchieter bij de e managers.  Man 64% Vrouw % 62% 16‐35 76% 36‐55 64% 55+ 51% Laag opgeleid L 60% Middelb baar opgeleid 64% Hoog opgeleid 5% 65 Lageere beroepen 59% Middelbaare beroepen 655% Hogeere beroepen 67% 6 Managers 86% Dir rectie/Hoger m management 64%Figuur 8.5 Via het interne heb ik iets ku 5 et unnen verkopen of ruilen dat ik anders niet zo zijn kwijtgera n k ou aakt, naar gesla acht,leeftijd, op pleiding en bero oepsfunctieVerschilllen in antwooorden op de e stelling “Via a het interneet ben ik erachter gekom men op welke e partij ik wilde  stemmen”  zijn weergegev in  figuu 8.6.  Net  als  vorig  jaar  scoren  vro n  ven  ur  a ouwen  hier  een  stuk hoger  ddan  mannen Ook  is  het  verschil  van  bijna  30%  tussen de  jongst en  oudst groep  n.  h n  te  te internetggebruikers  n steeds  aanwezig.  De hoger  opgeleide  groep scoort  het   hoogst.  Bet nog  a e  p  treffende beroepsf functies  valt op  dat  ho t  ogere  manag gers  lager  scoren  dan  mensen  we s erkzaam  in  de  ander  dfuncties.   .  Man 32% % Vrouw 39% 16‐35 50% 36‐55 38% 55+ 21% Laag opgeleid L 28% Middelb baar opgeleid 38% Hoog opgeleid 44% Lageere beroepen 39% Middelbaare beroepen 40% Hogeere beroepen 49% Managers 45% Dir rectie/Hoger m management 27%  Figuur 8.6 Via het intern ben ik erachter gekomen op welke partij ik wilde stemm naar gesla 6 net men, acht, leeftijd, opleiding enberoepsfunctieDe  volgende  stellin luidt:  “Vi het  inter ng  ia  rnet  ben  ik  terecht  gekomen  bij  e een  verenig ging”.  De resultate zijn  weer en  Wederom  is er  een  groot  verschil  t rgegeven  in  Figuur  8.7.  W s  tussen  de  jo ongste  en oudste  g groep  intern netgebruiker Bij  de  jon rs.  ngste  groep  antwoordde  29%  posit tief  en  bij  de  oudste groep 155%. Het versschil tussen d de lager opg eleide en ho oger opgeleidde internetteers is ook aa anzienlijk.  63  
    • Van  de  lager  opgel leide  groep  antwoordde 18%  posit (vorig  ja nog  13% en  van  de  hoger  e  tief  aar  %)  dopgeleid groep  31% (vorig  jaar 28%).  Bij  d beroepsfu de  %  r  de  uncties  zien  we  dat  men nsen  werkzaam  in  de hogere b beroepsgroepen hoger sc coren dan de e overige gro oepen.  Man 23% Vrouw 21% 16‐35 29% 36‐55 24% 55+ 15% Laag opgeleid L 18% Middelb baar opgeleid 23% Hoog opgeleid 8% 28 Lageere beroepen 21% Middelbaare beroepen 21% Hogeere beroepen 34% Managers 27% % Dir rectie/Hoger m management 20%  Figuur 8.7 Via het interne ben ik terech gekomen bij e vereniging, naar geslacht, leeftijd, opleid ing en beroeps 7 et ht een , , sfunctieVerschill in  positieve  antwoorden  op  de  stelling  “Via het  internet  heb  ik  ee of  meer  vrienden  len  a  en gekregen die  ik  daarna  ook  echt  ontmoet  h n  heb”  zijn  we eergegeven  in  Figuur  8.8 Het  versch tussen  8.  hil mannen  en  vrouwen  is  klein,  maar  tussen  de  verschillende  leeftijd m dscategorieë zijn  de  ve ën  erschillen groot. Bi ij de jongste groep is het t percentage e internetters dat ooit ee en of meer vr rienden kree eg via het internet  en deze daa arna ook daaadwerkelijke e ontmoette  45%. Bij de groep intern netters oude er dan 55 is  dit  20 Bij  de  b 0%.  beroepsfunct ties  zien  we mensen  werkzaam  in  de  middelb e  w bare  beroepe er  uit  en steken.  Man 33% Vrouw 31% 16‐35 45% 4 36‐55 33% 55+ 20% Laag opgeleid L 35% Middelb baar opgeleid 36% Hoog opgeleid 22% Lageere beroepen 28% Middelbaare beroepen % 38% Hogeere beroepen 30% Managers 21% Dir rectie/Hoger m management 24%  Figuur 8.8 Via het internet heb ik een of meer vrienden gekregen die ik daarna ook echt ontmoet h naar geslac leeftijd, 8 n heb, cht,opleiding e beroepsfunc en ctieOnline  d daten  is  pop pulair.  Verschillen  in  ant twoorden  op de  stelling “Via  een  d p  g  datingsite  he ik  een  eb afspraakk gemaakt m met een mogelijke partne er” zijn weerrgegeven in  Figuur 8.9. IInternetgebr ruikers in de  oudste  groep  sco oren  relatief laag.  Betre f  effende  ople eiding  zien  we  dat  van  d internetters  in  de  w de hoogste  opleidingsca ategorie 16% % positief an ntwoordde, t terwijl dit bij de lager oppgeleide inte ernetters 10% was s.  64  
    • Man 14% Vrouw 14% 16‐35 21 1% 36‐55 18% 55+ 5% Laag opgeleid L 10% Middelb baar opgeleid 18% Hoog opgeleid 16% Lageere beroepen 23% Middelbaare beroepen 19% Hogeere beroepen 211% Managers 18% Dir rectie/Hoger m management 13%    Figuur 8.9 Via een dating heb ik een afspraak gem 9 gsite n maakt met een mogelijke partne naar geslach leeftijd, ople m er, ht, eiding enberoepsfunctieVerschilllen  op  de  s stelling  betreffende  het gebruiken  van  het  int t  ternet  voor  het  ontdek kken  van medische  kwalen  zijn  weergege even  in  Figu 8.10.  Vrouwen  scoren  hier  6%  hoger  dan  mannen.   uur Tevens is er 11% ver rschil tussen de 16 tot 35 5 jarigen en d de 55 plusser ordeel van de jongste  rs, in het voogroep. O Opvallend is d dat verschilleen tussen de e drie opleidi ingsniveaus k klein zijn. He etzelfde geldt voor de verschillende beroep psfuncties.   Man 24% Vrouw 30% 16‐35 33% 36‐55 28% 55+ 22 2% Laag opgeleid L 26% Middelb baar opgeleid 27% Hoog opgeleid 28% Lageere beroepen 28% Middelbaare beroepen 28% Hogeere beroepen 26% Managers 27% Dir rectie/Hoger m management 24%Figuur 8.1 Via het intern ben ik er oo achter gekom welke med 10 net oit men dische kwaal ik had, naar gesla acht, leeftijd, op pleiding enberoepsfunctieFiguur 8.11 gaat ove er het voorde elig boeken v van vakantie es op het inte ernet. Versch hillen tussenn mannen en vrouwwen zijn klein. Betreffende leeftijd ziien we dat m mensen in de e oudste groeep wat achte erblijven.  erschillen in  opleiding lopen de percBij de ve centages possitieve antwo oorden beho oorlijk uiteen n. Van de hoger oppgeleide inteernetgebruik kers antwoor rdt 75% posiitief, terwijl hetzelfde pe ercentage bij j de lager opgeleidden slechts 447% bedraagt t.   65  
    • Man 61% Vrouw 60% 6 16‐35 63% 36‐55 66% 55+ 53% % Laag opgeleid 47% Middelbaar opgeleid 64% Hoog opgeleid 75% Lagere be eroepen 62% M Middelbare be eroepen 66% Hogere be eroepen 4% 84 Ma anagers 82%% Directie/ /Hoger managgement 60% 6Figuur 8.1 Via het intern heb ik ooit een voordelige vakantie geboe naar geslac leeftijd, ople 11 net e ekt, cht, eiding en beroe epsfunctie Figuur 8.12 ten slotte betreft het t bedwingen n van kortingen via het internet. Hier  zien we dat mannen iets hoge er scoren dan vrouwen. De jongste g groep steekt verder ver bboven de 36 t tot 55 jarigen en de 55 plussers uit. Bij de e verschillen in opleiding g scorend e m middelbaar o opgeleiden oopvallend gen noeg het hoogst. B Betreffende beroepsfunc cties zien we e dat de mannagers hier reelatief hoog  scoren.  Man 45 5% Vrouw 39% 16‐35 62% 36‐55 44% 55+ 25% 2 Laag o opgeleid 37% Middelbaar o opgeleid 48% Hoog oopgeleid % 41% Lagere be eroepen 44 4% M Middelbare be eroepen 51% Hogere be eroepen 48% Ma anagers 60% Directie/ /Hoger managgement 40%Figuur 8.1 Via het intern heb ik ooit korting op prod ucten bedonge 12 net k en8.3 C Conclusie es ten aan nzien van effecten v van gebru uik Ondanks dat  er  in  d enquête  weinig  ruim te  was  om  participatie  op  belangrijjke  maatschappelijke  s  de gebieden (economis n  sch,  sociaal,  cultureel,  po olitiek,  ruimtelijk  (mobiliteit)  en  burrgerschap)  te  meten, geven  de  stellingen  belangrijke  informatie  m betrekk met  king  tot  de  effecten  van   het  interne Uit  de  e et. stellinge blijkt  dat  van  de  10  opgenomen effecten  er  gemiddeld 4,0  zijn  b en  n  e d  behaald.  Het  aandeel internetggebruikers  d deze  po dat  ositieve  effeecten  heeft  ondervonde is  in  20 11  toegenomen  ten  en opzichtee van 2010. WWe zien dat het internet t een steeds  belangrijker re rol gaat sppelen in het dagelijks leven  va de  gemid an  ddelde  Nede erlander.  Kijk bijvoorbee naar  het online  kop en  verko k  eld  t  pen  open  van producte Net  als  het  boeken van  vakan en.  n  nties  wordt  dit  steeds  gebruikelijke Voor  de meeste  er.  e effecten  en  voor  h totale  aantal  effect het  a ten  geldt  dat  vooral  de  55‐plusse en  ook  de  lager  ers opgeleidden wat acht ter blijven.   66  
    • 9 Verbanden tussen motivatie, vaardigheden en gebruik  9.1 Inleiding  In dit hoofdstuk worden de motivaties om gebruik te maken van het internet, de vaardigheden en de soorten  van  internetgebruik  met  elkaar  in  verband  gebracht.  Om  de  relaties  tussen  deze  drie groepen  van  factoren  te  onderzoeken  is  gebruik  gemaakt  van  multivariate  analyses.  De  verbanden geven  meer  informatie  over  de  knelpunten  en  zwaartepunten  bij  het  adopteren  en  gebruiken  van het internet.   9.2 Relaties tussen motivaties en vaardigheden  In onderstaande figuren worden significante verbanden (gestandaardiseerde regressie‐coëfficiënten) tussen motivaties en vaardigheden vergeleken. Onderstaande figuur laat bijvoorbeeld zien dat er een positief verband is tussen gemotiveerd zijn om het internet te gebruiken om informatie te vergaren en  het  niveau  van  informatievaardigheden.  Het  feit  dat  het  internet  nog  steeds  primair  een informatiemedium is, zoals vastgesteld in dit rapport, wordt dus zowel gedreven door een bepaalde motivatie  het  internet  te  gebruiken  als  door  bepaalde  vaardigheden.  Beneden  zullen  we  zien  dat meer informatievaardigheden leiden tot meer gebruik van het internet voor informatie.  Motivatie: informatie  .22 Informatievaardigheden    Tevens geldt ook een positief verband tussen enerzijds de motivatie om het internet voor transacties te  gebruiken  en  anderzijds  het  niveau  van  de  operationele,  informatie  en  strategische internetvaardigheden.  Het  sterkste  verband  is  te  vinden  bij  de  strategische  internetvaardigheden. Transacties zijn doelgericht en strategische vaardigheden betekenen dat men in staat is het internet te  gebruiken  als  middel  voor  een  bepaald  doel.  Zo  meteen  zullen  we  zien  dat  strategische vaardigheden een sterk verband vertonen met de gebruikssoort transacties op het internet. De drie soorten van toegang (motivatie, vaardigheden en gebruik) houden bij transactie dus net zozeer met elkaar verband als bij informatie.  Motivatie: Transactie  .10 Operationele vaardigheden  .10 Informatie vaardigheden  .28 Strategische vaardigheden     67  
    • Motivatie: Vermaak  .29 Operationele vaardigheden  .18 .07 Informatie vaardigheden  .16 Communicatie vaardigheden  Strategische vaardigheden   In het voorgaande figuur zien we dat de motivatie om het internet als vermaaksmedium te gebruiken alleen  effect  heeft  op  het  niveau  van  de  operationele,  informatie,  communicatie  en  strategische vaardigheden. Het grootste effect is op de operationele vaardigheden. Het gebruik van het internet voor  gaming  en  het  verwerken  en  bewerken  van  audiovisueel  materiaal  is  hier  voor  een  van  de belangrijkste oorzaken. En passant doet de gebruiker als eerste veel operationele vaardigheden op. De motivatie om het internet te gebruiken voor groepscommunicatie heeft een positief verband met het  niveau  van  operationele,  communicatie  en  strategische  vaardigheden.  Het  verband  met  de strategische  vaardigheden  is  het  sterkst.  Voor  groepscommunicatie  heeft  men  communicatieve vaardigheden  met  een  hoog  strategisch  gehalte  nodig,  bijvoorbeeld  om  iemand  te  overtuigen.  Een zwakker verband is er met communicatievaardigheden die men hiervoor natuurlijk ook nodig heeft. Zo meteen zullen we zien dat deze vaardigheden op hun beurt een zeer sterk verband vertonen met de gebruikssoort groepstoepassingen.  Motivatie:  .18 Operationele vaardigheden  Groepscommunicatie  .10 Communicatie vaardigheden  .37 Strategische vaardigheden    De  motivaties  om  het  internet  ter  ontspanning  of  voor  interactie  te  gebruiken  hebben  beide  een effect op het niveau van de communicatievaardigheden. Beneden zien we dat deze vaardigheden op hun  beurt  verband  houden  met  de  gebruikstoepassingen  van  interactie,  vermaak  en  persoonlijke ontwikkeling. Vermaak en persoonlijke ontwikkeling liggen in de buurt van ontspanning.    Motivatie: Ontspanning  .06 Communicatie vaardigheden  .17 Motivatie: Interactie   Ten slotte zien we dat iemand die meer gemotiveerd is het internet voor persoonlijke ontwikkeling te gebruiken  een  hoger  niveau  van  strategische  vaardigheden  heeft.  Persoonlijke  ontwikkeling  is  68  
    • meestal ook doelgericht. Het internet wordt bijvoorbeeld gebruikt om vooruit te komen in werk en studie  middels  opleiding.  Beneden  zullen  we  zien  dat  strategische  vaardigheden  mede  verband houden met de gebruikssoorten carrière en persoonlijke ontwikkeling.    Motivatie: Persoonlijke  .11 Strategische  vaardigheden  ontwikkeling     9.3 Relaties tussen vaardigheden en soorten van internetgebruik  In  onderstaande  figuren  worden  significante  verbanden  tussen  motivaties  en  vaardigheden vergeleken. Hierboven hebben we er al een aantal aangestipt. In deze sectie wordt duidelijk dat er een aantal patronen van gebruik achter de trits motivatie, vaardigheden en gebruikssoorten zitten. We hebben hen de noemers informatie, transactie, groepscommunicatie, interactie en ontspanning en persoonlijke ontwikkeling gegeven.    Operationele  vaardigheden  ontwikkelt  men  vooral  bij  het  gebruik  van  sociale  media,  vermaaks‐  en hobbytoepassingen. Het gaat hier immers om langdurige interacties binnen de toepassing en niet om eenmalige  of  kortstondige  toepassingen  zoals  gebruik  van  een  zoekmachine  of  het  verrichten  van een  transactie.  Vooral  jongeren  en  lager  opgeleiden  gebruiken  de  genoemde  toepassingen.  Deze gebruiksvoorkeuren  van  jongeren  en  lager  opgeleiden  verklaren  waarschijnlijk  het  opvallende verband tussen deze toepassingen en het niveau van operationele vaardigheden. Nader onderzoek is gewenst.   .11 Operationele vaardigheden  Gebruikssoort: Informatie  .08 .32 Gebruikssoort: Overheid  .18 Gebruikssoort: Hobby  .28 Gebruikssoort: Groepscommunicatie  .24 .59 Gebruikssoort: Interactie  Gebruikssoort: Persoonlijke ontwikkeling  Gebruikssoort: Vermaak     69  
    • De verbanden met de verschillende toepassingen en formele vaardigheden zijn klein. Hetzelfde geldt eigenlijk  voor  de  informatievaardigheden.  Onderstaande  figuur  laat  zien  dat  deze  vaardigheden vooral verband houden met het gebruik van het internet als informatie‐ of transactiemedium. Tevens blijkt dat  een hoog niveau van informatievaardigheden samenhangt met een  lager gebruik van het internet als vermaak of communicatiemedium.   .34 Informatievaardigheden  Gebruikssoort: Informatie  .07 ‐.13 Gebruikssoort: Transactie  .14 Gebruikssoort: Vermaak  Gebruikssoort: Overheid   Een hoger niveau van communicatievaardigheden leidt ook tot een groter gebruik van toepassingen met betrekking tot interactie met bekenden en groepscommunicatie. Daarnaast zijn er ook effecten waarneembaar  op  gezondheidstoepassingen,  vermaak  toepassingen,  toepassingen  met  betrekking tot persoonlijke ontwikkeling en carrière.   .55 Communicatie vaardigheden  Gebruikssoort: Groepscommunicatie  .38 .26 Gebruikssoort: Interactie  .25 Gebruikssoort: gezondheid  .25 Gebruikssoort: Vermaak  .18 Gebruikssoort: Persoonlijke ontwikkeling  Gebruikssoort: Carrière    Strategische vaardigheden impliceren het doelgericht kunnen omgaan met het internet. Dit is vooral vereist  bij  zakelijke  toepassingen  als  transacties  en  internetbankieren  en  bij  de  burgerschaps‐competenties  die  de  overheid  verlangt  (zowel  in  de  politiek/verkiezingen  als  bij  overheidsdienst‐verlening). Ze hebben ook een effect op gebruikstoepassingen die te maken hebben met carrière en persoonlijke ontwikkeling. Deze toepassingen worden vooral veel gebruikt door hoger opgeleiden. In het  vaardighedenonderzoek  van  Universiteit  Twente  is  gebleken  dat  hoger  opgeleiden  ook  hoog  70  
    • scoren  op  strategische  vaardigheden.  De  combinatie  van  opleiding,  vaardigheden  en  voorkeur  bij gebruikssoorten kan deze verbanden verklaren.    .50 Strategische vaardigheden  Gebruikssoort: Transactie  .23 .22 Gebruikssoort: Internetbankieren  .22 Gebruikssoort: Gezondheid  .16 Gebruikssoort: Overheid  .14 Gebruikssoort: Informatie  .12 Gebruikssoort: Carrière  Gebruikssoort: Persoonlijke ontwikkeling        71  
    • 10 D Digibewu ustzijn  Het laats ste deel vann de trendrappportage gaaat in op digi ibewustzijn.  Dit jaar wor rden in dit hhoofdstuk maatreggelen  besprooken  die  Nederlanders  t treffen  om  zichzelf  te  beschermen   tegen  de  negatieve  b naspectenn van het int ternet.  Aan  de  respondent ten  is  gevra aagd  welke  van  de  vo olgende  maaatregelen  zij hebben  getroffen:  ij  g ie van een vinstallati virusscanner, , installatie v van een firew wall, gebruik k van een sp pamfilter, ins schakelen van pop‐ ‐up blokkering, het activ veren van aut tomatische uupdates, het t installeren  van antispyw ware, het controleeren  naar  w persoonlijke  gegeve ns  worden  verstuurd,  het  regelma wie  atig  verande eren  van wachtwo oorden en heet gebruikenn van een po rnofilter.  In totaall gaf 85% van n de ondervr raagden aan n dat er in hu un huishoudeen maatrege elen genome en zijn ter bescherm ming  van  hu internetto un  oegang.  In  2 2010  was  dit percentage hoger,  nam t  e  melijk  94%.  In  Figuur 10.1 is gespecificeerd hoeveel pe ersonen welk ke maatrege elen namen, voor het jaar 011.   r 2010 en 20 Geen maatrele G en 5% 12 2% Weet ik niiet 2% 4% Virusscann ner 87% 82% Firew wall 71 1% 70 0% Spamfilt ter 54% 54% 2010 Pop‐up blokkeri ng 62% 2011 54% Door uitvoere en van automatische updat tes 56% 53% Anti‐spyw wareprogramm ma 47% 46% Controle eren aan wie i e gegevens m ail ik persoonlijke 38% % 33% Wachtwoo orden regelma en atig verandere 31% 30% Pornofilt ter 6% 5%  Figuur 10.1 Maatregelen ter beschermin van de inter n ng rnettoegang (% van internetgebruikers)Uit Figuu ur 10.1 blijkt t dat de meest gebruikte  maatregelen het installe eren van een n virusscanner (83%), firewall  (70%), spammfilter (54%)  en pop‐up b blokkering (5 56%) zijn. Het meest op pvallend is ec chter dat voor  alle  maatrege elen  geldt  dat  de  toep d passing  hier rvan  zijn  afg genomen.  S Slechts  34% van  de  % internettters  controle eert  naar  wi hij  of  zij  p ie  persoonlijke  gegevens  veerstuurd.  Va de  onderv an  vraagden verandert 30% regelmatig zijn of f haar wacht twoord. Een pornofilter i is de minst to oegepaste mmaatregel die doorr 5% van de internetters wordt gebru uikt.   72  
    • 86% Virusscan nner 84% 77% 69% Fire ewall 76% 63 % 61% % Spamf filter 60% % 40% 51% Pop‐up blokke P ering 60% % 49% 54% Door uitvoe matische upd ates eren van autom % 60% 45% 44% Anti‐spy ywareprogram mma 53% 37% 37% Contro oleren aan wie e ik persoonlij jke gegevens  mail 35% 28% 32% % 16‐35 Wachtwoorden regelm matig verande eren 31% 25% 36‐55 5% 55+ Pornof filter % 7% 3% Figuur 10 Maatregelen ter bescherming van de inter 0.2 n rnettoegang, na leeftijd (% van internetgeb aar v bruikers)  8 82% Virusscan nner 8 82% 84% 66% Fire ewall 69% 78 8% 51% Spamf filter 52% 65% 52% Pop‐up blokke P ering 52% 60% 48% 4 Door uitvoe eren van automatische upd dates 53% 63% 44 4% Anti‐spy ywareprogram mma 3% 43 49% 28% Contro oleren aan wie jke gegevens  mail e ik persoonlij 32% 45% 27% La aag opgeleid Wachtw woorden regelm matig verande eren 30% 34% M Middelbaar op pgeleid 5% H Hoog opgeleid Pornof filter % 6% 5%  Figuur 10 Maatregelen ter bescherming van de inter 0.3 n rnettoegang, na opleiding (% van internetge aar % ebruikers)  73  
    • In Figuur 10.2 zijn dee genomen  maatregelen n verdeeld over leeftijd. Hierbij valt  op dat de jo ongste en oudste leeftijdsgroep minder vo oorzichtig zijnn dan respondenten in d de groep van n 36 tot 55.  Dit geldt voor allee maatregeleen. In Figuur r 10.3 zijn de e maatregelen verder uitgesplitst na aar opleiding gsniveau. Hier  zien we  dat  he percentag mensen  d maatrege n  et  ge  dat  elen  neemt  in  de  lager  opgeleide  groep  het  glaagst  is Het  versch met  de  hoger  opgele s.  hil  h eiden  is  het  grootst  bij  het  uitvoere van  automatische  en updates en het gebruik van een s spamfilter.  82% 83% Virussca nner 83% 90% 83% 66% 74 4% Fire ewall 75 5% 77% 7 73% % 48% % 5 53% Spamf filter 57% 62% 72% % 48% % 59% Pop‐up blokke P ering 60% 45% 57% 5 53% 60% eren van auto Door uitvoe omatische upd dates 58% 56% 67% 55% 47% Anti‐spywareprogram mma 50%% 47% 33% 27% 32% oleren aan wie ik persoonlijke gegevens  mail Contro 43% Lagere b beroepen 38% 42% Middelb bare beroepen n 24% 31% 3 woorden regelmatig verand eren Wachtw 30% 3 Hogere beroepen 30% 3 43% Manage ers 2% 5% % Directie e / Hoger management Pornof filter 5% % 9% 11%Figuur 10 Maatregelen ter bescherming van de inter 0.4 n rnettoegang, na beroepsfunctie (% van inte aar ernetgebruikers s)In Figuur 10.4 zijn de genomen  maatregelen n ten slotte  verdeeld na aar beroepsf functie. Directieleden en  hoge manager zijn  in  de  meeste  gev ere  rs  oorzichtigst. Het  versch il  met  respo vallen  het  vo ondenten werkzaam in de lage ere beroepsgroepen is bij j enkele maa atregelen aan nzienlijk.   74  
    • Naast maatregelen t ter beschermming van de iinternettoeg gang neemt 8 81% mensen n met kinderen onder de 18 sppeciale maatregelen om deze kindere en te bescheermen tegen de gevaren  van het inte ernet (2% meer da an vorig jaar) ). In Figuur 1 maatregelen weergegeve 10.4 zijn de m en. Ook hier  r zien we dat t bij bijna alle maaatregelen een kleine teru ugval, behalvve bij het ve erbieden van n websites enn het zetten n van een tijdslimie et.   Waarsc chuwen m.b.t t. persoonlijke e informatie 60% 56% W Waarschuwenc contacten met vreemden 58% 56% arschuwen voo Waa or webcamme en en foto’s 48% 47% 27% 2010 Bepaalde sites verbieden 29% 2011 es blokkeren Bepaalde site 29% 24% Strikte tijdslimiet 21% 23% Alleen internetten on nder toezicht volwassene 22%Figuur 10.4 Maatregelen ter beschermin van kinderen % van alle in n ng n, nternetgebruikers met kinderen onder de 18 n  ies Conclusi16  Tot  3 jarigen  en 55‐plussers  zijn  bij  alle maatregelen  het  mees onvoorzic 35  n  e  st  chtig  op  het  internet. Hetzelfdde geldt voorr de lager op pgeleiden. W Waarschijnlijk k komt dit dooor een gebrrek aan vaard digheden bij de ouuderen en laager opgeleid den en een z zekere naïvit teit en gebre ek aan strate egische vaard digheden als het g gaat om de joongste groepp.     75  
    • 11 Conclusies en toegangsbarometer  11.1 Inleiding  In  dit  slothoofdstuk  worden  eerst  de  belangrijkste  conclusies  getrokken.  Hier  komen  motivaties, fysieke  toegang,  vaardigheden,  hoeveelheid  internetgebruik,  soorten  van  internetgebruik,  effecten van  internetgebruik  en  digibewustzijn  aan  de  orde.  Voor  motivatie,  fysieke  toegang,  vaardigheden, hoeveelheid internetgebruik, soorten van internetgebruik is er net als in de vorige trendrapportage een toegangsmeter geconstrueerd. Deze is weergegeven in Figuur 11.1.  11.2 Belangrijkste resultaten  Het  proces  van  volledige  toegang  tot  computers  of  het  internet  is  een  proces  van  vier achtereenvolgende  fasen.  Motivatie  is  de  drijvende  kracht  om  computers  en  het  internet  te  willen gebruiken. In het vorige trendrapport werd geconstateerd dat in vergelijking met andere landen de motivatie  om  computers  en  internet  te  gebruiken  in  Nederland  zeer  hoog  is.  Er  is  echter  een minderheid  van  ouderen  en  lager  opgeleiden  die  niet  voldoende  gemotiveerd  is  om  toegang  te verwerven tot het internet. Bij degenen die het internet nog nooit gebruikt hebben (9% volgens het CBS in 2010) is desinteresse de belangrijkste reden, gevolgd door het gevoel te oud te zijn om er nog mee te beginnen, het niet nodig hebben, onvoldoende vaardigheden bezitten en geen tijd hebben. Deze motieven komen relatief veel voor bij ouderen en lager opgeleiden.  Een belangrijk onderzoeksresultaat bij de niet‐gebruikers is dat slechts 7% aangeeft het internet in de toekomst nog te willen gaan gebruiken (bij de 9% van de niet‐internetgebruikers die gestopt zijn met het gebruik van het internet is bijna de helft  niet  meer van plan  naar het internet terug  te keren). Hier  naderen  we  de  slinkende  harde  kern  van  mensen  die  echt  niet  willen  of  kunnen.  Deze  kern bestaat voor een deel uit functioneel of volledige analfabeten die echt niet mee kunnen.  Bij  degenen  die  het  internet  wel  gebruiken  wijzen  de  motivaties  erop  dat  het  internet  nog  steeds primair  een  informatiemedium  is.  Het  internet  als  communicatiemedium  (interactie)  en vermaaksmedium  is  in  opkomst.  Verklaringen  hiervoor  vinden  we  in  de  opkomst  van  bepaalde toepassingen zoals de sociale netwerksites, het gebruik van e‐mail (de meest gebruikte toepassing), vrij surfen of browsen en online gamen. Er zijn geen grote verschillen tussen mannen en vrouwen bij de algemene motivaties om het internet te gebruiken. Bij de verschillende leeftijdsgroepen zijn wel algemene  verschillen  aanwezig.  De  jongste  groep  scoort  bijna  op  alle  motivatie  categorieën  het hoogst,  en  steken  vooral  uit  bij  de  motivaties  vermaak,  interactie  en  groepscommunicatie.  Het grootst zijn de verschillen echter bij de opleidingsniveaus. Hoger opgeleiden gebruiken het internet iets  meer  voor  informatie  in  het  algemeen.  Zij  willen  het  internet  ook  meer  benutten  voor  hun carrière  en  voor  transacties.  Lager  opgeleiden  willen  het  internet  duidelijk  meer  gebruiken  voor vermaak en ontspanning en voor groepscommunicatie.  Wanneer men voldoende motivatie heeft om de digitale wereld binnen te stappen moet men fysieke toegang zien te verwerven. Ondanks dat in Nederland de fysieke toegang tot computers en internet zijn verzadigingspunt bereikt is er nog geen sprake van volledige dekking. Zowel bij computerbezit als  76  
    • bij internettoegang thuis blijven lager opgeleiden en vooral senioren achter. Bij internettoegang is er 11% verschil tussen hoger en lager opgeleiden en 29% verschil tussen 65‐plussers en 16‐35 jarigen. Naast motivatie zal dit verschil ook te wijten zijn aan een verschil in vaardigheden. Bij de toegang tot computers en internet is de thuisaansluiting de laatste jaren steeds belangrijker geworden. Gebruik elders  betekent  steeds  meer  een  tweede  of  derde  aansluiting.  Daarom  blijven  additionele aansluitpunten  en  wireless  faciliteiten  in  publieke  ruimten  en  gebouwen,  ook  die  van  de  overheid van groot belang. Wanneer  men  eenmaal  toegang  heeft  is  het  noodzakelijk  om  voldoende  digitale  vaardigheden  te ontwikkelen  waardoor werken met computers en  het internet  goed en zinvol verloopt. Het betreft een  aantal  vaardigheden  die  maar  ten  dele  in  de  traditionele  media  zijn  opgedaan.  Het  gaat  om operationele  vaardigheden  (‘knoppenkennis’),  formele  vaardigheden  (werken  met  bestanden, browsen en navigeren), informatievaardigheden (informatie zoeken in computerbestanden en op het internet), communicatievaardigheden (contacten maken en onderhouden en zich presenteren op het internet)  en  tenslotte  strategische  vaardigheden.  Dit  laatste  is  de  capaciteit  om  computers  en  het internet  als  middel  te  gebruiken  voor  een  bepaald  persoonlijk  of  professioneel  doel.  Deze vaardigheden zijn nodig voor een volwaardig gebruik van computers en het internet. Uit een reeks van  prestatiemetingen  aan  de  Universiteit  Twente  bleek  dat  Nederlanders  redelijk  scoren  op operationele en formele internetvaardigheden. In deze survey geven zij zelf aan vooral heel goed te zijn  in  formele  vaardigheden.  Zij  scoren  echter  aanzienlijk  lager  op  informatie  en  strategische vaardigheden. Ook de communicatievaardigheden worden laag geschat.  Wanneer  het  gaat  over  soorten  van  toepassingen  kan  worden  geconcludeerd  dat  het  internet  nog steeds  in  de  eerste  plaats  wordt  gebruikt  als  informatiemedium.  Het  internet  als  communicatie‐ (social  media)  en  als  transactiemedium  (internetbankieren,  online  shoppen  en  websites  zoals marktplaats  gebruiken)  is  in  opkomst.  E‐mail  was  vanaf  het  begin  al  een  van  de  belangrijkste internettoepassingen maar daarbij komt nu de sterk stijgende populariteit van sociale netwerksites als  Hyves,  Facebook  en  LinkedIn.  Deze  nemen  een  deel  van  het  e‐mail  verkeer  weg.  Bij  transacties zien  we  het  snel  stijgende  gebruik  van  internetbankieren  en  van  marktplaatsen.  Ook vermaakstoepassingen  mogen  zich  over  een  groeiende  belangstelling  verheugen.  Behalve  het  van het begin af aan populaire vrije surfen zien we hier de snel stijgende populariteit van online gamen. Het  downloaden  en  uploaden  van  audiovisueel  materiaal  is  niet  zo  overheersend  als  de  vele discussies over copyright in de publieke opinie doen vermoeden. Op enige afstand volgen duidelijk minder  populaire  soorten  gebruik:  maatschappelijke  participatie  in  online  fora  en  communities, educatie  en  werk.  Telewerk  en  telestudie  blijken  nog  steeds  vrij  marginale  activiteiten.  Wat  de sociale verschillen in het gebruik betreft is het opvallend dat mannen de meeste toepassingen nog steeds significant  meer gebruiken dan  vrouwen. Vrouwen gebruiken alleen significant  meer sociale netwerksites, sites met gezondheidsinformatie voor patiënten en zelfhulpgroepen. Hoger opgeleiden gebruiken de meeste toepassingen nog steeds significant meer dan lager opgeleiden. Dit geldt in het bijzonder voor informatietoepassingen. Lager opgeleiden gebruiken meer chatboxen, marktplaatsen en online gamen. Nederlanders tussen 16 en 35 gebruiken de meeste toepassingen nog steeds meer dan mensen boven de 35 en zeker boven de 55. Dit geldt vooral voor de nieuwere communicatie‐ en vermaakstoepassingen. 55‐Plussers gebruiken vrijwel alle toepassingen significant minder.  77  
    • In tegenstelling tot het aantal verschillende toepassingen dat men op een dag gebruikt en de soort van  toepassingen  zijn  de  verschillen  in  gebruiksfrequentie  van  het  internet  tussen  mannen  en vrouwen, hoger en lager opgeleiden en in mindere mate jongeren en ouderen aan het gelijktrekken. Het absolute aantal uren dat men internet gebruikt in de vrije tijd komt neer op een gemiddelde van 3,1 uur per dag. Vier en tachtig procent van de internetgebruikers benutten dit medium nu dagelijks. Mannen  gebruiken  het  internet  nog  altijd  meer  uren  per  dag  dan  vrouwen,  maar  het  verschil  is aanzienlijk  geringer  geworden.  Het  meest  opzienbarend  zijn  de  verschillen  naar  opleiding  en maatschappelijke positie. Lager opgeleiden gebruiken het internet in de vrije tijd gemiddeld op een dag  langer  dan  hoger  opgeleiden:  3,7  tegen  2,5  uur.  Dit  kan  worden  verklaard  door  de  gevonden verschillen in gebruik. Bij de lager opgeleiden zijn sociale netwerksites, online gamen, markplaatsen en chatten populair. Het gebruik van deze toepassingen vergt meer tijd dan sessies met betrekking tot het zoeken van allerlei soorten informatie, hetgeen door de hoger opgeleiden het meest wordt gedaan. Werklozen en arbeidsongeschikten gebruiken het internet gemiddeld 3,6 en 3,7 uur per dag terwijl werkzame personen dat gemiddeld 2,8 uur doen in de vrije tijd. De vrije tijd die men per dag heeft lijkt dus een belangrijke factor te zijn. In elk geval lijkt het historische keerpunt dat in het vorige trendrapport werd aangeduid zich door te zetten.  Om de vraag te beantwoorden wie nu het meest van het internet profiteert, kunnen we het aantal en soort van effecten vergelijken voor verschillende groepen. Hier zien we dat van de 10 effecten er gemiddeld  4  zijn  bereikt.  Het  aandeel  internetgebruikers  dat  deze  positieve  effecten  heeft ondervonden  is  in  2011  toegenomen  ten  opzichte  van  2010.  We  zien  dat  het  internet  een  steeds belangrijkere  rol  gaat  spelen  in  het  dagelijks  leven  van  de  gemiddelde  Nederlander.  De  resultaten geven tevens aan dat het vooral de jongste groep gebruikers zijn die profiteren. Ook zien we dat de lager opgeleiden achterblijven. Eerder zagen we al dat voor deze groep de toepassingen van vermaak intensiever  worden  gebruikt.  Van  het  gebruik  van  deze  toepassingen  profiteert  men  dus  helaas minder als het gaat om het behalen van de winstpunten die in de enquête aan de orde gesteld zijn. Het  laatste  aspect  dat  in  dit  rapport  aan  de  orde  kwam  is  digibewustzijn.  Dit  jaar  betrof digibewustzijn  de  maatregelen  die  mensen  nemen.  De  belangrijkste  maatregelen  die  worden genomen  zijn  die  maatregelen  die  in  elke  moderne  computer  met  internettoegang  zijn geprogrammeerd  in  de  beveiligingsoftware.  Zelf  herhaaldelijk  stappen  zetten  zoals  controle waarnaar  persoonlijke  gegevens  worden  gestuurd,  het  veranderen  van  het  wachtwoord  en  de installatie van pornofilters (voor kinderen) wordt aanzienlijk minder gedaan. Bij alle maatregelen zijn 16‐35 jarigen en 55‐plussers het meest onvoorzichtig op het internet. Hetzelfde geldt voor de lager opgeleiden.  Waarschijnlijk  komt  dit  door  een  algeheel  gebrek  aan  vaardigheden  als  het  gaat  om ouderen en lager opgeleiden en een zekere naïviteit en gebrek aan strategische vaardigheden als het gaat om jongeren.    78  
    • 11.3 Toegangsbarometer  In de vorige trendrapportages is er een toegangsmeter geconstrueerd op basis van motivatie, fysieke toegang, hoeveelheid gebruik, vaardigheden en soorten van gebruik. Met de gegevens in dit rapport kan een vergelijkbare toegangsmeter worden opgesteld. In deze toegangsmeter zijn de effecten van gebruik en de verschillende aspecten bij digibewustzijn niet opgenomen. Om het volledige figuur in haar  context  te  begrijpen  dienen  de  betreffende  hoofdstukken  te  worden  geraadpleegd.  De percentages in Figuur 11.1 zijn als volgt tot stand gekomen: •  Motivatie. Van alle Nederlanders geeft 5% aan geen interesse te hebben of niet te willen. De   overige  95%  lijkt  wel  gemotiveerd  het  internet  te  gebruiken  (CBS  Statline,  2009).  De   verschillende  motivaties  van  niet‐gebruikers  en  gebruikers  zijn  niet  in  de  barometer  opgenomen.  •  Fysieke  toegang. Van de  Nederlandse  individuen heeft 94%  thuis of elders toegang tot het   internet. •  Gebruiksfrequentie. Van de internetgebruikers in Nederland gebruikt 84% het internet bijna   dagelijks. •  Vaardigheden.  De  percentages  in  het  vorige  trendrapport  waren  gebaseerd  op  de  laatste   prestatiemeting  die  op  de  Universiteit  Twente  plaats  vond.  Voor  elke  vaardigheid  was  het   gemiddeld percentage  voltooide taken genomen. In dit trendrapportage zijn de percentages   van  vorig  jaar  als  0‐meting  genomen.  De  gemeten  vooruitgang  in  de  survey  is  zodoende   vertaald naar de percentages in de prestatiemetingen.  •  Soort gebruik. De zeven opgenomen categorieën komen uit Tabel 6.1. In deze tabel zijn de   verschillende  soorten  van  gebruik  gecategoriseerd  binnen  zeven  algemene  internet   gebruikssoorten.  De  vermelde  percentages  in  de  barometer  zijn  gebaseerd  op  het   gemiddelde  van  alle  bijbehorende  soorten  van  toegang  in  een  categorie.  Het  percentage   is het gemiddelde wekelijkse gebruik van de categorie van toegang.   Wanneer we deze toegang vergelijken met de percentages van vorig jaar dan kan in ieder geval het volgende vastgesteld worden:  Slechts 5% van de Nederlandse bevolking is geheel niet geïnteresseerd in het internet. Dit is  ten opzichte van vorig jaar niet veranderd.   Van de Nederlanders heeft 94% fysieke toegang.  Hiervan maakt 91% daadwerkelijk gebruik  van het internet. Vorig jaar was het  4% van de Nederlanders met fysieke toegang die geen  gebruik maakten van het internet.  Van de Nederlanders gebruikt 84% het internet bijna dagelijks. Dit is een stijging van 2% ten  opzichte van vorig jaar. Het jaar daarvoor was een stijging van 14% waarneembaar.  Betreffende vaardigheden zien we een stijging van 4% bij de formele vaardigheden.  Informatie en strategische vaardigheden stegen met 1%.   Bij de soorten van gebruik zien we de grootste stijging bij de vermaakstoepassingen. Het  gebruik hiervan steeg met 3%. Het gebruik van informatietoepassingen steeg met 2%,  evenals educatieve toepassingen.    79  
    •      Motivatie     Fysieke     Gebruik   Operationele   Informatie   Transactie   toegang   Formele   Communicatie   Werk     Informatie   Vermaak   Groepscommunicatie     Communicatie   Educatie   Strategische       Vaardigheden   Soorten  gebruik     Figuur  11.1  Toegangsbarometer  2010-­‐2011   85