Your SlideShare is downloading. ×
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Uopste o Odrzavanju
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Uopste o Odrzavanju

3,142

Published on

Published in: Technology, Business
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
3,142
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. MR MARINKO ALEKSIĆ PREDMET: DIJAGNOSTIKA I ODRŽAVANJE ELEKTRONSKIH SISTEMA NA BRODU 1. POJAM ODRŽAVANJA I VRSTE ODRŽAVANJA Tehnički sistemi su sastavljeni od elemenata ili sastavnih dijelova. Sastavni dijelovi različito traju u procesu rada tehničkog sistema, tj. njihova sposobnost vršenja funkcije kriterijuma različita i obično je manja od trajnosti tehničkog sistema. Ovo proizilazi iz činjenice da ne postoje tehnologije izrade pojedinih sastavnih dijelova koji bi dugotrajno funkcionisali kao i tehnički sistem, ili bi pak takva tehnologija izrade bila neekonomična. Npr. poznato je da svjećica motora uglavnom funkcioniše do 15000 km, a motor vrši svoju funkciju kriterijuma preko 100000 km. U toku procesa eksploatacije tehnički sistemi su izloženi različitim spoljnim i unutrašnjim dejstvima, odnosno različitim vidovima energije što se odražava na njihovu radnu sposobnost. Postoje tri osnovna izvora dejstva: energija okolne sredine; unutrašnji izvori energije, povezani i sa radnim procesima i sa radom pojedinih sastavnih elemenata sistema; potencijalna energija koja je skupljena u obrađivanim materijalima i u procesu njihovog korišćenja. Pri radu (eksploataciji) tehničkih sistema na promjenu njihove radne sposobnosti utiču slijedeći vidovi energije: toplotna; mehanička; hemijska; elektromagnetna i dr. Dejstvom ovih vidova energije na tehničke sisteme dolazi do niza neželjenih procesa što dovodi do pogoršanja tehničkih karakteristika odnosno mijenjanja početnih parametara sistema. Ti procesi su povezani sa složenim fizičko-hemijskim pojavama i dovode do deformacija, habanja, loma, korozije i drugih vidova oštećenja što može dovesti do otkaza sistema. Jedan dio procesa koji se odigravaju u tehničkom sistemu privremeno mijenjaju parametre sastavnih dijelova ili sistema u nekim granicama bez pogoršavanja, drugi dio procesa vremenom dovodi do progresivnog pogoršanja tehničkih karakteristika sistema i različitih vidova oštećenja. Ovi procesi se po brzini proticanja mogu podijeliti na: brzoprolazeće, srednjeprolazeće; sporoprolazeće. Osnovna stanja tehničkih sistema, prema standardnoj teoriji o njihovoj pouzdanosti, mogu biti: a) stanje u radu; b) stanje u otkazu; Periodi vremena u kojima je sistem u radu i u otkazu smenjuju se u nepravilnim i nepredvidivim razmacima. Opšta težnja je u radu da periodi u radu budu što duži, a periodi u otkazu što kraći. t Slika 1. Vremenska t 0 t 1 t 2 t 3 t 4 t 5 t 6 t 7 t 8 t 9 ..... slika stanja u otkazu 1
  • 2. Ispravno stanje (stanje u radu) tehničkog sistema je stanje pri kojem on odgovara svim zahtjevima postavljenim određenom normativno-tehničkom dokumentacijom. Važno je razlikovati : simptom otkaza, način otkaza, uzrok otkaza i efekti otkaza. • Simptom otkaza (Failure Symptom) je upozorenje da će se otkaz desiti. Često ne postoje nikakvi pokazatelji za to. Kada se otkaz desi nema više simptoma, to je već efekat otkaza. • Način otkaza (Failure Mode) je kratak opis šta je loše, odn. sa aspekta održavanja to je ono što mi treba da opravimo ili preventivno izbjegnemo. Zaribati, slomiti, prkinuti, zarđati, • Uzrok otkaza (Failure Cause) je opis zbog čega se desio otkaz.npr. vlaga je prouzrokovala rđu. Održavanjem ćemo očistiti i ofarbati dio, ali nećemo otkloniti vlagu. • Efekti otkaza (Failure Effect) su posljedice koje nastupe na lokalnom nivou, nivou sistema i na nivou cijelog broda. Na primjer: ventil zariba i na lokalnom nivou stopira protok fluida. Na sistemskom nivou kažemo da fluid ne prolazi do slijedećeg stepena u procesu hlađenja. Na nivou broda posljedice su takve da se zaustavlja glavni pogon. Za svako tehničko sredstvo mora se definisati njegova funkcija, osnovna i sporedna, te kontekst u kom sredstvo radi. To je tzv. operativni kontekst. Nije svejedno da li isto sredstvo radi u npr. suvoj sredini ili u vlazi. Primjer funkcije: ° Održavati temperaturu između 50 i 70°C. Otkaz se posmatra sa funkcionalnog stanovišta. Interesuje nas samo funkcionalni otkaz sistema, a ne tehnički otkaz sam po sebi. Ono što je korisniku potrebno jeste vršenje funkcije sistema. Zbog toga se otkaz definiše i kao gubljenje funkcije sistema. Otkaz je nesposobnost tehničkog sredstva da izvodi određenu funkciju u sadašnjem operativnom kontekstu. Funkcionalni otkaz je nesposobnost tehničkog sredstva da izvede funkciju u okvirima performansi prihvatljivim za korisnika. Primjer funkcionalnog otkaza bi bio: 1. Nemogućnost da se temperatura podigne iznad temperature ambijenta. ° 2. Nemogućnost da se temperatura drži iznad 50° C. ° 3. Nemogućnost da se temperatura drži ispod 70° C. Ako se razmišlja o menadžmentu otkaza, može se vršiti radnja da se otkaz preduprijedi, tj izbjegne određenim radnjama održavanja. Takođe, može se čekati da se otkaz desi, pa da se onda vrši opravka. Otkazali dio se može opravljati, a može se i zamijeniti. Dalje, nekada se neće ništa preduzimati. Koju ćemo radnju preduzeti zavisi od posljedica otkaza. Otkaz može prouzrokovati velike troškove zbog prekida procesa, može uticati na kvalitet procesa ili proizvoda, može prouzrokovati havariju koja je 2
  • 3. opasnost po živote ili je ekološka opasnost. Postoji oprema koja kada otkaže ne proizvodi štetne posljedice, jer ima vremena da se sačeka dok se opravi. Mora se napomenuti da postoje otkazi koji nemaju nikakvih posljedica. To su tzv. skriveni otkazi. Oni se najčešće odnose na zaštitnu opremu, kao što je npr. alarmni uređaj. Ako on otkaže, nećemo osjetiti nikakve posljedice, sve dok ne se ne desi stanje koje on treba alarmirati. U slučaju da ga ne alarmira, dolazi do višestrukih otkaza i težih havarija. Ovo iziskuje da se kod tehničkih sistema sprovedu aktivnosti kojima se izlazne karakteristike sastavnih dijelova dovode u definisano područje ili se dotični dio zamijeni. Potpuni skup tih aktivnosti zove se održavanje. Sažeto se može reći da je održavanje skup postupaka kojima se sprečavaju ili otklanjaju otkazi tehničkog sistema u datom vremenu i u datim uslovima okoline. Neko tehničko sredstvo je stavljeno u pogon zbog toga što njegov korisnik želi da ono radi ono što on hoće. Odnosno, korisnik hoće da sredstvo ispuni određenu funkciju ili funkcije. Održavanjem osiguravamo da tehničko sredstvo nastavlja da radi ono što želi njegov korisnik u njegovom operativnom kontekstu, odnosno očuvavamo funkciju sredstva. Brodski sistemi su veoma složeni i kompleksni. Sastoje se iz hardvera: mehaničkih/mašinskih podsistema, elektronskih, električnih, hidraulučkih, pneumatskih i softvera: operativni sistemi i korisnički programi. Sistemi su pretežno automatizovani, sa povratnom vezom. Da bi se oni održavali, potrebno je poznavati kompletan proces, bilo samostalno ili grupno analizirajući problem, pa ga locirati i svesti na npr. podsistem elektronike. Slika 2. Složenost i ELEKTRONSKI PODSISTEM povezanost brodskih sistema ELEKTRICNI SOFTVER PODSISTEM MEHANICKI SISTEM HIDRAULICKI PNEUMATSKI PODSISTEM PODSISTEM OSTALI PODSISTEMI 3
  • 4. 2. KRATAK ISTORIJAT ODRŽAVANJA Slika 3. prikazuje istorijat održavanja tehničkih sistema u odnosu na pretpostavke i znanja o krivim koje predstavljaju intenzitet otkaza praćen u dužem vremenskom periodu rada sistema. Prva generacija, u vremenu do 50-tih godina, karakteriše jednostavnije i predimenzionisane sklopove, koje je samo trebalo podmazivati i čistiti. Vjerovalo se da što su ti sklopovi stariji oni počinju da otkazuju u pojačanoj mjeri. Slika 3. Istorijat održavanja Druga generacija, u vremenu do sredine 70-tih godina, karakteriše složenije sklopove. Otkazi dovode do velikih gubitaka i počinje se razmišljati o njihovoj prevenciji. Mislilo se da se otkazi mogu i treba da se preventivnim održavanjem izbjegnu. Prevladavalo je mišljenje da svi tehnički sistemi imaju intenzitet otkaza koji slijedi krivu poznatu kao ″kada otkaza″. To razdoblje je karakteristično po izvođenju remonta u fiksnim vremenskim intervalima. Troškovi održavanja postaju sve veći.Treća generacija karakteriše još složenije sisteme, koji su automatizovani u izuzetnoj mjeri. Uvođenje mikroelektronike, telekomunikacija, informatike usložnjava održavanje. Troškovi održavanja su izuzetno porasli. Posljedice otkaza često su katastrofalne za širu okolinu. Problem zaštite života i okoline, problem održavanja i postizanja kvaliteta i produktivnosti postavlja velike zahtjeve na održavanje. Teži se ne da se posao uradi na pravi način, već da se uradi pravi posao. To znači da se teži eliminisati nepotrebno održavanje. Koriste se: sistemi za podršku odlučivanju, ekspertni sistemi, studije hazarda, analiza načina i efekata otkaza, monitornig stanja i timski pristup i sistemska znanja. Istraživanja su pokazala da sistemi otkazuju po intenzitetu otkaza koji slijedi 6 krivih. Velika većina (oko 80%) pretežno ima konstantan intenzitet otkaza (otkazuju slučajno), bez perioda koji karakteriše značajan rast intenziteta otkaza, tzv. period starenja. 4
  • 5. 3. VRSTE OTKAZA NA TEHNIČKIM SISTEMIMA 5
  • 6. 6
  • 7. 7
  • 8. Faze u živ.ciklusu Uzroci otkaza elektronske opreme Nesavršenost Nedostaci u procesu dizajna i konstrukcionog vejfer-procesu materijala Hot carrier deterioration Time-Dependent Dielectric Breakdown Electromigration Stress migration Reduced Proces Soft error Contamination proizvodnje čipa Nedostaci u procesu Nedostaci u procesu izrade montaže čipa štampane ploče i Au-Al junction reliability vremenska degradacija Al sliding moisture absorption Filler Attack thermal stress aluminum corrosion thermal fatigue Negativni uticaji okoline Loš izbor komponenti Neadekvatna specifikacija Loš dizajn Loša analiza zahtjeva Proces proizvodnje Loša kontrola Neadekvatna manipulacija opreme Loša statistička kontrola Oštećenja u transportu Oštećenja pri sklapanju Loše testiranje Negativni uticaji okoline Mehanička oštećenja Proces Loše programiranje Nepravilno rukovanje i korišćenja OTKAZ korišćenje opreme Energija radnog procesa Loše instrukcije OPREME Degradacija, zamor materijala Loša obuka 8
  • 9. 3.1. MEHANIZAM OTKAZA ELEKTRONSKIH KOMPONENTI 9
  • 10. 4. VARIJANTE ODRŽAVANJA TEHNIČKIH SISTEMA Varijante održavanja mogu se stvarati na bazi razlika koje proizilaze iz pristupa sistema održavanja ili održavanju sredstava po pitanjima : • koncepcije održavanja u sistemu održavanja, • tehnologije održavanja ili • organizacije održavanja sredstava. 4.1. KONCEPCIJA Koncepcija održavanja predstavlja uz organizaciju i tehnologiju osnovnu suštinu i obilježje sistema održavanja. Pod koncepcijom održavanja podrazumijevaju se načela na kojima se donose odluke o svim bitnim elementima za sprovođenje postupaka održavanja. Osnovna razgraničenja u pristupima održavanju odnose se na vezu između trenutka nastanka stanja sistema u otkazu i vremena izvođenja aktivnosti i postupaka održavanja. U skladu sa tim, klasični pristupi održavanju dijele se na: - korektivno održavanje, kojim se vrši vraćanje sistema u stanje u radu, posle nastanka stanja sistema u otkazu. -preventivno održavanje, koje čini niz aktivnosti i zahvata na elementima tehničkog sistema,u cilju sprečavanja pojave stanja sistema u otkazu (pregledi, podmazivanje, planirane zamene delova, intervencije po osnovu ocene stanja tehničkog sistema). Za održavanje brodova usvojena je kombinovana koncepcija održavanja (preventivno - korektivna). 4.1.1. Preventivno održavanje Preventivno održavanje je proces koji ima zadatak i cilj da preventivno i planski vrši održavanje tehničkog sistema, a to znači da blagovremeno i unaprijed otklanja uzroke eventualnih otkaza u sistemu, i na taj način neprekidno održava radnu sposobnost tehničkog sistema na nivou projektovanih zahtjeva. Aktivnosti preventivnog održavanja kroz otklanjanje uzroka pojave otkaza u sistemu predupređuju i sprečavaju otkaze sistema. Preventivni radovi izvode se posle određenog vremena, koje je planom predviđeno, osim u slučaju održavanja prema stanju, kod kojeg termine zamjene elemenata sistema određuju rezultati tehničke dijagnostike. Preventivno održavanje se sprovodi kao planska aktivnost, prije pojave otkaza, u cilju sprečavanja otkaza i pronalaženja i eliminisanja uzročnika pojave otkaza na tehničkim sistemima. Kod elektronskih sistema ono se odnosi na: vizuelni pregled, funkcionalni pregled, podešavanje, čišćenje, etaloniranje i baždarenje, te kompletiranje r/d. Pogodnost preventivnog održavanja ogleda se u : 10
  • 11. • jednostavnosti planiranja resursa održavanja, • povremenom uvidu u stanje TS, i • mogućnosti planiranja vremena za sprovođenje akcija održavanja Osnovni nedostatak je što se resursi TS ne koriste do kraja, s obzirom da je periodičnost preventivnog održavanja u pravilu manja od srednjeg vremena između otkaza. Preventivno održavanje u praksi se često sprovodi ne kao planska aktivnost, već po principu "održavanje prema stanju". Ovaj oblik preventivnog održavanja podrazumijeva kontinuirano održavanje tehničkog sistema, u zavisnosti od stanja tehničkog sistema, odnosno njegovih sastavnih delova i elemenata. U tehničkim sistemima, proces preventivnog održavanja sastoji se od dva osnovna podprocesa, koji su međusobno zavisni i povezani: preventivno operativno održavanje, koje organizaciono pripada procesu proizvodnje i operativno prati tehnologiju proizvodnje i/ili pružanja usluge. Cilj ovog segmenta održavanja je sprečavanje pojava otkaza u toku procesa proizvodnje/pružanja usluge, odnosno obezbeđenje radne sposobnosti tehničkog sistema. Najčešće se obavlja u okviru posebne radionice, specijalizovane za ovaj segment održavanja, a koja se nalazi u okviru pogona koji se održava. U brodarstvu, ovo bi se odnosilo na održavanje koje sprovodi posada na brodu. preventivno investiciono održavanje proizvodnih sistema organizaciono je odvojeno od operativne proizvodnje i odvija se u okviru posebnih organizacionih celina, u vidu planskih opravki - kao remontno održavanje. Obavlja se u posebnom pogonu, organizaciono odvojenom od pogona proizvodnje. Pogon za preventivno investiciono održavanje organizovan je u specijalizovane radionice ili grupe za razne tehničke sisteme ili delove i elemente sistema. U brodarstvu, ovo bi se odnosilo na održavanje koje se sprovodi u remontnom zavodu ili brodogradilištu. Preventivno investiciono održavanje obuhvata slijedeće poslove i aktivnosti: • planske opravke; • male opravke; • dokovanje i srednje opravke; i • velike opravke. 4.1.2. Korektivno održavanje Jedan od često primjenjivanih načina održavanja tehničkih sistema jeste da sistem radi sve do otkaza, nakon čega slijedi opravka. Takav način održavanja za tehničke sisteme može da bude veoma skup: tehnički sistem radi praktično bez intervencija održavanja, osim podmazivanja i slično, do prvog otkaza. Tada se 11
  • 12. vrši opravka, analizira i otklanja uzrok otkaza, u cilju sprečavanja narednih otkaza sistema. Za elektronske sisteme to je preovladavajući način održavanja. Prednosti ove metoda su: • potpuno iskorištenje "rezerve upotrebljivosti" elemenata i dijelova sistema (maksimalno korišćenje resursa sistema), • nije potrebno poznavati zakonitosti pojava stanja u otkazu sistema. Nedostaci ove metode održavanja su: • sastavni dijelovi i elementi sistema naglo ispadaju iz rada; • termini otkaza sistema ne mogu se predvidjeti; • svi otkazi se moraju operativno otklanjati; • postoji velika verovatnoća dužih zastoja u radu sistema, izazvanih održavanjem; • nemogućnost planiranja periodičnosti i cikličnosti aktivnosti održavanja; • mogućnost pojava oštećivanja elemenata sistema koji nisu otkazali zbog elementa koji je otkazao, što povećava ukupne troškove otkaza. Stohastičnost u pojavi otkaza otežava modeliranje i planiranje procesa održavanja. Potrebni resursi za korektivno održavanje ne mogu se deterministički utvrditi, ali se mogu prognozirati i rezervisati na osnovu podataka o potrebama za održavanje iz prošlosti, pouzdanosti, pogodnosti za održavanje i tehnologija održavanja. Nedostatak korektivnog održavanja je otežano planiranje održavanja i nedovoljan uvid u stanje TS zbog mogućnosti pojave otkaza u bilo kom trenutku. Preventivnim održavanjem ostvaruje se traženi nivo pouzdanosti TS, a nastali otkazi otklanjaju se akcijama korektivnog održavanja. Ukoliko se ukaže potreba za istovremenim sprovođenjem dve ili više akcija održavanja, korektivno održavanje ima prioritet nad preventivnim, ako u momentu potreba za opravkom TS nema slobodnih radioničkih kapaciteta. 4.2. TEHNOLOGIJA Tehnologija održavanja elektronskih sistema predstavlja kompleks organizaciono-tehničkih mjera i aktivnosti koje se moraju provoditi radi osiguranja njihove gotovosti na određenom nivou uz određenu cijenu. Tehnologija održavanja se opisuje tehnološkom dokumentacijom za održavanje, koja sadrži sve potrebne podatke za planiranje i izvođenje operacija održavanja. Dokumentacija je posrednik između definisanih potreba za održavanjem sredstva, s jedne strane, i izvršioca održavanja, s druge. To znači da njen sadržaj mora odgovarati potrebama sredstva i istema održavanja u kojem se održavanje realizuje, a forma njenom korisniku – izvršiocu održavanja (mehaničaru, tehničaru, inženjeru), vodeći računa o njegovom predznanju, vještinama i sposobnostima. Tehnologija održavanja u užem smislu ima svoj puni smisao samo 12
  • 13. ako se odnosi na konkretan tip sistema ili sredstva. Tehnologija održavanja, u stvari, predstavlja organizaciono-tehnička rješenja koja daju jasne odgovore na pitanja: šta, kada, ko, čime i gdje vrši održavanje, slika 5. Kada se pita šta, potrebno je odgovoriti koje aktivnosti (operacije), sadržaje, obim radova i postupke treba provesti u održavanju. Na pitanje kada, potrebno je utvrditi periodičnost, redoslijed i vrijeme održavanja. Na pitanje ko, potrebno je definisati potreban kadar, njegovu specijalnost i kvalifikacionu strukturu za održavanje. Na pitanje čime, potrebno je definisati opremu, rezervne dijelove i tehničku dokumentaciju. Na pitanje gdje, potrebno je definisati nivoe, prostor i radionice za održavanje. Mora se odvojeno razmatrati preventivno i korektivno održavanje. STA Mjere i postupci, kako preventivnog tako i korektivnog održavanja, se značajno razlikuju u pogledu obima KO radova, dubine zahvata, potrebnog vremena, opreme, KADA alata i izvršilaca radova. Pojmovi dimenzionisani TEHNOLOGIJA ODRZAVANJA sumarnim obeležjima nisu pogodni za detaljniju analizu, pa ih je neophodno razmatrati preko pripadajućih elementarnih radnji i postupaka. Sa stanovišta CIME GDJE organizacije održavanjanja racionalno je usvojiti da je na- jmanja cjelina tehnologije održavanja operacija Slika 5. Tehnologija održavanja održavanja. Ona se može dalje razlagati na zahvate, pokrete i mikropokrete. Takva podjela nema suštinskog značaja sa stanovišta tehnologije održavanja konkretnog sredstva, ali svakako ima veliki značaj pri projektovanju-uspostavljanju tehnološkog procesa opravke i remonta i njegovoj optimizaciji. Operacija održavanja može biti rasklapanje dijela sredstva, defektacija u sklopljenom stanju, podešavanje nekog sklopa, zamjena neispravnog s/d, merenje nekog od parametara funkcionalne ispravnosti itd. Cjelokupno preventivno i korektivno održavanje jednog tipa sredstva ima u pravilu veliki broj operacija održavanja. Često među operacijama vlada međuzavisnost, odnosno neke od njih se moraju izvoditi zajedno. Za dosta operacija održavanja se koristi ista oprema i alat, isti izvršioci u istim-jednakim uslovima okruženja. Iznešene činjenice navode na mogućnost i potrebu grupisanja srodnih operacija održavanja u skupove, od kojih svaki ima određeni cilj u održavanju sredstva. Mogući pristup je da se na osnovu usvojenih kriterijuma operacije održavanja grupišu u skupove koji se uslovno mogu nazvati programi održavanja. U osnovi mogu 13
  • 14. biti preventivnog ili korektivnog karaktera i sa stanovišta organizacije održavanja predstavljaju nedeljivu celinu (izvode se na jednom nivou održavanja). Program održavanja predstavlja skup operacija održavanja koji se na sredstvima provodi na određenom nivou, jednokratno i neprekidno, kao celovit tehnološki proces, s ciljem očuvanja ili uspostavljanja radne sposobnosti sredstava. Izvodi se preventivno nakon ispunjenog vremenskog ili radnog resursa, a korektivno nakon pojave otkaza. Unutar programa, operacije održavanja se mogu grupisati u potprograme i/ili zadatke. Preventivno održavanje definiše specifična tehnologija, koja određuje način i postupak izvođenja aktivnosti održavanja u praksi. Tehnologiju održavanja određuju tehnološki postupci, koji su osnov za pravilno sprovođenje celog procesa održavanja. Tehnologija preventivnog održavanja obuhvata sledeće poslove i aktivnosti : • periodične preglede (preventivne preglede, čišćenje i podmazivanje); • traženje i otklanjanje slabih mesta ili "grla" na tehničkim sistemima; • kontrolne preglede; • planske opravke (male, srednje i velike). U praktičnom smislu program preventivnog održavanja se uglavnom izvodi u celini (osim u delu koji se izvodi po potrebi, na osnovu utvrđenog stanja), dok se korektivni programi izvode po delovima, zavisno od toga koji je s/d otkazao. Stoga programi održavanja mogu imati i niže strukturne celine. Ovakav pristup omogućava projektantu tehnologije održavanja, da u fazi razvoja-definisanja tehnologije održavanja konkretnog tipa sredstva maksimalno uvaži identifikovane potrebe sredstva za održavanjem, pri čemu je ta faza gotovo oslobođena ograničenja koje nameće sistem održavanja. Tehnološki programi održavanja (preventivni i korektivni) nastaju kao rezultat sistematizacije- grupisanja operacija održavanja. Osnovni kriterijumi za stvaranje preventivnih programa održavanja su periodičnost izvođenja i dubina zahvata, dok su osnovni kriterijumi za stvaranje korektivnih programa održavanja dubina zahvata i asortiman rezervnih dijelova koji se koriste u okviru programa. Gotovo u pravilu, sredstva su takve konstrukcije i strukture, da se operacije održavanja koje se češće izvode jednostavne, dok se složenije operacije izvode rjeđe. Na taj način je razumno usklađena dubina zahvata i periodičnost izvođenja operacija preventivnih tehnoloških programa održavanja, što olakšava grupisanje preventivnih operacija u preventivne programe. Obično se podesi da periodičnost složenijih programa bude višekratnik periodičnosti jednostavnijih, što kasnije znatno olakšava organizaciju održavanja. Podrazumeva se da su u višim tehnološkim programima sadržani svi niži, što ujedno predstavlja nivo i smijer ovlašćenja. 14
  • 15. Svaki realni sistem, u uslovima okruženja ima više ograničenja od kojih pri formiranju preventivnih programa treba uvažavati: ! mogućnost postojeće opreme i alata (nabavka savremenijih); ! stručna osposobljenost izvršilaca. Korektivne aktivnosti (operacije) održavanja će se u korektivne programe održavanja grupisati na osnovu: ! nivoa razlaganja sredstva na sastavne delove (module) koji pri održavanju služe za zamjenu kao rezervni dijelovi; ! dubine zahvata pri održavanju. Na osnovu usvojenog načina razlaganja sredstava, aktivnosti održavanja se grupišu u korektivne programe održavanja, vodeći računa da operacije u jednom programu budu što više usklađene prema navedenim kriterijumima, pri čemu je neophodno uvažiti i realna ograničenja kao što su: ! mogućnost postojeće opreme i alata (nabavka savremenijih); ! stručna osposobljenost izvršilaca; ! obezbeđenost rezervnih delova (mogućnost nabavke ili izrade). 4.3. ORGANIZACIJA U većim kompanijama i organizacionim sistemima (ratnim mornaricama), održavanje brodova se u pravilu izvodi u sistemu koji ima više nivoa (hijerarhijski sistem održavanja). Svaki nivo je određen mjestom u organizaciji održavanja svih sredstava, jasno definisanim nadležnostima održavanja za svaki tip sredstva, resursima održavanja, njihovim kvalitetom i kvantitetom. Izražena je težnja za ojačavanjem održavanja kod korisnika sredstva (na brodu) i za što češćim završavanjem održavanja kompletnih sredstava na nižim nivoima održavanja, s tim da viši nivoi održavaju sastavne dielove koji su zamenjeni na nižim nivoima ili kompletnog sredstva ukoliko to iz tehnoloških razloga nisu u stanju da izvode niži nivoi. Međutim, postoje i drugi razlozi, u čije obrazloženje nema potrebe dublje ulaziti, a koji idu u prilog projektovanju sistema sa više nivoa. Tako je na primer daleko ekonomičnije i racionalnije kompleksna sredstva, kao što su brodovi i brodska oprema i sistemi, održavati na više nivoa. Razlog za to je činjenica da se složene radnje održavanja u pravilu rijetko vrše, a zahtevaju visoku osposobljenost ljudi, složenu i skupu opremu. Ovakva struktura kapaciteta za održavanje se formira na višim nivoima, u pojedinim lukama ili remontnim brodogradilištima. Obrnuto, na nižim nivoima, odn. na svakom brodu, formiraju se slabiji kapaciteti (radionice), u kojima se izvode jednostavnije radnje održavanja, ali ih treba češće izvršavati. 15

×