• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Rapport Begrensd Kansen Bieden
 

Rapport Begrensd Kansen Bieden

on

  • 1,166 views

Hoe ga je om met het gedrag van jongeren? Wanneer geef je jongeren de ruimte en wanneer trap je op de rem of zorg je voor een werkcultuur waar andere jongeren corrigerend optreden? Wat moet je doen in ...

Hoe ga je om met het gedrag van jongeren? Wanneer geef je jongeren de ruimte en wanneer trap je op de rem of zorg je voor een werkcultuur waar andere jongeren corrigerend optreden? Wat moet je doen in welke situatie? Hoe zorg je ervoor dat je op één lijn zit met je collega\'s en jongeren? Grenzen stellen is een totaalconcept. Dit handboek \'begrensd kansen bieden\' is een leidraad voor uitvoerend jongerenwerkers en hun leidinggevenden. In het handboek worden vijf belangrijke basisregels uitgewerkt.

Statistics

Views

Total Views
1,166
Views on SlideShare
1,166
Embed Views
0

Actions

Likes
1
Downloads
2
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Rapport Begrensd Kansen Bieden Rapport Begrensd Kansen Bieden Document Transcript

    • Begrensd kansen bieden Toevoeging aan de Rotterdamse Methodiek Jongerenwerk op het onderdeel ruimte geven en grenzen stellen
    • Inhoudsopgave Inleiding 3 1 Grenzen stellen: repressie? 5 2 De jongerenwerker als pedagoog 6 2.1 Vier opvoedstijlen 6 2.2 Autoritatieve (democratische) opvoeding meest geschikt 7 3 Grenzen stellen bij groepsgericht werken 8 3.1 Inpandig werken 8 3.2 Ambulant werken 13 4 Grenzen stellen bij individueel werken 15 5 Samenwerking met de politie en andere ketenpartners 16 6 Randvoorwaarden: Teamsamenwerking en sturing 18 6.1 Eén lijn vormen 18 6.2 Een veilig klimaat 19 6.3 De rol van leidinggevenden 19 2 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • Inleiding Werken met jongeren: leuk?! Het gevolg is dat pubers juist veel gevoeliger zijn voor Werken met jongeren is uitdagend, prikkelend, boeiend, allerlei soorten verslaving dan jongere kinderen of afwisselend, energiek en spannend. Jongeren hebben volwassenen. En juist in deze periode komt alles voorbij veel lef en zijn vaak heel creatief, ze ontdekken waar ze aan spannende risico’s, van alcohol, drugs, tot spannen­ goed in zijn. In dans, sport, muziek... Jongeren relative­ de dingen waar je in groepsverband ineens in verzeild ren minder, willen de wereld echt veranderen. Hersen­ raakt… Hangen, roken, blowen, spijbelen, rondzwerven paden die veel gebruikt worden, worden doorontwikkeld, op straat, graffiti spuiten, vechtpartijtjes, vernielingen, hersenpaden die weinig of niet gebruikt worden, worden winkeldiefstal… Jongeren willen de wereld ontdekken, afgesloten. Daardoor kunnen jongeren hun talenten volop gaan experimenteren. Ze proberen nieuw gedrag uit ontdekken en ontwikkelen. De paden in het brein zijn en moeten leren van de fouten die ze maken. Jongeren aangelegd, maar nog niet af. verkennen de grenzen en overschrijden die soms. Dat hoort bij hun ontwikkeling. Bij de een valt het meer op Hersenen in ontwikkeling dan bij de ander en het leidt niet altijd tot grote proble­ Heel lang werd gedacht dat de menselijke hersenen men. Maar overal ter wereld vertonen jongeren hetzelfde rond het zesde jaar volgroeid zijn. Sinds een jaar of tien ‘lastige’ gedrag. 2 blijkt echter dat de hersenen doorgroeien tot ongeveer je 25ste. Tijdens de pubertijd worden de hersenen flink Handboek verbouwd. De verschillende hersengebieden ontwikkelen Hoe ga je om met het gedrag van jongeren? Wanneer zich echter niet even snel, waardoor de adolescentie over geef je jongeren de ruimte en wanneer trap je op de het algemeen een riskante periode is. rem of zorg je voor een werkcultuur waar andere jonge­ ren corrigerend optreden? Wat moet je doen in welke Op zoek naar kicks situatie? Hoe zorg je ervoor dat je op één lijn zit met je Jongeren krijgen bijvoorbeeld heel veel behoefte aan collega’s en jongeren? ‘kicks’, aan spanning. Vaak zoeken ze die op door Grenzen stellen is een totaalconcept. Jongeren krijgen gevaarlijke dingen te doen. Ineens moeten ze skaten de kans om hun zorgen en ideeën te delen met de jonge­ over brugleuningen, willen ze gruwelijke films zien, renwerker. Aan de ene kant worden op grond daarvan de gaan ze gokken, of zoeken ze grof geweld op in games. nodige antwoorden op hulpvragen van de jongere gevon­ Andere jongeren willen ergens bij horen en sluiten zich den. Anderzijds deelt het jongerenwerk de informatie daarom aan bij een groep die de spanning opzoekt. Het met ketenpartners om de jongeren te helpen en om waar hersengebied dat zegt ‘dit is niet zo verstandig’, reageert nodig zichzelf en anderen te beschermen. Daarnaast bij pubers niet zo goed of te laat. Pubers voelen hierdoor zijn een goede teamsamenwerking en goed leiderschap vaak helemaal geen remming als er iets ‘lekkers en uitda­ door leidinggevenden randvoorwaarden om grenzen te gends’ voorbij komt, of ze voelen het pas achteraf. Te laat kunnen stellen aan het gedrag van jongeren. Alleen als je dus. Ze weten dan wel dat het niet goed was om iets te grenzen stelt kun je jongeren kansen bieden. We spreken doen, maar toch doen ze het.1 daarom van ‘begrensd kansen bieden’. 1 Eveline Crone (2008). Het puberende brein: Over de ontwik­ 2 Eveline Crone (2008). Het puberende brein: Over de ontwik­ keling van de hersenen in de unieke periode van de adolescentie. keling van de hersenen in de unieke periode van de adolescentie. Amsterdam: Uitgeverij Bert Bakker. Amsterdam: Uitgeverij Bert Bakker. 3 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • Dit handboek “begrensd kansen bieden” is een leidraad Leeswijzer voor uitvoerend jongerenwerkers en hun leidinggeven­ In hoofdstuk 2 gaan we in op het waarom van grenzen den. In het handboek worden vijf belangrijke basisregels stellen. Onderdruk je jongeren door grenzen aan hen te uitgewerkt: stellen? Hoort grenzen stellen wel bij je preventieve taak als jongerenwerker? In hoofdstuk 3 spreken we over de pedagogische functie van de jongerenwerker. Er zijn De vijf basisregels verschillende manieren van opvoeden. Welke past het beste bij het jongerenwerk? Hoe ga je om met het vinden 1. Als pedagoog bieden we jongeren ruimte en van een balans tussen ruimte geven en grenzen stellen? kansen. Grenzen stellen is hier niet los van te zien. In de hoofdstukken 4 t/m 7 komt een aantal thema’s aan 2. Jongerenwerk is een vak, jongeren zijn niet je de orde: vrienden. Wel zijn we een betrouwbare partner n G renzen stellen bij groepsgericht werken (inpandig en voor jongeren. ambulant); 3. We werken samen met de politie en daar zijn n G renzen stellen bij individueel werken; we duidelijk over naar jongeren. n S amenwerking met de politie en andere ketenpartners; 4. We zetten als team (van jongeren en professio­ n Teamsamenwerking en sturing. nals) een werkcultuur neer op straat en in een accommodatie en we houden elkaar aan de Bij ieder thema worden praktische tips gegeven. werkcultuur. 5. De teamleider vertoont leiderschap en is op de hoogte van het werken op de werkvloer. 4 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • 1 Grenzen stellen wordt vaak geassocieerd met repres­ Grenzen stellen: repressie? Het is gewoon om elkaar te begroeten als we elkaar sie. Volwassenen moeten echter altijd grenzen stellen zien. Om in de wc te plassen in plaats van ernaast. Om aan het gedrag van jongeren. Voor de veiligheid van de je schoenen uit te doen voordat je naar binnen gaat. Als jongere, maar óók om jongeren te leren ‘invoegen’ in de je geen afspraken maakt, dan wordt het een rommeltje maatschappij. Jongeren moeten de basisregels van de en mensen voelen zich niet op hun gemak. Met grenzen sociale omgang leren, normen en waarden aanleren en waarborg je de rechten, veiligheid en vrijheid van ieder­ leren rekening te houden met de gevoelens en wensen een. Als er bijvoorbeeld een playstation wordt gesloopt van anderen. Het stellen van grenzen doe je niet om de of gestolen, dan is dat vervelend voor de portemonnee ruimte van jongeren te beperken, maar om de rechten, van de organisatie, maar vooral voor alle jongeren die er veiligheid en vrijheid van iedereen te waarborgen. Dat is dagelijks plezier aan beleven. je pedagogische taak als jongerenwerker. Grenzen stellen: waar ligt de grens? Grenzen stellen: tegennatuurlijk? Een grens betekent letterlijk ‘scheiding’ of ‘afbakening’. Grenzen stellen klinkt vaak negatief. Toch doen we het Een grens bepaalt wat nog wel en wat niet meer toelaat­ allemaal, dagelijks. Of niet? De angst om af te wijzen of baar is. In het jongerenwerk bepaal je met het stellen van om afgewezen te worden weerhoudt veel mensen ervan grenzen hoe groot de ruimte is die jongeren krijgen. om duidelijke grenzen te stellen. We willen mensen niet onder druk zetten, we willen conflicten vermijden, we Een jongere moet genoeg ruimte krijgen om zichzelf willen graag gewaardeerd worden, enzovoorts. En dus te ontwikkelen. Dat betekent dat hij of zij de kans krijgt geven we meestal subtiele en onduidelijke boodschappen om zijn omgeving te verkennen, te experimenteren met in plaats van een duidelijke ‘nee’. Je zegt bijvoorbeeld nieuw gedrag en fouten te maken. Jongeren zijn veel “Kan het ook morgen?” in plaats van “Ik heb geen tijd”. bezig met identiteitsvragen en We hopen dat de ander de boodschap wel begrijpt en er –twijfels en zoeken naar hun eigen maatschappelijke begripvol en vriendelijk op reageert. De praktijk is meestal rol. Opvoeders3 zorgen ervoor dat jongeren de mogelijk­ anders. Een vage manier van grenzen aangeven nodigt heden krijgen om meer dingen zelf te onderzoeken en uit de ander uit om de druk verder op te voeren. Nee heb te proberen. Zij spreken jongeren daar ook pro­actief op je, ja kun je krijgen, zeker als je wilt dat iemand iets voor aan: hoe zie jij jezelf? Wat wil jij met je leven gaan doen? je doet. Grenzen stellen is daarom best lastig, maar wél Maar… aan de ruimte die je jongeren geeft zijn wel nodig. Doe je het niet, dan walsen mensen over je heen. grenzen verbonden. Daar maken we afspraken over. De afweging die je maakt tussen ruimte geven en grenzen Grenzen stellen: taak van de jongerenwerker? stellen is onderdeel van je pedagogische taak als jonge­ Zoals hierboven gezegd is grenzen stellen moeilijk maar renwerker. Daarover gaat het volgende hoofdstuk. wél altijd nodig. Grenzen stellen hoort daarom bij de preventieve taak van de jongerenwerker. Grenzen zijn niets meer of niets minder dan de afspraken die je maakt over de manier waarop je met elkaar omgaat. Grenzen stellen is niet alleen ‘dit mag niet en dat mag niet’. Het is ook niet de bedoeling om ‘de politieagent uit te hangen’. 3 Onder opvoeders verstaan we ouders, leerkrachten, jongeren­ Door grenzen te stellen geef je juist aan wat wél hoort. werkers, vrijwilligers bij een sportclub, et cetera. 5 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • 2 Peter loopt naar binnen zonder entreegeld te betalen De jongeren­ werker als pedagoog leren we jongeren wat ze van ons kunnen verwachten voor een speciale activiteit. Wat doe je? en wat wij van hen verwachten. We leren jongeren hoe we samen met hen en met anderen kunnen zorgen voor Iedere jongerenwerker, veel of weinig ervaring, maakt toekomstgericht jongerenwerk. situaties mee waarvan hij of zij denkt: “Wat moet ik doen?”. Ga je de confrontatie aan? Is het dat waard? Wat betekent het voor je relatie met de jongere als je hem/ 2.1 Vier opvoedstijlen haar aanspreekt op zijn/haar gedrag? Waarom vertoont deze jongere dit gedrag? Wat voor invloed heeft een Een jongerenwerker heeft een pedagogische functie. ingrijpen op de rest van de groep? Wat voor afspraken Een pedagoog ondersteunt kinderen en jongeren bij het zijn er gemaakt met collega’s? opgroeien naar volwassenheid. Globaal gezien zijn er vier opvoedstijlen: De jongerenwerker besluit toch iets te zeggen over n Autoritair het entreegeld. Peter wordt boos, er ontstaat een Veel grenzen, strakke handhaving van grenzen, weinig gespannen sfeer. De jongerenwerker houdt vol. eigen keus. Uiteindelijk gooit Peter een hoop kleingeld op tafel n  oegeeflijk T neer. Wat doe je? Zeg je hier iets van of laat je het Vrije opvoeding, alles mag, kind zelf laten ervaren, gaan? veel praten, weinig regels en geen controle. n Onverschillig Als de jongerenwerker voet bij stuk houdt, is de kans Kind eigen gang laten gaan, geen kaders of grenzen, groot dat de situatie escaleert. De hele vriendengroep geen emotionele band. van Peter kijkt toe. De spanning hangt in de lucht. De n Autoritatief (democratisch) jongere heeft zelf een uitweg gezocht uit de situatie Duidelijke grenzen, uitleg waarom de grenzen er zijn, door het geld te betalen, alleen dan op een niet zo nette grenzen staan ter discussie als er goede argumenten manier. De jongere zal nu geen verder gezichtsverlies voor zijn, dialoog aangaan. willen leiden ten aanzien van zijn vrienden. De jongeren­ werker besluit daarom het geld op te rapen en de jongere Welke opvoeding het meest functioneel is, is afhanke­ op een later moment aan te spreken over de manier lijk van het doel van de opvoeding (wat wil je bereiken). waarop het geld is betaald. In sommige maatschappijen (zoals de Nederlandse samenleving) is het belangrijk dat jongeren leren om Als je een jongere vraagt wat een jongerenwerker doet, zelfredzaam te zijn, dat ze leren onafhankelijk te zijn en dan antwoordt 90% dat het jongerenwerk leuke activitei­ dat ze leren in hun eigen levensonderhoud te voorzien. ten organiseert. Het nieuwe Rotterdamse jongerenwerk In andere maatschappijen is het leren leven in een groep/ heeft andere ambities en wil een ander profiel van de een gemeenschap veel belangrijker. In deze culturen jongerenwerker. De enige die de ambities kan duiden leren jongeren zich veel meer ‘in te voegen’ in sociale en het nieuwe profiel zichtbaar kan maken is de jonge­ structuren. renwerker. Door te laten zien wat jongerenwerk inhoudt 6 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • Voor het Rotterdamse jongerenwerk zijn de volgende Hoewel je je niet autoritair moet opstellen als dat niet opvoeddoelen vastgesteld4: noodzakelijk is, moet je wel altijd consequent zijn naar n H et verkrijgen en benutten van kansen op maatschap­ jongeren. Consequent zijn is iets anders dan autoritair pelijke participatie; zijn. Consequent zijn betekent dat je doet wat je hebt n H et leveren van een bijdrage aan de eigen samen­ gezegd. Consequent zijn heeft niets te maken met je leving; houding richting jongeren. Je kunt consequent zijn en n H et dragen van eigen verantwoordelijkheid. jongeren gewoon blijven aankijken, je kunt vriendelijk Daarnaast lever je als jongerenwerker een bijdrage aan en rustig blijven praten met ze. Wijs een jongere nooit de ‘sociale opvoeding’ van jongeren. Het gaat daarbij om af als persoon, maar spreek hem of haar wel aan op het (het leren van) solidariteit, gelijkwaardigheid, tolerantie, gedrag. Als je een jongere als persoon afwijst (bijvoor­ vrijheid, verantwoordelijkheid en respect voor verschil. beeld: ‘wat ben je toch dom’) dan is dat niet goed voor het zelfbeeld van de jongere, hij of zij gaat dan slecht over zichzelf denken. De jongere heeft dan ook niets 2.2 Autoritatieve (democratische) meer te verliezen, denkt: “Weer iemand die mij afwijst, dat maak ik al zoveel mee, op school, mijn ouders en de opvoeding meest geschikt politie; ik heb niets meer te verliezen dus wat kan mij het verrotten als ik bijvoorbeeld iets sloop of iemand in elkaar Gezien de pedagogische doelstelling van het jongeren­ sla”. Door een jongere aan te spreken op zijn of haar werk is de autoritatieve (democratische) opvoedstijl gedrag, zeg je niets over de jongere zélf, je zegt alleen het meest geschikt. Dat betekent dat je – met het oog iets over wat hij of zij wel of niet gedaan heeft (bijvoor­ op de opvoeddoelen van het jongerenwerk – samen met beeld: “Wat je net deed, zo ken ik je niet, je weet dat we collega’s en jongeren duidelijke grenzen stelt, die de hier afspraken over hebben”). kaders vormen van wat wel en niet mag. Je communi­ ceert de grenzen met jongeren en legt uit waarom ze er Een jongen zorgde telkens weer voor problemen zijn. Binnen de grenzen krijgen jongeren ruimte om zich in een jongerenvoorziening. De jongerenwerkers te ontwikkelen (ontwikkelruimte). Vorm de kaders samen hadden met elkaar overlegd en besloten de toegang met je collega’s en met de jongeren zelf, vorm één front tot de voorziening te weigeren totdat er een goed met collega’s en hou je aan de onderlinge afspraken. Als gesprek had plaatsgevonden tussen de jongen jongeren goede redenen hebben voor het verleggen van en een jongerenwerker. Op dezelfde dag dat het de grenzen, bespreek het dan eerst met collega’s en sta toegangsverbod is opgelegd wilde de jongen de gezamenlijk achter de beslissingen die genomen worden. voorziening in. De jongerenwerker zei: “Vandaag Bij een autoritatieve opvoedstijl hoort ook dat jongeren kom je er in ieder geval niet in. We maken eerst een fouten mogen maken. Opgroeien is een leerproces waar afspraak voor een gesprek”. Nog geen uur later was je jongeren bij ondersteunt. Ook jongerenwerkers kunnen de jongen tóch binnen terwijl er nog geen gesprek fouten maken. Als je je realiseert dat je een fout gemaakt had plaatsgevonden. hebt, dan kun je dit het beste gewoon toegeven naar jongeren toe. De jongerenwerker is hier niet consequent geweest. Als je tegen iemand zegt dat hij vandaag niet meer naar Binnen de autoritatieve (democratische) opvoeding bete­ binnen mag en dat je eerst een afspraak wilt maken voor kent grenzen stellen niét dat je jezelf autoritair opstelt een goed gesprek, dan moet je daar aan vast houden. als je grenzen stelt. Op het moment zelf kan het een Doe je dat niet, dan neemt de jongen je niet serieus. goed gevoel geven als je je autoritair opstelt en het kan “Hij zegt dat nu wel, maar ik mag toch wel naar binnen”, tijdelijk heel effectief zijn. Echter, als je harde grenzen is dan de gedachte. Zorg daarom dat je regels stelt die stelt zonder ruimte voor discussie en met machtsvertoon, uitvoerbaar zijn. dan sluit je de deur voor jongeren, dan komen ze niet meer terug. Daarnaast is het risico op escalatie groot. De inhoudelijke discussie, het met jongeren bediscus­ siëren van het waarom van regels is veel belangrijker dan machtsvertoon. Het kan soms heel moeilijk zijn om je kalmte te bewaren als je zelf boos en geïrriteerd bent. Als je als veertiger door een blaagje van 12 wordt uitge­ scholden, dan kunnen je handen gaan jeuken. In zo’n situatie moet je echter tóch professioneel blijven. Ook in crisis situaties moet je je best doen om kalm te blijven en zelf geen geweld te gebruiken. Je moet wel je eigen veiligheid en die van anderen bewaken en je macht laten gelden door bijvoorbeeld de politie in te schakelen. 4 Conform de Rotterdamse Methodiek voor het jongerenwerk (Adviesbureau van Montfoort, 2006. Het Rotterdamse Jongeren­ werk: Functies, kerntaken, competenties, methoden.). 7 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • 3 Je hebt (g)een goed cijfer gehaald op school. Je wiskun- Grenzen stellen bij groeps­ gericht werken je het weet luistert niemand uit de groep meer naar de deleraar heeft je weer eens de les uit gestuurd. Je hebt jongerenwerker. ruzie met je broer. Je hebt geld verloren met gokken. Je wilt die dure schoenen hebben maar je hebt er geen geld Met name in een groep is het belangrijk om vast te voor. Je ziet er niet uit met die puisten en je denkt dat er houden aan de kaders. Zorg er bij ‘lichte’ groepen wel vast geen jongens zijn die je leuk vinden. voor dat een jongere geen gezichtsverlies leidt ten aanzien van zijn vrienden. Bij zwaardere groepen is het De dagelijkse bezigheden van jongeren beïnvloeden soms juist van belang om één of meerdere jongeren uit hun humeur en hun gedrag. De hormonen gieren de groep te halen, bijvoorbeeld als ze erg beïnvloedbaar door het lijf en soms weten ze niet hoe ze er mee om zijn of als zij degene zijn die de groep elke keer opnieuw moeten gaan. Het gedrag van jongeren wordt nog eens de verkeerde kant uit trekken. Hierbij kan gezichtsverlies versterkt door de groep waarin ze verkeren of waar ze soms noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld als voorbeeldfunctie bij willen horen. Groepsgedrag is individueel gedrag van verkeerd (crimineel) gedrag. in het kwadraat. Jongeren laten vaak uiterlijk waar­ neembaar gedrag zien waarmee ze zeggen: “Rot op en In de volgende paragrafen gaan we in op het stellen van bemoei je er niet mee!”. Vakkundige jongerenwerkers grenzen bij inpandig werken en bij ambulant werken. doorzien deze houding en bemoeien zich er dan juist wél mee. Het werken met jongeren is uitdagend en dynamisch. Maar… het vraagt veel van je professiona­ 3.1 Inpandig werken liteit en de samenwerking met collega’s om het werken met jongeren tot iets moois maken. Wat je vandaag Bij inpandig werken komen jongeren vaak vanaf de straat doet kan morgen al geen effect meer hebben. Vandaag naar de voorziening. De meeste jongeren komen naar de was de jongere aanspreekbaar maar morgen staat de accommodatie om positief bezig te zijn; ze zijn er omdat pet weer anders en moet je weer zoeken om contact te ze het zelf willen. krijgen. Ruimte geven Over het algemeen werken jongerenwerkers met groepen Binnen de grenzen die je stelt is er voor de jongere jongeren. De effecten van groepsprocessen moeten genoeg ruimte om zich te ontplooien. We noemen dit de niet onderschat worden. Het stellen van een (soms zelfs ‘ontwikkelruimte’. Als jongerenwerker ben je steeds op schijnbaar onbenullige) grens aan een belangrijke pion in zoek naar een goede balans tussen ruimte en grenzen. een groep, kan effect hebben op het gedrag van de hele Als je te veel de nadruk legt op het geven van kansen groep. Andersom geldt hetzelfde: een jongerenwerker die en het ontwikkelen van talenten van jongeren, dan een schijnbaar onbenullige gebeurtenis door de vingers nemen jongeren je niet serieus en halen ze je onderuit. ziet, moet niet verbaasd staan te kijken als de hele groep Als je echter te veel de nadruk legt op het stellen van vervolgens denkt dat hij of zij een loser is. De groep grenzen, dan ben je alleen kader scheppend bezig en probeert gezamenlijk de jongerenwerker uit. “Hij zegt kun je jongeren niet ondersteunen bij het ontdekken en nu wel dat het niet mag, maar laten we eens kijken wat ontwikkelen van hun talenten. Om een juiste balans te er gebeurt als we het toch doen”, “Ik ben een vrijwilliger vinden, moet je contact maken en hebben met jongeren, in de voorziening dus die regel geldt niet voor mij”. Voor zelf grenzen durven stellen (lef) en met het team en de 8 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • jongeren afspraken maken en deze vaak evalueren om te TIPS voor ruimte geven kijken of ze nog werken. n Benader jongeren positief (“Leuk je te zien!”). In een jongerenvoorziening zijn jongeren actief bezig n Heet jongeren iedere keer welkom (“Leuk dat je met het ontdekken en ontwikkelen van talenten. Er er bent!”). is een methodiek bedacht, waarbij jongerenwerkers n Complimenteer jongeren (“Goed gedaan!”). een ondersteunende rol vervullen in het begeleiden n Wees actief met jongeren. en ondersteunen van jongeren bij hun ideeën en n Betrek jongeren bij het bedenken, organiseren, plannen. De voorziening is al snel populair. Op een uitvoeren en evalueren van activiteiten. inloopavond zijn er soms wel 50 jongeren binnen. n Betrek ouders bij positieve activiteiten. Als er 50 jongeren binnen zijn en er zijn twee jonge­ renwerkers, dan kunnen jongerenwerkers de jonge­ ren niet begeleiden in het bedenken en uitwerken Grenzen stellen: een kunst apart van ideeën en plannen. De jongerenwerkers kunnen Hoewel de aandacht vooral gericht moet zijn op het niet anders dan alleen maar bezig zijn met het hand­ geven van ruimte aan jongeren, moeten er wel grenzen haven van de orde. Aan het ontwikkelen van talenten zijn. Er zijn jongeren voor wie het permanent opzoeken komen zij niet meer toe. van grenzen een geliefd tijdverdrijf is. Als jongerenwerker word je dan op de proef gesteld, krijg je te maken met je In bovenstaand voorbeeld is er geen juiste balans meer eigen grenzen en moet je tóch pedagogisch verantwoord tussen ruimte geven en grenzen stellen. De nadruk is blijven handelen. veel meer komen te liggen op het stellen van grenzen, Bij inpandig jongerenwerk ben je vaak bezig met het terwijl het uitgangspunt van de voorziening juist was om stellen en handhaven van grenzen. Je moet immers de de talenten van jongeren aan te boren, jongeren te prik­ veiligheid van alle bezoekers waarborgen, de huisregels kelen en uit te dagen. handhaven, enzovoorts. Wanneer is een gebrek aan structuur het probleem en Op vrijdagavond draait een jongerenwerker samen moet er dus meer structuur geboden worden? Wanneer met haar collega de inloop voor jongeren van 16+. is een verkeerde of een te strakke structuur het probleem Deze avonden worden voornamelijk bezocht door en moet er juist meer ruimte gegeven worden? Marokkaanse jongens. Het is moeilijk om met deze doelgroep activiteiten te doen. De jongens komen Het is moeilijk om een precieze grens aan te geven met als doel, bij elkaar te komen en te kaarten. Het tussen dat wat nog wel kan en dat wat niet kan. Vast kaarten binnen het buurthuis is tijdelijk verboden, staat in ieder geval dat jongeren ruimte nodig hebben om omdat de jongerenwerkers er achter kwamen dat er zich te ontwikkelen. Daarom moet de aandacht er vooral werd gegokt bij het kaarten. op gericht zijn om jongeren kansen te geven. Latere problemen ontstaan vooral bij jongeren die sterk onder Op een dag werd de inloop bezocht door één van de duim zijn gehouden, onevenredig streng werden de jongens. Hij vroeg naar de reden waarom er niet gestraft en nauwelijks ruimte kregen voor hun eigen meer werd gekaart. De jongerenwerkers hebben hem ontwikkeling. uitgelegd dat het kaarten tijdelijk verboden is, totdat er een andere oplossing is. De jongerenwerkers Veel jongeren waar jongerenwerkers mee werken, zijn proberen de jongeren nu te stimuleren om mee te gewend om negatief benaderd te worden. Ouders en denken aan andere activiteiten die ze kunnen doen vaak ook de school bemoeien zich vooral met de jongere tijdens de ontmoeting. Bijvoorbeeld meer gebruik als het niet goed gaat met hem of haar: bijvoorbeeld als maken van de sportzaal of activiteiten buiten het hij/zij rottigheid uithaalt of slechte cijfers haalt op school. buurthuis. Voor veel jongerenwerkers is de wetenschap dat er in de thuissituatie (mogelijk) fysiek geweld wordt toegepast, De jongen was het er niet mee eens en begon te een reden om ouders niet te informeren over problemen schelden op één van de collega’s die er op dat van hun zoon of dochter. moment niet was. Hij vond hem schijnheilig en een Door ouders te betrekken bij positieve activiteiten van verrader. De jongen denkt dat de collega het brein een jongere, gaan ouders op den duur anders naar hun is achter het verbod op het kaarten. De collega werd kind kijken en kan er ook in de thuissituatie meer ruimte voor Jood uitgemaakt en er werden nog meer verne­ ontstaan voor een jongere om zich positief te ontwikke­ derende woorden gebruikt. len. In bovenstaand voorbeeld wordt de afwezige collega het ‘pispaaltje’ van het kaartverbod. In een dergelijke situatie is het belangrijk om de jongere die je collega uitscheldt, duidelijk te maken dat het kaartverbod een teambesluit was en dat je niet wilt dat de jongere op deze manier over je collega praat. Neem het áltijd op voor je collega, schaar je niet aan de kant van de jongeren om zo je eigen positie te bewaren. 9 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • Wanneer je de situatie van het kaartverbod goed leest, Groepsdynamische processen: Leider aanspreken dan kun je concluderen dat het kaartverbod niet de echte Wanneer jongeren zich niet gedragen in de voorziening, oorzaak van de problemen is. Wat namelijk opvalt, is dat dan kun je desbetreffende jongeren aanspreken, maar de jongeren zich niet verantwoordelijk voelen voor het je kunt ook de leider van de groep aanspreken. Jonge­ kaartverbod (de collega jongerenwerker is de schuldige). ren zullen niet snel opgeven, niet snel naar jou luisteren Het kaartverbod wordt gezien als een manier om de als de leider van de groep op een afstandje staat toe te jongeren te jennen. De vraag die opdoemt is: Is de reden kijken. Je spreekt de leider aan en complimenteert de van het kaartverbod wel tot de jongeren doorgedrongen? leider als het ware met zijn of haar leiderschap “Naar jou luisteren ze wél”. Het is belangrijk dat jongeren zich realiseren waaróm het kaarten verboden is. De jongerenwerkers zullen de jongeren ongetwijfeld verteld hebben dat het gokgedrag TIPS cultuur opbouwen in een aanleiding was voor het verbod, maar dit soort uitleg gaat accommodatie meestal het ene oor in en het andere oor weer uit. Door jongeren intensief te betrekken bij het opstellen van een n Geef alle jongeren, gemeend, het gevoel dat ze activiteitenprogramma en door jongeren zélf verantwoor­ welkom zijn! delijk te maken voor het reilen en zeilen in de voorzie­ n Dat zijn dus ook meisjes en/of jongens die niet ning, gaan jongeren nadenken over welk gedrag wel en tot de vaste groep bezoekers behoren. niet gewenst is in de voorziening en welke consequenties n Kijk in de spiegel: hoe stevig sta ik vandaag in ze kunnen verbinden aan ongewenst gedrag. mijn schoenen, zit ik goed in mijn vel om met jongeren te werken. Jongeren betrekken bij regels stellen n Observeer hoe collega’s omgaan met jongeren. Zeker in het begin kan inpandig werken ingewikkeld n Hou overzicht over de ruimte, sta niet met je zijn, omdat jongeren het gedrag van de straat gewend rug naar een groep. zijn, waar hun eigen regels gelden. Als jongeren binnen n Bedenk samen met jongeren de leefregels en komen, dan gedragen ze zich net zo als op straat. Het leefcultuur in de accommodatie. is belangrijk dat je met jongeren in gesprek gaat en ze n Hou het simpel met de regels. laat nadenken over welk gedrag wel en welk gedrag niet n Pas op voor overheersing van één subcultuur, aanvaardbaar is in een voorziening. Jongeren zijn onder­ dat sluit anderen uit (muziek, graffiti enz.). ling vaak veel strenger in het bedenken en handhaven n Zorg dat je jongeren leert kennen, investeer in van regels. Daar kun je als inpandig jongerenwerker ze en leer gedrag van ze herkennen. gebruik van maken door jongeren te betrekken bij het n Investeer in drukke maar ook in rustige jonge­ opstellen van de regels. ren. n Observeer en luister goed wat jongeren zeggen In een jongerenvoorziening hebben jongerenwerkers en hoe een ander hierop reageert. de jongeren een aantal thema’s gegegeven waarover n Signaleer de reactie van een jongere en schat regels bedacht moesten worden. Van tevoren hadden in of jouw bemoeienis wenselijk is. de jongerenwerkers zelf ook een lijst met regels n Praat niet over jongeren waar andere jongeren gemaakt. Wat bleek: de regels waar de jongeren mee bij zijn. kwamen waren veel strenger dan de regels die de n Praat niet over collega’s waar jongeren bij zijn. jongerenwerkers vooraf hadden bedacht! n Praat met een ‘leider’ als er problemen zijn met een groep. Als je jongeren betrekt bij het opstellen van de regels in n Complimenteer de leider (“Naar jou luisteren ze de jongerenvoorziening, dan kunnen jongeren ook een tenminste”). rol spelen bij de handhaving van de regels. Jongeren n Zorg dat je als collega’s één standpunt hebt en willen zelf ook niet dat het een chaos wordt in de voorzie­ betrek ook je leidinggevende. ning. Als jongeren met elkaar afspreken dat iedereen op n Zeg tegen jongeren dat de regels samen met tijd aanwezig is bij een activiteit, dan is de kans groot dat collega’s zijn afgesproken. een consequente laatkomer hier door zijn vrienden op n A ls jongeren gelijk hebben, geef dan je fout toe. wordt aangesproken. n Herken je eigen emotie, pas op voor alleen maar reageren vanuit je emotie, je zegt dan Er is ingebroken in een jongerenvoorziening. De dingen waarvan je later spijt kunt hebben. jongeren zijn woedend dat hun spullen gestolen zijn. n Hou je aan de afgesproken sluitingstijden, ook De jongeren hebben een vermoeden wie de dader is. als het gezellig is. n Uitdagen, prikkelen en confronteren is een Durven jongeren het dilemma te doorbreken, zijn ze onderdeel van het vak jongerenwerk, leer dat te verraders wanneer ze de jongere aangeven? Of moeten doceren! ze het allemaal maar laten gebeuren. Wat zouden de n Een jongerenwerker is ook maar een mens met jongeren doen als thuis hun tv wordt gestolen? Of hun z’n sterke en zwakke momenten. scooter wordt kapot gemaakt en ze weten wie de dader is? 10 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • Omgaan met groepsdruk Het doel van de confrontatie Sommige jongeren zijn goed in het organiseren van Als een jongere de regels overtreedt en je gaat de groepsdruk op een jongerenwerker. Ze gebruiken de confrontatie aan, bedenk dan goed wat het doel is van de groep om de druk op een jongerenwerker op te voeren. confrontatie. Als je doel behaald is, moet je de jongere Een beetje sarren, een beetje plagen, een beetje verder met rust kunnen laten. Ook als de jongere je afzeiken en wachten totdat je als jongerenwerker hier probeert uit te dagen, om te spelen met de grenzen die je op reageert. Als je te lang wacht komt het rot uit je strot hebt gesteld. Jongeren gaan graag eindeloos de discus­ en heeft de jongere al terrein gewonnen, als je er direct sie aan. Je moet goed weten tot hoever je daar in mee met een grote mond bovenop zit daag je de jongere uit gaat. Wanneer het gedrag acceptabel wordt en je doel tot een ‘verbale’ reactie. Soms is dit wenselijk, om te bereikt is (of soms niet bereikt en niet haalbaar), moet laten zien wie je bent. Soms is het slimmer om een rustig je de situatie voor dat moment los kunnen laten. Je kunt moment af te wachten waarop je de jongere apart kunt altijd op een later moment terugkomen op de situatie, spreken, zonder een groep om hem of haar heen. Dat het gedrag van de jongere en jouw reactie daarop. Het is praat makkelijker en je kunt achterhalen wat er loos is bij soms goed om de details te parkeren voor een volgende de jongere. Wees direct in je vraag en confronteer hem dag, een nachtje slapen doet vaak wonderen, zeker of haar met zijn/haar gedrag en woorden. Jij vindt het wanneer beiden emotioneel zijn. niet prettig hoe hij/zij je aanspreekt en je wilt dat ook niet meer! Wat zou hij/zij ervan vinden als je hem/haar zo Een jongen komt een jongerenvoorziening binnen bejegent? zonder entreegeld te betalen. De jongerenwerker zegt hier iets van, de jongen wordt boos. Er ontstaat Omgaan met misbruik van statuspositie een gespannen sfeer. De jongerenwerker houdt vol. Het komt geregeld voor dat jongeren misbruik van hun Uiteindelijk gooit de jongen een hoop kleingeld op vrijwilligerspositie om dingen te mogen die anderen niet tafel neer. De jongerenwerker zegt: ‘Dank je wel’ en mogen (“Ik ben vrijwilliger dus ik mag wel in het kantoor raapt het geld bij elkaar. komen”). Als de jongerenwerker in deze situatie zegt: ‘Je smijt dat Een vrijwilligerspositie mag natuurlijk wel beloond geld toch niet zomaar op tafel neer, raap het eens op en worden met bepaalde privileges, maar zorg dat daar geef het gewoon aan me’, dan is de kans erg groot dat de ook verantwoordelijkheden en hoge verwachtingen ten situatie escaleert. Het ging immers om het entreegeld en aanzien van het gedrag tegenover staan. Vrijwilliger word niet om de manier waarop het entreegeld wordt aange­ je niet zomaar, maar verdien je door actieve inzet en reikt. De jongen ontsnapt zelf uit de gespannen situatie betrokkenheid bij de voorziening. Maak dit ook duidelijk door een compromis te bedenken: ‘Ik betaal het geld wel, aan de jongeren die geen vrijwilligerspositie hebben. maar dan op een niet zo nette manier’. De jongen kan Jongeren zijn heel gevoelig voor een gelijke behande­ geen gehoor geven aan het verzoek om het geld op een ling. Als ze zien dat andere jongeren anders behandeld nettere manier te overhandigen, zonder dat hij gezichts­ worden, dan kan dat tot problemen leiden. verlies lijdt bij zijn vrienden. Hij zal nu eerder kiezen voor Wanneer jongeren misbruik maken van hun positie, stel een confrontatie dan dat hij het verzoek van de jonge­ dit dan aan de orde en bespreek de situatie in het team. renwerker opvolgt. Het doel is voor de jongerenwerker Als een jongere wil doorgaan als vrijwilliger, vertel de in principe al bereikt: de jongen geeft – door het op tafel jongere dan dat als er weer iets gebeurt, dat het team gooien van het entreegeld – aan dat hij de regel dat je dan weet dat er niet serieus wordt omgegaan met de entreegeld hoort te betalen, accepteert. Het is beter om vrijwilligerspositie. Als de jongere geen zin meer heeft in de jongen op dat moment verder met rust te laten. Het het vrijwilligerswerk of er met de pet naar gooit, bedank gebruik van gepaste humor kan de­escalerend werken. hem of haar netjes voor de inzet als vrijwilliger (‘Je hebt Op een later moment, als de gemoederen zijn bedaard, het een jaar lang hartstikke goed gedaan, je bent toe aan kan de jongerenwerker alsnog met de jongere in gesprek een nieuwe uitdaging en je maakt plaats voor een andere gaan over de manier waarop het geld is betaald. jongere’). 11 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • TIPS bij een confrontatie TIPS bij sanctioneren n Roep de hulp in van een collega wanneer het n Geef nooit direct een sanctie aan een jongere, uit de hand dreigt te lopen. zorg eerst voor een ‘afkoelperiode’. n Zeg duidelijk dat het gedrag van een jongere n De volgende dag: zoek jongeren op in hun niet acceptabel is. eigen omgeving, hiermee laat je zien dat je n Wijs het gedrag maar niet de jongere zelf af! respect voor ze hebt en lef om ze ondanks de n Herhaal je grens, ook als er niet naar geluisterd confrontatie op te zoeken. wordt. Verleg je grens niet! Bespreek later in je n Ben je op dat moment niet gewenst, dan weg­ team hoe je er mee omgaat. wezen en niet aanhouden. n Raak jongeren niet aan, respecteer de fysieke n Doe wat je hebt gezegd. grens van een jongere. n Geef jongeren een keuze in sanctie (bijvoor­ n Eis dat ze van je afblijven, geef aan dat zij dat beeld of toegangsverbod of een opdracht ook niet willen. uitvoeren). n Herken je emotie en pas op dat je NIET rea­ n Zeg wat er gebeurt als het weer gebeurt, wees geert vanuit je emotie. transparant in de gevolgen. n Pas op dat je in je boosheid geen geweld ge­ n A ls het weer gebeurt, doe dan ook wat je ge­ bruikt.. zegd hebt (wees consequent). n Probeer te achterhalen wat de aanleiding was n Zorg dat er een collega bij is als je een sanctie van een incident, kijk ook naar jouw rol. oplegt (back up) en het is een teambesluit en n Val nooit je collega af, ook al ben je het op dat geen individueel besluit. moment niet eens met een collega. n Zorg dat je ouders ook betrekt bij positieve n Bespreek situaties na met collega’s, liefs direct activiteiten/gedrag van jongeren! na een activiteit, stoom afblazen. n Agressie van een jongere heeft altijd een oorzaak en komt niet zomaar uit de lucht vallen Ingrijpen bij een crisis situatie (tenzij er overmatig drugs of alcohol in het spel Veel jongerenwerkers voelen intuïtief aan dat er iets zal is). gaan gebeuren. Het is zaak om dan tijdig te handelen. n Bespreek de situatie nog eens in het teamover­ Je kunt bijvoorbeeld bang zijn dat niemand naar huis leg. zal gaan als het sluitingstijd is. Door tijdig in te spelen n Sta open voor feedback van je collega’s, ook al op deze ‘voorgevoelens’, kun je vervelende situaties is dat ingewikkeld. voorkomen. Je kunt bijvoorbeeld een half uur voor slui­ n Een jongerenwerker is ook maar een mens met tingstijd een bezem pakken en die aan Bart geven met de z’n sterke en zwakke momenten. vraag of hij zou willen vegen omdat de voorziening over een half uur sluit. Vervolgens vraag je aan Hakim of hij de stoelen wil stapelen en aan Sanne vraag je of ze de Niets werkt, wat dan?! kopjes wil verzamelen. Meestal werken dergelijke trucjes Als een jongere zich in de accommodatie niet gedraagt, goed. Toch ontkom je er niet aan dat er situaties ontstaan en praten over en confronteren met ongewenst gedrag waar je hard en duidelijk moet optreden, bijvoorbeeld als niets oplevert, dan kun je de jongere zelf gaan opzoeken twee groepen jongeren met elkaar op de vuist gaan. in zijn eigen omgeving. Wacht niet af totdat de jongere weer bij jou aan de deur komt jengelen of weer binnen komt lopen, maar zoek hem of haar op in de buiten­ TIPS bij een crisis situatie ruimte. Daarmee laat je zien dat je niet bang bent. Doe dit niet alleen, maar met een collega of de coördinator. Op het moment zelf: Juist de combinatie van inpandig en ambulant jongeren­ n Muziek uit en lichten aan werk is belangrijk. Jongeren weten jou te vinden, maar jij n Schat je eigen veiligheid en die van anderen in weet jongeren – en indien nodig ook hun ouders – ook te n Roep de hulp in van collega’s vinden. n Bel de politie (zorg dat je een standaard af­ spraak hebt met de politie) n Isoleer de harde kern n Los een afkoelperiode in n Verlaat nooit alleen het pand Na afloop: n Zorg dat je je emotie kwijt kunt. Bel je team­ leider en je collega’s n Zoek de volgende dag jongeren op in hun eigen omgeving n Praat met de leiders van de groep(en) 12 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • Omgaan met angst en woede TIPS voor het omgaan met angst en Joachim is in het dagelijkse leven jongerenwerker. woede In zijn vrije tijd zijn hij en zijn vriendin bedreigd in de metro. Zijn vriendin is aangerand door een groep n Iedere jongerenwerker is wel eens bang! jongens van 18 jaar en ouder. n Zorg dat je een uitlaatklep hebt voor je angst en woede. Jongeren kunnen gedrag vertonen waar je van terug­ n Praat met collega’s over situaties die je mee­ deinst. Dat kan zijn doordat je een nare ervaring hebt maakt. meegemaakt, zoals Joachim. Het kan ook zijn dat je n Kijk en vraag hoe collega’s omgaan met span­ je die dag niet zo lekker of energiek voelt, dat je thuis nende situaties. ruzie hebt gehad of dat een dierbare ernstig ziek is. Ons n Tel tot 10, ga nooit zomaar de fysieke confron­ gedrag wordt bepaald door een combinatie van vroegere tatie aan met jongeren. ervaringen, gedachten, stemmingen, gevoelens, menin­ n Maak duidelijke afspraken met de politie over gen en overtuigingen. jouw veiligheid. n Zoek jongeren later op in hun eigen omgeving. Iedereen is wel eens bang tijdens het werken met n Bij ernstige bedreiging: eis maatregelen vanuit jongeren, ook stoere en ervaren collega’s! Veel mensen je team en je leidinggevende. schamen zich ervoor als ze bang zijn. Angst of woede is echter een normale reactie op een bedreigende situatie. Dat je dergelijke gevoelens hebt is daarom niet erg. Hoe Communicatie als instrument je er mee omgaat, is wél belangrijk. Het is voor iedereen Er is een tijd geweest dat jongerenwerkers groot en sterk moeilijk om met gevoelens van bedreiging en onveiligheid moesten zijn. Dit type jongerenwerker werd veel uitge­ om te gaan. Als er sprake is van een (voor jou) gespan­ daagd op zijn lichamelijke krachten. Natuurlijk kan het nen situatie, dan reageer je vaak heel intuïtief en snel. een voordeel zijn wanneer je niet terugdeinst voor een Je kunt pas na afloop nadenken over wat er is gebeurd groep jongeren. Vaak heeft dat minder te maken met je en hoe je reageerde. Het leren inschatten, overzien en lichamelijke kracht dan met lef, het goed kunnen inschat­ bewust reageren leer je pas door veel na te praten over ten van situaties en het contact dat je hebt met jongeren. situaties die jij en je collega’s in de praktijk meemaken. Jongerenwerk gaat hoofdzakelijk over contact maken en Vraag je aan de hand van praktijkervaringen af: Waarom communiceren met jongeren. De dagelijkse en natuurlijke voel ik me bedreigd? Waar komt het gevoel van angst omgang met jongeren, ze kennen en gekend worden zijn vandaan? Waar ben ik precies bang voor? Waarom voel doorslaggevend bij het (kunnen) stellen van grenzen. De ik me klein of niet in staat om goed te reageren op een jongerenwerker die jongeren ruimte biedt en duidelijk is situatie? Hoe zorg ik er voor dat ik niet zelf agressief in de grenzen die met z’n allen (jongeren en team) zijn word? Hoe kan ik de agressie bij de ander(en) tot bedaren gemaakt, hoeft over het algemeen niet te vechten voor z’n brengen? Hoe zorg ik er voor dat ik toch mijn ‘mannetje’ hachje. Investeren en communiceren met jongeren zorgt sta? Hoe ga ik om met de fysieke verschijnselen van voor een inspirerende cultuur in een accommodatie. angst (zweet, beven, haperende stem, kramp in buik)? Praat erover in je team en kijk hoe anderen met spannen­ 3.2 Ambulant werken de situaties omgaan. Zorg dat je een uitlaatklep hebt voor je angst en woede. Heb je dit niet of levert dit onvoldoen­ De straat is het leefdomein van de jongere. Op straat heb de op, dan kan een individueel (coaching) traject helpen je geen huisregels waarmee je grenzen kunt stellen aan bij het verwerken van angstgevoelens. het gedrag van jongeren. Op straat heersen de onbe­ schreven regels van de straat. Het enige wat je op straat Tel eerst tot 10, ga in principe nóóit vanuit je eigen angst hebt is jezelf en methodieken om het contact met jonge­ en woede de confrontatie aan met jongeren. Misschien ren aan te gaan. Vanuit het contact met jongeren krijg je win je de confrontatie op dat moment, maar het is niet zicht op de jongeren die hangen, die soms een klerezooi professioneel, het ondermijnt je relatie met jongeren, ze maken, die lastig zijn naar buurtbewoners of die fantas­ pakken je op een later moment terug. Een agressie regu­ tisch panna spelen. Contact ontstaat door echt tijd in latie training kan ervoor zorgen dat je van tevoren beter jongeren te investeren, door ze ruimte te geven om na te weet hoe je in een bedreigende situatie moet handelen. denken, door ze te laten worstelen zonder dat ze afgaan. Als je dan een keer een bedreigende situatie meemaakt, Daarmee laat je jongeren zien dat je er voor hun bent. verval je minder snel in intuïtief gedrag. De uitdaging aan het jongerenwerk op straat is om in een positie te komen waarin je jongeren vragen mag stellen Indien de situatie het toelaat, zoek de jongere(n) dan een die anderen niet durven te stellen. Vragen die jongeren paar dagen na het incident op in hun eigen omgeving. prikkelen, die hen aan het denken zetten, die moeilijk en Doe dit nooit in je eentje, maar samen met een collega of confronterend zijn, maar ook heel eerlijk. met je leidinggevende. Als er sprake is van een ernstige bedreiging, eis dan maatregelen vanuit je team en je Soms heb je (nog) onvoldoende tijd gehad om echt leidinggevende. Jongeren hebben een duidelijke grens contact te maken met jongeren. Omdat je nieuw bent of nodig en jij moet veilig je werk kunnen doen. omdat de opdracht daar onvoldoende tijd voor biedt. Als 13 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • er geen echt contact is met jongeren, zorg dan dat je transparant bent in wie je bent en wat je doet. Ga niet in TIPS als je al contact hebt met je eentje op stap, maar minimaal met z’n tweeën. Onder­ jongeren zoek welke afspraken er al gemaakt zijn met jongeren en val daar op terug. Zolang je de situatie niet eigen bent, n Wees consequent in waar je jongeren op stel dan niet heel veel grenzen aan jongeren. Dit werkt aanspreekt. vaak averechts. Wanneer je nieuw bent in een organisa­ n Spreek jongeren aan op hun gedrag, niet op de tie of in een wijk, trek dan op met jongerenwerkers die persoon. al langer met de jongeren werken. Ondertussen is het n Zorg ervoor dat jongeren geen gezichtsverlies belangrijk om niet eenmalig, maar een aantal keer per leiden ten opzicht van de groep, tenzij dat echt week te investeren in het contact maken met jongeren. nodig is (bijv. bij criminele activiteiten). n Begroet de politie wanneer deze toevallig langs komt. TIPS in de fase van contact maken n Stel jongeren voor aan de politie indien daar aanleiding voor is. n Maak op ooghoogte contact met jongeren. n Laat zien dat je ook contact hebt met buurt­ n Bedenk een begroetingsritueel. bewoners (dat zijn ook de ouders van n Benader jongeren positief (“Hé jongens, wat jongeren). leuk dat jullie hier zijn!”). n Vertel wie je bent en wat je kunt betekenen . n Bezoek jongeren wekelijks en op verschillende tijdstippen. n Onderzoek de afspraken tussen de politie en jongeren. n Ga mee met een collega die de jongeren al kent. n Raak jongeren niet aan. n K leineer jongeren niet (“Die schoenen kunnen toch niet meer!”). n Zeg geen lelijke dingen over de ouders. n Ben je de situatie niet eigen, stel dan niet heel veel grenzen. n Begroet jongeren ook als je ze ergens anders tegenkomt. Deelgemeenten geven het ambulante jongerenwerk vaak opdrachten die sterk gericht zijn op het stellen van grenzen aan het gedrag van jongeren op straat. Buurtbe­ woners ervaren overlast, voelen zich onveilig, jongeren richten vernielingen aan en veroorzaken troep. Aan het ambulante jongerenwerk wordt de opdracht gegeven om hier iets aan te doen. De sterke focus op handhaving en normerend optreden vraagt om specifieke vaardigheden van jongerenwerkers. Je ziet steeds vaker dat welzijns­ instellingen voor stevige opdrachten ambulant jonge­ renwerkers in dienst nemen die goed kunnen opereren binnen de veiligheidsketen. L. begint met een groep altijd met veel regels en handhaaft die strak. Na een tijdje laat ze de teugels wat vieren. Het moment en de manier waarop zij de teugels laat vieren, is afhankelijk van de situatie en de jongeren. 14 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • 4 Door grenzen te stellen aan jongeren, baken je de ruimte Grenzen stellen bij individueel werken af die zij krijgen om zich te ontwikkelen (‘ontwikkelruim­ TIPS te’). De ontwikkelruimte die je een jongere geeft is afhan­ kelijk van de leeftijd (vaardigheden) van de jongere (hoe n Schat in of je alleen kunt zijn met de jongere. ouder een kind hoe meer ruimte het aan kan) en van het n Kom als man niet alleen bij een meisje thuis. individuele kind en de situatie (de ene jongere is verder n Laat jongeren hun eigen problemen oplossen, in zijn of haar ontwikkeling en heeft meer ervaring met neem het niet over. bepaalde situaties dan een ander kind). Als je individueel n B egin niet met wat de jongere allemaal fout doet. werkt met jongeren dan zijn de grenzen makkelijker af te n Geef complimenten. stemmen op de leeftijd van de jongere en op de individu­ n Betrek ouders bij trajecten van jongeren (ook ele situatie. als het goed gaat!). n Confronteer jongeren met hun gedrag: hoe zou Bij het individueel werken met jongeren is de kans dat je jij reageren als…? erg betrokken raakt bij het wel en wee van de persoon in n Stel veel vragen. kwestie groot. Als je te betrokken raakt bij een jongere, n Spreek jongeren aan op hun gedrag, niet op de dan kan het stellen van grenzen erg moeilijk worden. persoon (niet “Wat ben je toch een stomkop”). Het dilemma van afstand/nabijheid ligt op de loer bij het n Zoek de grens op van wat je wel en niet kunt individueel werken. doen (prikkelen). n Laat je trots op de jongere zien, ook waar anderen bij zijn. n Deel geen informatie met andere jongeren. n Zorg dat jongeren waar je individueel mee werkt geen andere positie krijgen bij het groepsgericht werken. 15 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • Samenwerking 5 Samenwerken met de politie doe je niet omdat de politie met de politie en andere ketenpartners om moeten gaan. Je bent immers geen verlengstuk van informatie nodig heeft, maar omdat de veiligheid van de de politie. Hoe ga je om met dit dilemma? jongere en van de omgeving gewaarborgd moet worden. Informatie die hiervoor van belang is draag je over aan Openheid en eerlijkheid naar jongeren toe zijn de de politie. In de samenwerking met de politie betekent dit belangrijkste sleutel tot een goede informatie­uitwisseling dat je duidelijk bent naar jongeren dat je samenwerkt met met partners én het behoud van goede contacten met de politie en dat je informatie die van belang is voor hun jongeren. Op het moment dat je open en eerlijk bent, veiligheid en die van anderen altijd aan de politie over­ ben je betrouwbaar voor een jongere. Een betrouwbare draagt. relatie is iets heel anders dan een vertrouwensrelatie. In een vertrouwensrelatie wek je al snel de indruk dat je ‘‘Hé, jij werkt samen met de politie!’’ informatie die jongeren jou geven, voor jezelf houdt. Als je vervolgens tóch informatie deelt met ketenpartners, Wat doe je als een jongere dit naar je roept? dan voelen jongeren zich verraden. Als je informatie niét deelt, dan help je een jongere niet verder in zijn of haar De kracht van de jongerenwerker ligt in het contact dat hij ontwikkeling en ben je niet professioneel bezig met de of zij heeft met jongeren. Contact betekent dat je jonge­ uitoefening van je vak. In een betrouwbare relatie vertel ren kunt begroeten, aanspreken en naar ze toe durft te je jongeren in openheid en eerlijkheid wat je taak is, wat gaan. Het betekent dat je een werkrelatie met ze hebt je beoogt met een jongere en wat je met informatie van waardoor je informatie krijgt over thuis, school, hobby’s, jongeren doet of moet doen. Jongeren weten dan vooraf vriendjes en vriendinnetjes, over wat er in hen omgaat. wat ze aan je hebben en je verlinkt ze niet als je samen­ werkt met ketenpartners. Als je niét duidelijk bent naar Veel jongerenwerkers zijn bang dat het contact met jongeren, dan kan het altijd fout aflopen, ook als je denkt jongeren verloren gaat als jongeren weten dat je met dat je het ‘vertrouwen’ van jongeren hebt (eigenlijk heb je de politie samenwerkt. Op het moment dat een jongere dat nooit echt). Leidend in een betrouwbare relatie is dat iets vertelt dat de politie zou moeten weten, dan heeft je alles deelt wat van belang kan zijn om een veilige en de jongerenwerker het gevoel dat hij of zij dit niet kan gezonde omgeving voor opgroeiende jeugd te creëren. doorgeven omdat de ‘vertrouwensrelatie’ met de jongere dan onder druk komt te staan. Jongeren vertrouwen Binnen de groepsaanpak hebben de professionals een jongerenwerker niet zomaar informatie toe. Daarom ervoor gekozen om met alle professionals één lijn te vinden veel jongerenwerkers dat ze voorzichtig moeten trekken naar een individuele jongere. De jongere was zijn met welke informatie wel of niet gedeeld wordt. Het door de politie en door de projectleider groepsaan­ woord vertrouwensrelatie suggereert dat je geheimen pak de wacht aan gezegd. Vervolgens hebben jonge­ van jongeren bewaart, dat je informatie die in vertrouwen renwerkers van twee verschillende organisaties(!) aan jou verteld is, niet doorgeeft aan anderen. gezamenlijk een gesprek met hem gevoerd waarin ze hebben aangegeven hem graag te willen helpen, Aan de ene kant wil en moet je als jongerenwerker infor­ maar dat ook zij de handen van hem af trekken als hij matie verstrekken, aan de andere kant vinden jongeren­ nogmaals bij hen of anderen over de schreef gaat. werkers dat ze voorzichtig met de privacy van jongeren 16 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • De aanpak van de professionals heeft er echter voor gezorgd dat de jongere is gaan beseffen dat hij echt TIPS zijn best moet gaan doen. De angst bestond dat hij het gevoel zou krijgen dat iedereen tegen hem was, maar n Jongerenwerk is een vak. doordat de jongerenwerkers een gesprek met de jongen n Doe niet alsof jongeren je vrienden zijn, het is hebben gevoerd, is het tegenovergestelde gebeurd. De je werk. jongeman doet nu ook zijn best op school en elders. n Wees duidelijk dat je samenwerkt met keten­ partners Als jongerenwerker moet je kunnen en durven zeggen n Maak op papier afspraken met de politie over dat je met de politie samenwerkt. De reactie op de hoe je informatie uitwisselt. opmerking “Hé, jij werkt samen met de politie!” moet n Bespreek deze afspraken regelmatig. daarom zijn “Ja, dat is zo”. Het is goed om precies te n Bekrachtig de afspraken op management ni­ weten wat de samenwerkingsafspraken met de politie veau. zijn. Je kunt afspraken maken met de politie over welke n Zorg dat de politie welkom is in de accommoda­ informatie je wel en niet deelt. Je weet dan waar je eigen tie. grenzen als jongerenwerker liggen. Als je weet waar n Zorg dat politie langs komt uit interesse en niet je grenzen liggen als jongerenwerker, dan ben je ook alleen wanneer er iets aan de hand is (investe­ minder bang. Als je je bedreigd voelt, dan moet je daar ren in relatieopbouw). altijd iets mee doen. Bespreek vervelende situaties of n Maak afspraken met de politie over de manier ervaringen met je leidinggevende en met je collega’s. waarop ze binnen mogen komen. 17 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • Randvoorwaarden: 6 Een belangrijk onderdeel van het grenzen stellen aan Teamsamen­ werking en sturing schap helder: “De jongerenwerkers vormen niet één front het gedrag van jongeren is hoe je als team omgaat met en daar gaan we gebruik van maken!”. het onderwerp grenzen stellen en hoe leidinggevenden hun leiderschap uitoefenen. Grenzen stellen aan het Het is belangrijk dat collega jongerenwerkers dezelfde gedrag van jongeren werkt namelijk alleen als er goede grenzen hanteren naar jongeren. Spreek met elkaar af teamafspraken zijn, als je ervaringen en dilemma’s kunt wat de grenzen, de regels zijn. Vorm de kaders samen bespreken met collega’s en als leidinggevenden goed met je collega’s, vorm een lijn en hou je aan die afspra­ leiderschap uitoefenen. In dit hoofdstuk komen deze ken, ook als je het er zelf niet mee eens bent. Als er onderwerpen aan bod. redenen zijn om de grenzen te verleggen, bespreek dit dan eerst met collega’s en sta er gezamenlijk achter. Laat jongeren zien dat je collega’s op jou kunnen bouwen en 6.1 Eén lijn vormen dat je je collega’s steunt als dat nodig is. Een groep jongeren is aan het kaarten. Ze hebben de In een buurthuis wordt elke dinsdagavond een inloop spelregel bedacht dat degene die verliest een klap georganiseerd voor de jongeren uit de wijk. Op een krijgt. Een jongerenwerker ziet dat er geslagen wordt avond zijn zeker 20­30 jongeren aanwezig. Afspraak en zegt dat dit niet mag. De jongeren reageren met is dat het kantoor van de jongerenwerkers tijdens de “Van je collega mag het wel!”. De jongerenwerker inloop op slot gaat. Veel jongerenwerkers zijn hier zegt: “Oké, goed dan, maar wel voorzichtig zijn”. Vijf nogal nalatig in, omdat “Ze heus niets zullen jatten”. minuten later komt de andere collega. Zij ziet dat er Op een avond loopt jongerenwerker Farid, die wel geslagen wordt en zegt tegen de jongeren “Hé, dat altijd de deur op slot doet, aan het eind van de avond mag niet”. De jongeren: “Maar we hebben net met je naar het kantoor om iets lekkers uit zijn tas te halen. collega afgesproken… !”. Tot zijn verbazing merkt hij dat het kantoor niet afgesloten is. In het kantoor blijkt één van de jonge­ Bijna iedereen weet dat ouders van opgroeiende kinde­ ren aanwezig te zijn. De jongen schrikt als hij Farid ren en jongeren in het bijzijn van het kind geen onder­ ziet en laat iets vallen. Het blijkt de Mars te zijn die linge discussies moeten hebben over de opvoeding. Als Farid net uit zijn tas wilde halen om op te eten. Farid ouders dat doen, dan spelen kinderen de ouders tegen houdt de jongen in de kamer, haalt een collega en elkaar uit. Bijvoorbeeld: als vader zegt dat een kind met wil de politie bellen. De collega vindt het onzin om mes en vork moet eten en moeder zegt steeds “Laat dat Farid vast te houden en om de politie te bellen. “Het kind toch”, dan zal het kind niet meer naar vader luiste­ was toch maar een Mars(?!), zo zegt de collega”. De ren. De ene ouder ondermijnt het gezag van de andere Mars lijkt een kleinigheidje, maar Farid denkt: “Als ouder. Voor jongerenwerkers die werken met jongeren ze een Mars kunnen jatten, dan kunnen ze ook een geldt eigenlijk precies hetzelfde. Dat laat bovenstaand portemonnee jatten”. Farid loopt het kantoor uit om voorbeeld wel zien. Op het moment dat jongerenwerkers de politie te bellen, komt terug en komt erachter dat niet op de hoogte zijn van de grenzen die ze stellen en zijn collega de jongen heeft vrijgelaten. daar niet over overleggen, dan spelen jongeren de jonge­ renwerkers tegen elkaar uit. Voor jongeren is de bood­ 18 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • De jongerenwerker in bovenstaand voorbeeld is het niet 6.2 Een veilig klimaat eens met het optreden van zijn of haar collega. Veel mensen hebben in een dergelijke situatie de neiging om Grenzen stellen als team lukt alleen als er een veilig de jongere gelijk te geven en het voor hem of haar op te klimaat is binnen het team. Iedere jongerenwerker nemen. Je eigen relatie met de jongere blijft dan (voor maakt lastige situaties mee. Er van leren lukt alleen als je gevoel) behouden en je hoeft niet bang te zijn dat de je ervaringen kunt bespreken en uitwisselen. De cultuur jongere zijn woede ook op jou zal uiten. Tóch moet je het in een team moet dusdanig zijn dat je je kwetsbaar durft in zo’n situatie áltijd opnemen voor je collega. Oók als je op te stellen. Iedereen maakt wel eens fouten en denkt het niet eens bent met het ingrijpen van je collega. Doe je achteraf wel eens “Had ik dat niet anders moeten doen?”. dat niet, dan ondermijn je het gezag van je collega én je Binnen je team moet je fouten kunnen bespreken met eigen gezag. elkaar, zonder dat het tot gezichtsverlies leidt. Leiding­ gevenden moeten investeren in het realiseren van zo’n Jongeren zijn continu op zoek naar onzekerheid en open en veilige cultuur. Veiligheid in een team moet onenigheid in een team. Bespeuren ze die, dan maken georganiseerd worden en er moet continu en blijvend ze daar handig gebruik van! In bovenstaand voorbeeld is aandacht aan besteed worden. Veiligheid ontstaat niet de kans groot dat de jongere de volgende keer weer het vanzelf maar moet gecreëerd worden, in de eerste plaats kantoor binnenloopt en een Mars (of iets anders) steelt. door de teamleider. Zijn argument om het kantoor in te komen zal zijn “Ja maar van … mag ik wel naar binnen!”. Naast dat je het altijd moet opnemen voor je collega’s, TIPS is het ook verstandig om ervoor te zorgen dat er altijd een collega bij is als je afspraken met jongeren maakt of n Organiseer momenten om praktijksituaties te sancties oplegt. Je hebt dan een back­up als jongeren bespreken. later zeggen: “Maar dat heb je niet gezegd…!”. n Organiseer samen met het team beleidsdagen (is ook werk!). n Laat mensen uitpraten. TIPS n Geef niet gelijk adviezen en oplossingen. n Onderzoek eerst wat er allemaal speelt. n Investeer in het krijgen van een teamuitstraling, n Geef collega’s de ruimte om hun emoties kwijt dit komt niet zomaar aanwaaien. te kunnen. n Maak het ontbreken van een teamuitstraling n Maak je collega’s niet belachelijk (“Weet je dat bespreekbaar, wat gaat het team er aan doen nou nóg niet?!”). om dit wel te krijgen. n Geen teamuitstraling biedt jongeren de kans om werkers tegen elkaar uit te spelen…en dat houden ze heel lang vol! 6.3 De rol van leidinggevenden n Teamafspraken gelden voor het hele team dus ook voor jou. Veel jongerenwerkers weten dat ze goed zijn in hun vak, ze weten alleen niet waaróm. Ze zijn zich niet bewust van hun vaardigheden, ze zeggen: “We doen het gewoon”. Het is jammer dat jongerenwerkers zich niet bewust zijn van hun kwaliteiten. Als je weet waarom je ergens goed in bent en waarom je handelt zoals je handelt, dan kun je het gedrag doelbewust en vaker inzetten. Het is ook jammer voor collega’s, want als je niet weet waarom je iets goed doet, dan kun je het ook niet uitleggen aan een ander. Je kunt jouw manier van werken niet overdragen aan een ander. Het is belangrijk dat leidinggevenden jongerenwerkers leren verwoorden wat ze doen in de praktijk en waarom ze dat doen. Als je kunt verwoorden wat je doet en waarom, dan ga je je eigen gedrag begrijpen. Jongeren­ werkers moeten continu, in teamverband, aan de hand van praktijkvoorbeelden, terugkijken op hun gedrag. Jongerenwerkers zijn vaak echte ‘doeners’, die het beste leren vanuit de praktijk (lerend werken). Van leiding­ gevenden wordt verwacht dat ze hierin faciliteren. Dat betekent dat zij intervisiebijeenkomsten organiseren, een veilig klimaat scheppen in een team en zelf dicht op de uitvoering zitten om jongerenwerkers een spiegel te kunnen voorhouden. Het betekent ook dat leidinggeven­ 19 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • den grenzen stellen aan jongerenwerkers, jongerenwer­ kers confronteren met hun gedrag en hen laten nadenken TIPS over het hoe en waarom van hun handelen. Het betekent dat leidinggevenden de randvoorwaarden creëren om n Zorg dat je ziet hoe jongerenwerkers en jonge­ het jongerenwerk te kunnen uitvoeren (bijvoorbeeld altijd ren zich tot elkaar verhouden (zie je werkers met z’n tweeën de straat op wanneer het spannend is of werken!). als je het spannend vindt). Het bekent dat je er bent voor n Kom achter het bureau vandaan! de jongerenwerker, dat je zorgt dat jongerenwerkers je n Zorg dat je ‘er bent’ voor de jongerenwerkers. zonder drempel kunnen bellen en bij je kunnen aanklop­ n Laat je team niet vallen. pen met hun verhaal. n Wees kritisch naar het handelen van collega’s. n Maak ruimte om te praten over hoe het gaat. Als het niet goed gaat maar óók als het goed gaat! n Complimenteer jongerenwerkers wanneer ze hun werk goed doen. n Vertel ze waaróm ze hun werk goed doen. n Laat jongerenwerkers vertellen over situaties. n Zorg dat jongerenwerkers naar elkaars verhalen luisteren. n En niet direct hun eigen oplossingen geven. n Grijp in naar jongerenwerkers die laatdunkend, kleinerend of lacherig zijn over anderen. n Zorg dat je er bij bent als er spanningen zijn in een accommodatie (ook ’s avonds). n Stuur niet meer dan 10 jongerenwerkers aan. n Laat jongerenwerkers niet alleen de straat op gaan. n Laat jongerenwerkers niet in hun eentje een voorziening bemensen. n Laat beginnend jongerenwerkers optrekken met een ervaren collega. n Laat ruimte geven versus grenzen stellen een onderdeel zijn van de functionerings­ en beoor­ delingsgesprekken. 20 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk
    • Colofon Begrensd kansen bieden Toevoeging aan de Rotterdamse Methodiek Jongerenwerk op het onderdeel ruimte geven en grenzen stellen Dit is een uitgave van Jeugd, Onderwijs en Samenleving, Gemeente Rotterdam Deze uitgave is tot stand gekomen in samenwerking met RadarAdvies (Han Paulides & Mara Frank) www.radaradvies.nl Dit handboek is geschreven met de input van Liesbeth van der Ree, Dirk Scherpenisse, Yeter Demirci, Jeanette Jonker, Alaoui Alaoui, Tjaako Minnema, Karin Joosten, Karin van Wijk, Henk Spies, Jolanda Bachrach en Mounir Aboulasri. Jeugd, Onderwijs en Samenleving Blaak 16 Postbus 70014 3000 KS Rotterdam Telefoon (010)8914444 Fax (010)8914555 info@jos.rotterdam.nl www.jos.rotterdam.nl Vormgeving BeeldinZicht, Peter Snaterse Fotografie Oscar Seijkens Fotografie April 2009 21 Begrensd kansen bieden Handboek ruimte geven en grenzen stellen in het jongerenwerk