Tu dien mt
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

Tu dien mt

on

  • 3,785 views

 

Statistics

Views

Total Views
3,785
Views on SlideShare
3,785
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
77
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Tu dien mt Document Transcript

  • 1. AAbatement: Reducing the degree or intensity of, S lo i gi m: Vi c làm gi m m c ñ , cư ngor eliminating, pollution. ñ ho c lo i tr s ô nhi m.Abatement Debris: Waste from remediation M nh v n lo i gi m: Ch t th i t các ho tactivities. ñ ng tr li u.Absorbed Dose: In exposure assessment, the Li u h p th : Trong ñánh giá phơi nhi m, làamount of a substance that penetrates an exposed lư ng ch t thâm nh p vào các rào c n h p thorganisms absorption barriers (e.g.,, skin, lung c a cơ th (như da, mô ph i, ñư ng ru t) b itissue, gastrointestinal tract) through physical or các quá trình sinh lý. Thu t ng này ñ ngbiological processes. The term is synonymous nghĩa v i li u bên trong.with internal dose.Absorption Barrier: Any of the exchange sites Rào c n h p th : B t c v trí trao ñ i ch tof the body that permit uptake of various nào c a cơ th cho phép h p th các ch t khácsubstances at different rates (e.g., skin, lung nhau nh ng t l khác nhau (như da, ph i,tissue, and gastrointestinal-tract wall). thành ru t).Absorption: The uptake of water, other fluids, S h p th : S h p th nư c, các lo i ch tor dissolved chemicals by a cell or an organism l ng khác, hóa ch t hòa tan c a m t t bào hay(as tree roots absorb dissolved nutrients in soil.) m t cơ quan (như r cây h p th các dư ng ch t hòa tan trong ñ t).Accident Site: The location of an unexpected V trí tai bi n: Ch x y ra nh ng s c ngoàioccurrence, failure or loss, either at a plant or mong ñ i, h ng hóc hay th t thoát t i m t nhàalong a transportation route, resulting in a release máy ho c m t ñư ng v n chuy n gây ra phóngof hazardous materials. th i các ch t nguy h i.Acclimatization: The physiological and S thích nghi môi trư ng: Thích nghi mangbehavioral adjustments of an organism to tính sinh lí ho c hành vi c a m t sinh v t ñ ichanges in its environment. v i nh ng bi n ñ i c a môi trư ng.Acid Aerosol: Acidic liquid or solid particles Sol khí axít: Ch t l ng axít hay nh ng vi h tsmall enough to become airborne. High r n lơ l ng trong không khí. n ng ñ cao cóconcentrations can irritate the lungs and have th gây sưng ph i và liên quan ñ n nh ng b nhbeen associated with respiratory diseases like ñư ng hô h p như hen suy n.asthma.Acid Deposition: A complex chemical and S l ng t axít: M t hi n tư ng khí-hoá ph catmospheric phenomenon that occurs when t p x y ra khi các h p ch t lưu huỳnh, nitơ vàemissions of sulfur and nitrogen compounds and các ch t khác b bi n ñ i b i các quá trình hóaother substances are transformed by chemical h c trong khí quy n, thư ng cách xa ngu nprocesses in the atmosphere, often far from the th i, r i ñ ng l i trên ñ t tr ng thái ư t ho coriginal sources, and then deposited on earth in khô. D ng ư t thư ng ñư c g i là “mưa axit”,either wet or dry form. The wet forms, popularly rơi xu ng ñ t dư i d ng mưa, tuy t hay sươngcalled "acid rain," can fall to earth as rain, snow, mù. D ng khô là các khí hay vi h t có tính axit. 1
  • 2. or fog. The dry forms are acidic gases orparticulates.Acid Mine Drainage: Drainage of water from Nư c th i axít t khu m : Nư c thoát ra tareas that have been mined for coal or other nh ng khu khai thác than hay qu ng khoáng,mineral ores. The water has a low pH because of có ñ pH th p do ti p xúc v i khoáng ch tits contact with sulfur-bearing material and is ch a lưu huỳnh và có h i cho các sinh v t th yharmful to aquatic organisms. sinh.Acid Neutralizing Capacity: Measure of ability Kh năng trung hòa axít: S ño kh năngof a base (e.g., water or soil) to resist changes in ch ng l i s thay ñ i ñ pH c a m t bazơ (nhưpH. nư c hay ñ t).Acid Rain: (See: acid deposition) Mưa axit: (Xem: S l ng t axit)Acidic: The condition of water or soil that Có tính axit: Tr ng thái nư c hay ñ t ch acontains a sufficient amount of acid substances m t lư ng v a ñ các ch t axit có th làmto lower the pH below 7.0. gi m ñ pH xu ng dư i 7,0.Action Levels: 1. Regulatory levels Các m c ho t ñ ng: 1. M c ñ ñi u ch nh dorecommended by EPA for enforcement by FDA EPA ñưa ra tuân theo ð o lu t FDA và USDAand USDA when pesticide residues occur in food khi th c ph m có dư lư ng thu c tr sâuor feed commodities for reasons other than the không ph i do phun tr c ti p thu c tr sâu lên.direct application of the pesticide. As opposed to Trái v i “dung sai” ñư c s d ng trong trư ng"tolerances" which are established for residues h p có dư lư ng khi s d ng ñúng cách, m coccurring as a direct result of proper usage, hành ñ ng ñư c l p ra cho dư lư ng vô ý gâyaction levels are set for inadvertent residues ra do vi c s d ng theo lu t trư c ñó ho c sresulting from previous legal use or accidental nhi m b n ng u nhiên. 2. Trong chương trìnhcontamination. 2. In the Superfund program, the Super-fund, là s t n t i c a n ng ñ ch t gâyexistence of a contaminant concentration in the ô nhi m trong môi trư ng ñ cao cho phépenvironment high enough to warrant action or th c hi n hành ñ ng hay b t ñ u ph n ng d atrigger a response under SARA and the National trên ð o lu t SARA và K ho ch d phòngOil and Hazardous Substances Contingency qu c gia v d u và các ch t nguy h i. Thu tPlan. The term is also used in other regulatory ng này cũng ñư c dùng trong các chươngprograms. (See: tolerances.) trình ñi u ti t khác. (Xem: dung sai).Activated Carbon: A highly adsorbent form of Cacbon ho t hoá: D ng cacbon có kh năngcarbon used to remove odors and toxic h p th cao ñư c dùng ñ kh mùi và các ch tsubstances from liquid or gaseous emissions. In ñ c h i có trong ch t th i d ng l ng hay khí.waste treatment, it is used to remove dissolved Trong x lý ch t th i, nó ñư c dùng ñ táchorganic matter from waste drinking water. It is các ch t h u cơ hoà tan kh i nư c th i. D ngalso used in motor vehicle evaporative control cacbon này cũng ñư c s d ng trong h th ngsystems. t n nhi t c a xe có ñ ng cơ.Activated Sludge: Product that results when Bùn ho t hóa: Bùn t o ra khi dòng th i chínhprimary effluent is mixed with bacteria-laden hòa l n v i bùn ñ c có ch a vi khu n, sau ñósludge and then agitated and aerated to promote ñư c khu y m nh và thông hơi ñ tăng khbiological treatment, speeding the breakdown of năng x lý sinh h c, làm cho vi c phân h yorganic matter in raw sewage undergoing ch t h u cơ trong nư c th i x y ra nhanh hơn 2
  • 3. secondary waste treatment. t i công ño n x lý nư c th i th c p.Activator: A chemical added to a pesticide to Ho t ch t: Hóa ch t tăng ho t tính cho thu cincrease its activity. tr sâu.Active Ingredient: In any pesticide product, the Ho t t : Thành ph n trong thu c tr sâu có thcomponent that kills, or otherwise controls, tiêu di t, ki m soát ho c nh m vào sâu b .target pests. Pesticides are regulated primarily on Thu c tr sâu ñư c ñi u ti t d a trên các ho tthe basis of active ingredients. t .Activity Plans: Written procedures in a schools Sơ ñ ho t tính: Sơ ñ qu n lí amiăng trongasbestos-management plan that detail the steps a trư ng h c chi ti t hóa các bư c mà Cơ quanLocal Education Agency (LEA) will follow in giáo d c ñ a phương (LEA) s áp d ng choperforming the initial and additional cleaning, vi c làm s ch ban ñ u và b sung, th c hi noperation and maintenance-program tasks; chương trình ho t ñ ng và b o dư ng, giám sátperiodic surveillance; and reinspection required ñ nh kỳ, và tái ki m tra theo ð o lu t ñ i phóby the Asbestos Hazard Emergency Response kh n c p nguy h i do amiăng (AHERA).Act (AHERA).Acute Exposure: A single exposure to a toxic Phơi nhi m c p tính: M t ti p xúc ñơn nh tsubstance which may result in severe biological v i ch t ñ c có th gây ra tác h i sinh h c ho charm or death. Acute exposures are usually t vong. Các trư ng h p phơi nhi m c p tínhcharacterized as lasting no longer than a day, as thư ng kéo dài không quá m t ngày n u so v icompared to longer, continuing exposure over a phơi nhi m ti p di n dài hơn trong m t kho ngperiod of time. th i gian.Acute Toxicity: The ability of a substance to ð c c p tính: Kh năng m t ch t gây ra nh ngcause severe biological harm or death soon after tác h i sinh h c nghiêm tr ng ho c t vonga single exposure or dose. Also, any poisonous không bao lâu sau khi nhi m ho c dùng m teffect resulting from a single short-term li u ñơn nh t. Cũng là hi u ng ng ñ c doexposure to a toxic substance. (See: chronic ti p xúc v i ñ c ch t trong th i gian ng n.toxicity, toxicity.) (Xem: ñ c mãn tính, ñ ñ c)Adaptation: Changes in an organisms S thích nghi: Nh ng thay ñ i v c u trúcphysiological structure or function or habits that ho c ch c năng sinh lý hay các thói quen c aallow it to survive in new surroundings. m t cơ th cho phép cơ th này có th s ng trong môi trư ng m i.Add-on Control Device: An air pollution Thi t b ki m soát b tr : M t công c ki mcontrol device such as carbon absorber or soát ô nhi m không khí như máy h p thincinerator that reduces the pollution in an cacbon hay máy ñ t rác, có công d ng làmexhaust gas. The control device usually does not gi m ô nhi m khí th i. Thi t b ki m soát nàyaffect the process being controlled and thus is thư ng không nh hư ng ñ n quy trình ñang"add-on" technology, as opposed to a scheme to ñư c ki m soát và vì v y ch là công ngh “ñ pcontrol pollution through altering the basic thêm”, trái v i k ho ch là nh m ki m soát ôprocess itself. nhi m thông qua vi c thay ñ i c quy trình cơ b n.Adequately Wet: Asbestos containing material m v a: Amiăng ñư c tr n ho c th m v i m tthat is sufficiently mixed or penetrated with lư ng ch t l ng v a ñ ñ ngăn s th t thoát 3
  • 4. liquid to prevent the release of particulates. các vi h t.Administered Dose: In exposure assessment, the Li u quy ñ nh: Trong ñánh giá phơi nhi m, làamount of a substance given to a test subject lư ng ch t dùng cho ñ i tư ng th nghi m(human or animal) to determine dose-response (ngư i ho c ñ ng v t) ñ xác ñ nh m i liên hrelationships. Since exposure to chemicals is gi a li u lư ng và ph n ng. Vi c ti p xúc v iusually inadvertent, this quantity is often called các hóa ch t thư ng là do sơ xu t nên li u nàypotential dose. còn ñư c g i là li u ti m tàng.Administrative Order: A legal document L nh qu n lí: Văn b n pháp lý do EPA bansigned by EPA directing an individual, business, hành hư ng d n cá nhân, doanh nghi p, ho cor other entity to take corrective action or refrain ñ i tư ng khác th c hi n hành ñ ng hi u ch nhfrom an activity. It describes the violations and ho c ki m ch ho t ñ ng c a mình. Lu t mô tactions to be taken, and can be enforced in court. các vi ph m và nh ng hành ñ ng ñư c ti nSuch orders may be issued, for example, as a hành và có th bu c ph i tuân th t i toà.result of an administrative complaint whereby Nh ng l nh như th có th ñư c ban hành khithe respondent is ordered to pay a penalty for có ñơn kêu hành chính và b cáo b bu c ph iviolations of a statute. n p ph t do vi ph m lu t.Administrative Order On Consent: A legal L nh qu n lí thông qua th a thu n: M tagreement signed by EPA and an individual, th a thu n pháp lý do EPA và m t cá nhân,business, or other entity through which the doanh nghi p ho c ñ i tư ng khác ký. Thôngviolator agrees to pay for correction of qua th a thu n này ngư i vi ph m ñ ng ý n pviolations, take the required corrective or ph t, làm s ch l i môi trư ng, gi m b t phátcleanup actions, or refrain from an activity. It th i. ð o lu t này còn cho bi t các hành ñ ngdescribes the actions to be taken, may be subject mang tính dân s , có th là ch ñ c n l y ýto a comment period, applies to civil actions, and ki n công chúng, có th bu c ph i tuân th t ican be enforced in court. tòa.Administrative Procedures Act: A law that ð o lu t qu n lí hành chính: ð o lu t nêu rõspells out procedures and requirements related to các th t c và yêu c u có liên quan ñ n vi cthe promulgation of regulations. công b các lu t l .Administrative Record: All documents which H sơ qu n lí: T t c các tài li u do EPA xemEPA considered or relied on in selecting the xét trong vi c sàng l c các hành ñ ng ph nresponse action at a Superfund site, culminating ng, mà trong ñó ñáng chú ý nh t là h sơ vin the record of decision for remedial action or, quy t ñ nh tr li u hay b n ghi nh vi c tr l ian action memorandum for removal actions. nguyên tr ng môi trư ng.Adsorption: Removal of a pollutant from air or S h p thu: S lo i b m t ch t gây ô nhi mwater by collecting the pollutant on the surface kh i không khí hay nư c b ng cách thu ch t ôof a solid material; e.g., an advanced method of nhi m trên b m t c a m t v t li u r n, ví dtreating waste in which activated carbon removes như phương pháp x lý nư c th i cao c p trongorganic matter from waste-water. ñó cacbon ho t hoá lo i b ch t h u cơ kh i nư c th i.Adulterants: Chemical impurities or substances T p ch t: Các ch t ho c t p ch t hóa h c, theothat by law do not belong in a food, or pesticide. lu t, không có trong th c ph m ho c thu c tr sâu. 4
  • 5. Adulterated: 1. Any pesticide whose strength or Có t p ch t: 1. Thu c tr sâu có ñ m nh vàpurity falls below the quality stated on its label. ñ tinh khi t th p hơn so v i ghi trên nhãn. 2.2. A food, feed, or product that contains illegal Th c ph m cho ngư i, ñ ng v t ho c s n ph mpesticide residues. có ch a dư lư ng thu c tr sâu không cho phép.Advanced Treatment: A level of wastewater Phương pháp x lý cao c p: M c ñ x lýtreatment more stringent than secondary nư c th i ch t ch hơn x lý th c p, ñòi h itreatment; requires an 85-percent reduction in ph i gi m ñư c 85% n ng ñ các ch t ô nhi mconventional pollutant concentration or a thông thư ng hay gi m thi u ñáng k nh ngsignificant reduction in non- conventional ch t ô nhi m ñ c bi t. Phương pháp này ñôipollutants. Sometimes called tertiary treatment. khi ñư c g i là giai ño n x lý tam c p.Advanced Wastewater Treatment: Any Phương pháp x lý nư c th i cao c p: M itreatment of sewage that goes beyond the quy trình x lý nư c th i di n ra sau giai ño nsecondary or biological water treatment stage x lý th c p hay x lý sinh h c ch t th i baoand includes the removal of nutrients such as g m vi c lo i b các dư ng ch t như ph t pho,phosphorus and nitrogen and a high percentage nitơ và m t t l l n các ch t r n lơ l ng.of suspended solids. (See: Primary, Secondary (Xem: x lý sơ c p, th c p.)Treatment.)Adverse Effects Data: FIFRA requires a D li u tác h i: FIFRA yêu c u ngư i ñăng kýpesticide registrant to submit data to EPA on any thu c tr sâu cung c p d li u cho EPA v b tstudies or other information regarding kỳ nghiên c u ho c thông tin có liên quan ñ nunreasonable adverse effects of a pesticide at any các tác h i c a thu c b t kỳ lúc nào sau khitime after its registration. ñăng ký.Advisory: A non-regulatory document that Thông tin ch d n: M t tài li u không ñi ucommunicates risk information to those who ch nh cho bi t các thông tin r i ro cho nh ng aimay have to make risk management decisions. th c hi n công tác qu n lí r i ro.Aerated Lagoon: A holding and/or treatment Phá s c khí: M t h ch a hay x lý dùng ñpond that speeds up the natural process of ñ y nhanh quá trình phân hu sinh h c tbiological decomposition of organic waste by nhiên các ch t th i h u cơ b ng cách kích thíchstimulating the growth and activity of bacteria ñ tăng trư ng và ho t tính c a vi khu n phânthat degrade organic waste. hu ch t th i h u cơ.Aeration: A process which promotes biological S s c khí: Quá trình thúc ñ y s phân h ydegradation of organic matter in water. The sinh h c c a nh ng ch t h u cơ trong nư c.process may be passive (as when waste is Quá trình này có th mang tính b ñ ng (nhưexposed to air), or active (as when a mixing or khi ch t th i ti p xúc v i không khí) ho cbubbling device introduces the air). mang tính ch ñ ng (khi m t thi t b tr n ho c th i b t ñưa không khí vào nư c.)Aeration Tank: A chamber used to inject air B s c khí: Khoang dùng ñ bơm không khíinto water. vào trong nư c.Aerobic: Life or processes that require, or are Tính hi u khí: S s ng ho c quá trình c n,not destroyed by, the presence of oxygen. (See: hay không b nh hư ng b i s có m t c aAnaerobic.) oxy. ( Xem: k khí.) 5
  • 6. Aerobic Treatment: Process by which microbes X lý hi u khí: Quá trình vi khu n phân gi idecompose complex organic compounds in the nh ng h p ch t h u cơ ph c t p v i s có m tpresence of oxygen and use the liberated energy c a oxy và nh năng lư ng gi i phóng ñ táifor reproduction and growth. (Such processes sinh và phát tri n. (Nh ng quá trình như v yinclude extended aeration, trickling filtration, g m vi c s c khí kéo dài, l c nh gi t, và dùngand rotating biological contactors.) b ti p xúc sinh h c rotor quay)Aerosol: (1). Small droplets or particles Sol khí: (1). Nh ng gi t li ti hay nh ng h t lơsuspended in the atmosphere, typically l ng trong khí quy n, thư ng có ch a lưucontaining sulfur. They are usually emitted huỳnh, ñư c phát ra t nhiên (vd: khi núi l anaturally (e.g., in volcanic eruptions) and as the phun) và là k t qu nh ng ho t ñ ng c a conresult of anthropogenic (human) activities such ngư i như vi c ñ t nhiên li u hoá th ch. (2)as burning fossil fuels. (2) The pressurized gas Khí nén dùng ñ ñ y các h p ch t ra kh i bìnhused to propel substances out of a container. (3) ch a. (3) M t ch t b chia nh lơ l ng trongA finely divided material suspended in air or không khí hay môi trư ng khí khác.other gaseous environment.Affected Landfill: Under the Clean Air Act, Bãi rác b ô nhi m: Theo ð o lu t không khílandfills that meet criteria for capacity, age, and s ch, là các bãi rác ñã quá t i, quá th i h n semissions rates set by the EPA. They are d ng và t l khí th i vư t quá m c qui ñ nhrequired to collect and combust their gas c a EPA. Khí th i ra ph i ñư c gom ñ t.emissions.Affected Public: 1.The people who live and/or Vùng dân cư b ô nhi m: 1. Dân cư s ng ho cwork near a hazardous waste site. 2. The human làm vi c g n khu v c ch t th i nguy hi m. 2.population adversely impacted following Dân cư b nh hư ng sau khi ti p xúc v i ch texposure to a toxic pollutant in food, water, air, ô nhi m ñ c có trong th c ph m, nư c, khôngor soil. khí ho c ñ t.Afterburner: In incinerator technology, a burner B ph n ñ t sau: Trong k thu t lò ñ t, m tlocated so that the combustion gases are made to bu ng ñ t ñư c b trí sao cho khí ñ t ph i ñipass through its flame in order to remove smoke qua ng n l a ñ kh khói và mùi. Bu ng ñ tand odors. It may be attached to or be separated này có th g n li n hay tách r i kh i lò ñ t.from the incinerator.Age Tank: A tank used to store a chemical H th i v : H dùng ñ ch a dung d ch hóasolution of known concentration for feed to a h c có n ng ñ nh t ñ nh ñ cho ch y qua hchemical feeder. Also called a day tank. cung c p hóa ch t. Còn g i là h s d ng trong ngày.Agent: Any physical, chemical, or biological Tác nhân: M t th c th v t lý, hay hóa h c,entity that can be harmful to an organism. sinh h c b t kỳ có th có h i cho sinh v t.Agent Orange: A toxic herbicide and defoliant Ch t ñ c màu da cam: Thu c di t c và thu cused in the Vietnam conflict, containing 2,4,5- phát quang dùng trong chi n tranh Vi t Nam,trichlorophen- oxyacetic acid (2,4,5-T) and 2-4 ch a axít triclorophen- ôxiacêtic (2,4,5-T) vàdichlorophen-oxyacetic acid (2,4-D) with trace axít ñiclorôphen- ôxiacêtic (2,4-D) v i lư ngamounts of dioxin. nh dioxin. 6
  • 7. Agricultural Pollution: Farming wastes, Ô nhi m nông nghi p: Các ch t th i nôngincluding runoff and leaching of pesticides and nghi p g m có dòng ch y ra và s rò r thu cfertilizers; erosion and dust from plowing; tr sâu, phân bón; s xói mòn và b i do càyimproper disposal of animal manure and x i; vi c v t b xác và ch t th i ñ ng v tcarcasses; crop residues, and debris. không ñúng cách; l p ñ t sau v mùa và rác ru ng.Agroecosystem: Land used for crops, pasture, H sinh thái nông nghi p: ð t dùng cho tr ngand livestock; the adjacent uncultivated land that tr t, chăn nuôi; ñ t chưa khai phá k bên cungsupports other vegetation and wildlife; and the c p dinh dư ng cho các th c v t và ñ ng v tassociated atmosphere, the underlying soils, hoang dã; b u không khí, các l p ñ t bên dư i,groundwater, and drainage networks. nư c ng m và m ng lư i thoát nư c.AHERA Designated Person (ADP): A person Ngư i b nhi m theo AHERA (ADP): Ngư idesignated by a Local Education Agency to do Cơ quan Giáo d c ð a phương b nhi m ñensure that the AHERA requirements for ñ m b o các yêu c u c a AHERA v qu n lí vàasbestos management and abatement are gi m th i amiăng.properly implemented.Air Binding: Situation where air enters the filter ði m ngh t khí: V trí không khí ñi vào môimedia and harms both the filtration and trư ng l c, gây h i cho c quá trình l c l n quábackwash processes. trình r a ngư c.Air Changes Per Hour (ACH): The movement ð thay ñ i không khí m i gi (ACH): Sof a volume of air in a given period of time; if a chuy n ñ ng c a m t kh i không khí tronghouse has one air change per hour, it means that m t th i gian cho trư c. N u m t ngôi nhà cóthe air in the house will be replaced in a one- AHC=1, ñi u ñó có nghĩa là không khí tronghour period. nhà s ñư c thay th theo chu kỳ m i gi m t l n.Air Cleaning: Indoor-air quality-control strategy Làm s ch không khí: Phương pháp ki m soátto remove various airborne particulates and/or ch t lư ng không khí trong nhà ñ lo i bgases from the air. Most common methods are nh ng vi h t lơ l ng ho c các khí có trongparticulate filtration, electrostatic precipitation, không khí. Các phương pháp ph bi n nh t làand gas adsorption. l c h t, làm k t t a tĩnh ñi n hay h p thu khí.Air Contaminant: Any particulate matter, gas, Ch t nhi m b n không khí: B t c lo i h t,or combination thereof, other than water vapor. khí, hay ch t k t h p nào, ngo i tr hơi nư c.(See: air pollutant.) (Xem: ch t ô nhi m không khí)Air Curtain: A method of containing oil spills. Màn khí: M t phương pháp ch a d u loang.Air bubbling through a perforated pipe causes an Không khí th i qua ng b ñ c l t o m t dòngupward water flow that slows the spread of oil. It ch y hư ng lên làm ch m s lan t a d u.can also be used to stop fish from entering Phương pháp này cũng ñư c dùng ñ ngănpolluted water. không cho cá vào vùng nư c b ô nhi m.Air Exchange Rate: The rate at which outside T c ñ trao ñ i khí: T c ñ không khí bênair replaces indoor air in a given space. ngoài thay th không khí bên trong.Air Gap: Open vertical gap or empty space that L h ng không khí: L h ng th ng m r ngseparates drinking water supply to be protected hay kho ng không ngăn cách h th ng cung 7
  • 8. from another water system in a treatment plant or c p nư c u ng c n ñư c b o v kh i m t hother location. The open gap protects the th ng nư c khác trong m t nhà máy x lý haydrinking water from contamination by backflow các nơi khác. L h ng này b o v nư c u ngor back siphonage. kh i s nhi m b n do dòng ch y ngư c.Air Handling Unit: Equipment that includes a Thi t b x lý không khí: Thi t b bao g mfan or blower, heating and/or cooling coils, qu t hay ng th i, cu n sư i hay cu n làmregulator controls, condensate drain pans, and air l nh, b ph n ñi u ti t, ñĩa tiêu ngưng t và bfilters. l c khí.Air Mass: A large volume of air with certain Kh i khí: M t lư ng không khí l n v i nh ngmeteorological or polluted characteristics; e.g., a ñ c tính khí tư ng hay ô nhi m; ví d , sheat inversion or smogginess while in one ngh ch chuy n nhi t hay sương mù m t ñ alocation. The characteristics can change as the ñi m. Nh ng ñ c tính này có th thay ñ i khiair mass moves away. kh i khí di chuy n.Air Monitoring: (See: monitoring) Giám sát khí: (Xem: s giám sát)Air/Oil Table: The surface between the vadose Gương d u/khí: B m t gi a t ng nư c c n vàzone and ambient oil; the pressure of oil in the t ng d u bao; áp su t d u trong trung gian x pporous medium is equal to atmospheric pressure. này b ng v i áp su t không khí.Air Padding: Pumping dry air into a container to Làm ñ m khí: Vi c bơm khí khô vào bìnhassist with the withdrawal of liquid or to force a ch a ñ hút m ho c ép khí hóa l ng, ch ngliquefied gas such as chlorine out of the h n như ñ y khí clo ra kh i bình ch a.container.Air Permeability: Permeability of soil with Th m th u khí: Tính th m khí c a ñ t. Quanrespect to air. Important to the design of soil-gas tr ng ñ i v i b n kh o sát khí-ñ t. ðư c ñosurveys. Measured in darcys or centimeters-per- b ng darcy hay cm/giây.second.Air Plenum: Any space used to convey air in a Kho ng thông khí: B t kỳ kho ng không nàobuilding, furnace, or structure. The space above a dùng ñ d n không khí vào trong nhà, lò sư isuspended ceiling is often used as an air plenum. hay m t công trình. Kho ng không phía trên tr n treo thư ng ñư c s d ng làm kho ng thông khí.Air Pollutant: Any substance in air that could, Ch t ô nhi m không khí: M t ch t b t kìin high enough concentration, harm man, other trong không khí có kh năng làm h i conanimals, vegetation, or material. Pollutants may ngư i, ñ ng th c v t hay v t ch t khi n nginclude almost any natural or artificial ñ cao. Nh ng ch t ô nhi m bao g m h u nhưcomposition of airborne matter capable of being m i h n h p, t nhiên hay nhân t o, các ch t lơairborne. They may be in the form of solid l ng trong không khí. Chúng có th d ng h tparticles, liquid droplets, gases, or in r n, gi t li ti hay c hai. Thông thư ng thu ccombination thereof. Generally, they fall into hai nhóm chính: (1) nh ng ch t ñư c th i ratwo main groups: (1) those emitted directly from tr c ti p t nh ng ngu n có th xác ñ nh ñư cidentifiable sources and (2) those produced in the và (2) nh ng ch t ñư c t o ra trong không khíair by interaction between two or more primary do s tương tác c a hai hay nhi u ch t ô nhi m 8
  • 9. pollutants, or by reaction with normal ban ñ u hay do ph n ng v i các thành ph natmospheric constituents, with or without thông thư ng có trong khí quy n, có hay khôngphotoactivation. Exclusive of pollen, fog, and có s kích ho t ánh sáng. Tr ph n hoa, sươngdust, which are of natural origin, about 100 mù và b i do có ngu n g c t t nhiên, ngư icontaminants have been identified. Air pollutants ta ñã xác ñ nh ñư c kho ng 100 ch t gây ôare often grouped in categories for ease in nhi m. Các ch t ô nhi m không khí thư ngclassification; some of the categories are: solids, ñư c x p vào các nhóm ñ ti n cho vi c phânsulfur compounds, volatile organic chemicals, lo i. M t s nhóm như: ch t r n, h p ch t lưuparticulate matter, nitrogen compounds, oxygen huỳnh, hóa ch t h u cơ d bay hơi, h p ch tcompounds, halogen compounds, radioactive nitơ, h p ch t oxi, h p ch t halogen, h p ch tcompound, and odors. phóng x và ch t gây mùi.Air Pollution: The presence of contaminants or S ô nhi m không khí: S hi n di n c a cácpollutant substances in the air that interfere with ch t gây ô nhi m trong không khí tác ñ ng ñ nhuman health or welfare, or produce other s c kh e và l i ích c a con ngư i, hay gây raharmful environmental effects. nh ng tác ñ ng có h i cho môi trư ng.Air Pollution Control Device: Mechanism or Thi t b ki m soát ô nhi m không khí: Cơequipment that cleans emissions generated by a ch hay thi t b làm s ch khí th i t m t ngu nsource (e.g., an incinerator, industrial nào ñó (vd: lò thiêu, ng khói công nghi p haysmokestack, or an automobile exhaust system) h th ng th i khí c a ñ ng cơ) b ng cách lo iby removing pollutants that would otherwise be b các ch t ô nhi m có th th i vào khí quy n.released to the atmosphere.Air Pollution Episode: A period of abnormally H i ño n ô nhi m không khí: Th i kỳ n nghigh concentration of air pollutants, often due to ñ các ch t gây ô nhi m không khí cao b tlow winds and temperature inversion, that can thư ng gây ra b nh t t có th d n ñ n t vong.cause illness and death. (See: pollution.) Thông thư ng, hi n tư ng này x y ra do gió y u và nhi t ñ xu ng th p. (Xem: s ô nhi m.)Air Quality Control Region: Defined area used Vùng ki m soát ch t lư ng khí: Vùng ñư cto control the level of air pollutants. gi i h n ñ ki m soát m c ñ ch t gây ô nhi m không khí.Air Quality Standards: The level of air M c chu n ch t lư ng không khí: M c ñpollutants prescribed by regulations that are not các ch t ô nhi m không khí theo lu t ñ nhbe exceeded during a given time in a defined không ñư c phép vư t quá gi i h n trong m tarea. th i gian và không gian xác ñ nh.Air Quality Criteria: The levels of pollution Chu n ch t lư ng không khí: M c ñ ôand lengths of exposure above which adverse nhi m và th i gian ti p xúc mà khi vư t qua shealth and welfare effects may occur. gây tác h i ñ n s c kh e và l i ích.Air Sparging: Injecting air or oxygen into an R y khí: Bơm không khí hay oxi vào t ngaquifer to strip or flush volatile contaminants as ng m nư c ñ tách hay r a b các ch t ôair bubbles up through the ground water and is nhi m d bay hơi vì khí s i b t qua nư c ng mcaptured by a vapor extraction system. b gi l i b ng m t h th ng chi t hơi nư c. 9
  • 10. Air Stripping: A treatment system that removes Tách khí: H th ng x lý lo i b nh ng h pvolatile organic compounds (VOCs) from ch t h u cơ d bay hơi ra kh i ngu n nư ccontaminated ground water or surface water by ng m hay nư c m t b ô nhi m b ng cách épforcing an airstream through the water and lu ng không khí ñi qua nư c làm các h p ch tcausing the compounds to evaporate. y bay hơi.Air Toxics: Any air pollutant for which a Ch t ñ c khí: B t kỳ ch t ô nhi m không khínational ambient air quality standard (NAAQS) nào n m ngoài chu n qu c gia v ch t lư ngdoes not exist (i.e., excluding ozone, carbon không khí bao quanh (NAAQS) (ngo i trmonoxide, PM-10, sulfur dioxide, nitrogen ôzôn, CO, PM-10, SO2, NO2) có th gây ungoxide) that may reasonably be anticipated to thư, b nh hô h p, b nh tim m ch, ho c táccause cancer; respiratory, cardiovascular, or ñ ng lên s phát tri n; gây r i lo n sinh s n,developmental effects; reproductive r i lo n th n kinh, ñ t bi n gen di truy n, haydysfunctions, neurological disorders, heritable nh ng nh hư ng nghiêm tr ng, mãn tính, c pgene mutations, or other serious or irreversible tính ñ i v i s c kho c a con ngư i.chronic or acute health effects in humans.Airborne Particulates: Total suspended H t bay : Toàn b nh ng phân t c c nh lơparticulate matter found in the atmosphere as l ng trong không khí d ng h t r n hay gi tsolid particles or liquid droplets. Chemical nh li ti. Thành ph n hóa h c c a các h t nàycomposition of particulates varies widely, r t khác nhau tùy thu c vào ñ a ñi m và th idepending on location and time of year. Sources gian trong năm. Ngu n h t bay g m có: b i,of airborne particulates include: dust, emissions khí th i t nh ng nhà máy công nghi p, s nfrom industrial processes, combustion products ph m ñ t t than và g , s n ph m ñ t có liênfrom the burning of wood and coal, combustion quan ñ n khí th i ñ ng cơ xe và các ñ ng cơproducts associated with motor vehicle or non- khác không dùng trong giao thông ñư ng b ,road engine exhausts, and reactions to gases in và các ph n ng v i khí có trong khí quy n.the atmosphere.Airborne Release: Release of any pollutant into Phóng th i bay: S phóng th i ch t ô nhi mthe air. vào không khí.Alachlor: A herbicide, marketed under the trade Clo Ala: M t lo i thu c di t c , ñư c bán trênname Lasso, used mainly to control weeds in th trư ng v i thương hi u Lasso, s d ng chcorn and soy- bean fields. y u ñ ki m soát c d i các cánh ñ ng tr ng b p và ñ u nành.Alar: Trade name for daminozide, a pesticide Alar: Tên thương hi u dành cho daminozide,that makes apples redder, firmer, and less likely m t lo i thu c tr sâu làm cho táo ñ hơn, giònto drop off trees before growers are ready to pick hơn và ít b r ng trư c khi thu ho ch. Thu cthem. It is also used to a lesser extent on peanuts, cũng ñư c s d ng cho ñ u ph ng, anh ñàotart cherries, concord grapes, and other fruits. chát, nho và các lo i trái cây khác.Aldicarb: An insecticide sold under the trade Aldicarb: M t lo i thu c tr sâu ñư c bán v iname Temik. It is made from ethyl isocyanate. tên thương hi u Temik, ch t o t izoxianat êtylic.Algae: Simple rootless plants that grow in sunlit T o: Th c v t ñơn gi n không có r , phát tri nwaters in proportion to the amount of available t l v i lư ng ch t dinh dư ng có s n trongnutrients. They can affect water quality adversely vùng nư c ng p n ng. T o có th nh hư ng 10
  • 11. by lowering the dissolved oxygen in the water. b t l i ñ n ch t lư ng nư c do làm gi m lư ngThey are food for fish and small aquatic animals. oxi hòa tan trong nư c. T o là th c ăn cho cá và ñ ng v t th y sinh.Algal Blooms: Sudden spurts of algal growth, S bùng n rong t o: S phát tri n tăng v twhich can affect water quality adversely and ñ t ng t c a t o, có th nh hư ng b t l i ñ nindicate potentially hazardous changes in local ch t lư ng nư c và cho th y nh ng thay ñ i cówater chemistry. h i ti m tàng trong thành ph n hóa h c c a nư c trong khu v c.Algicide: Substance or chemical used Thu c di t t o: H p ch t hay hóa ch t chuyênspecifically to kill or control algae. dùng ñ di t hay ki m soát t o.Aliquot: A measured portion of a sample taken Ph n phân ư c: M t ph n m u th ñư c ñ nhfor analysis. One or more aliquots make up a lư ng dùng cho vi c phân tích. M t hay nhi usample. ph n phân ư c t o thành m t m u th .Alkaline: The condition of water or soil which Có tính ki m: Tr ng thái nư c hay ñ t có ch acontains a sufficient amount of alkali substance m t lư ng ki m ñ làm tăng ñ pH lên trên 7.to raise the pH above 7.0.Alkalinity: The capacity of bases to neutralize ð ki m: Kh năng trung hòa axit c a cácacids. An example is lime added to lakes to bazơ. Ví d như vôi ñư c cho vào h ñ làmdecrease acidity. gi m ñ axit.Allergen: A substance that causes an allergic Ch t gây d ng: M t ch t gây ra ph n ng dreaction in individuals sensitive to it. ng cho nh ng cá th nh y c m v i nó.Alluvial: Relating to and/or sand deposited by Phù sa: Cát và/ho c các ch t l ng ñ ng l i b iflowing water. nư c ch y.Alternate Method: Any method of sampling Phương pháp thay th : B t kỳ phương phápand analyzing for an air or water pollutant that is l y m u và phân tích ch t gây ô nhi m khôngnot a reference or equivalent method but that has khí hay nư c nào, mà không ph i là phươngbeen demonstrated in specific cases-to EPAs pháp tham chi u hay tương ñương, nhưng ñãsatisfaction-to produce results adequate for ñư c ch ng minh trong nh ng trư ng h p ccompliance monitoring. th – ñáp ng yêu c u c a EPA – nh m ñưa ra k t qu phù h p v i s giám sát tuân th .Alternative Compliance: A policy that allows Tuân th thay th : M t chính sách cho phépfacilities to choose among methods for achieving các cơ s l a ch n trong s các phương phápemission-reduction or risk-reduction instead of gi m b t phát th i ho c gi m b t r i ro thaycommand-and-control regulations that specify cho các quy ñ nh ki m sát có ñ nh rõ tiêustandards and how to meet them. Use of a chu n và cách th c ñ phù h p v i nh ng tiêutheoretical emissions bubble over a facility to chu n ñó. Là dùng s s i tăm mang tính lýcap the amount of pollution emitted while thuy t ñ gi i h n lư ng ô nhi m t a ra trongallowing the company to choose where and how khi v n cho phép cơ s ch n l a nơi ch n và(within the facility) it complies. (See: bubble, cách th c tuân th (bên trong cơ s ñó). (Xem:emissions trading.) s s i tăm, mua bán phát th i) 11
  • 12. Alternative Fuels: Substitutes for traditional Nhiên li u thay th : Nh ng ch t thay th ch tliquid, oil-derived motor vehicle fuels like l ng truy n th ng, nhiên li u chuy n hoá tgasoline and diesel. Includes mixtures of d u dùng cho ñ ng cơ xe như xăng và d ualcohol-based fuels with gasoline, methanol, ñiêzen. G m các h n h p nhiên li u c n v iethanol, compressed natural gas, and others. xăng, rư u mêtylic, rư u êtylic, khí nén t nhiên và các ch t khác.Alternative Remedial Contract Strategy Th u khoán chi n lư c cho h p ñ ng tr li uContractors: Government contractors who thay th : Các nhà th u khoán c a chính phprovide project management and technical cung c p nh ng d ch v k thu t và qu n lý dservices to support remedial response activities án ñ giúp các ho t ñ ng tr li u thay th t iat National Priorities List sites. các ñ a ñi m trong Danh sách ưu tiên qu c gia.Ambient Air Quality Standards: (See: Criteria Tiêu chu n ch t lư ng không khí baoPollutants and National Ambient Air Quality quanh: (Xem: các ch t ô nhi m tiêu chu n vàStandards.) nh ng tiêu chu n qu c gia v ch t lư ng không khí bao quanh).Ambient Air: Any unconfined portion of the Không khí bao quanh: Ph n khí quy n b t kỳatmosphere: open air, surrounding air. không b gi i h n: không khí ngoài tr i, không khí xung quanh.Ambient Measurement: A measurement of the S ño lư ng bao quanh: Vi c ño lư ng n ngconcentration of a substance or pollutant within ñ m t ch t hay m t tác nhân gây ô nhi mthe immediate environs of an organism; taken to trong vùng c n trung gian bao quanh sinh v t.relate it to the amount of possible exposure. ðư c ti n hành ñ liên h v i lư ng phơi nhi m có th x y ra.Ambient Medium: Material surrounding or Trung gian bao quanh: Nh ng ch t baocontacting an organism (e.g., outdoor air, indoor quanh ho c ti p xúc v i m t sinh v t (ví dair, water, or soil), through which chemicals or như không khí ngoài tr i, không khí trong nhà,pollutants can reach the organism. (See: nư c và ñ t), thông qua các môi trư ng ñó cácBiological Medium, Environmental Medium.) hóa ch t và ch t ô nhi m có th ti p c n sinh v t. (Xem: trung gian sinh h c, trung gian môi trư ng).Ambient Temperature: Temperature of the Nhi t ñ bao quanh: Nhi t ñ c a không khísurrounding air or other medium. hay c a các môi trư ng trung gian khác.Amprometric Titration: A way of measuring Phương pháp chu n ñ Amprometric: Cáchconcentrations of certain substances in water ño n ng ñ các ch t có trong nư c b ng cáchusing an electric current that flows during a cho dòng ñi n ch y qua khi có ph n ng hóachemical reaction. h c x y ra.Anaerobic: A life or process that occurs in, or is K khí: S s ng hay quá trình x y ra, khôngnot destroyed by, the absence of oxygen. nh hư ng b i s thi u khí ôxy.Anaerobic Decomposition: Reduction of the net S phân hu k khí: Quá trình x y ra khi cácenergy level and change in chemical composition vi sinh v t trong môi trư ng không có oxy làmof organic matter caused by microorganisms in gi m m c năng lư ng th c và thay ñ i thành 12
  • 13. an oxygen-free environment. ph n hóa h c c a ch t h u cơ.Animal Dander: Tiny scales of animal skin, a L p s ng ñ ng v t: V y nh trên da ñ ng v t,common indoor air pollutant. m t tác nhân ph bi n gây ô nhi m không khí trong nhà .Animal Studies: Investigations using animals as Nghiên c u ñ ng v t: Các cu c ñi u tra ssurrogates for humans with the expectation that d ng ñ ng v t thay th cho con ngư i v ithe results are pertinent to humans. mong mu n có ñư c k t qu thích h p v i con ngư i.Anisotropy: In hydrology, the conditions under B t ñ ng hư ng: Trong th y h c, là tr ng tháiwhich one or more hydraulic properties of an mà t i ñó m t hay nhi u th y tính c a t ngaquifer vary from a reference point. ng m nư c bi n ñ i so v i ñi m tham chi u.Annular Space, Annulus: The space between Kho ng cách hình vòng, vòng n : Kho ngtwo concentric tubes or casings, or between the cách gi a hai ng ñ ng tâm ho c 2 v b c,casing and the borehole wall. ho c gi a v b c ñ n thành l khoang trong lòng ñ t.Antagonism: Interference or inhibition of the S ñ i kháng: S va ch m ho c c ch hi ueffect of one chemical by the action of another. ng c a m t ch t hoá h c do s tác ñ ng c a m t ch t khác.Antarctic "Ozone Hole": Refers to the seasonal L th ng t ng ôzôn Nam c c: Ch s suydepletion of ozone in the upper atmosphere gi m theo mùa c a t ng ozone thu c t ng caoabove a large area of Antarctica. (See: Ozone khí quy n trên m t vùng r ng l n Nam c c.Hole.) (Xem: l th ng t ng ôzôn)Anti-Degradation Clause: Part of federal air ði u kho n ch ng suy thoái: M t ph n nh ngquality and water quality requirements yêu c u liên bang v ch t lư ng nư c và khôngprohibiting deterioration where pollution levels khí, ngăn ch n s x u ñi do m c ô nhi m vư tare above the legal limit. quá gi i h n h p pháp.Anti-Microbial: An agent that kills microbes. Ch t ch ng khu n: Nh ng tác nhân có kh năng tiêu di t vi khu n.Applicable or Relevant and Appropriate Nh ng yêu c u thích h p có th ng d ngRequirements (ARARs): Any state or federal hay c n thi t (ARARs): Là b t kỳ ñ o lu tstatute that pertains to protection of human life c a ti u bang ho c liên bang có g n li n v iand the environment in addressing specific vi c b o v con ngư i và môi trư ng trongconditions or use of a particular cleanup nh ng ñi u ki n riêng bi t ho c s d ng ktechnology at a Superfund site. thu t d n s ch c th t i m t ñ a ñi m Superfund.Applied Dose: In exposure assessment, the Li u lư ng ng d ng: Trong ñánh giá phơiamount of a substance in contact with the nhi m, là lư ng ch t ti p xúc ranh gi i th mprimary absorption boundaries of an organism hút chính c a m t cơ quan (như da, mô ph i,(e.g., skin, lung tissue, gastrointestinal track) and rãnh d dày- ru t) và s n sàng th m hút.available for absorption.Aqueous Solubility: The maximum Tính tan trong nư c: Hàm lư ng t i ña c aconcentration of a chemical that will dissolve in m t hóa ch t hòa tan trong nư c tinh khi t t i 13
  • 14. pure water at a reference temperature. nhi t ñ tham chi u.Aquifer: An underground geological formation, T ng ng m nư c: M t hay m t nhóm cácor group of formations, containing water. Are thành h ñ a ch t dư i ñ t có ch a nư c. T ngsources of groundwater for wells and springs. ng m nư c là ngu n nư c ng m c a gi ng, su i.Aquifer Test: A test to determine hydraulic Ki m tra t ng ng m nư c: M t lo i xétproperties of an aquifer. nghi m nh m xác ñ nh th y tính c a m t t ng ng m nư c.Aquitard: Geological formation that may L p ch a nư c: Thành h ñ a ch t có ch acontain groundwater but is not capable of nư c ng m nhưng không có kh năng chuy ntransmitting significant quantities of it under nh ng lư ng nư c ñáng k dư i d c th y l cnormal hydraulic gradients. May function as bình thư ng. Cũng có ch c năng như l p gi iconfining bed. h n.Architectural Coatings: Coverings such as L p ph ki n trúc: L p ph ngoài như sơn vàpaint and roof tar that are used on exteriors of h c ín, ñư c s d ng cho m t ngoài c a các tòabuildings. nhà.Area of Review: In the UIC program, the area Khu v c theo dõi: Theo chương trình UIC, làsurrounding an injection well that is reviewed khu v c bao quanh gi ng n i x ñư c theo dõiduring the permitting process to determine if trong su t quá trình cho phép ñ xác ñ nh xemflow between aquifers will be induced by the dòng ch y gi a các t ng ng m nư c có ph i tinjection operation. ho t ñ ng n i x .Area Source: Any source of air pollution that is Ngu n khu v c: B t kỳ ngu n ô nhi m khôngreleased over a relatively small area but which khí th i ra trong m t khu v c khá nh , nhưngcannot be classified as a point source. Such không th phân lo i thành m t ngu n ñi m.sources may include vehicles and other small Nh ng ngu n như th có th bao g m xe c ,engines, small businesses and household các ñ ng cơ nh khác, ho t ñ ng kinh doanhactivities, or biogenic sources such as a forest nh và sinh ho t gia ñình, ho c nh ng ngu nthat releases hydrocarbons. gen sinh h c như m t khu r ng th i ra khí hydrocacbon.Aromatics: A type of hydrocarbon, such as Ch t thơm: M t lo i hydrocacbon, nhưbenzene or toluene, with a specific type of ring benzen ho c toluen, v i m t c u trúc chu i ñ cstructure. Aromatics are sometimes added to bi t. Ch t thơm ñôi khi ñư c thêm vào xăng ñgasoline in order to increase octane. Some làm tăng lư ng octan. M t s ch t thơm r taromatics are toxic. ñ c h i.Arsenicals: Pesticides containing arsenic. Ch t có th ch tín: Nh ng lo i thu c tr sâu có ch a asen.Artesian (Aquifer or Well): Water held under Nư c ng m (T ng ng m nư c hay gi ngpressure in porous rock or soil confined by phun): Nư c b gi dư i áp l c trong l p ñáimpermeable geological formations. x p hay l p ñ t b gi i h n b i các thành ñ a không th m nư c.Asbestos: A mineral fiber that can pollute air or Amiăng: Khoáng ch t hình s i có th làm ôwater and cause cancer or asbestosis when nhi m ngu n nư c ho c không khí và gây b nh 14
  • 15. inhaled. EPA has banned or severely restricted ung thư, b nh ph i do hít ph i. EPA ñã c m vàits use in manufacturing and construction. h n ch kh t khe vi c s d ng amiăng trong s n xu t và xây d ng.Asbestos Abatement: Procedures to control S lo i gi m amiăng: Chu i ho t ñ ng ki mfiber release from asbestos-containing materials soát s tách s i t các nguyên li u ch ain a building or to remove them entirely, amiăng trong m t tòa nhà ho c lo i b chúngincluding removal, encapsulation, repair, hoàn toàn, bao g m s lo i b , thu g n, s aenclosure, encasement, and operations and ch a, rào, b c và các chương trình ho t ñ ngmaintenance programs. b o dư ng.Asbestos Assessment: In the asbestos-in-schools ðánh giá amiăng: Trong chương trình amiăngprogram, the evaluation of the physical condition trư ng h c, là s ñánh giá v ñi u ki n v tand potential for damage of all friable asbestos ch t và kh năng phá h y t t c lo i v t li u vàcontaining materials and thermal insulation h th ng cách nhi t có ch a amiăng b .systems.Asbestos Program Manager: A building owner Giám ñ c chương trình amiăng: M t chor designated representative who supervises all xây d ng ho c ñ i di n ñư c ch ñ nh giám sátaspects of the facility asbestos management and m i m t c a chương trình ki m soát và qu n lýcontrol program. amiăng.Asbestos-Containing Waste Materials Ch t th i ch a amiăng (ACWM): Qu ng(ACWM): Mill tailings or any waste that cu i nhà máy ho c b t c ch t th i nào cócontains commercial asbestos and is generated ch a amiăng thương m i và sinh ra t m tby a source covered by the Clean Air Act ngu n ñư c nêu trong Chu n NESHAPS vAsbestos NESHAPS. Amiăng thu c ð o lu t không khí s ch.Asbestosis: A disease associated with inhalation B nh b i ph i: B nh ph i phát sinh do hítof asbestos fibers. The disease makes breathing ph i các h t amiăng, gây khó th có th d nprogressively more difficult and can be fatal. ñ n t vong.Ash: The mineral content of a product remaining Tro: Thành ph n khoáng ch t còn l i c a m tafter complete combustion. s n ph m sau khi b ñ t cháy hoàn toàn.Assay: A test for a specific chemical, microbe, Xét nghi m: M t xét nghi m hóa ch t, vior effect. khu n hay hi u ng.Assessment Endpoint: In ecological risk Quy ñi m ñánh giá: Trong vi c ñánh giá cácassessment, an explicit statement of the nguy cơ sinh thái, là m t báo cáo v giá tr môienvironmental value to be protected; includes trư ng c n ñư c b o v ; bao g m m t th c thboth an ecological entity and specific attributed sinh thái và th c th ñ c trưng c th (ví d , cáthereof entity (e.g., salmon are a valued h i là m t th c th sinh thái có giá tr ; vi c táiecological entity; reproduction and population sinh s n và b o toàn s lư ng cá h i là th c thmaintenance – the attribute – form an assessment ñ c trưng t o nên quy ñi m ñánh giá.)endpoint.)Assimilation: The ability of a body of water to S ñ ng hóa: Kh năng t làm s ch nh ngpurify itself of pollutants. ch t gây ô nhi m c a m t th nư c. 15
  • 16. Assimilative Capacity: The capacity of a natural Kh năng ñ ng hóa: Kh năng ti p nh n nư cbody of water to receive wastewaters or toxic th i ho c các ch t ñ c h i c a m t th nư c tmaterials without deleterious effects and without nhiên mà không gây ra tác h i và t n thươngdamage to aquatic life or humans who consume cho sinh v t s ng dư i nư c ho c ngư i dùngthe water. nư c.Association of Boards of Certification: An Hi p h i các ban ch ng nh n: M t t ch cinternational organization representing boards qu c t ñ i di n các ban ngành ñ m b o ngư iwhich certify the operators of waterworks and ñi u hành công trình nư c và nư c th i.wastewater facilities.Attainment Area: An area considered to have Khu v c ñ t: Khu v c ñư c xem là nơi cóair quality as good as or better than the national ch t lư ng không khí ñ t chu n ho c t t hơnambient air quality standards as defined in the chu n không khí qu c gia ñư c qui ñ nh trongClean Air Act. An area may be an attainment ð o lu t không khí s ch. M t khu v c có tharea for one pollutant and a non-attainment area ñ t chu n ñ i v i m t ch t ô nhi m này nhưngfor others. không ñ t chu n ñ i v i nh ng ch t ô nhi m khác.Attenuation: The process by which a compound S suy gi m: Quá trình qua ñó m t h p ch t bis reduced in concentration over time, through gi m d n hàm lư ng theo th i gian thông quaabsorption, adsorption, degradation, dilution, s th m th u, h p th , phân rã, pha loãng,and/or transform-ation. And also be the decrease và/ho c bi n ñ i. ðó cũng là s suy gi m t mwith distance of sight caused by attenuation of nhìn do ánh sáng b làm y u ñi do ô nhi m vilight by particulate pollution. h t.Attractant: A chemical or agent that lures Ch t h p d n: M t lo i ch t hóa h c ho c tácinsects or other pests by stimulating their sense nhân nh côn trùng ho c loài v t gây h i b ngof smell. cách kích thích kh u giác c a chúng.Attrition: Wearing or grinding down of a S mài mòn: S làm mòn và nghi n nát m tsubstance by friction. Dust from such processes ch t do ma sát. B i t nh ng quá trình như v ycontributes to air pollution. góp ph n gây ô nhi m không khí.Availability Session: Informal meeting at a Bu i h p th c t : M t cu c h p thân m t t ipublic location where interested citizens can talk ñ a ñi m công c ng, nơi ngư i dân quan tâmwith EPA and state officials on a one-to-one có th trò chuy n v i viên ch c EPA và ti ubasis. bang trên n n t ng ñ i tho i tr c ti p m t ñ i m t.Available Chlorine: A measure of the amount Lư ng Clo th c t : S ño lư ng Clo có s nof chlorine available in chlorinated lime, trong ñá vôi clo hoá, h n h p hypoclorit, vàhypochlorite compounds, and other materials các v t li u khác ñư c dùng như ngu n cungused as a source of chlorine when compared with c p clo khi so sánh v i lư ng clo có trong clothat of liquid or gaseous chlorines. l ng và khí.Avoided Cost: The cost a utility would incur to Chi phí tránh ñư c: Chi phí dùng ñ tái t ogenerate the next increment of electric capacity lư ng ñi n b ng cách s d ng chính ngu n cóusing its own resources; many landfill gas s n; m c ñ mua l i c a nhi u d án khí bãi 16
  • 17. projects buy back rates are based on avoided rác ñ u ñư c d a trên chi phí tránh ñư c.costs.AC Scale Sound Level: A measurement of M c thang âm AC: M c ñ âm thanh v a ñsound approximating the sensitivity of the ñ ño ñ nh y c m c a tai, dùng ñ ch cư nghuman ear, used to note the intensity or ñ hay m c n c a âm thanh.annoyance level of sounds.BBack Pressure: A pressure that can cause water Áp l c ngư c: Áp su t làm nư c ch y ngư cto backflow into the water supply when a users v ngu n cung c p nư c khi h th ng nư cwaste water system is at a higher pressure than th i c a ngư i s d ng có áp su t cao hơn hthe public system. th ng nư c công c ng.Backflow/Back Siphonage: A reverse flow Dòng ch y ngư c/ Xi-phông ngư c: Tìnhcondition created by a difference in water tr ng dòng ch y ngư c gây ra do s chênh l chpressures that causes water to flow back into the v áp su t nư c. Tình tr ng này làm cho nư cdistribution pipes of a drinking water supply t ngu n b t kỳ khác v i ngu n ñã ñ nh ch yfrom any source other than the intended one. ngư c v các ng phân ph i cung c p nư c u ng.Background Level: 1. The concentration of a M c n n: 1. N ng ñ m t ch t trong m t trungsubstance in an environmental media (air, water, gian môi trư ng (không khí, nư c ho c ñ t)or soil) that occurs naturally or is not the result xu t hi n t nhiên ho c không ph i do các ho tof human activities; 2. In exposure assessment ñ ng c a con ngư i; 2. Trong ñánh giá phơithe concentration of a substance in a defined nhi m, là n ng ñ m t ch t trong m t khu v ccontrol area, during a fixed period of time xác ñ nh, trong kho ng th i gian c ñ nh,before, during, or after a data-gathering trư c, trong, ho c sau khi ti n hành thu th p doperation. li u.Backwashing: Reversing the flow of water back S r a ngư c: Vi c ñ o chi u dòng ch y chothrough the filter media to remove entrapped nư c ch y ngư c l i qua thi t b l c ñ lo i bsolids. các ch t r n b gi l i.Backyard Composting: Diversion of organic Quá trình phân sau nhà: S bi n ñ i ch tfood waste and yard trimmings from the th i th c ph m h u cơ và rác vư n t dòngmunicipal waste stream by composting them in ch t th i ñô th b ng phương pháp phân trongone’s yard through controlled decompostion of vư n nhà thông qua s phân h y có ki m soátorganic matter by bacteria and fungi into a các ch t h u cơ do vi khu n và n m m c gâyhumus-like product. It is considered source nên, bi n các ch t này thành ch t gi ng nhưreduction, not recycling, because the composted mùn. Vi c này ñư c xem là làm gi m ngu nmaterials never enter the municipal waste stream. th i, không ph i tái ch , vì các s n ph m t o ra b i quá trình phân không bao gi ñi vào dòng ch t th i ñô th .Barrel Sampler: Open-ended steel tube used to Tang thu m u ñ t: Thanh thép m t ñ u mcollect soil samples. dùng ñ thu m u ñ t. 17
  • 18. BACT – Best Available Control Techonology: Công ngh qu n lý s n có t t nh t: Gi i h nAn emission limitation based on the maximum phóng th i d a trên ñ c t gi m ch t th i t i ñadegree of emission reduction (considering (xét tác ñ ng c a n n kinh t , môi trư ng, cácenergy, enviromental, and economic impacts) ngu n năng lư ng). S gi m thi u này có thachievable through application of production ñ t ñư c nh áp d ng các quá trình s n xu t vàprocesses and available methods, systems, and các phương pháp, h th ng, công ngh s n có.techniques. BACT does not permit emissions in Công ngh qu n lý s n có t t nh t không choexcess of those allowed under any applicable phép phóng th i vư t quá m c cho phép c aClean Air Act provisions. Use of the BACT ð o lu t không khí s ch. Khái ni m BACTconcept is allowable on a case by case basis for ñư c phép dùng áp d ng cho t ng trư ng h pmajor new or modified emissions sources in ñ i v i ngu n phóng th i m i và b sung trongattainment areas and applies to each regulated khu v c ñ t chu n và t ng ch t ô nhi m n mpollutant. trong quy ñ nh.Bacteria: (Singular: bacterium) Microscopic Vi khu n: Nh ng cơ th s ng kích thư c hi nliving organisms that can aid in pollution control vi có th h tr vi c ki m soát ô nhi m b ngby metabolizing organic matter in sewage, oil cách chuy n hoá các thành ph n h u cơ trongspills or other pollutants. However, bacteria in nư c th i, d u tràn và nh ng ch t ô nhi msoil, water or air can also cause human, animal khác. Tuy nhiên, vi khu n trong ñ t, nư c ho cand plant health problems. không khí cũng có th gây ra các v n ñ v s c kh e cho con ngư i và ñ ng th c v t.Baffle: A flat board or plate, deflector, guide, or Báp: M t t m hay diã ph ng, b làm l ch, thi tsimilar device constructed or placed in flowing b ch nh hư ng ho c tương t ñư c g n hay ñ twater or slurry systems to cause more uniform trong các h th ng dòng ch y c a nư c ho cflow velocities to absorb energy and to divert, bùn than ñ làm t c ñ dòng ch y ñ ng nh tguide, or agitate liquids. hơn, nh m h p th năng lư ng và chuy n hư ng ho c ñ nh hư ng ch t l ng.Baffle Chamber: In incinerator design, a Khoang báp: Trong b n thi t k lò ñ t, m tchamber designed to promote the settling of fly khoang ñư c thi t k nh m ñ y m nh s l ngash and coarse particulate matter by changing the t c a tro bay và h t thô b ng cách thay ñ idirection and/or reducing the velocity of the hư ng hay gi m t c ñ các khí t o ra do vi cgases produced by the combustion of the refuse ñ t rác hay bùn.or sludge.Baghouse Filter: Large fabric bag, usually made Túi l c: Túi l n, thư ng b ng s i th y tinh,of glass fibers, used to eliminate intermediate dùng ñ l c các h t trung bình và l n (cóand large (greater than 20 PM in diameter) ñư ng kính l n hơn 20 PM). Thi t b này ho tparticles. This device operates like the bag of an ñ ng như túi c a máy hút b i chân không dùngelectric vacuum cleaner, passing the air and ñi n, cho không khí và các h t nh hơn ñi quasmaller particles while entrapping the larger trong khi gi l i nh ng h t l n hơn.ones.Bailer: 1. A pipe with a valve at the lower end, ng tát: 1. ng có van ñ u dư i, dùng ñused to remove slurry from the bottom or side of hút b bùn ñáy hay thành gi ng trong khia well as it is being drilled, or to collect ground- khoan, hay dùng ñ l y m u nư c ng m twater samples from wells or open boreholes; 2.A gi ng hay t các l khoan l thiên; 2. M t lo itube of varying length. ng có nhi u ñ dài khác nhau. 18
  • 19. Baling: Compacting solid waste into blocks to Tát nén: Nén các ch t th i r n thành kh i ñreduce volume and simplify handling. gi m th tích rác và d x lý.Ballistic Separator: A machine that sorts Máy phân lo i ñ n ñ o: M t lo i máy dùngorganic from inorganic matter for composting. ñ phân lo i ch t vô cơ và h u cơ trong rác th i ñ ti n vi c phân.Band Application: The spreading of chemicals ng d ng phun theo d i: Dùng hoá ch t trên,over, or next to, each row of plants in a field. hay g n các lu ng th c v t trên cánh ñ ng.Banking: A system for recording qualified air Gi v n: H th ng ghi nh n vi c gi m th i ñ temission reductions for later use in bubble, yêu c u ñ dùng trong các giao d ch s i tăm,offset, or netting transactions. (See: emissions bù l , m ng lư i sau này. (Xem: mua bán ch ttrading.) th i).Bar Screen: In wastewater treatment, a device Song ch n: M t thi t b dùng ñ lo i b nh ngused to remove large solids. h t r n l n trong x lý nư c th i.Barrier Coating(s): A layer of a material that L p v b o v b m t: M t l p v t li u ngănobstructs or prevents passage of something ng a s xâm nh p c a m t ch t nào ñó qua bthrough a surface that is to be protected; e.g., m t ñã ñư c b o v , ví d các ch t như v a xigrout, caulk, or various sealing compounds; măng, h c ín, ho c nhi u h n h p trét khác;sometimes used with polyurethane membranes to ñôi khi ñư c dùng v i màng l c polyurethaneprevent corrosion or oxidation of metal surfaces, ñ ngăn s ăn mòn và ôxi hoá trên b m t kimchemical impacts on various materials, or, for lo i ho c ngăn tác h i c a hoá ch t ñ i v i cácexample, to prevent radon infiltration through ch t khác ho c, vd như, ñ ngăn khí phóng xwalls, cracks, or joints in a house. radon xuyên qua nh ng b c tư ng, v t r n n t hay k h trong nhà.Basal Application: In pesticides, the application ng d ng phun vào g c: Khi di t tr các lo iof a chemical on plant stems or tree trunks just côn trùng có h i, là vi c s d ng hoá ch t phunabove the soil line. vào g c ho c thân th c v t v trí sát trên b m t lu ng cày.Basalt: Consistent year-round energy use of a Bazan: Năng lư ng ñ s d ng m t thi t bfacility; also refers to the minimum amount of trong m t năm; cũng là lư ng ñi n năng t ielectricity supplied continually to a facility. thi u cung c p liên t c cho m t thi t b .Bean Sheet: Common term for a pesticide data B ng Bean: Thu t ng thông d ng v b n ghipackage record. nh n toàn b thông tin liên quan ñ n m t lo i thu c tr sâu.Bed Load: Sediment particles resting on or near T i tr ng ñáy: Nh ng h t tr m tích n m ñáythe channel bottom that are pushed or rolled ho c g n ñáy kênh và b ñ y ho c b cu n theoalong by the flow of water. dòng nư c ch y.BEN: EPAs computer model for analyzing a BEN: M t m u máy tính thông d ng c a EPAviolators economic gain from not complying dùng ñ phân tích l i nhu n kinh t c a bênwith the law. làm trái do vi ph m các qui ñ nh c a pháp lu t 19
  • 20. mà có.Bench-scale Tests: Laboratory testing of Ki m tra phân ño n: Vi c ki m tra công nghpotential cleanup technologies (See: treatability làm s ch có ti m năng s d ng trong phòng thístudies.) nghi m. (Xem: nghiên c u kh năng x lý).Benefit-Cost Analysis: An economic method for Phân tích chi phí-l i nhu n: M t phươngassessing the benefits and costs of achieving pháp kinh t ñánh giá l i nhu n thu vào và chialternative health-based standards at given levels phí b ra nh m ñ t ñư c tiêu chu n s c kh eof health protection. thay th t i nh ng m c b o v s c kh e cho trư c.Bentonite: A colloidal clay, expansible when Sét Bentonít: L ai ñ t sét keo có th n ra khimoist, commonly used to provide a tight seal m ư t, bình thư ng ñư c s d ng ñ b t kínaround a well casing. xung quanh thành gi ng.Beryllium: An metal hazardous to human health Beri (Be): Kim lo i nguy hi m ñ i v i s cwhen inhaled as an airborne pollutant. It is kh e con ngư i khi hít ph i như m t ch t ôdischarged by machine shops, ceramic and nhi m bay. Nó th i ra t các xư ng máy, nhàpropellant plants, and foundries. máy g m, nhà máy ch t ñ y và lò ñúc.Best Available Control Measures (BACM): A Bi n pháp ki m soát s n có t t nh tterm used to refer to the most effective measures (BACM): Thu t ng dùng ñ ch các phương(according to EPA guidance) for controlling pháp hi u qu nh t (theo hư ng d n c a EPA)small or dispersed particulates and other ñ ki m soát các phân t nh tán s c và cácemissions from sources such as roadway dust, ch t th i khác t b i ñư ng ph , b hóng, b isoot and ash from woodstoves and open burning tro t lò than và t vi c ñ t cói, g , c , rác rư iof rush, timber, grasslands, or trash. ngoài tr i.Best Available Control Technology (BACT): Công ngh ki m soát s n có t t nh tFor any specific source, the currently available (BACT): ð i v i ngu n tài nguyên c th thìtechnology producing the greatest reduction of các k thu t s n có hi n nay có th t o ra s c tair pollutant emissions, taking into account gi m t i ña các ch t th i gây ô nhi m khôngenergy, environmental, economic, and other khí, tính ñ n c năng lư ng, chi phí môicosts. trư ng, kinh t và các chi phí khác.Best Available Control Technology (BACT): Công ngh ki m soát s n có t t nh tThe most stringent technology available for (BACT): K thu t nghiêm ng t nh t có s n ñcontrolling emissions; major sources are required ki m soát khí th i; nhi u ngu n tài nguyênto use BACT, unless it can be demonstrated that chính c n áp d ng công ngh này tr phi có thit is not feasible for energy, environmental, or ch ng minh r ng công ngh này b t kh thi vìeconomic reasons. lý do năng lư ng, môi trư ng hay kinh t .Best Demonstrated Available Technology Công ngh s n có rõ nh t (BDAT): Theo(BDAT): As identified by EPA, the most EPA, ñây là phương ti n hi u qu nh t v m teffective commercially available means of thương m i nh m x lý nh ng ch t th i nguytreating specific types of hazardous waste. The hi m nh t ñ nh. Công ngh s n có rõ nh t cóBDATs may change with advances in treatment th thay ñ i theo nh ng ti n b trong côngtechnologies. ngh x lý. 20
  • 21. Best Management Practice (BMP): Methods ng d ng th c t qu n lý t t nh t (BMP):that have been determined to be the most Nh ng phương pháp ñư c xem là phương ti neffective, practical means of preventing or hi u qu th c t nh t trong vi c ngăn ng a vàreducing pollution from non-point sources. gi m b t ô nhi m t nh ng ngu n không ph i ngu n ñi m.Bimetal: Beverage containers with steel bodies Lon kim lo i kép: Các lon ñ u ng b ng thépand aluminum tops; handled differently from có tráng nhôm trên ñ nh, ñư c x lí tái chpure aluminum in recycling. khác v i nhôm nguyên ch t.Bioaccumulants: Substances that increase in Ch t tích sinh h c: Các ch t tăng n ng ñconcentration in living organisms as they take in trong sinh th khi chúng h p th không khí,contaminated air, water, or food because the nư c ho c th c ăn nhi m b n, vì các ch t nàysubstances are very slowly metabolized or ñư c chuy n hóa ho c bài ti t r t ch m. (Xem:excreted. (See: Biological magnification.) lan truy n sinh h c)Bioassay: A test to determine the relative Th sinh h c: Th nghi m xác ñ nh s c b nstrength of a substance by comparing its effect tương ñ i c a m t ch t b ng cách so sánh hi uon a test organism with that of a standard qu c a nó trên sinh th làm thí nghi m và sinhpeparation. th chu n.Bioavailabiliity: Degree of ability to be Kh năng sinh h c: Kh năng h p th và s nabsorbed and ready to interact in organism sàng tương tác trong quá trình trao ñ i ch t c ametabolism. cơ th s ng.Biochemical Oxygen Demand (BOD): A Nhu c u oxi sinh hoá (BOD): Lư ng oxi tiêumeasure of the amount of oxygen consumed in th trong các quá trình sinh h c ñ phá v cácthe biological processes that break down organic ch t h u cơ trong nư c. Lư ng BOD càng l nmatter in water. The greater the BOD, the greater thì m c ñ ô nhi m càng cao.the degree of pollution.Bioconcentration: The accumulation of a N ng ñ sinh h c: S tích t m t ch t hóa h cchemical in tissues of a fish or other organism to trong mô cá hay trong các cơ th s ng kháclevels greater than in the surrounding medium. m c ñ l n hơn m c ñ trong môi trư ng xung quanh.Biodegradable: Capable of decomposing under Có kh năng phân h y sinh h c: Có th phânnatural conditions. h y dư i nh ng ñi u ki n t nhiên.Biodiversity: Refers to the variety and ða d ng sinh h c: Ch s ña d ng và bi nvariability among living organisms and the thiên gi a cơ th s ng và ph c h p sinh tháiecological complexes in which they occur. mà chúng t n t i. S ña d ng có th ñư c ñ nhDiversity can be defined as the number of nghĩa như s ch ng lo i khác nhau và t n sdifferent items and their relative frequencies. For dao ñ ng tương ñ i c a chúng. ð i v i s ñabiological diversity, these items are organized at d ng sinh h c, nh ng ch ng lo i này ñư c tmany levels, ranging from complete ecosystems ch c nhi u c p ñ khác nhau, t h sinh tháito the biochemical structures that are the ph c t p ñ n c u trúc hoá sinh là cơ b n phânmolecular basis of heredity. Thus, the term t c a di truy n.Vì v y, thu t ng này bao g mencompasses different ecosystems, species, and v m t ý nghĩa nhi u h sinh thái, ch ng loài 21
  • 22. genes. và các lo i gen khác nhau.Biological Contaminants: Living organisms or Ch t ô nhi m sinh h c: Các cơ th s ng hayderivates (e.g., viruses, bacteria, fungi, and các vi sinh v t (như vi khu n, vi trùng, t o,mammal and bird antigens) that can cause ch t kháng nguyên c a ñ ng v t h u nhũ vàharmful health effects when inhaled, swallowed, chim) có th gây ra tác h i x u ñ n s c kh eor otherwise taken into the body. khi hít, nu t ph i hay ñem vào cơ th .Biological Control: In pest control, the use of Kh ng ch sinh h c: ð ki m soát sâu b pháanimals and organisms that eat or otherwise kill ho i, có th s d ng ñ ng v t hay các loài sinhor out-compete pests. v t ăn, gi t ch t ho c c nh tranh hoàn toàn v i côn trùng gây h i.Biological Integrity: The ability to support and B o toàn sinh h c: Kh năng tác ñ ng và duymaintain balanced, integrated functionality in the trì tr ng thái cân b ng, h p nh t v ch c năngnatural habitat of a given region. Concept is trong m t môi trư ng s ng t nhiên thu c m tapplied primarily in drinking water management. vùng cho trư c. Khái ni m này ñư c áp d ng trư c tiên trong công tác qu n lí ngu n nư c u ng.Biological Magnification: Refers to the process S lan truy n sinh h c: Dùng ñ ch quá trìnhwhereby certain substances such as pesticides or mà nh ñó các ch t như thu c tr sâu ho cheavy metals move up the food chain, work their nh ng kim lo i n ng theo chu i th c ăn raway into rivers or lakes, and are eaten by aquatic sông h và ñư c sinh v t th y sinh như cá tiêuorganisms such as fish, which in turn are eaten th ñ ñ n lư t chúng b các loài chim, thú l nby large birds, animals or humans. The hơn ho c con ngư i ăn. Nh ng ch t này tích tsubstances become concentrated in tissues or bên trong các mô ho c các cơ quan n i t nginternal organs as they move up the chain. (See: khi chúng ñi theo chu i th c ăn (Xem: ch tbioaccumulants.) tích sinh h c).Biological Measurement: A measure-ment ðo lư ng sinh h c: S ño lư ng di n ra trongtaken in a biological medium. For exposure m t trung gian sinh h c. ð i v i ñánh giá phơiassessment, it is related to the measurement is nhi m, liên quan ñ n vi c tính toán li u bêntaken to related it to the established internal dose trong c a m t h p ch t.of a compound.Biological Medium: One of the major Trung gian sinh h c: M t trong nh ng thànhcomponent of an organism; e.g., blood, fatty ph n chính c a cơ th s ng, vd như: máu, môtissue, lymph nodes or breath, in which m , u b ch huy t, hơi th , trong ñó các ch tchemicals can be stored or transformed. (See: hoá h c có th ñư c t n tr và chuy n hóa.ambient medium, environmental medium.) (Xem: trung gian bao quanh và trung gian môi trư ng)Biological Oxidation: Decomposition of Oxi hóa sinh h c: S phân h y các ch t h ucomplex organic materials by micro-organisms. cơ ph c t p b i các vi sinh v t. S oxi hóa sinhOccurs in self-purification of water bodies and in h c x y ra trong quá trình t thanh l c c a cácactivated sludge wastewater treatment. th nư c và trong x lý nư c th i b ng bùn ho t hóa. 22
  • 23. Biological Oxygen Demand (BOD): An indirect Nhu c u oxi sinh h c (BOD): Phương phápmeasure of the concentration of biologically ño gián ti p n ng ñ các ch t có kh năng bdegradable material present in organic wastes. It phân h y sinh h c trong ch t th i h u cơ. Cáchusually reflects the amount of oxygen consumed ño này thư ng ph n ánh lư ng oxi dùng trongin five days by biological processes breaking 5 ngày b ng các quá trình sinh h c phân h ydown organic waste. ch t th i h u cơ.Biological Stressors: Organisms accidently or Tác nhân ng su t sinh h c: Các sinh v t vôintentionally dropped into habitats in which they tình hay c ý ñ n và trú l i trong môi trư ng ldo not evolve naturally; e.g. gypsy moths, Dutch mà trư c ñây chúng chưa h sinh s ng , ví d :elm disease, certain types of algae, and bacteria. bư m ñêm, n m Ceratocystis gây b nh cháy lá, m t vài lo i t o và vi trùng nh t ñ nh.Biological Treatment: A treatment technology X lý sinh h c: K thu t x lý dùng vi khu nthat uses bacteria to consume organic waste. tiêu th ch t th i h u cơ.Biologically Effective Dose: The amount of a Li u hi u qu sinh h c: Lư ng h p ch t h pdeposited or absorbed compound reaching the thu và l ng ñ ng ti p c n ñ n t bào hay cáccells or target sites where adverse effect occur, or m c tiêu ñ nh s n nơi mà các tác h i x y rawhere the chemical interacts with a membrane. ho c nơi có s trao ñ i ch t v i màng.Biologicals: Vaccines, cultures and other Sinh ch t: V cxin phòng b nh, các vi khu npreparations made from living organisms and ñư c c y ñ nghiên c u, các ch ph m kháctheir products, intended for use in diagnosing, ñư c t o ra t sinh v t s ng và s n ph m c aimmunizing, or treating humans or animals, or in chúng nh m ph c v cho vi c ch n ñoán, mi nrelated research. d ch, ch a tr ngư i và ñ ng v t, hay các nghiên c u có liên quan.Biomass: All of the living material in a given Sinh kh i: T t c v t ch t có s s ng trongarea; often refers to vegetation. m t vùng xác ñ nh, thư ng ñ ch th c v t.Biome: Entire community of living organisms in Qu n xã: Toàn b qu n th sinh v t s ng tronga single major ecological area. (See: biotic m t khu v c sinh thái chính ñơn nh t. (Xem:community.) qu n th sinh v t).Biomonitoring: 1. The use of living organisms Quan tr c sinh h c: 1. Vi c dùng sinh v tto test the suitability of effluents for discharge s ng ñ ki m tra các ch t th i có phù h p ñ rainto receiving waters and to test the quality of dòng ti p nh n không và ñ ki m tra ch tsuch waters downstream from the discharge; 2. lư ng nư c dòng th i; 2. S phân tích máu,Analysis of blood, urine, tissues, etc., to measure nư c ti u, mô…ñ ño lư ng m c ti p xúc v ichemical exposure in humans. hóa ch t c a con ngư i.Bioremediation: Use of living organisms to Tr li u sinh h c: Vi c s d ng các sinh v tclean up oil spills or remove other pollutants s ng ñ làm s ch d u tràn hay lo i b các ch tfrom soil, water, or wastewater; use of organisms ô nhi m kh i ñ t, nư c, nư c th i; vi c ssuch as non-harmful insects to remove d ng các sinh v t như côn trùng có ích ñ tiêuagricultural pests or counteract diseases of trees, di t các côn trùng có h i cho nông nghi p hayplants, and garden soil. ch ng l i b nh t t cho cây c i, ñ t tr ng. 23
  • 24. Biosensor: Analytical device comprising a B c m ng sinh h c: Thi t b phân tích baobiological recognition element (e.g., enzyme, g m các b ph n nh n bi t sinh h c (nhưreceptor, DNA, antibody, or microorganism) in enzim, cơ quan nh n c m, ADN, kháng th hayintimate contact with an electrochemical, optical, vi sinh v t) liên h m t thi t v i m t máy bi nthermal, or acoustic signal transducer that ñ i tín hi u ñi n hóa h c, quang h c, nhi t h ctogether permit analyses of chemical properties hay âm thanh cho phép ti n hành các phân tíchor quantities. Shows potential development in thành ph n hay hàm lư ng hóa ch t. Thi t bsome areas, including environmental monitoring. này có ti m năng phát tri n m t s lĩnh v c, bao g m quan tr c môi trư ng.Biosphere: The portion of Earth and its Sinh quy n: Ph n Trái ñ t và b u khí quy n cóatmosphere that can support life. th nuôi dư ng s s ng.Biostabilizer: A machine that converts solid Máy n ñ nh sinh h c: Máy bi n ch t th i r nwaste into compost by grinding and aeration. thành phân b ng cách nghi n và bơm khí.Biota: The animal and plant life of a given H sinh v t: Các loài ñ ng th c v t trong m tregion. khu v c nh t ñ nh.Biotechnology: Techniques that use living Công ngh sinh h c: Các phương pháp korganisms or parts of organisms to produce a thu t dùng sinh v t s ng hay các b ph n c avariety of products (from medicines to industrial sinh v t ñ t o ra nhi u s n ph m (t thu c choenzymes) to improve plants or animals or to ñ n enzim dùng trong công nghi p) ñ c i t odevelop microorganisms to remove toxics from ñ ng th c v t ho c phát tri n các vi sinh v tbodies of water, or act as pesticides. nh m lo i b ch t ñ c ra kh i th nư c, ho c dùng làm thu c tr sâu.Biotic Community: A naturally occurring Qu n th sinh v t: M t nhóm ñ ng th c v tassemblage of plants and animals that live in the phát sinh m t cách t nhiên, cùng s ng trongsame environment and are mutually sustaining m t môi trư ng, có tác ñ ng qua l i và phand interdependent. (See: biome.) thu c l n nhau. (Xem: qu n xã)Biotransformation: Conversion of a substance Chuy n hóa sinh h c: S chuy n hóa m tinto other compounds by organisms; includes ch t thành nh ng h p ch t khác do các sinh v tbiodegredation. t o nên; bao g m s phân h y sinh h c.Blackwater: Water that contains animal, human, Nư c ñen: Nư c ch a ch t th i c a ñ ng v t,or food waste. con ngư i ho c ch t th i th c ph m.Blood Products: Any product derived from S n ph m t máu: B t kỳ s n ph m nào ñư chuman blood, including but not limited to blood chi t xu t t máu ngư i, bao g m (nhưngplasma, platelets, red or white corpuscles, and không gi i h n) huy t tương, ti u huy t c u,derived licensed products such as interferon. h ng c u, b ch c u và các s n ph m chuy n hóa ñư c ch ng nh n khác như interferon (ch t protein ngăn ch n s phát tri n c a vi rút trong t bào).Bloom: A proliferation of algae and/or higher S n r : S gia tăng c a t o và các th c v taquatic plants in a body of water; often related to th y sinh cao c p trong th nư c, thư ng do ô 24
  • 25. pollution, especially when pollutants accelerate nhi m, ñ c bi t khi ch t ô nhi m ñ y nhanh t cgrowth. ñ phát tri n.BOD5: The amount of dissolved oxygen BOD5: Lư ng oxy hòa tan mà các quá trìnhconsumed in five days by biological processes sinh h c phân h y ch t h u cơ s d ng trong 5breaking down organic matter. ngày.Body Burden: The amount of a chemical stored Lư ng t n trong cơ th : Lư ng hóa ch t t nin the body at a given time, especially a potential tr trong cơ th m t th i ñi m nh t ñ nh, ñ ctoxin in the body as the result of exposure. bi t là ch t ñ c ti m năng trong cơ th tích t do quá trình ti p xúc.Bog: A type of wetland that accumulates Vũng l y: M t lo i ñ t ư t tích lũy m t lư ngappreciable peat deposits. Bogs depend primarily ñáng k than bùn. Ngu n nư c c a nh ng vũngon precipitation for their water source, and are l y này ch y u d a vào lư ng mưa cung c p,usually acidic and rich in plant residue with a thư ng có tính axit và giàu mùn v i m t l pconspicuous mat of living green moss. th m rêu xanh d th y.Boiler: A vessel designed to transfer heat N i hơi: Lo i n i ñư c thi t k ñ truy n nhi tproduced by combustion or electric resistance to b ng cách ñ t nhiên li u hay b ng ñi n tr chowater. Boilers may provide hot water or steam. nư c. N i hơi có th cung c p nư c nóng hay hơi nư c.Boom: 1. A floating device used to contain oil Thi t b Boom: M t thi t b n i lên trên m ton a body of water. 2. A piece of equipment used nư c ñư c dùng ñ ch a d u; 2. M t m nhto apply pesticides from a tractor or truck. d ng c dùng ñ ch a thu c tr sâu trên máy kéo.Borehole: Hole made with drilling equipment. L khoan: L h ng ñư c t o nên do m t thi t b khoan.Botanical Pesticide: A pesticide whose active Thu c tr sâu th c v t: Lo i thu c tr sâu cóingredient is a plant-produced chemical such as thành ph n ho t hoá là m t hóa ch t t ng h pnicotine or strychnine. Also called a plant- t th c v t như ch t nicotin hay strychnin. Cònderived pesticide. ñư c g i là thu c tr sâu chi t xu t t th c v t.Bottle Bill: Proposed or enacted legislation D lu t v chai l : Lu t ñư c ñưa ra ho c banwhich requires a returnable deposit on beer or hành yêu c u m t kho n ti n ñ t c c có thsoda containers and provides for retail store or hoàn tr ñ i v i v chai bia ho c soda và dànhother redemption. Such legislation is designed to cho các c a hàng bán l ho c các ñi m thu muadiscourage use of throw-away containers. l i. Lu t này ñư c ñ t ra nh m ngăn vi c dùng các chai l m t l n r i v t b .Bottom Ash: The non-airborne combustion Tro c n: Ch t c n l ng l i sau khi ñ t cháyresidue from burning pulverized coal in a boiler; b t than trong n i hơi, ch t này l ng xu ng ñáythe material which falls to the bottom of the n i hơi và ñư c lo i b cơ h c; là m t h n h pboiler and is removed mechanically; a cô ñ c c a v t li u không b t l a, có th có ñ cconcentration of non-combustible materials, ch t.which may include toxics. 25
  • 26. Bottom Land Hardwoods: Forested freshwater R ng g c ng vùng trũng: Vùng ñ t ư t r ngwetlands adjacent to rivers in the southeastern nư c ng t n m c n nh ng con sông mi n ñôngUnited States, especially valuable for wildlife nam nư c M , có giá tr ñ c bi t cho vi c sinhbreeding, nesting and habitat. s n, làm t và cư trú c a các loài ñ ng v t hoang dã.Bounding Estimate: An estimate of exposure, Ư c lư ng gi i h n: M t ư c lư ng v ñdose, or risk that is higher than that incurred by phơi nhi m, li u dùng ho c r i ro cao hơn m cthe person in the population with the currently ñ cao nh t hi n m t ngư i có th thích nghighest exposure, dose, or risk. Bounding ñư c. Vi c ư c lư ng gi i h n phơi nhi m testimates are useful in developing statements ra h u ích trong vi c phát tri n tuyên b r ngthat exposures, doses, or risks are not greater m c ñ phơi nhi m, li u dùng và r i ro khôngthan an estimated value. cao hơn giá tr ư c lư ng.Brackish: Mixed fresh and salt water. Nư c l : H n h p nư c m n và nư c ng t.Breakpoint Chlorination: Addition of chrlorine Clo hoá t i h n: Lư ng clo thêm vào nư cto water until the chlorine demand has been cho ñ n khi nhu c u v clo ñư c bão hoà.satisfied.Breakthrough: A crack or break in a filter bed V t xuyên th ng: V t n t hay gãy ñáy m tthat allows the passage of floc or particulate b l c cho phép các ch t k t t a hay các h t ñimatter through a filter; will cause an increase in qua b l c, là nguyên nhân làm ñ c dòng nư cfilter effluent turbidity. ñã l c.Breathing Zone: Area of air in which an Vùng th : Khu v c có không khí ñ sinh v torganism inhales. có th hít th .Brine Mud: Waste material, often associated Bùn m n: Ch t c n bã thư ng có khi khoanwith well-drilling or mining, composed of gi ng hay ñào m , g m có mu i khoáng vàmineral salts or other inorganic compounds. các h p ch t vô cơ khác.British Thermal Unit: Unit of heat energy equal ðơn v nhi t lư ng Anh: ðơn v nhi t lư ngto the amount of heat required to raise the tương ñương v i lư ng nhi t c n thi t ñ nângtemperature of one pound of water by one degree nhi t ñ 1 pound nư c lên 1 ñ F t i m c nư cFahrenheit at sea level. bi n.Broadcast Application: The spreading of ng d ng phun di n r ng: Vi c dùng thu cpesticides over an entire area. tr sâu trên toàn khu v c.Brownfields: Abandoned, idled, or under used ð t nâu: Nh ng khu ñ t b hoang, khôngindustrial and commercial facilities/sites where ñư c canh tác ho c là khu công nghi p, thươngexpansion or redevelopment is complicated by m i không ñư c s d ng. Vi c m r ng hay táireal or perceived environmental contamination. phát tri n các khu ñ t này r t ph c t p b i ñ ôThey can be in urban, suburban, or rural areas. nhi m môi trư ng n ng n . Các khu ñ t này cóEPAs Brownfields initiative helps communities th khu v c nông thôn, ngo i ô hay thànhmitigate potential health risks and restore the th .Vi c b t ñ u nghiên c u ñ t hoang hóa c aeconomic viability of such areas or properties. EPA có tác d ng làm gi m thi u tác h i ñ i v i s c kh e và giúp ph c h i kh năng kinh t c a các khu v c này. 26
  • 27. Bubble: A system under which existing S s i tăm: M t h th ng trong ñó các ngu nemissions sources can propose alternate means to phóng th i hi n h u có th ñưa ra các phươngcomply with a set of emissions limitations; under án thay th ñ tuân th gi i h n khí th i; theothe bubble concept, sources can control more khái ni m s i tăm, các ngu n có th ki m soátthan required at one emission point where hơn m c yêu c u m t ñi m thoát khí, v i chicontrol costs are relatively low in return for a phí ki m soát khá th p bù l i s gi m b t ki mcomparable relaxation of controls at a second soát ñi m thoát khí th hai, nơi có chi phíemission point where costs are higher. cao hơn.Bubble Policy: (See: emissions trading.) Chính sách s i tăm: (Xem: mua bán ch t th i)Buffer: A solution or liquid whose chemical Ch t ñ m: M t dung d ch hay ch t l ng màmakeup is such that it minimizes changes in pH thành ph n hóa h c có th gi m thi u s thaywhen acids or bases are added to it. ñ i ñ pH khi cho thêm axít hay bazơ vào.Buffer Strips: Strips of grass or other erosion- D i ñ m: D i c hay d i các th c v t ch ngresisting vegetation between or below cultivated xói mòn gi a hay phía dư i nh ng d i ñ tstrips or fields. hay cánh ñ ng canh tác.Building Cooling Load: The hourly amount of T i mát cao c: Nhi t lư ng hàng gi ph i rútheat that must be removed from a building to ra kh i m t toà cao c ñ duy trì s d ch u bênmaintain indoor comfort (measured in British trong toà nhà (ño b ng ñơn v nhi t lư ng Anhthermal units - Btus). - Btus)Building Envelope: The exterior surface of a Bì bao cao c: B m t ngoài c a ki n trúc toàbuildings construction - the walls, windows, nhà - tư ng, n n nhà, mái nhà, sàn nhà. Cònfloors, roof, and floor. Also called building shell. g i là v b c c a ngôi nhà.Building Related Illness: Diagnosable illness Các ch ng b nh liên quan ñ n cao c: Cănwhose cause and symptoms can be directly b nh có th ch n ñoán mà nguyên nhân vàattributed to a specific pollutant source within a tri u ch ng có th ñư c tr c ti p quy cho m tbuilding (e.g., Legionnaires disease, hyper- ngu n ô nhi m ñ c bi t trong cao c (vd: viêmsensitivity, pneumonitis.) (See: sick building ph i do nhi m khu n, m n c m v i thu c,syndrome.) b nh viêm ph i). (Xem: h i ch ng b nh cao c).Bulk Sample: A small portion (usually M u trích th : M t lư ng r t nh (thư ng chthumbnail size) of a suspect asbestos-containing b ng ñ u móng tay) c a m t ch t li u xâybuilding material collected by an asbestos d ng b nghi ng có ch a amiăng do nh nginspector for laboratory analysis to determine ngư i nghiên c u v ch t này ñem v ñ phânasbestos content. tích n ng ñ trong phòng thí nghi m.Bulky Waste: Large items of waste materials, Ch t th i c ng k nh: M nh ch t th i l n, nhưsuch as appliances, furniture, large auto parts, t các thi t b , ñ g , b ph n l n c a ôtô, câytrees, stumps. c i, g c cây còn sót l i sau khi ch t cây.Burial Ground (Graveyard): A disposal site for Nơi chôn ch t th i (Nghĩa trang): Nơi ñradioactive waste materials that uses earth or chôn vùi các ch t th i phóng x , dùng ñ t ho c 27
  • 28. water as a shield. nư c làm lá ch n che ñ y.Buy-Back Center: Facility where individuals or Trung tâm mua l i: Nơi các cá nhân haygroups bring recyclables in return for payment. nhóm ngư i ñem các v t có th tái ch ñ n bù cho kho n ti n ph i tr .By-product: Material, other than the principal S n ph m ph : V t li u không ph i là s nproduct, generated as a consequence of an ph m chính, ñư c sinh ra t m t quá trìnhindustrial process or as a breakdown product in a công nghi p ho c là s n ph m phân h y trongliving system. m t h sinh v t.CCadmium (Cd): A heavy metal that accumulates Catmi: M t kim lo i n ng tích t trong môiin the environment. trư ng.Cancellation: Refers to Section 6(b) of the S h y b : Theo m c 6(b) ð o lu t liên bangFederal Insecticide, Fungicide and Rodenticide v thu c di t côn trùng, n m và chu t bAct (FIFRA) which authorizes cancellation of a (FIFRA), là quy n cho phép h y b gi y ñăngpesticide registration if unreasonable adverse ký s n xu t thu c tr sâu n u gây ra tác h ieffects to the environment and public health không chính ñáng cho môi trư ng và s c kh edevelop when a product is used according to con ngư i khi s n ph m ñư c dùng theo cáchwidespread and commonly recognized practice, ñư c áp d ng và công nh n r ng rãi, ho c n uor if its labeling or other material required to be nhãn hàng hoá hay các th khác ph i trình n psubmitted does not comply with FIFRA không tuân theo các ñi u kho n c a ð o lu tprovisions. FIFRA.Cap: A layer of clay, or other impermeable Mũ: L p ñ t sét ho c ch t không th m nư cmaterial installed over the top of a closed landfill khác ñư c ph trên cùng bãi rác b ñóng kín ñto prevent entry of rainwater and minimize ngăn s xâm nh p c a nư c mưa và gi m thi uleachate. s l c qua.Capillary Action: Movement of water through Hi n tư ng mao d n: Chuy n ñ ng c a nư cvery small spaces due to molecular forces called qua nh ng l r t nh do l c h p d n gi a cáccapillary forces. phân t g i là l c mao d n.Capillary Fringe: The porous matrial just above Rìa mao d n: L p v t ch t x p ngay trênthe water table which may hold water by gương nư c có th gi ñư c nư c trong nh ngcapillarity (a property of surface tension that kho ng không nh hơn nh hi n tư ng maodraws water upwards) in the smaller void spaces. d n (tính căng b m t c a nư c kéo nư c hư ng lên trên).Capture Efficiency: The fraction of organic Hi u su t hút: Ph n hơi nư c h u cơ sinh ravapors generated by a process that are directed to trong quá trình b hút ñ n thi t b gia gi m hayan abatement or recovery device. ph c h i.Carbon Absorber: An add-on control device B h p th cacbon: M t thi t b ki m soátthat uses activated carbon to absorb volatile ph tr dùng cacbon ho t tính ñ h p th 28
  • 29. organic compounds from a gas stream. (The nh ng h p ch t h u cơ d bay hơi t lu ngVOCs are later recovered from the carbon.) khí. (Các h p ch t h u cơ d bay hơi s ñư c thu l i sau ñó t cacbon.)Carbon Adsorption: A treatment system that S h p th cacbon: H th ng x lý có tácremoves contaminants from ground water or d ng lo i b ch t gây ô nhi m ra kh i nư csurface water by forcing it through tanks ng m ho c nư c m t b ng cách ñ y nư c quacontaining activated carbon treated to attract the các b n có ch a ch t x lý cacbon ho t tính ñcontaminants. h p th ch t ô nhi m.Carbon Monoxide (CO): A colorless, odorless, Monoxit Cacbon: Khí ñ c không màu, khôngpoisonous gas produced by incomplete fossil fuel mùi ñư c s n sinh trong quá trình ñ t cháycombustion. không hoàn toàn nhiên li u hóa th ch.Carbon Tetrachloride (CCl4): Compound Tetraclo Cacbon: H p ch t ch a 1 nguyên tconsisting of one carbon atom and four chlorine cacbon và 4 nguyên t clo, ñư c dùng r ng rãiatoms, once widely used as an industrial raw làm nguyên li u công nghi p, dung môi, vàmaterial, as a solvent, and in the production of trong vi c s n xu t CFC. Dùng làm dung môiCFCs. Use as a solvent ended when it was ñ n khi ñư c phát hi n là ch t gây ung thư.discovered to be carcinogenic.Carboxyhemoglobin: Hemoglobin in which the Cacboxyhemoglobin: Hemoglobin trong ñóiron is bound to carbon monoxide (CO) instead s t liên k t v i cacbon monoxit (CO) thay vìof oxygen. oxy.Carcinogen: Any substance that can cause or Ch t gây ung thư: B t kỳ ch t nào gây raaggravate cancer. ho c làm tr m tr ng b nh ung thư.Carrying Capacity: 1. In recreation S c ch a: 1. Trong qu n lý gi i trí, là lư ngmanagement, the amount of use a recreation area di n tích dùng cho gi i trí lâu dài mà khôngcan sustain without loss of quality; 2. In wildlife làm gi m ñi ch t lư ng; 2. Trong qu n lý h umanagement, the maximum number of animals sinh, là lư ng thú t i ña có th ch a trong m tan area can support during a given period. vùng trong m t th i gian nh t ñ nh.CAS Registration Number: A number assigned S ñăng ký CAS: S do Ban qu n lý v chi tby the Chemical Abstract Service to identify a tách hoá h c ký hi u ñ nh n d ng m t hoáchemical. ch t.Case Study: A brief fact sheet providing risk, B n ñi u nghiên: B n thông tin v n t t cungcost and performance information on alternative c p thông tin v r i ro, chi phí và vi c th cmethods and other pollution prevention ideas, hi n c a các phương pháp thay th , các ýcompliance initiatives, voluntary efforts, etc. tư ng phòng tránh ô nhi m, sáng ki n h tr , n l c tình nguy n ...Carrier: 1.The inert liquid or solid material in a Ch t trung chuy n: 1. Ch t l ng ho c r n trơpesticide product that serves as a delivery vehicle có trong thu c tr sâu, ho t ñ ng như m tfor the active ingredient. Carriers do not have phương ti n phân ph i cho m t ho t t . B ntoxic properties of their own; 2. Any material or thân nó không có ñ c tính; 2. B t kỳ ch t li u 29
  • 30. system that can facilitrate the movement of a hay h th ng nào giúp ch t ô nhi m d dàngpollutant into the body or cells. thâm nh p vào cơ th ho c t bào.Catalytic Converter: An air pollution abatement Máy bi n ñ i xúc tác: M t thi t b làm gi mdevice that removes pollutants from motor s ô nhi m không khí, lo i b ch t ô nhi mvehicle exhaust, either by oxidizing them into kh i khí th i ñ ng cơ xe b ng cách oxy hóacarbon dioxide and water or reducing them to ch t ô nhi m thành CO2 và nư c, ho c bi n ñ initrogen. ch t này thành khí nitơ.Catalytic Incinerator: A control device that Máy ñ t xúc tác: M t thi t b ki m soát, oxyoxidizes volatile organic compounds (VOCs) by hoá các h p ch t h u cơ d bay hơi (VOCs)using a catalyst to promote the combustion b ng cách s d ng ch t xúc tác ñ y nhanh quáprocess. Catalytic incinerators require lower trình ñ t cháy. Máy ñ t xúc tác c n nhi t ñtemperatures than conventional thermal th p hơn các máy ñ t nhi t, vì th ti t ki minceneratos, thus saving fuel and other costs. nhiên li u và các chi phí khác.Cathodic Protection: A technique to prevent Bi n pháp dùng cat t b o v : M t k thu tcorrosion of a metal surface by making it the ngăn ch n s xói mòn b m t kim lo i b ngcathode of an electrochemical cell. cách bi n nó thành cat t c a m t pin ñi n hóa.Cavitation: The formation and collapse of gas Xâm th c: S hình thành và v ra c a túi khípockets or bubbles on the blade of an impeller or ho c bong bóng trên m t bánh răng hay c athe gate of a valve; collapse of these pockets or van. Nh ng túi khí và bong bóng này v ra ñ ybubbles drives water with such force that it can nư c ñi v i m t l c làm r b m t van hay c acause pitting of the gate or valve surface. van.Cells: 1. In solid waste disposal holes where Ô rác th i/ t bào: 1. V i ch t th i c ng, làwaste is dumped, compacted and covered with nh ng l rác do ch t th i d n l i, k t ñ c l i vàlayers of dirt on a daily basis; 2. The smallest ñư c m t l p b i ph d n lên; 2. Ph n c u trúcstructural part of living matter capable of nh nh t c a m t v t ch t s ng có th ho tfuctioning as an independent unit. ñ ng như m t ñơn v ñ c l p.Central Collection Point: Location where a ði m t p k t: ð a ñi m nơi máy x lý rác y tgenerator of regulated medical waste t p trung rác th i t các ñ a ñi m thu gom rácconsolidates wastes originally generated at ph khác. Ch t th i ñư c gom l i ñ x lý t ivarious locations in his facility. The waste are ch ho c v n chuy n ñ n nơi khác ñ x lýgathered together for treatment on-site or for ho c nghi n nát. Thu t ng này ñư c dùngtransportation elsewhere for treatment and/or trong công tác thu gom ch t th i nguy h i c ngdisposal. This term could also apply to ñ ng, ch t th i công nghi p và các h th ngcommunity hazardous waste collections, qu n lý ch t th i khác.industrial and other waste management systems.Centrifugal Collector: A mechanical system Máy tách li tâm: H th ng cơ khí dùng l c lyusing centrifugal force to remove aerosols from a tâm ñ tách các sol khí ra kh i dòng khí ho cgas stream or to remove water from sludge. tách nư c ra kh i bùn c n.Channelization: Straightening and deepening Kênh hoá: S làm th ng và khơi sâu dòngstreams so water will move faster, a marsh- ch y ñ nư c chuy n ñ ng nhanh hơn, là m t 30
  • 31. drainage tactic that can interfere with waste cách làm thoát nư c ñ m l y nhưng có th nhassimilation capacity, disturb fish and wildlife hư ng t i kh năng ñ ng hoá ch t th i, làmhabitats, and aggravate flooding. xáo tr n môi trư ng s ng c a cá và sinh v t hoang dã, làm lũ l t tr nên tr m tr ng hơn.Characteristic: Any one of the four categories ð c tính: M t trong b n c p b c dùng ñ phânused in defining hazardous waste: ignitability, lo i ch t th i nguy h i: ñ b t l a, ñ xói mòn,corrosivity, reactivity and toxicity. kh năng ph n ng và ñ ñ c h i.Characterization of Ecological Effects: Part of ð c tính hoá tác ñ ng sinh thái: M t ph necological risk assessment that evaluates ability c a s ñánh giá r i ro sinh thái, ư c lư ng khof a stressor to cause adverse effects under given năng c a m t tác nhân ng su t gây ra tác h icircumstances. trong nh ng hoàn c nh nh t ñ nh.Characterization of Exposure: Portion of an ð c tính hoá s phơi nhi m: M t ph n c aecological risk assessment that evaluates s ñánh giá r i ro sinh thái, ñánh giá s tươnginteraction of a stressor with one or more tác c a m t tác nhân ng su t v i m t hayecological entities. nhi u th c th sinh thái.Check Valve Tubing Pump: Water sampling Bơm ng có van ch n: M t d ng c l y m utool also referred to as a water pump. nư c, cũng ñư c g i là bơm nư c.Chemical Case: For purposes of review and Nhóm hoá h c: Vì m c ñích xem xét và ñi uregulation, the grouping of chemically similar ch nh, là s x p ho t t c a các ch t tr sâupesticide active ingredients (e.g., salts and esters hoá h c gi ng nhau (vd: các mu i và e-te c aof the same chemical) into chemical cases. cùng m t ch t hoá h c) vào thành t ng nhóm.Chemical Compound: A distinct and pure H p ch t hoá h c: M t ch t tinh khi t vàsubstance formed by the union of two or more riêng bi t ñư c hình thành do s k t h p c aelements in definite proportion by weight. hai hay nhi u nguyên t theo m t lư ng nh t ñ nh.Chemical Element: A fundamental substance Nguyên t hoá h c: Ch t căn b n g m m tcomprising one kind of atom; the simplest form lo i nguyên t ; là th gi n ñơn nh t c a v tof matter. ch t.Chemical Oxygen Demand (COD): A measure Nhu c u oxi hóa h c: Lư ng oxy c n thi t ñof the oxygen required to oxidize all compounds, oxy hóa t t c các h p ch t vô cơ và h u cơboth organic and inorganic, in water. trong nư c.Chemical Stressors: Chemicals released to the Tác nhân ng su t hoá h c: Hoá ch t th ienvironment through industrial waste, auto vào môi trư ng thông qua ch t th i côngemissions, pesticides, and other human activity nghi p, khí th i xe hơi, thu c tr sâu, và cácthat can cause illnesses and even death in plants ho t ñ ng khác c a con ngư i, có th gây b nhand animals. và h y ho i cây tr ng cũng như loài v t.Chemical Treatment: Any one of a variety of Phương pháp x lý hóa h c: M t trongtechnologies that use chemicals or a variety of nh ng công ngh s d ng hóa ch t hay m tchemical processes to treat waste. lo t qui trình hóa h c ñ x lý ch t th i. 31
  • 32. Chemnet: Mutual aid network of chemical Chemnet: M t m ng lư i tương tr c a cácshippers and contractors that assigns a contracted nhà v n chuy n và th u khoán trong lĩnh v cemergency response company to provide hoá ch t, ch ñ nh cho m t công ty làm nhi mtechnical support if a representative of a firm v ph n ng kh n c p theo giao kèo nh mwhose chemicals are involved in an incident is cung c p s h tr v m t k thu t khi ñ i di nnot readily available. m t hãng s n xu t ra hoá ch t có liên quan ñ n s c không có m t.Chemosterilant: A chemical that controls pests Thu c gây vô sinh: M t hoá ch t ki m soátby preventing reproduction. sâu b b ng cách ngăn ch n quá trình sinh s n.Chemtrec: The industry-sponsored Chemical Chemtrec: Trung tâm v n chuy n hoá ch tTransportation Emergency Center; provides trong tình tr ng kh n c p ñư c công nghi pinformation and/or emergency assistance to b o tr , cung c p thông tin và s h tr kh nemergency responders. c p cho ngư i c n ñư c h i ñáp kh n c p.Child Resistant Packaging (CRP): Packaging Bao bì ch ng ñ c cho tr (CRP): Bao bì b othat protects children or adults from injury or v tr em và ngư i l n kh i ch n thương vàillness resulting from accidental contact with or b nh t t khi ti p xúc hay tiêu hoá nh m cácingestion of residential pesticides that meet or thu c tr sâu ñư c dùng trong dân có m c ñexceed specific toxicity levels. Required by ñ c h i c th . ðư c yêu c u theo quy ñ nhFIFRA regulations. Term is also used for c a ð o lu t FIFRA. Thu t ng cũng ñư cprotective packaging of medicines. dùng cho bao bì b o v thu c.Chiller: A device that generates a cold liquid Máy làm l nh: Thi t b s n xu t ch t l ngthat is circulated through an air-handling units l nh luân chuy n trong cu n làm l nh c a bcooling coil to cool the air supplied to the ph n x lý không khí ñ làm l nh ngu n khôngbuilding. khí cung c p cho toà nhà.Chilling Effect: The lowering of the Earths Hi u ng l nh d n: S gi m nhi t ñ trái ñ ttemperature because of increased particles in the do s gia tăng các h t trong không khí, ch n l iair blocking the suns rays. (See: Greenhouse ánh sáng m t tr i (Xem: hi u ng nhà kính).Effect.)Chisel Plowing: Preparing croplands by using a Phương pháp cày ñ c: S chu n b ñ t tr ngspecial implement that avoids complete b ng cách s d ng m t công c ñ c bi t nh minversion of the soil as in conventional plowing. tránh không l t hoàn toàn ñ t lên như phươngChisel plowing can leave a protective cover or pháp cày c ñi n. Cày ñ c có th ñ l i l p ñ tcrops residues on the soil surface to help prevent b o v hay l p ñ t tr ng th a trên b m t ñ terosion and improve filtration. giúp ngăn xói mòn và tăng ñ th m th u.Chlorinated Hydrocarbons: 1. Chemicals Hydrocacbon ñư c kh b ng clo: 1. Cáccontaining only chlorine, carbon, and hydrogen. ch t hoá h c ch ch a clo, cacbon và hydro.These include a class of persistent, broad- Nh ng ch t này bao g m m t lo t ch t tr sâuspectrum insecticides that linger in the b n, có quang ph r ng lơ l ng trong môienvironment and accumulate in the food chain. trư ng và tích t trong chu i th c ăn. Trong sAmong them are DDT, aldrin, dieldrin, ñó có DDT, anrin, dienrin, heptaclo, clodan,heptachlor, chlordane, lindane, endrin, Mirex, lindan, enrin, Mirex, hexaclorua và toxaphin.hexachloride and toxaphene. Other examples Ví d khác g m có TCE, dùng như dung môi 32
  • 33. include TCE, used as an industrial solvent; 2. công nghi p; 2. Các h p ch t h u cơ ñư c khAny chlorinated organic compounds including b ng clo bao g m các dung môi có ch a clochlorinated solvents such as di-chloromethane, như diclorometan, tricloro-metylen, clorofom.trichloro-methylene, chloroform.Chlorinated Solvent: An organic solvent Dung môi ñư c kh b ng clo: M t dung môicontaining chlorine atoms (e.g., methylene h u cơ ch a các nguyên t clo (ví d nhưchloride and 1,1,1-trichloromethane). Uses of metylen clorua (CH2Cl2) hay 1,1,1-triclometanchlorinated solvents are include aerosol spray (CHCl3)). Dung môi này ñư c dùng trong cáccontainers, in highway paint, and dry cleaning bình phun, sơn dùng cho ñư ng cao t c vàfluids. nh ng ch t l ng t y r a khô.Chlorination: The application of chlorine to Clo hoá: Vi c cho clo vào nư c u ng, nư cdrinking water, sewage, or industrial waste to th i hay ch t th i công nghi p ñ t y u haydisinfect or to oxidize undesirable compounds. ôxy hóa nh ng h p ch t không mong mu n.Chlorinator: A device that adds chlorine, in gas Thi t b kh trùng b ng clo: M t thi t b choor liquid form, to water or sewage to kill clo dư i d ng ch t l ng ho c khí vào nư c hayinfectious bacteria. nư c th i ñ tiêu di t nh ng vi khu n truy n nhi m.Chlorine-Contact Chamber: That part of a Khoang s c khí clo: M t b ph n c a nhàwater treatment plant where effluent is máy x lý nư c nơi các dòng nư c ch y radisinfected by chlorine. ñư c kh trùng b ng clo.Chlorofluorocarbons (CFCs): A family of Clorofluorocacbon(CFCs): H các hóa ch tinert, nontoxic, and easily liquefied chemicals trơ, không ñ c và d hóa l ng dùng trong côngused in refrigeration, air conditioning, ngh làm l nh, ñi u hòa không khí, ñóng gói,packaging, insulation, or as solvents and aerosol cách ñi n hay dùng làm dung môi và h n h ppropellants. Because CFCs are not destroyed in ñ y trong bình x t. Vì CFCs không b phân h ythe lower atmosphere they drift into the upper trong l p khí quy n th p nên nó bay lên l patmosphere where their chlorine components khí quy n cao hơn, t i ñây các thành ph ndestroy ozone. (See: Fluorocarbons.) ch a clo c a CFCs phá h y t ng ozôn. (Xem: Fluorocacbon)Chlorophenoxy: A class of herbicides that may Chlorophenoxy: M t lo i thu c di t c có thbe found in domestic water supplies and cause tìm th y trong ngu n cung c p nư c sinh ho tadverse health effects. và gây tác h i cho s c kh e.Chlorosis: Discoloration of normally green plant B nh úa lá: Tình tr ng không màu cây xanhparts caused by disease, lack of nutrients, or do b nh t t, thi u ch t dinh dư ng hay do cácvarious air pollutants. ch t ô nhi m không khí.Cholinesterase: An enzyme found in animals Colinesteraza: M t enzim ñư c tìm th y trongthat regulates nerve impulses by the inhibition of ñ ng v t, có nhi m v ñi u hoà các xung th nacetyl-choline. Cholinesterase inhibition is kinh b ng cách h n ch acetylcolin. S c chassociated with a variety of acute symptoms such colinesteraza có liên h ñ n m t lo t các tri uas nausea, vomiting, blurred vision, stomach ch ng gây ñau ñ n như bu n nôn, ói m a, m tcramps, and rapid heart rate. m , ñau qu n b ng và tim ñ p nhanh. 33
  • 34. Chronic Exposure: Multiple exposures occuring Phơi nhi m mãn tính: Nhi u ph n ng ti pover an extended period of time or over a xúc di n ra trong m t th i ño n kéo dài haysignificant fraction of an animal’s or human’s m t giai ño n s ng ñáng k c a ngư i haylifetime (usually several years to a lifetime). ñ ng v t (thư ng là t vài năm ñ n c ñ i).Chronic Toxicity: The capacity of a substance ð ñ c mãn tính: Kh năng mà m t ch t cóto cause long-term poisonous health effects in th gây ra s nhi m ñ c v lâu dài cho s chumans, animals, fish, and other organisms. kh e con ngư i, thú v t, cá và các sinh v t khác.Circle of Influence: The circular outer edge of a Vòng nh hư ng: Rìa ngoài cùng hình tròndepression produced in the water table by the c a m t ch trũng ñư c t o ra trong gươngpumping of water from a well . (See: Cone of nư c do bơm nư c t dư i gi ng lên (Xem:Depression.) nón ñi n trũng).Cistern: Small tank or storage facility used to B n ch a: B nh ho c phương ti n d trstore water for a home or farm; often used to dùng ñ tr nư c nhà ho c nông tr i,store rain water. thư ng ñư c dùng ñ tr nư c mưa.Clarification: Clearing action that occurs during S g n l c: Ho t ñ ng sàng l c trong quá trìnhwastewater treatment when solids settle out. This x lý nư c th i khi các ch t r n l ng xu ng.is often aided by centrifugal action and Quá trình này thư ng ñư c th c hi n nh l cchemically induced coagulation in wastewater. ly tâm và hóa ch t làm ñông t nư c th i.Clarifier: A tank in which solids settle to the B g n l c: M t lo i b trong ñó ch t r n l ngbottom and are subsequently removed as sludge. xu ng ñáy và sau ñó b lo i b dư i d ng bùn ñ c.Class I Area: Under the Clear Air Act, a Class I Vùng h ng I: Theo ð o lu t không khí s ch,are is one in which visibility is protected more vùng h ng I là vùng t m nhìn ñư c b o vstringently than under the national ambient air nghiêm ng t hơn tiêu chu n qu c gia v ch tquality standards; includes national parks, lư ng không khí bao quanh; bao g m côngwilderness areas, monuments, and other areas of viên qu c gia, các vùng hoang dã, ñài tư ngspecial national and cultural significance. ni m, các công trình văn hoá và qu c gia ñ c bi t quan tr ng.Class I Substance: One of several groups of Ch t nguy h i h ng I: M t trong vài nhómchemicals with an ozone depletion potential of hóa ch t có kh năng làm c n ki t t ng ozôn0.2 or higher, including CFCS, Halons, Carbon m c 0,2 ho c cao hơn, bao g m CFCs, Halons,Tetrachloride, and Methyl Chloroform (listed in Cacbon Tetraclorua, và Metyl Chloroformthe Clean Air Act), and HBFCs and Ethyl (ñư c ghi trong ð o lu t không khí s ch),Bromide (added by EPA regulations). (See: HBFCs và Etyl Bromua (ñư c b sung trongGlobal Warming Potential.) các qui ñ nh c a EPA). (Xem: kh năng trái ñ t nóng d n lên)Class II Substance: A substance with an ozone Ch t nguy h i h ng II: Ch t có kh năng làmdepletion potential of less than 0.2. All HCFCs c n ki t t ng ôzôn dư i m c 0,2. T t c cácare currently included in this classification. (See: ch t HCFCs hi n nay ñư c x p vào nhóm nàyGlobal Warming Potential.) (Xem: kh năng trái ñ t nóng d n lên). 34
  • 35. Cleaner Technologies Substitutes Assessment: B n ñánh giá các thay th công ngh s ch:A document that systematically evaluates the Văn b n ư c lư ng có h th ng nh ng r i rorelative risk, performance, and cost trade-offs of liên quan, vi c th c hi n và giá thành cân ñ itechnological alternatives; serves as a repository c a các l a ch n công ngh khác nhau; là khofor all the technical data (including methodology ch a t t c các d li u k thu t (g m phươngand results) developed by a DFE or other pháp lu n và k t qu ) ñư c DFE ho c các dpollution prevention or education project. án phòng tránh ô nhi m hay giáo d c phát tri n.Clay Soil: Soil material containing more than ð t sét: ð t tr ng có ch a hơn 40% sét, ít hơn40% clay, less than 45% sand, and less than 40% 45% cát và ít hơn 40% phù sa.silt.Clean Coal Technology: Any technology not in Công ngh than s ch: B t kỳ công ngh nàowidespread use prior to the Clean Air Act không ñư c dùng r ng rãi trư c khi ð o lu tAmendments of 1990. This Act will achieve không khí s ch b sung ra ñ i năm 1990. ð osignificant reductions in pollutants associated lu t này s ñ t ñư c s c t gi m ñáng k ch twith the burning of coal. th i do ho t ñ ng ñ t than gây ra.Clean Fuels: Blends or substitutes for gasoline Nhiên li u s ch: H n h p hay ch t thay thfuels, including compressed natural gas, cho nhiên li u xăng d u, bao g m khí nénmethanol, ethanol, and liquified petroleum gas. thiên nhiên, rư u metylic, rư u etylic và khí d u m hóa l ng.Cleanup: Actions taken to deal with a release or S d n s ch: Hành ñ ng ti n hành nh m x lýthreat of release of a hazardous substance that s thoát ra hay nguy cơ thoát ra c a m t ch tcould affect humans and/or the environment. The nguy h i có th nh hư ng ñ n con ngư i hayterm is sometimes used in interchangeably with môi trư ng. Thu t ng này ñôi khi cũng có ththe terms remedial action, removal action, ñư c dùng thay th cho các thu t ng như ho tresponse action, or corrective action. ñ ng tr li u, d n d p, ph n ng hay hi u ch nh.Clear Cut: Harvesting all the trees in one area at S phát quang: Vi c trong m t lúc ñ n s chone time, a practice that can encourage fast t t c cây c i trong m t khu v c, m t ho trainfall or snowmelt runoff, erosion, ñ ng có th tăng kh năng gây ra nh ng tr nsedimentation of streams and lakes, and mưa x i x ho c hi n tư ng tuy t tan ch yflooding, and destroys vital habitat. thành dòng, xói mòn, l ng ñ ng tr m tích sông su i và h , gây lũ l t và tàn phá môi trư ng s ng.Clear Well: A reservoir for storing filtered water Gi ng s ch: H ch a nư c ñã ñư c l c v i lưuof sufficient quantity to prevent the need to vary lư ng nư c ñ l n ñ không ph i thay ñ i t cthe filtration rate with variations in demand. Also ñ l c cho nh ng nhu c u khác nhau. H cũngused to provide chlorine contact time for ñư c dùng ñ clo có th i gian ti p xúc khdisinfection. trùng.Cloning: In biotechnology, obtaining a group of Sinh s n vô tính: Trong công ngh sinh h c,genetacally identical cells from a single cell; là s thu ñư c m t nhóm các t bào gi ng h tmaking identical copies of a gene. nhau v c u trúc gen t m t t bào; là s t o ra 35
  • 36. nh ng phiên b n y h t c a m t gen.Closed-Loop Recycling: Reclaim-ing or reusing Tái ch nư c m ch kín: Là s ph c h i ho cwastewater for non-potable purposes in an tái s d ng nư c th i trong m t qui trình khépenclosed process. kín cho m c ñích không ph i ñ u ng.Closure: The procedure a landfill operator must S ñóng kín: Th t c mà m t nhà qu n lý bãifollow when a landfill reaches its legal capacity rác ph i tuân theo khi m t bãi rác ñ t m cfor solid ceasing acceptance of solid waste and ñ ng ý c a lu t pháp v vi c ngưng tích cácplacing a cap on the landfill site. ch t th i r n và cho phép ñ t mũ lên trên.Coagulation: Clumping of particles in S ñông t : Quá trình g n k t các ch t b n li tiwastewater to settle out impurities, often induced trong nư c th i ñ l ng b t p ch t, thư ngby chemicals such as lime, alum, and iron salts. ñư c th c hi n b ng các hóa ch t như vôi, phèn và mu i s t.Coal Cleaning Technology: A precombustion Công ngh làm s ch than ñá: Quá trình cháyprocess by which coal is physically or trư c qua ñó than ñá ñư c x lý hóa lý ñ lo ichemically treated to remove some of its sulfur b b t khí sulfur nh m gi m phóng th i sulfurso as to reduce sulfur dioxide emissions. dioxit.Coal Gasification: Conversion of coal to a Khí hoá than: Là s bi n ñ i than ñá thànhgaseous product by one of several available s n ph m khí b ng m t trong vài công nghtechnologies. hi n có.Coastal Zone: Lands and waters adjacent to the Vùng duyên h i: Vùng ñ t và nư c g n bcoast that exert an influence on the uses of the bi n có nh hư ng ñ n vi c s d ng bi n và hsea and its ecology, or whose uses and ecology sinh thái bi n, ho c là nơi mà vi c s d ng vàare affected by the sea. h sinh thái ch u nh hư ng c a bi n.Code of Federal Regulations (CFR): Mã ñi u l liên bang (CFR): Văn b n mã hoáDocument that codifies all rules of the executive t t c các quy ñ nh c a các cơ quan ban ngànhdepartments and agencies of the federal ñi u hành thu c chính quy n liên bang. ðư cgovernment. It is divided into fifty volumes, chia thành 50 quy n, x p theo s hi u. S 40known as titles. Title 40 of the CFR (referenced c a b lu t CFR (ghi là CFR 40) li t kê t t cas 40 CFR) lists all environmental regulations. các quy ñ nh v môi trư ng.Coefficient of Haze (COH): A measurement of H s Haze (COH): Ch s ño m c c n trvisibility interference in the atmosphere. t m nhìn trong không khí.Cogeneration: The consecutive generation of S h p sinh: S phát sinh liên t c ngu n nănguseful thermal and electric energy from the same lư ng nhi t và ñi n h u ích t cùng m t ngu nfuel source nhiên li u.Coke Oven: An industrial process which Lò luy n than c c: M t quy trình công nghi pconverts coal into coke, one of the basic material nh m bi n ñ i than ñá thành than c c, m tused in blast furnaces for the conversion of iron trong nh ng v t li u cơ b n dùng trong lò nungore into iron. nhi t ñ cao ñ bi n qu ng s t thành s t. 36
  • 37. Cold Temperature CO: A standard for CO nhi t ñ l nh: M t trong nh ng ch t th iautomobile emissions of carbon monoxide (CO) CO tiêu chu n cho ñ ng cơ xe trong ñi u ki nemissions to be met at a low temperature (i.e. 20 nhi t ñ th p (nghĩa là 20 ñ Fahrenheit,degrees Fahrenheit). Conventional auto-mobile kho ng -70C). Nh ng b bi n ñ i xúc tác ñ ngcatalytic converters are not efficient in cold cơ c ñi n không có tác d ng trong th i ti tweather until they warm up. l nh cho ñ n khi chúng ñư c làm m lên.Coliform Index: A rating of the purity of water Ch s Coliform: Cách ñánh giá ñ tinh khi tbased on a count of fecal bacteria. c a nư c d a trên lư ng vi khu n có ngu n g c t phân.Coliform Organism: Micro-organisms found in Tr c khu n ru t: Vi sinh v t ñư c tìm th ythe intestinal tract of humans and animals. Their trong ñư ng ru t c a ngư i và ñ ng v t. Spresence in water indicates fecal pollution and hi n di n c a chúng trong nư c ch s ô nhi mpotentially adverse contamination by pathogens. phân và kh năng nhi m b nh do các tác nhân gây b nh.Collector Sewers: Pipes used to collect and C ng góp: Nh ng h th ng ng d n ñư ccarry wastewater from individual sources to an dùng ñ thu gom và d n nư c th i t nh nginterceptor sewer that will carry it to a treatment ngu n riêng l ñ n m t c ng ch n r i ñ n thi tfacility. b x lý.Colloids: Very small, finely divided solids (that Ch t keo: Nh ng ch t r n r t nh , m n, khôngdo not dissolve) that remain dispersed in a liquid tan, t n t i r i rác trong ch t l ng trong m tfor a long time due to their small size and th i gian dài do có kích thư c nh và có ñi nelectrical charge. tích.Combined Sewer Overflows: Discharge of a Tràn ph i h p: Tình tr ng ng p tràn c a h nmixture of storm water and domestic waste when h p nư c mưa và ch t th i sinh ho t khi hthe flow capacity of a sewer system is exceeded th ng c ng b quá t i trong th i gian mưa bão.during rainstorms.Combined Sewers: A sewer system that carries C ng ph i h p: H th ng c ng thoát nư c cóboth sewage and storm-water runoff. Normally, ch a c ch t th i và nư c mưa. Bình thư ngits entire flow goes to a waste treatment plant, toàn b dòng ch y c a h th ng này d n ñ nbut during a heavy storm, the volume of water nhà máy x lý ch t th i, nhưng trong nh ngmay be so great as to cause overflows of tr n bão l n, th tích nư c có th quá l n làmuntreated mixtures of storm water and sewage cho h n h p nư c mưa và ch t th i chưa x lýinto receiving waters. Storm-water runoff may ch y tràn vào dòng ti p nh n. Nư c mưa cũngalso carry toxic chemicals from industrial areas có th ñưa c hóa ch t ñ c h i t các khu côngor streets into the sewer system. nghi p ho c t ñư ng ph vào h th ng c ng rãnh.Combustion: 1. Burning, or rapid oxidation, S cháy: 1. S ñ t cháy, hay ôxi hoá nhanhaccompanied by release of energy in the form of chóng, kèm theo là s gi i phóng năng lư ngheat and light; 2. Refers to controlled burning of dư i d ng nhi t và ánh sáng; 2. Liên quan ñ nwaste, in which heat chemically alters organic quá trình cháy có ki m soát c a ch t th i, trongcompounds, converting into stable inorganics ñó nhi t ñ làm bi n ñ i v m t hoá h c h psuch as carbon dioxide and water. ch t h u cơ thành ch t vô cơ b n v ng, như CO2 và nư c. 37
  • 38. Command Post: Facility located at a safe Tr m yêu c u: Là phương ti n ñư c ñ t m tdistance upwind from an accident site, where the kho ng cách an toàn tính theo chi u gió t m ton-scene coordinator, responders, and technical ñ a ñi m x y ra s c , nơi nh ng ñi u ph irepresentatives make response decisions, deploy viên hi n trư ng, ngư i ph n ng nhanh, cácmanpower and equipment, maintain liaison with ñ i di n k thu t ñưa ra quy t ñ nh kh n c p,news media, and handle communications. t n d ng nhân l c và trang thi t b , duy trì liên l c v i báo ñài và x lý thông tin liên l c.Command-and-Control Regulations: Specific Quy ñ nh ki m sát: Là yêu c u c th quyrequirements prescribing how to comply with ñ nh cách th c tuân th nh ng tiêu chu n cspecific standards defining acceptable levels of th cho phép các m c ô nhi m có th ch ppollution. nh n ñư c.Comment Period: Time provided for the public Giai ño n l y ý ki n: Th i gian công chúngto review and comment on a proposed EPA xem xét và ñưa ra ý ki n v m t ho t ñ ngaction or rulemaking after publication in the trong ñ án c a EPA hay vi c th o ra các ñi uFederal Register. lu t sau khi ñư c công b C c ðăng ký liên bang.Commercial Waste: All solid waste emanating Ch t th i thương nghi p: T t c ch t th i r nfrom business establishments such as stores, b t ngu n t các cơ s kinh doanh như c amarkets, office buildings, restaurants, shopping hàng, ch búa, văn phòng cao c, nhà hàng,centers, and theaters. trung tâm mua s m, và r p hát.Commercial Waste Management Facility: A Phương ti n qu n lý ch t th i thươngtreatment, storage disposal, or transfer facility nghi p: M t phương ti n tích tr ñ x lý haywhich accepts waste from a variety of sources, as chuy n ñ i rác th i có th ti p nh n ch t th icompared to a private facility which normally t nhi u ngu n khác nhau, so v i phương ti nmanages a limited waste stream generated by its riêng l thông thư ng ch qu n lý ñư c m town operations. lư ng nư c th i gi i h n th i ra t chính ho t ñ ng c a nó.Commingled Recyclables: Mixed recyclables Ch t tái ch h n h p: Nhi u lo i ch t th i cóthat are collected together. th tái ch tr n l n v i nhau.Comminuter: A machine that shreds or Máy nghi n: Máy có th tán nh hay nghi npulverizes solids to make waste treatment easier. nát các ch t r n ñ vi c x lý ch t th i d dàng hơn.Common Sense Initiative: Voluntary program Sáng ki n ph thông: Chương trình tìnhto simplify environmental regulation to achieve nguy n ñơn gi n hoá quy ñ nh v môi trư ngcleaner, cheaper, smarter results, starting with six nh m ñ t ñư c k t qu s ch, ñ p, r hơn, b tmajor industry sectors. ñ u v i sáu ngành công nghi p chính.Community Relations: The EPA effort to Cơ quan quan h c ng ñ ng: Là n l c c aestablish two-way communication with the EPA nh m thi t l p m i liên l c hai chi u v ipublic create understanding of EPA programs ngư i dân ñ h hi u nh ng chương trình c aand related actions, to ensure public input into EPA và các ho t ñ ng có liên quan, ñ b odecision making processes related to affected ñ m s ti p nh n c a qu n chúng trong quá 38
  • 39. communities, and to make certain that the trình ñưa ra quy t ñ nh có nh hư ng ñ n c ngAgency is aware of and responsive to public ñ ng, và ñ ch c r ng cơ quan có trách nhi mconcerns. Specific community relations activities tr l i nh ng ñi u ngư i dân quan tâm. Ho tare required in relation to Superfund remedial ñ ng c a cơ quan quan h c ng ñ ng liên quanactions. ñ n các ho t ñ ng tr li u Superfund.Community Water System: A public water H th ng nư c c ng ñ ng: M t h th ngsystem which serves at least 15 service nư c công c ng cung c p cho ít nh t 15 d chconnections used by year-round residents or v k t n i ñư c cư dân s d ng quanh nămregularly serves at least 25 year-round residents. ho c cung c p thư ng xuyên cho ít nh t 25 dân cư s d ng quanh năm.Compact Fluorescent Lamp (CFL): Small ðèn huỳnh quang nén (CFL): Lo i ñènfluorescent lamps used as more efficient huỳnh quang nh , là l a ch n h u hi u hơnalternatives to incandescent lightning. Also trong vi c cung c p ánh sáng chói. Cũng ñư ccalled PL, CFL, Twin-Tube, or BIAX lamps. g i là ñèn PL, CFL, ñèn ng ñôi, ho c ñèn BIAX.Compaction: Reduction of the bulk of solid Phương pháp nén: S gi m kích c ch t th iwaste by rolling and tamping. r n b ng cách xoay tròn và ñ m nén.Comparative Risk Assessment: Process that ðánh giá r i ro so sánh: Quá trình thư ng sgenerally uses the judgement of experts to d ng ñánh giá c a các chuyên gia nh m dpredict effects and set priorities among a wide ñoán tác ñ ng và rút ra v n ñ c n quan tâmrange of environmental problems. nh t trong m t lo t các v n ñ v môi trư ng.Complete Treatment: A method of treating X lý hoàn toàn: M t phương pháp x lýwater that consists of the addition of coagulant nư c bao g m vi c thêm vào các hóa ch t làmchemicals, flash mixing, coagulation- ñông, tr n nhanh, làm keo t -ñông t , l ng vàflocculation, sedimentation, and filtration. Also l c. Phương pháp này còn ñư c g i là phươngcalled conventional filtration. pháp l c c ñi n.Compliance Coal: Any coal that emits less than Than tuân th : Lo i than to ra 1,2 pound khí1.2 pounds of sulfur dioxide per million Btu SO2 trên m t tri u ñơn v nhi t lư ng Anh khiwhen burned. Also known as low sulfur coal. ñ t cháy. Cũng ñư c bi t như than có lư ng sulfur th p.Compliance Coating: A coating whose volatile Màng b c tuân th : L p bao ngoài c a h porganic compound content does not exceed that ch t h u cơ d bay hơi không vư t quá m callowed by regulation. cho phép quy ñ nh.Compliance Cycle: The 9-year calendar year Chu kỳ tuân th : Chu kỳ theo l ch 9 năm, b tcycle, beginning January 1, 1993, during which ñ u t ngày 1/1/1993, trong ñó h th ng nư cpublic water systems must monitor. Each cycle công c ng ñư c giám sát. M i chu kỳ bao g mconsists of three 3-year compliance periods. ba th i ño n y u, m i th i ño n là 3 năm.Compliance Monitoring: Collection and S giám sát tuân th : S thu th p và ñánh giáevaluation of data, including self-monitoring d li u, bao g m các b n báo cáo t giám sát,reports, and verification to show whether và th m tra th hi n n ng ñ và lư ng tích t 39
  • 40. pollutant concentrations and loads contained in ch t ô nhi m ch a trong khí ñư c phép th i rapermitted discharge are in compliance with the có tuân th gi i h n và các ñi u ki n c thlimits and conditions specified in the permit. trong gi y phép hay không.Compliance Schedule: A negotiated agreement Th i h n tuân th : M t tho thu n ñư c dànbetween a pollution source and a government x p gi a bên gây ô nhi m và cơ quan chínhagency that specifies dates and procedures by ph ghi c th th i ñi m và quy trình trong ñówhich a source will reduce emissions and, bên gây ô nhi m s c t gi m khí th i, b ngthereby, comply with a regulation. cách ñó, tuân th theo ñi u l quy ñ nh.Composite Sample: A series of water sample M u h n h p: M t lo t m u nư c l y trongtaken over a given period of time and weighted m t th i gian nh t ñ nh và ñư c tính tr ngby flow rate. lư ng b ng su t dòng ch y.Compost: The relatively stable humus material Phân : V t li u mùn tương ñ i b n v ngthat is produced from a composting process in ñư c t o ra b ng quá trình ch bi n phân trongwhich bacteria in soil mixed with garbage and ñó các vi khu n trong ñ t tr n l n v i rác th idegradable trash break down the mixture into và ch t c n bã có th phân h y, rã h n h p raorganic fertilizer. thành phân bón h u cơ.Composting Facilities: 1. An offsite facility Phương ti n ch bi n phân: 1. Phương ti nwhere the organic component of municipal solid t i ch nơi thành ph n h u cơ c a ch t th i ñôwaste is decomposed under controlled th c ng b phân h y dư i nh ng ñi u ki n cóconditions; 2. An aerobic process in which ki m soát; 2. Quá trình hi u khí trong ñó ch torganic materials are ground or shredded and h u cơ ñư c chôn hay c t v n r i phân h ythen decomposed to humus in windrow piles or thành mùn trong c ñã ñư c gi y, hay trongin mechanical digesters, drums, or similar máy nghi n cơ h c, thùng phi, hay nh ng v tenclosures. kín tương t .Composting: The controlled biological Quá trình ch bi n phân: Là s phân h ydecompositions of organic material in the sinh h c có ki m soát c a ch t h u cơ trongpresence of air to form a humus-like material. không khí t o nên m t ch t gi ng mùn. CácControlled methods of composting include phương pháp ch bi n phân có ki m soát baomechanical mixing and aerating, ventilating the g m tr n l n cơ h c và thông khí, thông giómaterials by dropping them through a vertical các v t li u b ng cách th chúng qua m t lo tseries of aerated chambers, or placing the bu ng thông khí d c, hay ñ t phân thành ñ ngcompost in piles out in the open air and mixing it nơi thoáng khí và tr n hay ñ o chúng ñ nh kỳ.or turning it periodically.Compressed Natural Gas (CNG): An Khí nén t nhiên: M t lo i nhiên li u thay thalternative fuel for motor vehicles; considered ñư c s d ng cho các lo i xe có ñ ng cơ; ñư cone of the cleanest because of low hydrocarbon xem là lo i nhiên li u s ch nh t vì lư ng khíemissions and its vapors are relatively non-ozone hydrocacbon thoát ra ít và hơi nư c thoát ra tproducing. However, vehiles fueled with CNG nhiên li u này h u như không s n sinh ôzôn.do emit a significant quantity of nitrogen oxides. Tuy nhiên, các lo i xe s d ng lo i nhiên li u này còn th i ra m t lư ng l n các oxit nitơ.Concentration: The relative amount of a N ng ñ : Lư ng tương ñ i c a m t ch t hòasubstance mixed with another substance. An tan trong m t ch t khác. Ví d : 5 ppm CO 40
  • 41. example is five ppm of carbon monoxide in air trong không khí hay 1 mg s t trong m t lítor 1 mg/l of iron in water. nư c.Condensate: 1.Liquid formed when warm Ch t ngưng t : 1. Ch t l ng ñư c hình thànhlandfill gas cools as it travels through a do khí th i bãi rác nóng ngu i d n khi ñi quacollection system; 2. Water created by cooling h th ng thu gom; 2. Nư c ñư c t o ra b ngsteam or water vapor. cách làm l nh hơi nư c.Condensate Return System: System that H th ng h i tr ch t ngưng t : Là h th ngreturns the heated water condensing within steam tr l i nư c ñư c ñun nóng ngưng t v i hơipiping to the boiler and thus saves energy. nư c d n vào n i hơi và vì th ti t ki m năng lư ng.Conditionally Exempt Generators (CE): Ngu n th i ñư c mi n có ñi u ki n: LàPersons or enterprises produce less than 220 ngư i hay doanh nghi p th i ra ch t th i nguypounds of hazardous waste per month. Exempt h i ít hơn 220 pound/ tháng. Vi c mi n tr cófrom most regulation, they are required merely to trong ph n l n quy ñ nh, ch b ñòi h i ph idetermine whether their waste is hazardous, xác ñ nh li u ch t th i có ñ c h i hay không,notify appropriate state or local agencies, and khai báo cho ti u bang hay cơ quan ñ a phươngship it by an authorized transporter to a permitted có liên quan, và v n chuy n ch t th i v i nhàfacility for proper disposal. (See: Small quantity v n chuy n ñư c y quy n h p pháp ñ n nơigenerator). cho phép x lý rác. (Xem: ngu n th i s lư ng nh .)Conductance: A rapid method of estimating the ð d n ñi n: M t phương pháp xác ñ nhdissolved solids content of water supply by nhanh chóng lư ng ch t r n hoà tan trongdetermining the capacity of a water sample to thành ph n c a ngu n nư c b ng cách xáccarry an electrical current. Conductivity is a ñ nh kh năng d n ñi n c a m t m u nư c.measure of the ability of a solution to carry an Su t d n ñi n là m t phương pháp ñ xác ñ nhelectrical current. kh năng d n ñi n c a m t dung d ch.Conductivity: A measure of the ability of a Su t d n ñi n: S ño kh năng d n ñi n c asolution to carry an electrical current. m t dung d ch.Cone of Depression: A depression in the water Nón ñi n trũng: Ch trũng xu ng trongtable that develops around a pumped well. gương nư c, m r ng quanh gi ng bơm.Cone of Influence: The depression, roughly Nón nh hư ng: Ch trũng xu ng có d ngconical in shape, produced in a water table by the hình nón trong gương nư c hình thành do vi cpumping of water from a well. bơm nư c t gi ng lên.Cone Penetrometer Testing (CPT): A direst Ki m tra b ng nón th m k (CPT): Là m tpush system used to measure lithology based on h th ng ñ y tr c ti p (DP) dùng ñ ño th chsoil penetration resistance. Sensors in the tip of h c d a trên kh năng ch ng th m c a ñ t.the cone of the DP rod measure tip resistance and Nh ng b ph n c m bi n trên ñ nh nón c aside-wall friction, transmitting electrical signals que DP ño ñi n tr ñ nh và ma sát c nh bên,to digital processing equipment on the ground chuy n tín hi u ñi n ñ n b ph n x lý ksurface. (See: direct push). thu t s trên b m t ñ t. (Xem: ñ y tr c ti p). 41
  • 42. Confidential Business Information (CBI): Thông tin thương m i m t: Tài li u ch aMaterial that contains trade secrets or nh ng bí m t ngh nghi p hay thông tincommercial or financial information that has thương m i ñư c xem là gi kín v ngu n g cbeen claimed as confidential by its source (e.g., a (vd như b ng ñăng ký thu c tr sâu hay côngpesticide or new chemical formulation th c hoá h c m i). EPA có nh ng th t c ñ cregistrant). EPA has special procedures for bi t ñ lưu gi nh ng thông tin này.handling such information.Confidential Statement of Formula (CSF): A B n kê khai công th c m t (CSF): B n li tlist of the ingredients in a new pesticide or kê các thành ph n c a m t công th c hoá h cchemical formulation. The list is submitted at the hay m t lo i thu c tr sâu. B n này ñư c trìnhtime for application for registration or change in ra khi ñăng ký b n quy n hay thay ñ i v côngformulation. th c.Confined Aquifer: An aquifer in which ground T ng ng m nư c gi i h n: T ng ng m nư cwater is confined under pressure which is trong ñó nư c ng m ñư c gi dư i m t áp su tsignificantly greater than atmospheric pressure. l n hơn ñáng k so v i áp su t khí quy n.Confluent Growth: A continuous bacterial Sinh trư ng h p lưu: S sinh trư ng liên t cgrowth covering all or part of the filtration area c a vi khu n bao trùm m t ph n hay kh pof a membrance filter in which the bacteria vùng l c hay màng l c trong ñó nh ng c m vicolonies are not discrete. khu n không tách r i nhau.Consent Decree: A legal document, approved by Ngh ñ nh tho thu n: Văn b n pháp l nha judge, that formalizes an agreement reached ñư c th m phán phê chu n, chính th c hoábetween EPA and potentially responsible parties tho thu n ñ t ñư c gi a Cơ quan b o v môi(PRPs) through which PRPs will conduct all or trư ng (EPA) và các bên ti m n kh năng gâypart of a cleanup action at a Superfund site; cease ô nhi m có trách nhi m (PRPs) thông qua ñóor correct actions or processes that are polluting PRP s qu n lý m t ph n hay t t c hành ñ ngthe environment to resolve the contamination at d n s ch ch t th i t i m t ñ a ñi m Superfund;the Superfund site involved. The consent decree là hành ñ ng hay quá trình ng ng, hi u ch nhdescribes the actions PRPs will take and may be vi c gây ô nhi m môi trư ng nh m gi i quy tsubject to a public comment period. s nhi m b n trong ñ a ñi m Superfund có liên quan. B n ngh ñ nh mô t nh ng ho t ñ ng PRP s th c hi n và có th c n m t giai ño n l y ý ki n công chúng.Conservation Easement: Easement restricting a Quy n t do trong b o t n: Quy n t do gi ilandowner to land uses that are compatible with h n ngư i ch ñ t trong vi c s d ng ñ t cólong-term conservation and environmental tương quan ñ n giá tr môi trư ng và b o t nvalues. v lâu dài.Conservation: Preserving and renewing, when S b o t n: Là s b o qu n và tái t o, n u cópossible, human and natural resources. The use, th , nh ng ngu n tài nguyên thiên nhiên vàprotection, and improvement of natural resources con ngư i. Vi c s d ng, b o v và c i t oaccording to principles that will ensure their nh ng ngu n tài nguyên thiên nhiên d a trênhighest economic or social benefits. nguyên t c b o ñ m l i ích kinh t xã h i cao nh t. 42
  • 43. Constituent(s) of Concern: Specific chemicals Ph n t liên quan: Các hoá ch t c th g nthat are identified for evaluation in the site li n v i vi c ư c lư ng trong quá trình ñánhassessment process. giá ñ a ñi m.Construction and Demolition Waste: Waste Ch t th i xây d ng: Các ph li u xây d ng,building materials, dredging materials, tree v t li u n o vét, g c cây, xà b n th i ra trongstumps, and rubble resulting from construction, quá trình xây d ng, tu s a hay phá h y nhàremodeling, repair, and demolition of homes, c a, cao c thương m i, các công trình ki ncommercial buildings and other structures and trúc và v a hè. Có th có chì, amiăng và nh ngpavements. May contain lead, asbestos, or other ch t nguy h i khác.hazardous substances.Consumptive Water Use: Water removed from S d ng nư c tiêu th : Nư c ch y ra tavailable supplies without return to a water ngu n cung c p s n có mà không tr v hresources system, e.g., water used in th ng nư c ngu n, vd như nư c dùng trongmanufacturing, agriculture, and food preparation. s n xu t, nông nghi p và ch bi n th c ph m.Contact Pesticide: A chemical that kills pests Thu c tr sâu ti p xúc: Hoá ch t gi t ch twhen it touches them, instead of by ingestion. sâu b khi chúng ti p xúc thay vì qua ñư ngAlso, soil that contains the minute skeletons of tiêu hoá. Cũng là ñ t có ch a vi xác c a cáccertain algae that scratch and dehydrate waxy- lo i t o nh t ñ nh có th cào xư c và kh nư ccoated insects. các loài côn trùng v ph n.Contaminant: Any physical, chemical, Ch t gây ô nhi m: B t kỳ ch t v t lý, hóabiological, or radiological substance or matter h c, sinh h c hay phóng x nào gây tác h i ñ ithat has an adverse effect on air, water, or soil. v i không khí, nư c hay ñ t.Contamination: Introduction into water, air, and S nhi m b n: S xâm nh p c a các vi sinhsoil of microorganisms, chemicals, toxic v t, hoá ch t, ch t ñ c, ch t th i hay nư c th isubstances, wastes, or wastewater in a vào nư c, không khí và ñ t v i m t hàm lư ngconcentration that makes the medium unfit for its làm nh ng môi trư ng này không còn thíchnext intended use. Also applies to surfaces of h p ñ ti p t c s d ng. Cũng dùng ñ nói vobjects, buildings, and various household and s xâm nh p b m t v t th , công trình xâyagricultural use products. d ng, ñ gia d ng và s n ph m dùng trong nông nghi p.Contamination Source Inventory: An B n ki m kê ngu n nhi m b n: M t b ninventory of contaminant sources within ki m kê ngu n ô nhi m trong các khoanh vùngdelineated State Water-Protection Areas. Targets b o v nư c c a ti u bang. Nh m ñ n nh nglikely sources for further investigation. ngu n ti m n c n ñi u tra.Contingency Plan: A document setting out an K ho ch ph tr ñ t xu t: Văn b n trìnhorganized, planned, and coordinate course of bày hư ng d n hành ñ ng h p tác, lên kaction to be followed in case of a fire, explosion, ho ch, b trí trong trư ng h p có cháy n ho cor other accident that releases toxic chemicals, các tai n n khác làm thoát ra hóa ch t nguyhazardous waste, or radioactive materials that h i, ch t th i nguy h i, hay ch t phóng x ñethreaten human health or the environment. (See: do ñ n tính m ng con ngư i và môi trư ng.National Oil and Hazardous Substances (Xem: k ho ch ñ t xu t qu c gia ñ i v i ch tContingency Plan). nguy h i và d u khí). 43
  • 44. Continuous Discharge: A routine release to the S phóng th i liên t c: ðư ng thoát khí vàoenvironment that occurs without interruption, môi trư ng di n ra không b gián ño n, trexcept for infrequent shutdowns for trư ng h p ñóng c a hi m khi x y ra ñ b omaintenance, process changes, etc. trì, thay ñ i chu trình ho t ñ ng ...Continuous Sample: A flow of water, waste or M u liên t c: Lu ng nư c, ch t th i hay ch tother material from a particular place in a plant khác t m t nơi nh t ñ nh trong nhà máy nư cto the location where samples are collected for ñ n ñ a ñi m m u ñư c l y lên ki m tra. Cótesting. May be used to obtain grab or composite th dùng ñ ch m u t c th i hay m u h n h p.samples.Contour Plowing: Soil tilting method that Cày bao: Phương pháp làm l t ñ t ñi theo hìnhfollows the shape of the land to discourage dáng c a mi ng ñ t nh m gi m xói mòn.erosion.Contour Strip Farming: A kind of contour Tr ng d i bao: M t phương pháp tr ng tr t ñifarming in which row crops are planted in strips, ñư ng bao trong ñó nh ng lu ng cây tr ngbetween alternating strips of close-growing, ñư c tr ng thành t ng d i, gi a d i cây tr ngerosion-resistant forage crops. khít và c ch ng xói mòn.Contract Labs: Laboratories under contract to Phòng thí nghi m h p ñ ng: Nh ng phòngEPA, which analyze samples taken from waste, thí nghi m theo h p ñ ng v i EPA, phân tíchsoil, air and water or carry out reseach projects. m u l y t ch t th i, ñ t, không khí và nư c hay ti n hành các d án nghiên c u.Control Technique Guidelines (CTG): EPA Hư ng d n ki m soát k thu t (CTG): Văndocuments designed to assist state and local b n c a EPA l p ra nh m giúp các cơ quanpollution authorities to achieve and maintain air ñ m trách v ô nhi m c a ñ a phương và ti uquality standards for certain sources (e.g., bang ñ t ñư c và duy trì các tiêu chu n v ch torganic emissions from solvent metal cleaning lư ng không khí (vd, khí th i h u cơ t vi cknown as degreasing) through reasonably làm s ch kim lo i hoà tan, còn ñư c bi t ñ n làavailable control technologies (RACT). quá trình t y nh n) thông qua các công ngh ki m soát s n có h p lý (RACT).Controlled Reaction: A chemical reaction under Ph n ng có ki m soát: Ph n ng c a m ttemperature and pressure conditions maintained hoá ch t dư i ñi u ki n nhi t ñ và áp su twithin safe limits to produce a desired product or ñư c duy trì trong gi i h n an toàn nh m t o raprocess. s n ph m hay quá trình như mong mu n.Conventional Filtration: (See: Complete L c c ñi n: (Xem: X lý hoàn toàn)Treatment)Conventional Pollutants: Statutorily listed Ch t ô nhi m c ñi n: Nh ng ch t ô nhi mpollutants understood well by scientists. These ñư c ghi trong lu t ñã ñư c các nhà khoa h cmay be in the form of organic waste, sediment, tìm hi u k . Nh ng ch t này có th là ch t th iacid, bacteria, viruses, nutrients, oil and grease, h u cơ, tr m tích, axit, vi khu n, vi rút, cácor heat. ch t dinh dư ng, d u m hay hơi nóng.Conventional Site Assessment: Assessment in ðánh giá t i ch c ñi n: S ñánh giá trongwhich most of the sample analysis and ñó ña s quá trình phân tích m u và di n gi i 44
  • 45. interpretation of data is completed off-site; s li u ñư c hoàn t t t i hi n trư ng; là quáprocess usually requires repeated mobilization of trình thư ng ñòi h i s huy ñ ng thư ngequipment and staff in order to fully determine xuyên thi t b và ñ i ngũ nhân viên nh m xácthe extent of contamination. ñ nh ñ y ñ ph m vi b nhi m b n.Conventional Systems: Systems that have been H th ng c ñi n: Nh ng h th ng ñư c straditionally used to collect municipal d ng theo phương pháp truy n th ng nh m t pwastewater in gravity sewers and convey it to a trung nư c th i ñô th vào các ñư ng ng tr ngcentral primary or secondary treatment plant l c và ñưa nó ñ n nhà máy x lý sơ c p hayprior to discharge to surface waters. th c p trung tâm trư c khi th i vào nư c m t.Conventional Tilling: Tillage operations Canh tác c ñi n: Ho t ñ ng canh tác ñư cconsidered standards for a specific location and xem là tiêu chu n cho m t ñ a ñi m và v mùacrop and that tend to bury the crop residues; c th , nh m l p l p ñ t sau v mùa, thư ngusually considerred as a base for determining the ñư c xem như n n t ng xác ñ nh hi u qu vcost effectiveness of control practices. chi phí c a các ho t ñ ng có ki m soát.Conveyance Loss: Water loss in pipes, channels, Th t thoát d c ñư ng truy n: S th t thoátconduits, ditches by leakage or evaporation. nư c trong các ng, kênh, ñư ng d n, mương máng do rò r hay do b c hơi.Cooling Electricity Use: Amount of electricity S d ng ñi n làm mát: Lư ng ñi n s d ngused to meet the building cooling load. (See: ñ ñáp ng nhu c u t i mát cao c. (Xem: t ibuliding cooling load). mát cao c).Cooling Tower: A structure that helps remove Tháp làm mát: M t k t c u dùng như máyheat from water used as a coolant; e.g., in làm mát giúp lo i b s c nóng c a nư c, ch ngelectric power generating plants. h n như trong các nhà máy ñi n.Cooperative Agreement: An assistance Th a thu n h p tác: M t tho thu n h tragreement whereby EPA transfers money, nh ñó EPA chuy n ti n, tài s n, d ch v ho cproperty, services or anything of value to a state, b t kỳ th gì có giá tr ñ n m t ti u bang,university, non-profit, or not-for-profit trư ng ñ i h c, t ch c phi l i nhu n hay làmorganization for the accomplishment of vi c không vì m c ñích ki m l i ñ hoàn thànhauthorized activities or tasks. nh ng ho t ñ ng hay nhi m v chính th c.Core Program Cooperative Agreement: An Th a thu n h p tác ñi vào chương trìnhassistance agreement whereby EPA supports tr ng tâm: M t th a thu n h tr nh ñó EPAstates or tribal governments with funds to help ng h tài chính cho các ti u bang hay chínhdefray the cost of non-item-specific quy n ngư i thi u s , giúp thanh toán cácadministrative and training activities. kho n chi phí dành cho ho t ñ ng ñào t o và hành chính không nêu thành m c c th .Core: The uranium-containing heart of a nuclear Lõi: Trung tâm ch a urani c a m t lò ph nreactor, where energy is released. ng h t nhân, nơi năng lư ng ñư c gi i phóng.Corrective Action: EPA can require treatment, Hành ñ ng hi u ch nh: EPA có th yêu c ustorage and disposal (TSDF) facilities handling các cơ s x lý, lưu tr và phân h y (TSDF) 45
  • 46. hazardous waste to undertake corrective actions ch t th i nguy h i th c hi n hành ñ ng hi uto clean up spills resulting from failure to follow ch nh nh m làm s ch v t loang gây ra do y uhazardous waste management procedures or kém trong vi c tuân th ti n trình qu n lý ch tother mistakes. The process includes cleanup th i nguy h i hay do các l i khác. Quá trìnhprocedure designed to guide TSDFs toward in bao g m th t c d n s ch ñư c th o ra ñspills. hư ng d n TSDF trong vi c d n s ch v t loang.Corrosion: A chemical agent that react with the S g m mòn: Tác nhân hoá h c ph n ng v isurface of a material causing it to deteriorate or b m t c a m t v t li u gây hư h i hay mònwear away. d n.Cost/ Benefit Analysis: A quantitive evaluation Phân tích chi phí/ l i nhu n: B n ñánh giáof the costs which would have incurred by ñ nh lư ng nh ng chi phí l ra ñã gánh ch uimplementing an environmental regulation b i m t bên là vi c th c hi n quy ñ nh v môiversus the overall benefits to society of the trư ng và m t bên là nh ng l i ích toàn thproposed action. cho xã h i c a hành ñ ng ñư c ñ xu t.Cost Recovery: A legal process by which Ph c h i chi phí: Quá trình pháp lý qua ñópotentially responsible parties who contributed nh ng bên có trách nhi m ti m n góp ph nto contamination at a Superfund site can be gây ô nhi m trong khu v c Superfund có threquired to reimburse the Trust Fund for money ñư c chính quy n liên bang yêu c u qu Trustspent during any cleanup actions by the federal hoàn tr ti n ñã chi ra trong su t quá trình th cgovernment. hi n hành ñ ng d n s ch.Cost Sharing: A publicly financed program Chia s chi phí: M t chương trình tài chínhthrough which society, as a beneficiary of công c ng qua ñó, xã h i, là ngư i hư ng l ienvironmental protection, shares part of the cost t s b o v môi trư ng, chia s m t ph n chiof pollution control with those who must actually phí ki m soát ô nhi m cùng v i nh ng ai th cinstall the controls. In Superfund, for example, s tham gia vào ho t ñ ng ki m soát. Ví dthe government may pay part of the cost of a như trong chương trình Superfund, nhà nư ccleanup action with those responsible for the có th tr m t ph n chi phí cho ho t ñ ng d npollution paying the major share. s ch cùng v i ngư i ch u ph n l n là bên có trách nhi m gây ra ô nhi m.Cost-Effective Alternative: An alternative L a ch n chi phí-hi u qu : M t ch n l a vcontrol or corrective method identified after phương pháp hi u ch nh hay ki m soát ñư canalysis as being the best available in terms of xem là kh thi nh t trên phương di n ñ tinreliability, performance, and cost. Although costs c y, quá trình th c hi n và chi phí b ra. M care one important consideration, regulatory and dù chi phí là ñi u ñáng lưu tâm, nhưng phâncompliance analysis does not require EPA to tích tuân th và ñi u ch nh không h ñòi h ichoose the least expensive alternative. For EPA ph i ch n gi i pháp ít t n kém nh t. Víexample, when selecting or approving a method d như, khi ch n và phê chu n m t phươngfor cleaning up a Superfund site, the Agency pháp d n s ch ch t th i t i m t ñ a ñi m thu cbalances costs with the long-term effectiveness chương trình Superfund, cơ quan này cân ñ iof the methods proposed and the potential danger gi a chi phí v i hi u qu lâu dài c a phươngposed by the site. pháp ñư c ñ xu t và nguy cơ ti m n c a v trí ñư c d n d p. 46
  • 47. Cover Crop: A crop that provides temporary Cây che ph : Cây tr ng t o s b o v t m th iprotection for delicate seedling and/or provides a cho các m m cây y u hay t o màn che ph b ocover canopy for seasonal soil protection and v và c i thi n ñ t tr ng mùa v gi a nh ngimprovement between crop production periods. giai ño n s n xu t tr ng tr t.Cover Material: Soil used to cover compacted V t li u che ph : L p ñ t che ph lên ch tsolid waste in a sanitary landfill. th i ñ c r n khu chôn rác y t .Cradle-to-Grave or Manifest System: A H th ng kê khai hay t A ñ n Z: M t thprocedure in which hazardous materials are t c trong ñó các ch t nguy h i ñư c ghi rõ vàidentified and followed as they are produced, theo dõi t khi ñư c s n xu t, x lý, v ntreated, transported, and disposed of by a series chuy n ñ n khi b h y b v i m t lo t văn b nof permanent, linkable, descriptive documents mô t thư ng tr c, có quan h m t xích v i(e.g., manifests). Commonly referred to as the nhau (vd các b n kê khai). Thư ng ñư c g i làcradle-to-grave system. h th ng t A ñ n Z.Criteria: Descriptive factors taken into account Chu n: Nh ng nhân t mô t ñư c EPA xemby EPA in setting standards for various xét trong vi c l p ra nh ng tiêu chu n v cácpollutants. These factors are used to determine lo i ch t ô nhi m khác nhau. Nh ng nhân tlimits on allowable concentration levels, and to này ñư c dùng ñ xác ñ nh m c n ng ñ cholimit the number of violations per year. When phép, và gi i h n con s dao ñ ng m i năm.issued by EPA, the criteria provide guidance to ðư c EPA công b , chu n này hư ng d n cácthe states on how to establish their standards. ti u bang cách th c thi t l p các chu n riêng m i nơi.Criteria Pollutants: The 1970 amendments to Ch t gây ô nhi m chu n: ð o lu t b sungthe Clean Air Act required EPA to set National năm 1970 c a ð o lu t không khí s ch ñ t raAmbient Air Quality Standards for certain cho EPA yêu c u ph i xác l p nh ng chu n vpollutants known to be harzardous to human ch t lư ng không khí bao quanh ñ i v ihealth. EPA has identified and set standards to nh ng ch t gây ô nhi m nh t ñ nh ñư c xem làprotect human health and welfare for six có h i cho s c kh e con ngư i. EPA ñã xácpollutants: ozone, carbon monoxide, total ñ nh và ñ t chu n nh m b o v s c kh e consuspended particulates, sulfur dioxide, lead and ngư i và l i ích xã h i cho 6 ch t gây ô nhi mnitrogen oxide. The term, “criteria pollutants” sau: ôzôn, CO, t ng h t lơ l ng, chì và oxítderives from the requirement that EPA must nitơ. Thu t ng “ch t gây ô nhi m chu n” rútdescribe the characteristics and potential health ra t nhu c u ñòi h i EPA ph i mô t ñ c tínhand welfare effects of these pollutants. It is on và nh ng tác ñ ng ti m n ñ i v i s c kho vàthe basis of these criteria that standards are set or l i ích c a nh ng ch t này. Trên chính n nrevised. t ng nh ng chu n này mà các chu n ñư c so n ra thành văn b n hay ñư c ch nh lý l i.Critical Effect: The first adverse effect, or its Hi u ng t i h n: Tác ñ ng ngư c ñ u tiên,known precussor, that occurs as a dose rate hay thư ng ñư c g i là ti n t , xu t hi n khiincreases. Designation is based on evaluation of m t li u lư ng tăng d n lên. S ch ñ nh d aoverall database. trên vi c ñánh giá toàn b d li u bao quát.Crop Consumptive Use: The amount of water Lư ng nư c tiêu th canh tác: Lư ng nư ctranspired during plant growth plus what thoát ra trong quá trình phát tri n c a cây c ngevaporated from the soil surface and foliage in v i lư ng nư c b c hơi t m t ñ t và tán lá 47
  • 48. the crop area. trong khu v c canh tác.Crop Rotation: Planting a succession of Luân canh: Vi c tr ng liên t c các lo i câydifferent crops on the same land area as opposed khác nhau trên cùng m t m nh ñ t canh tác,to planting the same crop time after time. tương ph n v i cách tr ng cùng m t lo i cây h t l n này ñ n l n khác.Cross Contamination: The movement of Nhi m b n chéo: S di chuy n ng m dư i ñ tunderground contaminants from one level or area c a các ch t gây ô nhi m t m t ñ cao hayto another due to invasive subsurface activities. m t vùng ñ n nơi khác do các ho t ñ ng tác ñ ng ñ n l p ñ t dư i b m t.Cross-Connection: Any actual or potential Giao k t chéo: B t kỳ s thông nhau trên th cconnection between a drinking water system and t hay ti m n gi a h th ng nư c u ng v ian unapproved water supply or other source of ngu n cung c p nư c không phê chu n haycontamination. ngu n ô nhi m khác.Crumb Rubber: Ground rubber fragments the Cao su v n: M nh cao su c n có kích c b ngsize of sand or silt used in rubber or plastic h t cát hay phù sa dùng trong s n ph m nh aproducts, or processed further into reclaimed hay cao su, ho c ñư c ch bi n thêm thành caorubber or asphalt products. su tái ch hay s n ph m nh a ñư ng.Cryptosporidium: A protozoan microbe Bào t n: M t lo i vi khu n ñơn bào liênassociated with the disease crypto-sporidiosis in quan ñ n b nh nhi m ñ c bào t n ngư i.man. The disease can be transmitted through Căn b nh có th truy n qua ñư ng tiêu hoá khiingestion of drinking water, person-to-person u ng nư c, ti p xúc tr c ti p, ho c các ñư ngcontact, or other pathways, and can cause acute khác và có th gây ra tiêu ch y n ng, ñaudiarrhea, abdominal pain, vomitting, fever, and b ng, ói m a, s t, và cũng gây ra t vong nhưcan be fatal as it was in the Milwaukee episode. trong th m ho Milwaukee.Cubic Feet Per Minute (CFM): A measure of Feet3/phút (CFM): S ño th tích m t ch t ñithe volume of a substance flowing through air qua không khí trong m t kho ng th i gian xácwithin a fixed period of time. With regard to ñ nh. Khi xét v không khí trong phòng, CFMindoor air, refers to the amount of air, in cubic là lư ng không khí (tính theo feet kh i) traofeet, that is exchanged with outdoor air in a ñ i v i lư ng không khí ngoài tr i trong th iminutes time; i.e., the air exchange rate. gian m t phút, nghĩa là t c ñ trao ñ i không khí.Cultural Eutrophication: Increasing rate at S sinh sôi c a vi khu n c y: T c ñ các v twhich water bodies "die" by pollution from th nư c “ch t” do ô nhi m gây ra t các ho thuman activities. ñ ng c a con ngư i.Cultures and Stocks: Infectious agents and Vi khu n c y và vi khu n g c: Các tác nhânassociated biologicals including cultures from truy n nhi m và sinh ch t liên ñ i bao g m vimedical and pathological laboratories; cultures khu n c y t phòng thí nghi m y khoa và b nhand stocks of infectious agents from research and h c; vi khu n c y và vi khu n g c c a các tácindustrial laboratories; waste from production of nhân truy n nhi m t phòng thí nghi m côngbiologicals; discarded live and attenuated nghi p và nghiên c u; các vacxin ñã làm y uvaccines; and culture dishes and devices used to b b ñi có mang các vi khu n còn ho t ñ ng;transfer, inoculate, and mix cultures. (See: nh ng d ng c và ñĩa dùng ñ chuy n, c y, 48
  • 49. regulated medical waste). hoà l n vi khu n c y. (Xem: ch t th i y t quy ñ nh).Cumulative Ecological Risk Assessment: ðánh giá r i ro sinh thái lũy tích: S xemConsideration of the total ecological risk from xét t ng r i ro sinh thái trong hàng lo t các tácmultiple stressors to a given eco-zone. nhân ng su t tác ñ ng lên vùng sinh thái nh t ñ nh.Cumulative Exposure: The sum of exposures of Phơi nhi m lũy tích: T ng ph n ng ti p xúcan organism to a pollutant over a period of time. c a m t sinh v t v i ch t gây ô nhi m trong m t kho ng th i gian.Cumulative Working Level Months (CWLM): Th i lư ng tháng ho t ñ ng lu tích: T ngThe sum of lifetime exposure to radon working ph n ng ti p xúc su t ñ i v i lư ng ho tlevels expressed in total working level months. ñ ng radon bi u di n b ng t ng th i lư ng tháng ho t ñ ng.Curb Stop: A water service shutoff valve Tr d ng ñ t v a hè: M t lo i van ch nlocated in a water service pipe near the curb and d ch v ñư c ñ t trong ng nư c g n v a hè vàbetween the water main and the building. gi a h th ng nư c chính và công trình xây d ng.Curbside Collection: Method of collecting Thu gom c nh v a hè: Phương pháp thu gomrecyclable materials at homes, community các v t li u có th tái ch ñư c t i nhà, khudistricts or businesses. dân cư hay khu kinh doanh.Cutie-pie: An instrument used to measure Cutie-pie: M t d ng c dùng ñ ño m cradiation levels. phóng x .Cuttings: Spoils left by conventional drilling Phoi: V t li u h ng th a ra khi s d ngwith hollow stem auger or rotary drilling phương pháp khoan c ñi n v i máy khoanequipment. ñuôi r ng hay d ng c khoan quay.Cyclone Collector: A device that uses Máy gom l c: M t thi t b s d ng l c ly tâmcentrifugal force to remove large particles from ñ tách các h t l n ra kh i không khí b ôpolluted air. nhi m.DData Call-In: A part of the Office of Pesticide G i d li u: Là m t ph n quá trình m r ngPrograms (OPP) process of developing key các d li u ki m tra c n thi t c a Văn phòngrequired test data, especially on the long-term, chương trình thu c tr sâu (OPP), ñ c bi t ñ ichronic effects of existing pesticides, in advance v i nh ng nh hư ng mãn tính, kéo dài c aof scheduled Registration Standard reviews. Data thu c tr sâu hi n hành, trư c khi có các b nCall-In from manufacturers is an adjunct of the t ng k t Tiêu chu n ñăng ký ñư c ho chRegistration Standards program intended to ñ nh. Vi c g i d li u t các nhà s n xu t làexpedite re-registration. ph n ph thêm c a chương trình Tiêu chu n ñăng ký nh m xúc ti n vi c ñăng ký l i. 49
  • 50. Data Quality Objectives (DQOs): Qualitative M c tiêu ch t lư ng d li u (DQOs): B nand quantitative statements of the overall level of trình bày v ch t và lư ng c a m t m c ñuncertainty that a decision-maker will accept in b p bênh bao quát mà ngư i ra quy t ñ nh sresults or decisions based on environmental data. ch p nh n v m t k t qu hay quy t ñ nh,They provide the statistical framework for ñư c d a trên nh ng d li u v môi trư ng.planning and managing environmental data Chúng cung c p m t b ng khung th ng kêoperations consistent with users needs. cho vi c ho ch ñ nh và qu n lý ho t ñ ng d li u môi trư ng phù h p v i nhu c u c a ngư i s d ng.Day Tank: Another name for deaerating tank. H dùng theo ngày: M t tên khác dùng cho(See: age tank) b lo i khí. (Xem: h th i v ).DDT: The first chlorinated hydrocarbon DDT: Tên hóa h c ñ u tiên c a m t lo iinsecticide (chemical name: Dichloro-Diphenyl- thu c tr sâu có ch a hydrocacbon ñư c khTrichloroethane). It has a half-life of 15 years b ng clo (tên hoá h c là Dicloro-Diphenyl-and can collect in fatty tissues of certain animals. Tricloroetan). Nó có chu ký bán rã là 15 nămEPA banned registration and interstate sale of và có th thu ñư c t mô m c a nh ng ñ ngDDT for virtually all but emergency uses in the v t nh t ñ nh. EPA ñã nghiêm c m vi c ñăngUnited States in 1972 because of its persistence ký và bán DDT các bang c a M vào nămin the environment and accumulation in the food 1972 ngo i tr trư ng h p kh n c p vì nó r tchain. b n trong môi trư ng và tích t trong chu i th c ăn.Dead End: The end of a water main which is not Ngõ c t: Nơi cu i cùng c a ng d n nư cconnected to other parts of the distribution mà không còn n i v i b t c b ph n nàosystem. khác c a h th ng phân ph i.Deadmen: Anchors drilled or cemented into the M hàn ch t : Nh ng neo s t ñư c khoan vàground to provide additional reactive mass for g n ch t vào trong ñ t ñ cung c p kh iDP sampling rigs. phóng x cho các thi t b thu m u DP.Decant: To draw off the upper layer of liquid S g n l c: L y ra l p trên c a ch t l ng sauafter the heaviest material (a solid or another khi các ch t n ng nh t (m t ch t r n ho c m tliquid) has set- tled. ch t l ng khác) ñã l ng xu ng.Decay Products: Degraded radioactive S n ph m phân rã: Là các ch t phóng x bmaterials, often referred to as "daughters" or phân hu , thư ng ñư c xem như “h u du ”"progeny"; radon decay products of most hay “radon con”; nh ng s n ph m c a sconcern from a public health standpoint are phân rã radon c n ñư c quan tâm nhìn t gócpolonium-214 and polonium-218. ñ b o v s c kho ngư i dân g m có poloni- 214 và poloni-218.Dechlorination: Removal of chlorine from a Kh clo: Vi c l y khí clo ra t m t ch t nàosubstance. ñó.Decomposition: The breakdown of matter by S phân h y: S phân chia v t ch t do vibacteria and fungi, changing the chemical khu n và n m gây ra, làm thay c u trúc hóa 50
  • 51. makeup and physical appearance of materials. h c và hình d ng v t lý c a các ch t.Decontamination: Removal of harmful S kh nhi m: Vi c l y ñi các ch t gây h isubstances such as noxious chemicals, harmful như các ñ c ch t hoá h c, các vi khu n gâybacteria or other organisms, or radioactive h i ho c các sinh v t khác, ho c ch t phóngmaterial from exposed individuals, rooms and x ñư c th i ra t nh ng cá th , phòng c, ñfurnishings in buildings, or the exterior ñ c trong nhà ho c môi trư ng bên ngoài cóenvironment. ti p xúc.Deep-Well Injection: Deposition of raw or X lý ch t th i b ng gi ng sâu: S ñ btreated, filtered hazardous waste by pumping it ch t th i nguy hi m chưa hay ñã qua x lý,into deep wells, where it is contained in the pores l c, b ng cách bơm chúng vào gi ng sâu nơiof permeable subsurface rock. ch t th i ñư c ch a trong các l li ti c a l p ñá th m dư i b m t.Deflocculating Agent: A material added to a Ch t ch ng ñông: Ch t thêm vào th v n ñsuspension to prevent settling. ngăn chúng ngưng t .Defluoridation: The removal of excess flouride S lo i b fluor: Lo i b lư ng flour dư th ain drinking water to prevent the staining of teeth. trong nư c u ng ñ tránh làm răng.Defoliant: An herbicide that removes leaves Thu c r ng lá: M t lo i thu c di t c làmfrom trees and growing plants. r ng lá cây ñã và ñang trư ng thành.Degasification: A water treatment that removes S kh khí: Phương pháp x lý nư c b ngdissolved gases from the water. cách lo i b nh ng khí hòa tan ra kh i nư c.Degree-Day: A rough measure used to estimate M c nhi t trong ngày: Bi n pháp ño lư ngthe amount of heating required in a given area; is g n ñúng dùng ñ ư c tính nhi t ñ c n thi tdefined as the difference between the mean daily c a m t vùng; là s chênh l ch gi a nhi t ñtemperature and 65 degrees Fahrenheit. Degree- trung bình hàng ngày v i 65 ñ F. Nh ngdays are also calculated to estimate cooling m c nhi t trong ngày ñư c tính ñ ư c lư ngrequirements. nhu c u làm mát.Delegated State: A state (or other governmental Ti u bang ñư c u quy n: M t bang (ho centity such as a tribal government) that has chính th nào ñó, vd như chính quy n dân t creceived authority to administer an thi u s ) nh n ñư c quy n ñi u hành m tenvironmental regulatory program in lieu of a chương trình ñi u ti t môi trư ng thay th chofederal counterpart. As used in connection with m t bang khác. Thư ng th y trong cácNPDES, UIC, and PWS programs, the term does chương trình NPDES, UIC, và PWS, thu tnot connote any transfer of federal authority to a ng này không ám ch s chuy n giao quy nstate. qu n lý liên bang cho m t ti u bang.Delist: Use of the petition process to have a Lo i b kh i danh sách: Công tác dùng ñơnfacilitys toxic designation rescinded. th nh nguy n nh m h y b s ch ñ nh ñ c ch t c a m t thi t b .Demand-side Waste Management: Prices Qu n lý ch t th i t phía có nhu c u: ðơnwhereby consumers use purchasing decisions to giá qua ñó khách hàng ñưa quy t ñ nh mua 51
  • 52. communi-cate to product manufacturers that they bán ra trao ñ i v i các nhà s n xu t, yêu c uprefer environmentally sound products packaged vi c h mu n có các s n ph m ch t lư ng t twith the least amount of waste, made from không gây ô nhi m môi trư ng, ñư c ñóngrecycled or recyclable materials, and containing gói v i lư ng ch t th i ít nh t, ñư c làm tno hazardous substances. các s n ph m ñư c tái ch ho c có th tái ch , và không ch a các ch t nguy h i.Demineralization: A treatment process that Kh khoáng: Quá trình x lý lo i b cácremoves dissolved minerals from water. khoáng ch t hòa tan ra kh i nư c.Denitrification: The biological reduction of Kh nitrat: S bi n ñ i sinh h c t nitratnitrate to nitrogen gas by denitrifying bacteria in thành khí nitơ b ng cách kh nitơ các visoil. khu n trong ñ t.Dense Non-Aqueous Phase Liquid (DNAPL): Ch t l ng không pha nư c d ng ñ cNon-aqueous phase liquids such as chlorinated (DNAPL): Là nh ng ch t l ng không phahydrocarbon solvents or petroleum fractions with nư c như các dung môi có ch a khí hydro-a specific gravity greater than 1.0 that sink cacbon ñư c kh b ng clo ho c nh ng l pthrough the water column until they reach a d u v i tr ng lư ng l n hơn 1,0 chìm dư iconfining layer. Because they are at the bottom nư c ñ n m t t ng gi i h n. B i vì chúngof aquifers instead of floating on the water table, n m ñáy c a t ng ng m nư c thay vì n i lêntypical monitoring wells do not indicate their trên gương nư c, nên nh ng gi ng ñư cpresence. giám sát không th y s có m t c a chúng.Density: A measure of how heavy a specific T tr ng: S ño kh i lư ng riêng c a m tvolume of a solid, liquid, or gas is in comparison ch t r n, l ng, khí so v i kh i lư ng riêng c ato water. Depending on the chemical. nư c. Ph thu c vào ch t hoá h c.Depletion Curve: In hydraulics, a graphical ðư ng nư c rút: Trong thu l c h c, ñó làrepresentation of water depletion from storage- ñư ng bi u th s tháo nư c t các kênh trstream channels, surface soil, and groundwater. nư c, ñ t b m t và m ch nư c ng m.A depletion curve can be drawn for base flow, ðư ng cong này còn có th ñư c dùng ñdirect runoff, or total flow. bi u th dòng ch y cơ b n, dòng ch y tr c ti p, ho c là dòng ch y toàn b .Depressurization: A condition that occurs when S h áp: Tình tr ng di n ra khi áp su tthe air pressure inside a structure is lower that không khí trong nhà th p hơn áp su t khôngthe air pres- sure outdoors. Depressurization can khí ngoài tr i. S h áp có th x y ra khi cácoccur when household appliances such as ñ dùng gia ñình như lò sư i, lò ñ t ñã tiêufireplaces or furnaces, that consume or exhaust th h t không khí trong nhà và không ñư chouse air, are not supplied with enough makeup cung c p ñ oxi. Trong tình tr ng h áp,air. Radon may be drawn into a house more radon s ñư c hút vào trong nhà nhanh hơn.rapidly under depressurized conditions.Dermal Absorption/Penetration: Process by S h p th /thâm nh p qua da: Quá trìnhwhich a chemical penetrates the skin and enters m t hoá ch t th m vào da và ñi vào trong cơthe body as an internal dose. th như m t li u bên trong. 52
  • 53. Detection Limit: The lowest concentration of a Gi i h n phát hi n: N ng ñ th p nh t c achemical that can reliably be distinguished from m t hoá ch t có th phân bi t m t cách ch ca zero concentration. ch n so v i n ng ñ zero.Dermal Exposure: Contact between a chemical S phơi nhi m qua da: Là s ti p xúc gi aand the skin. da và m t hóa ch t.Dermal Toxicity: The ability of a pesticide or S nhi m ñ c qua da: Kh năng thu c trtoxic chemical to poison people or animals by sâu hay m t hoá ch t ñ c gây h i ñ n concontact with the skin. (See: contact pesticide.) ngư i và ñ ng v t thông qua s ti p xúc v i da. (Xem: thu c tr sâu ti p xúc).DES: A synthetic estrogen, diethylstilbestrol is DES: M t estrogen t ng h p, dietin-used as a growth stimulant in food animals. stinbentro ñư c dùng như ch t kích thích tăngResidues in meat are thought to be carcinogenic. trư ng cho ñ ng v t. Ch t c n còn trong th t ñư c xem là ch t gây ung thư.Desalination: [Desalinization] (1) Removing S kh mu i: 1. Lo i mu i ra kh i nư c bi nsalts from ocean or brackish water by using hay nư c l b ng cách s d ng nh ng côngvarious technologies. (2) Removal of salts from ngh khác nhau. 2. Lo i mu i ra kh i ñ tsoil by artificial means, usually leaching. b ng nh ng phương pháp nhân t o, thư ng là phương pháp chi t l c.Desiccant: A chemical agent that absorbs Ch t làm khô: M t lo i hoá ch t h p thu hơimoisture; some desiccants are capable of drying m; m t s ch t làm khô có th gây khô câyout plants or insects, causing death. và côn trùng, d n ñ n t vong.Design Capacity: The average daily flow that a Công su t thi t k : Lưu lư ng trung bìnhtreatment plant or other facility is designed to m i ngày ñư c thi t k cho m t nhà máy xaccommodate. lý hay cho các cơ s khác.Design Value: The monitored reading used by Giá tr thi t k : Con s giám sát ñư c EPAEPA to determine an areas air quality status; s d ng ñ xác ñ nh tình tr ng ch t lư nge.g., for ozone, the fourth highest reading không khí m t vùng; ví d , v i ozôn,measured over the most recent three years is the con s cao nh t th tư ñư c ño trong badesign value. năm g n ñây g i là giá tr thi t k .Designated Pollutant: An air pollutant which is Ch t ô nhi m ch ñ nh: M t ch t gây ôneither a criteria nor hazardous pollutant, as nhi m không khí, không ph i là ch t gây ôdescribed in the Clean Air Act, but for which nhi m tiêu chu n cũng không ph i ch t nguynew source performance standards exist. The h i như ñã miêu t trong ð o lu t không khíClean Air Act does require states to control these s ch, nhưng nó l i ñư c tìm th y trong nh ngpollutants, which include acid mist, total reduced tiêu chu n bi u hi n m i. ð o lu t không khísulfur (TRS), and fluorides. s ch yêu c u các bang ki m soát các ch t gây ô nhi m này bao g m màng sương mù axít, t ng lư ng lưu huỳnh ñư c gi m (TRS) và khí florua.Designated Uses: Those water uses identified in Vi c s d ng có ch ñ nh: Là vi c s d ngstate water quality standards that must be nư c c n có s xác nh n ñ t tiêu chu n ch t 53
  • 54. achieved and maintained as required under the lư ng và ñáp ng theo yêu c u c a ð o lu tClean Water Act. Uses can include cold water nư c s ch. Vi c s d ng có th bao g m côngfisheries, public water supply, and irrigation. ngh l nh trong ch bi n th y h i s n, cung c p nư c công c ng và tư i tiêu. R p thi t k : M t thu t ng ph bi n dành cho các vi khu n phát tri n nh công ngh sinh h c, có kh năng tiêu h y các hoá ch t ñ c h i ngay t i ngu n phát sinh các bãi rác hay trong m ch nư c ng m.Destination Facility: The facility to which Thi t b nh n: Thi t b mà ch t th i hoá h cregulated medical waste is shipped for treatment ñư c ñưa ñ n ñ x lý, phá h y, ñem ñ t hayand destruction, incineration, and/or disposal. lo i b .Destratification: Vertical mixing within a lake S gi m phân cách ñ a t ng: S hoà l nor reservoir to totally or partially eliminate theo chi u d c trong h hay h ch a ñ gi mseparate layers of temperature, plant, or animal m t ph n hay toàn b l p nhi t ñ , l p phânlife. chia ñ i s ng ñ ng th c v t.Destroyed Medical Waste: Regulated medical Ch t th i y t b phá h y: Ch t th i hoá h cwaste that has been ruined, torn apart, or b phân h y, phân nh ra ho c c t xén nhmutilated through thermal treatment, melting, quá trình x lý nhi t, nung ch y, tư c xé,shredding, grinding, tearing, or breaking, so that nghi n nát ho c phá v n ñ chúng nhìn chungit is no longer generally recognized as medical không còn b nh n d ng là ch t th i y t n a,waste, but has not yet been treated (excludes nhưng v n chưa ñư c x lý (ngo i tr rác th icompacted regulated medical waste). y t theo quy ñ nh ñã ñư c nén ch t).Destruction and Removal Efficiency (DRE): A Năng su t tiêu h y (DRE): T l ph n trămpercentage that represents the number of bi u th s phân t c a m t h p ch t ñư c l ymolecules of a compound removed or destroyed ra hay b phân hu trong m t lò thiêu tươngin an incinerator relative to the number of ng v i s phân t ñư c ñưa vào h th ng (vímolecules entering the system (e.g., a DRE of d m t DRE 99,99% nghĩa là c 10.00099.99 percent means that 9,999 molecules are ñư c ñưa vào thì có 9.999 phân t b phá hu .destroyed for every 10,000 that enter; 99.99 T l 99,99% ñư c bi t như “b n s chín”.percent is known as "four nines." For some ð i v i m t s ch t gây ô nhi m, yêu c u h ypollutants, the RCRA removal requirement may b c a ð o lu t RCRA có th kh t khe t ibe as stringent as "six nines"). “sáu s chín”.Destruction Facility: A facility that destroys Thi t b tiêu h y: M t thi t b ñư c dùng ñregulated medical waste. phá h y các ch t th i y t .Desulfurization: Removal of sulfur from fossil Kh lưu huỳnh: S lo i b lưu huỳnh rafuels to reduce pollution. kh i nh ng nhiên li u hóa th ch ñ gi m b t ô nhi m.Detectable Leak Rate: The smallest leak (from M c ñ rò r có th phát hi n: L th ng nha storage tank), expressed in terms of gallons- or nh t (t m t b ch a), tính theo gallon/gi 54
  • 55. liters-per-hour, that a test can reliably discern hay lít/gi . M t cu c ki m tra có th phânwith a certain probability of detection or false bi t rõ m c ñ này v i xác su t rò r nh t ñ nhalarm. hay c nh báo gi .Detection Criterion: A predetermined rule to Chu n phát hi n: M t quy t c ñ nh trư c ñascertain whether a tank is leaking or not. Most xác minh thùng có b rò r hay không. H u h tvolumetric tests use a threshold value as the các cu c ki m tra th tích ñ u s d ngdetection criterion. (See: volumetric tank tests.) ngư ng giá tr làm tiêu chu n dò tìm. (Xem: ki m tra dùng thùng ño th tích).Detention Time: 1. The theoretical calculated Th i gian c m gi : 1. Th i gian ñư c tínhtime required for a small amount of water to pass trên lý thuy t c n cho m t lư ng nư c nhthrough a tank at a given rate of flow. 2. The ch y qua b ch a v i lưu lư ng nh t ñ nh. 2.actual time that a small amount of water is in a Th i gian th c t mà m t lư ng nư c nhsettling basin, flocculating basin, or rapid-mix ñư c ch a trong b l ng trong, b keo t haychamber. 3. In storage reservoirs, the length of trong khoang tr n nhanh. 3. Kho ng th i giantime water will be held before being used. nư c ñư c ch a trong h trư c khi ñem ra s d ng.Detergent: Synthetic washing agent that helps to Ch t t y: Ch t gi t t y t ng h p giúp lo i bremove dirt and oil. Some contain compounds b i b n và d u. M t s có ch a các h p ch twhich kill useful bacteria and encourage algae có th gi t ch t vi khu n h u ích và kích thíchgrowth when they are in wastewater that reaches s phát tri n c a t o khi chúng có trong nư creceiving waters. th i hoà vào ngu n ti p nh n.Development Effects: Adverse effects such as Hi u ng phát tri n: Nh ng tác h i như saltered growth, structural abnormality, functional tăng trư ng b bi n ñ i, d d ng v c u trúc,deficiency, or death observed in a developing khi m khuy t v ch c năng ho c t vongorganism. ñư c tìm th y m t sinh v t ñang phát tri n.Dewater: 1. Remove or separate a portion of the S kh nư c: 1. Lo i b ho c tách m t ph nwater in a sludge or slurry to dry the sludge so it nư c trong bùn ñ c hay bùn loãng ñ làm khôcan be handled and disposed of. 2.Remove or bùn, nh ñó nó có th ñư c x lý và v t b . 2.drain the water from a tank or trench. Lo i b nư c ho c rút nư c kh i b ch a hay mương hào.Diatomaceous Earth (Diatomite): A chalk-like ð t t o cát (ñiatomit): M t ch t gi ng ph nmaterial (fossilized diatoms) used to filter out (t o cát hoá th ch) ñư c dùng ñ l c ch t th isolid waste in wastewater treatment plants; also r n trong các nhà máy x lý nư c th i; cũngused as an active ingredient in some powdered ñư c dùng như ho t t trong m t s thu c trpesticides. sâu d ng b t.Diazinon: An insecticide. In 1986, EPA banned Diazinon: M t lo i thu c tr sâu. Vào nămits use on open areas such as sod farms and golf 1986, EPA ñã nghiêm c m vi c s d ng nócourses because it posed a danger to migratory nh ng vùng ngoài tr i như ñ ng c nông tr ibirds. The ban did not apply to agricultural, và sân gôn vì nó nó có th gây nguy hi m chohome lawn or commercial establishment uses. các loài chim di trú. L nh c m này không áp d ng cho các bãi c gia ñình, nông nghi p hay dùng trong cơ s kinh doanh.Dibenzofurans: A group of organic compounds, Dibenzofurans: M t nhóm các h p ch t h u 55
  • 56. some of which are toxic. cơ, m t s trong ñó có ch a ñ c t .Dicofol: A pesticide used on citrus fruits. Dicofol: M t lo i thu c tr sâu dùng cho các cây tr ng thu c h cam quít.Diffused Air: A type of aeration that forces Không khí khuy ch tán: M t hình th c s coxygen into sewage by pumping air through khí, ñưa oxi vào trong nư c c ng b ng cáchperforated pipes inside a holding tank. bơm không khí qua nh ng ng ñư c ñ c l ñ t bên trong b ch a.Diffusion: The movement of suspended or S khuy ch tán: S di chuy n các h t (haydissolved particles (or molecules) from a more các phân t ) lơ l ng hay hoà tan t vùng cóconcentrated to a less concentrated area. The n ng ñ cao ñ n th p. Quá trình này cóprocess tends to distribute the particles or khuynh hư ng phân phát các h t hay các phânmolecules more uniformly. t m t cách ñ ng b hơn.Digester: In wastewater treatment, a closed tank; Thùng th y phân lên men: Trong x lýin solid-waste conversion, a unit in which nư c th i, là m t b kín. Trong chuy n ñ ibacterial action is induced and accelerated in ch t th i r n, là m t thi t b trong ñó ho torder to break down organic matter and establish ñ ng c a vi khu n ñư c kích thích và thúcthe proper carbon to nitrogen ratio. ñ y ñ phá v ch t h u cơ nhanh hơn và t o ra t l cacbon-nitơ thích h p.Digestion: The biochemical decomposit-ion of S th y phân lên men: S phân h y sinh hóaorganic matter, resulting in partial gasification, c a ch t h u cơ d n ñ n s khí hóa, hóa l ngliquefaction, and minerali-zation of pollutants. và khoáng hóa m t ph n nh ng ch t ô nhi m.Dike: A low wall that can act as a barrier to ðê: M t b tư ng th p có tác d ng như m tprevent a spill from spreading. rào c n ñ ngăn nh ng dòng nư c l n tràn qua.Diluent: Any liquid or solid material used to Ch t pha: B t kì ch t l ng hay r n nào ñư cdilute or carry an active ingredient. dùng ñ làm loãng ñi m t ho t t .Dilution Ratio: The relationship between the T l pha: Tương quan gi a kh i lư ng nư cvolume of water in a stream and the volume of trong m t dòng su i và kh i lư ng nư c vào.incoming water. It affects the ability of the Nó nh hư ng ñ n kh năng ñ ng hóa ch tstream to assimilate waste. th i c a dòng nư c.Dimictic: Lakes and reservoirs that freeze over Mictic ñôi: H và h ch a ph băng vàand normally go through two stratifications and thư ng th m qua hai l p ñ a t ng và hai chutwo mixing cycles a year. kỳ h p m t năm.Dinocap: A fungicide used primarily by apple Dinocap: M t lo i thu c di t n m ñư c sgrowers to control summer diseases. EPA d ng ñ u tiên b i nh ng ngư i tr ng táo ñproposed restrictions on its use in 1986 when h n ch các lo i b nh cho cây tr ng vào mùalaboratory tests found it caused birth defects in hè. EPA ñã ñ ngh h n ch s d ng lo irabbits. thu c này vào năm 1986 khi các cu c th nghi m cho th y nó có th gây ra d t t trong 56
  • 57. sinh s n c a th .Dinoseb: A herbicide that is also used as a Dinoseb: M t lo i thu c di t c cũng ñư cfungicide and insecticide. It was banned by EPA dùng như thu c di t n m và côn trùng. Nóin 1986 because it posed the risk of birth defects cũng b EPA c m vào 1986 vì gây ra nguy cơand sterility. d t t trong sinh s n và vô sinh.Dioxin: Any of a family of compounds known Dioxin: H các h p ch t ñư c bi t dư i tênchemically as dibenzo-p-dioxins. Concern about hoá h c là dibenzo-p-dioxins. Ngư i ta b tthem arises from their potential toxicity as ñ u quan tâm ñ n chúng t khi phát hi n racontaminants in commercial products. Tests on chúng có ch a các ñ c t như m t ch t gây ôlaboratory animals indicate that it is one of the nhi m trong các s n ph m thương nghi p.more toxic anthropogenic (man-made) Ki m tra trên v t thí nghi m ñã cho th y ñó làcompounds. m t trong nh ng h p ch t ñ c do ngư i t o ra.Direct Discharger: A municipal or industrial Ngu n th i tr c ti p: M t phương ti n côngfacility which introduces pollution through a nghi p ho c ñô th gây ô nhi m trong ñư ngdefined conveyance or system such as outlet v n chuy n, h th ng gi i h n như ñư ng ngpipes; a point source. x ; là m t ngu n ñi m.Direct Filtration: A method of treating water L c tr c ti p: M t phương pháp x lý nư cwhich consists of the addition of coagulent bao g m quá trình cho thêm hoá ch t làmchemicals, flash mixing, coagulation, minimal ñông, tr n nhanh, ñông t , k t nh và quáflocculation, and filtration. Sedimentation is not trình l c. Không s d ng quá trình l ng t .uses.Direct Push: Technology used for performing ð y tr c ti p: Công ngh dùng ñ ti n hànhsubsurface investigat-ions by driving, pushing, các cu c ki m tra l p dư i b m t b ng cáchand/or vibrating small-diameter hollow steel rods lái, ñ y hay rung các thanh thép r ng cóinto the ground. Also known as direct drive, ñư ng kính nh vào lòng ñ t. Cũng bi t ñ ndrive point, or push technology. như ñ nh hư ng tr c ti p, ñi m ñ nh hư ng, hay công ngh ñ y.Direct Runoff: Water that flows over the ground Dòng ch y tr c ti p: Nư c ch y trên b m tsurface or through the ground directly into ñ t ho c qua ñ t ch y tr c ti p vào các sông,streams, rivers, and lakes. su i, h .Discharge: Flow of surface water in a stream or Dòng th i: Dòng nư c m t ch y sông, kênhcanal or the outflow of ground water from a ñào hay dòng ch y tràn c a nư c ng m tflowing artesian well, ditch, or spring. Can also m t gi ng phun ñang ch y, mương, su i.apply to discharge of liquid effluent from a Cũng là dòng th i l ng t m t cơ s hay sfacility or to chemical emissions into the air phóng th i hóa ch t vào không khí qua cơ chthrough designated venting mechanisms. thông hơi ñư c ch ñ nh.Disinfectant: A chemical or physical process Ch t kh trùng: Quá trình hóa lý nh m tiêuthat kills pathogenic organisms in water, air, or di t nh ng sinh v t gây b nh trong môion surfaces. Chlorine is often used to disinfect trư ng nư c, không khí hay trên b m t. Closewage treatment effluent, water supplies, wells, thư ng ñư c dùng ñ t y trùng dòng nư cand swimming pools. c ng c n x lý, ngu n nư c dùng, gi ng nư c 57
  • 58. và h bơi.Disinfectant By-Product: A compound formed S n ph m ph kh trùng: M t h p ch tby the reaction of a disinfenctant such as ñư c hình thành do ph n ng c a ch t khchlorine with organic material in the water trùng như clo v i ch t h u cơ trong h th ngsupply; a chemical byproduct of the disinfection c p nư c; m t s n ph m hóa h c ph c a quáprocess.. trình kh trùng.Disinfectant Time: The time it takes water to Th i gian kh trùng: Th i gian ñ nư c cómove from the point of disinfectant application th di chuy n t ñi m có dùng thu c kh(or the previous point of residual disinfectant trùng (hay ñi m trư c khi ño lư ng m c khmeasurement) to a point before or at the point trùng th ng dư) ñ n ñi m có m c kh trùngwhere the residual disinfectant is measured. In th ng dư ñư c ño. Trong ñư ng ng d n, th ipipelines, the time is calculated by dividing the gian ñư c tính b ng cách phân chia th tíchinternal volume of the pipe by the maximum bên trong ng theo lưu t c ch y t i ña m ihourly flow rate; within mixing basins and gi ; trong b h p và h ch a nó ñư c xácstorage reservoirs it is determined by tracer ñ nh b ng b n ñi u nghiên m c th hi nstudies of an equivalent demonstration. tương ñương ñư c ñánh d u b ng v ch.Dispersant: A chemical agent used to break up Ch t phân tán: M t lo i hoá ch t ñư c dùngconcentrations of organic material such as spilled ñ phá v s cô ñ c c a các ch t h u cơoil. ch ng h n như d u.Displacement Savings: Saving realized by Ti t ki m thay th : Kho n ti t ki m thudisplacing purchases of natural gas or electricity ñư c b ng cách thay vì mua các khí ñ t tfrom a local utility by using landfill gas for nhiên hay ñi n t m t cơ s ñ a phương thìpower and heat. dùng khí bãi rác ñ sinh năng lư ng, nhi t.Disposables: Consumer products, other items, Hàng b ñư c: Nh ng s n ph m tiêu dùng,and packaging used once or a few times and v t d ng và hàng ñóng gói ñư c s d ng m tdiscarded. l n ho c vài l n r i v t b .Disposal Facilities: Repositories for solid waste, Phương ti n h y rác: Kho ch a các ch t th iincluding landfills and combustors intended for r n, bao g m bãi rác và lò ñ t dành cho vi cpermanent containment or destruction of waste lưu ch a thư ng tr c hay tiêu hu ch t th i.materials. Excludes transfer stations and Không bao g m các tr m trung chuy n vàcomposting facilities. phương ti n tr phân.Disposal: Final placement or destruction of H y rác: Công vi c cu i hay s phá h y cáctoxic, radioactive, or other wastes; surplus or ch t th i ñ c h i, phóng x và các ch t th ibanned pesticides or other chemicals; polluted khác; thu c tr sâu b c m ho c còn th a ho csoils; and drums containing hazardous materials các hoá ch t khác; ñ t tr ng b ô nhi m; cácfrom removal actions or accidental releases. thùng ch a ch t th i nguy h i t ho t ñ ngDisposal may be accomplished through use of d n d p hay phát th i do s c . Vi c h y rácapproved secure landfills, surface có th ñ t ñư c nh s d ng các bãi rác ñ t animpoundments, land farming, deep-well toàn, bãi rào, canh tác ñ t, x lý ch t th iinjection, ocean dumping, or incineration. b ng gi ng sâu, ñ rác xu ng bi n, ho c ñ t thành tro.Dissolved Oxygen (DO): The oxygen freely Oxi hòa tan (DO): Oxi có nhi u trong nư cavailable in water, vital to fish and other aquatic c n thi t cho cá và các sinh v t th y sinh 58
  • 59. life and for the prevention of odors. DO levels khác, giúp kh mùi. Các m c oxi hòa tanare considered a most important indicator of a ñư c coi là ch th quan tr ng nh t v khwater bodys ability to support desirable aquatic năng nuôi s ng các sinh v t thu sinh c a thlife. Secondary and advanced waste treatment are nư c. Vi c x lý nh ng ch t th i th c p ho cgenerally designed to ensure adequate DO in cao c p nói chung ñư c l p ra là ñ b o ñ mwaste-receiving waters. lư ng oxi hòa tan thích h p trong nh ng dòng ti p nh n ch t th i.Dissolved Solids: Disintegrated organic and Ch t r n hòa tan: Là các ch t h u cơ ho cinorganic material in water. Excessive amounts vô cơ trong nư c b phân h y. Lư ng ch tmake water unfit to drink or use in industrial này quá nhi u làm cho nư c không u ngprocesses. ñư c ho c không dùng ñư c trong các quá trình công nghi p.Distillation: The act of purifying liquids through S chưng c t: Vi c làm s ch ch t l ng b ngboiling, so that the steam or gaseous vapors cách ñun sôi, t ñó hơi ch t l ng ho c hơi khícondense to a pure liquid. Pollutants and bay lên ñ ng l i thành ch t l ng tinh khi t.contaminnts may remain in a concentrated Ch t ô nhi m và các ch t gây ô nhi m s l ngresidue. l i bên dư i.Disturbance: Any event or series of events that S xáo tr n: Là b t c s ki n hay hàngdisrupt ecosystem, community, or population lo t các s ki n nh hư ng ñ n môi trư ngstructure and alters the physical environment. sinh thái, c ng ñ ng hay c u trúc dân cư và làm thay ñ i môi trư ng v t lý.Diversion: 1. Use of part of a stream flow as S chuy n hư ng: 1. Vi c s d ng m t ph nwater supply. 2. A channel with a supporting c a dòng ch y làm h th ng c p nư c. 2. M tridge on the lower side constructed across a kênh ñào có g ñ phía th p hơn xây ch nslope to divert water at a non-erosive velocity to ngang d c ñ làm ñ i hư ng dòng nư c v isites where it can be used and disposed of. m t v n t c không gây xói mòn t i v trí nó ñư c dùng và kh b .Diversion Rate: The percentage of waste T l chuy n ñ i: Ph n trăm các ch t th imaterials diverted from traditional disposal such ñư c chuy n ñ i t cách x lý truy n th ngas landfilling or incineration to be recycled, như vi c dùng bãi rác ho c quá trình nung ñ tcomposted, or re-used. sang vi c ñư c tái ch , ch bi n phân hay tái s d ng.DNA Hybridization: Use of a segment of DNA, Phương pháp lai gi ng ADN: Vi c dùngcalled a DNA probe, to identify its m t ño n ADN, g i là b dò tìm ADN, ñcomplementary DNA; used to detect specific nh n d ng ADN b sung; dùng cho vi c dògenes. tìm các gen c th .Dobson Unit (DU): Units of ozone level ðơn v Dobson (DU): Nh ng ñơn v dùngmeasurement, measurement of ozone levels. If, trong ño ñ c m c ôzôn, phép ño lư ng cácfor example, 100 DU of ozone were brought to m c ôzôn. Ch ng h n n u 100 DU ôzôn ñư cthe earths surface they would form a layer one ñưa vào b m t trái ñ t, chúng s t o nên m tmillimeter thick. Ozone levels vary l p dày 1 mm. M c ôzôn thay ñ i theo ñ a lý,geographically, even in the absence of ozone ngay c khi không có s c n ki t ôzôn. 59
  • 60. depletion.Domestic Application: Pesticide application in ng d ng phun trong nhà: Vi c phun thu cand around houses, office buildings, motels, and tr sâu trong ho c xung quanh nhà, các vănother living or working areas. (See: residential phòng, khách s n ho c nh ng nơi hay làmuse.) vi c khác. (Xem: s d ng khu dân cư).Dosage/Dose: 1. The actual quantity of a ð nh lư ng/ Li u lư ng: 1. Lư ng hoá ch tchemical administered to an organism or to th c t ñư c quy ñ nh cho m t sinh v t ho cwhich it is exposed. 2. The amount of a v t nó ti p xúc. 2. M t lư ng ch t th m ñ nsubstance that reaches a specific tissue (e.g., the m t mô c th (ví d như gan). 3. M t lư ngliver). 3. The amount of a substance available for ch t có s n cho s tương tác v i quá trình traointeraction with metaboic processes after ñ i ch t sau khi ñã ti p xúc v i l p phíacrossing the outer boundary of an organism. ngoài c a m t sinh v t. (Xem: lư ng h p th ,(See: absorbed dose, administered dose, applied lư ng quy ñ nh, lư ng áp d ng, lư ng ti mdose, potential dose.) n).Dose Equivalent: The product of the absorbed Tương ñương li u lư ng: S n ph m c adose from ionizing radiation and such factors as lư ng h p th t phóng x ion hoá và cácaccount for biological differences due to the type nhân t như th ñư c tính như sai phân sinhof radiation and its distribution in the body. h c do lo i phóng x và s phân ph i nó trong cơ th .Dose Rate: In exposure assessment, dose per T l li u lư ng: Theo ñánh giá phơi nhi m,time unit (e.g., mg/day), sometimes also called là li u lư ng thu c trên m t ñơn v th i giandosage. (vd, mg/ ngày), cũng ñư c g i là ñ nh lư ng thu c dùng.Dose Response: Shifts in toxicological Ph n ng li u lư ng: Nh ng thay ñ i trongresponses of an individual (such as alterations in ph n ng ñ c t c a m t cá th (như thay ñ iseverity) or populations (such as alterations in m c ñ nghiêm tr ng) hay c a m t nhómincidence) that are related to changes in the dose (như thay ñ i v t l m c b nh) có liên hof any given substance. m t thi t v i s thay ñ i trong li u lư ng c a m t ch t ñư c cho.Dose-Response Assessment: 1. Estimat-ing the ðánh giá ph n ng - li u lư ng: 1. Vi cpotency of a chemical.2. In exposure assessment, ñánh giá tính hi u nghi m c a m t ch t; 2.the process of determining the relationship Theo ñánh giá phơi nhi m, ñây là quábetween the dose of a stressor and a specific trình xác ñ nh m i quan h gi a li u lư ngbiological response. 3. Evaluating the c a m t tác nhân v i m t ph n ng sinhquantitative relationship between dose and h c c th ; 3. S ñánh giá m i quan htoxicologic-al responses. ñ nh lư ng gi a li u lư ng c a m t ch t v i ph n ng ñ c t .Dose-Response Curve: Graphical representation ðư ng cong ph n ng -li u lư ng: S mô tof the relationship between the dose of a stressor ñ h a bi u di n m i quan h gi a li u lư ngand the biological response thereto. tác nhân ng su t và s bi n ñ i sinh h c.Dose-Response Relationship: The quantitative Quan h ph n ng -li u lư ng: M i quan hrelationship between the amount of exposure to a ñ nh lư ng gi a lư ng ph n ng c a m t ch t 60
  • 61. substance and the extent of toxic injury or v i m c ñ gây ñ c hay kh năng sinh b nhdisease produced. c a nó.Dosimeter: An instrument to measure dosage; D ng c ño li u lư ng: M t d ng c ñư cmany so-called dosimeters actually measure dùng ñ ño ñ nh lư ng; nhi u d ng c nàyexposure rather than dosage. Dosimetry is the th t s ch ño lư ng ti p xúc hơn là ño li uprocess or technology of measuring and/or lư ng c a m t ch t. Phép ño li u lư ng làestimating dosage. m t quá trình hay công ngh ño và/ho c ư c tính ñ nh lư ng.DOT Reportable Quantity: The quantity of a Lư ng DOT báo cáo: Là lư ng m t ch t màsubstance specified in a U.S. Department of theo quy ñ nh c a S giao thông v n t i MTransportation regulation that triggers labeling, kh i s quá trình dán nhãn, ñóng gói và cácpackaging and other requirements related to yêu c u khác liên quan ñ n vi c chuyên chshipping such substances. các ch t này.Downgradienat: The direction that groundwater D c xuôi dòng: Là hư ng ch y c a m chflows; similar to "down-stream" for surface nư c ng m; tương t như “xuôi dòng” c awater. nư c m t.Downstream Processors: Industries dependent Ch bi n xuôi dòng: Các ngành công nghi pon crop production (e.g., canneries and food ph thu c vào vi c s n xu t mùa v (vd nhưprocessors). s n xu t ñ h p, ch bi n th c ph m).DP Hole: Hole in the ground made with DP L khoan DP: L khoan trong ñ t do cácequipment. (See: direct push.) thi t b DP t o ra. (Xem: ñ y tr c ti p).Draft: 1. The act of drawing or removing water Tháo rút: 1. Hành ñ ng rút nư c ra kh i bfrom a tank or reservoir. 2. The water which is ho c h ch a. 2. Nư c ñư c rút ra.drawn or removed.Draft Permit: A preliminary permit drafted and Gi y phép sơ th o: M t gi y phép sơ b dopublished by EPA; subject to public review and EPA phác th o và ban hành ñ công chúngcomment before final action on the application. nh n xét và ñưa ra ý ki n trư c khi th c hi n hành ñ ng áp d ng cu i cùng.Drainage: Improving the productivity of S tiêu nư c: S c i thi n năng su t ñ t nôngagricultural land by removing excess water from nghi p b ng cách rút nư c dư ra kh i ñ t nhthe soil by such means as ditches or subsurface các h th ng mương rãnh ho c t m tiêu dư idrainage tiles. b m t.Drainage Basin: The area of land that drains Lòng ch o tiêu nư c: Khu ñ t tháo nư c,water, sediment, and dissolved materials to a c n và nh ng ch t hòa tan ñ n c a x chungcommon outlet at some point along a stream m t ñi m nào ñó d c theo kênh nư c.channel.Drainage Well: A well drilled to carry excess Gi ng tiêu nư c: Gi ng ñư c khoan ñ tháowater off agricultural fields. Because they act as nư c dư th a ra kh i cánh ñ ng. Vì ho t ñ nga funnel from the surface to the groundwater như m t cái ph u thông t b m t ñ t xu ngbelow, drainage wells can contribute to l p nư c ng m bên dư i, nh ng gi ng thoátgroundwater pollution. nư c có th gây ô nhi m nư c ng m. 61
  • 62. Drawdown: 1. The drop in the water table or S h th p m c nư c: 1. S h m c nư clevel of water in the ground when water is being ng m hay h m c nư c trong lòng ñ t khipumped from a well. 2. The amount of water nư c ñư c bơm t gi ng lên. 2. Lư ng nư cused from a tank or reservoir. 3. The drop in the ñư c s d ng trong m t b hay h ch a. 3. Swater level of a tank or reservoir. h m c nư c trong b hay h ch a.Dredging: Removal of mud from the bottom of S n o vét: S n o vét bùn t ñáy th nư c.water bodies. This can disturb the ecosystem and ði u này có th gây r i lo n h sinh thái, gâycauses silting that kills aquatic life. Dredging of t c ngh n, làm ch t các sinh v t th y sinh.contaminated muds can expose biota to heavy Vi c n o vét bùn b ô nhi m có th làm chometals and other toxics. Dredging activities may sinh v t ti p xúc v i nh ng kim lo i n ng vàbe subject to regulation under Section 404 of the nh ng ch t ñ c khác. Nh ng ho t ñ ng n oClean Water Act. vét có th ph i tuân theo m c 404 c a ð o lu t Nư c s ch.Drilling Fluid: Fluid used to lubricate the bit Nư c khoan: Ch t l ng ñư c dùng ñ bôiand convey drill cuttings to the surface with trơn mũi khoan và chuy n ñ t khoan lên brotary drilling equipment. Usually composed of m t v i thi t b khoan quay. Thông thư ng,bentonite slurry or muddy water. Can become nư c khoan g m bùn bentonite hay nư c bùn.contaminated, leading to cross contamination, Nư c khoan có th b nhi m b n d n ñ nand may require special disposal. Not used with nhi m b n chéo và có th c n phương phápDP methods. th i b ñ c bi t. Không dùng v i phương pháp DP.Drinking Water Equivalent Level: Protective M c tương ñương nư c u ng ñư c: M clevel of exposure related to potentially non- ti p xúc có tính ch t b o v liên quan ñ ncarcinogenic effects of chemicals that are also nh ng tác ñ ng không gây ung thư ti m nknown to cause cancer. c a hoá ch t, nhưng cũng bi t như nguyên nhân gây ung thư.Drinking Water State Revolving Fund: The Qu xoay vòng ti u bang dành cho ngu nFund provides capitalization grants to states to nư c u ng: Qu cung c p ngu n tr c p v ndevelop drinking water revolving loan funds to cho các ti u bang ñ phát tri n các qu chohelp finance system infrastructure improvements, vay xoay vòng dành cho ngu n nư c u ngassure source-water protection, enhance nh m giúp c i thi n cơ s h t ng c a hoperation and management of drinking-water th ng tài chính, b o ñ m an toàn ngu n nư c,systems, and otherwise promote local water- tăng cư ng s qu n lý h th ng nư c u ng vàsystem compliance and protection of public chú ý nâng c p h th ng nư c các ñ ahealth. phương cũng như b o v s c kho ngư i dân.Drive Casing: Heavy duty steel casing driven V ñ nh hư ng: V thép chính ch y d c theoalong with the sampling tool in cased DP d ng c l y m u trong h th ng DP có vsystems. Keeps the hole open between sampling b c. Gi cho l m r ng gi a dòng ch y c nruns and is not removed until last sample has l y m u và không b ra cho ñ n khi m u cu ibeen collected. cùng ñư c thu th p xong.Drive Point Profiler: An exposed groundwater Máy c t ñi m ñ nh hư ng: M t h th ngDP system used to collect multiple depth- ñ y tr c ti p (DP) nư c ng m ti p xúc dùngdiscrete groundwater samples. Ports in the tip of ñ thu th p m u nư c ng m nh ng ñ sâuthe probe connect to an internal stainless steel or riêng bi t. C ng ra ñ u b ph n dò tìm n i 62
  • 63. teflon tube that extends to the surface. Samples v i m t que thép không r bên trong hay ngare collected via suction or airlift methods. teflon kéo dài ñ n b m t. M u ñư c thu b ngDeionized water is pumped down through the phương pháp hút hay c u hàng không. Nư cports to prevent plugging while driving the tool kh ion hóa ñư c bơm xu ng qua các c ng ñto the next sampling depth. tránh s t c ngh n trong khi d ng c ñư c ñ nh hư ng ñ n ñ sâu c n l y m u k ti p.Drop-off: Recyclable materials collection S th rơi: M t phương pháp thu gom cácmethod in which individuals bring them to a ch t th i có th tái ch trong ñó cá nhân mangdesignated collection site. chúng ñ n m t nơi thu th p ñư c ch ñ nh.Dual-Phase Extraction: Active withdrawal of S thu h i 2 pha: Vi c thu h i ch ñ ng cboth liquid and gas phases from a well usually pha khí l n pha l ng t m t cái gi ng, thư nginvolving the use of a vacuum pump. c n ñ n máy bơm chân không.Dump: A site used to dispose of solid waste ð ng rác: M t nơi ñ v t các ch t th i r nwithout environmental controls. mà không có s ki m soát môi trư ng.Duplicate: A second aliquot or sample that is B n sao: M t ph n phân ư c hay m u th haitreated the same as the original sample in order ñư c x lý gi ng như m u g c ñ xác ñ nhto determine the precision of the analytical xem phương pháp phân tích có chính xác haymethod. (See: aliquot.) không. (Xem: ph n phân ư c).Dustfall Jar: An open container used to collect Bình thu b i: M t v t ch a ñ m dùng ñlarge particles from the air for measurement and thu nh t các h t l n trong không khí dành choanalysis. vi c ño ñ c và phân tích.Dystrophic Lakes: Acidic, shallow bodies of H như c dư ng: Nh ng th nư c c n cówater that contain much humus and/or other tính axit ch a nhi u mùn hay/và các ch t h uorganic matter; contain many plants but few fish. cơ khác; ch a nhi u th c v t nhưng ít cá.EEcological Entity: In ecological risk assessment, Th c th sinh thái: M t thu t ng chunga general term referring to a species, a group of dùng trong ñánh giá r i ro sinh thái ñ chspecies, an ecosystem function or characteristic, m t loài, m t nhóm loài, m t ch c năng hayor a specific habitat or biome. m t ñ c tính h sinh thái, m t môi trư ng s ng hay m t h sinh v t nh t ñ nh.Ecological/ Environmental Sustain-ability: Kh năng duy trì sinh thái/môi trư ng: SMaintenance of ecosystem components and duy trì các thành ph n và ch c năng h sinhfunctions for future generations. thái cho th h tương laiEcological Exposure: Exposure of a non-human Phơi nhi m sinh thái: S ti p xúc c a m torganism to a stressor. sinh v t (không ph i ngư i) v i tác nhân ng su t. 63
  • 64. Ecological Impact: The effect that a man-caused Tác ñ ng sinh thái: nh hư ng c a ho tor natural activity has on living organisms and ñ ng t nhiên hay ho t ñ ng do con ngư itheir non-living (abiotic) environment. gây ra cho các sinh v t s ng và môi trư ng phi sinh (vô sinh) c a chúng.Ecological Indicator: A characteristic of an Ch s sinh thái: M t ñ c tính c a h sinhecosystem that is related to, or derived from, a thái có liên quan ñ n, hay xu t phát t phépmeasure of biotic or abiotic variable, that can ño bi n th h u sinh và vô sinh. Nó cung c pprovide quantitative information on ecological thông tin ñ nh lư ng c u trúc và ch c năngstructure and function. An indicator can c a h sinh thái. M t ch s có th góp ph ncontribute to a measure of integrity and ñ nh lư ng tính b o toàn và kh năng ch ngsustainability. ñ .Ecological Integrity: A living system exhibits B o toàn sinh thái: M t h sinh v t th hi nintegrity if, when subjected to disturbance, it tính nguyên v n n u như khi có nguy cơ bsustains and organizes self-correcting ability to xáo tr n mà nó v n duy trì và có kh năng trecover toward a biomass end-state that is ñi u ch nh ñ khôi ph c l i tình tr ng sinhnormal for that system. End-states other than the kh i bình thư ng lúc cu i c a nó. Tình tr ngpristine or naturally whole may be accepted as lúc cu i hơn là tình tr ng ban ñ u hay toànnormal and good. th t nhiên có th ñư c xem là bình thư ng và t t.Ecological Risk Assessment: The application of ðánh giá nguy cơ sinh thái: Vi c áp d nga formal framework, analytical process, or model m t cơ c u ñúng th t c, m t quá trình phânto estimate the effects of human actions(s) on a tích, ho c m t ki u m u ñ ñánh giá nh ngnatural resource and to interpret the significance nh hư ng c a ho t ñ ng con ngư i ñ i v iof those effects in light of the uncertainties tài nguyên thiên nhiên và ñ gi i thích t midentified in each component of the assessment quan tr ng c a nh ng nh hư ng ñó căn cprocess. Such analysis includes initial hazard vào nh ng ñi u còn hoài nghi trong t ng giaiidentification, exposure and dose-response ño n c a quá trình ñánh giá. Vi c phân tíchassessments, and risk characterization. như v y bao g m nh n ñ nh nh ng nguy h i ban ñ u, ñánh giá phơi nhi m-ph n ng, và mô t ñ c ñi m r i ro.Ecology: The relationship of living things to one Sinh thái h c: M i quan h gi a các sinh v tanother and their environment, or the study of v i nhau và v i môi trư ng xung quanh, ho csuch relationships. vi c nghiên c u nh ng m i quan h ñó.Economic Poisons: Chemicals used to control Ch t ñ c kinh t : Hoá ch t dùng ñ ki mpests and to defoliate cash crops such as cotton. soát côn trùng và làm r ng lá nh ng lo i cây tr ng kinh t như cây gòn.Ecosphere: The "bio-bubble" that contains life Sinh quy n: “Bong bóng sinh h c” ch a son earth, in surface waters, and in the air. (See: s ng trên ñ t, nư c m t và trong không khíbiosphere.) (Xem: sinh quy n).Ecosystem Structure: Attributes related to the C u trúc h sinh thái: Nh ng thu c tính liêninstantaneous physical state of an ecosystem; quan ñ n tình tr ng v t lý t c th i c a m t hexamples include species population density, sinh thái, ví d như m t ñ các loài, ñ phongspecies richness or evenness, and standing crop phú và ñ u ñ n các loài và sinh kh i câybiomass. tr ng chưa thu ho ch. 64
  • 65. Ecosystem: The interacting system of a H sinh thái : H th ng tương tác c a m tbiological community and its non-living qu n th sinh h c v i môi trư ng phi sinhenvironmental surroundings. xung quanh.Ecotone: A habitat created by the juxtaposition Chuy n ti p sinh thái: Môi trư ng s ng t oof distinctly different habitats; an edge habitat; thành t nh ng môi trư ng s ng hoàn toànor an ecological zone or boundary where two or khác bi t ñư c ñ t g n nhau; m t vùng sinhmore ecosystems meet. thái ho c ranh gi i gi a hai h th ng sinh thái.Effluent Guidelines: Technical EPA documents Nguyên t c ch ñ o dòng th i: Tài li u kwhich set effluent limitations for given industries thu t c a EPA ñưa ra nh ng gi i h n dòngand pollutants. th i cho m t s ngành công nghi p và các ch t gây ô nhi m. nh t ñ nhEffluent Limitation: Restrictions established by Gi i h n dòng th i: Nh ng gi i h n do ti ua state or EPA on quantities, rates, and bang hay EPA ñưa ra v s lư ng, t l , vàconcentrations in wastewater discharges. n ng ñ các ch t trong dòng nư c th i.Effluent Standard: (See: effluent limitation.) Tiêu chu n dòng th i: (Xem: gi i h n dòng th i)Effluent: Wastewater – treated or untreated – Dòng th i: Nư c th i ñã hay chưa ñư c x lýthat flows out of a treatment plant, sewer, or ch y ra kh i nhà máy x lý, c ng rãnh ho cindustrial outfall. Generally refers to wastes c a x nhà máy công nghi p. Nói chung,discharged into surface waters. chúng là nh ng ch t th i ñư c th i vào nư c m t.Ejector: A device used to disperse a chemical ng ph t: M t thi t b dùng ñ hòa tan m tsolution into water being treated. dung d ch hóa ch t vào trong nư c ñang ñư c x lý.Electrodialysis: A process that uses electrical Phép th m tách ñi n: Quá trình cho dòngcurrent applied to permeable membranes to ñi n ñi qua màng th m th u nh m tách nh ngremove minerals from water. Often used to khoáng ch t ra kh i nư c, thư ng ñư c sdesalinize salty or brackish water. d ng ñ kh mu i nư c m n ho c nư c l .Electromagnetic Geophysical Methods: Ways Phương pháp ñ a ñi n t : Cách tính ñto measure subsurface conductivity via low- d n ñi n dư i b m t thông qua s c m ngfrequency electromagnetic induction. ñi n t t n s th p.Electrostatic Precipitator (ESP): A device that Máy k t t a tĩnh di n (ESP): M t thi t bremoves particles from a gas stream (smoke) tách các h t ra kh i m t lu ng khí (khói) sauafter combustion occurs. The ESP imparts an khi quá trình cháy x y ra. ESP cung c p ñi nelectrical charge to the particles, causing them to tích cho các h t này, làm chúng dính ch t vàoadhere to metal plates inside the precipitator. b n kim lo i bên trong thi t b . Khi gõ nhRapping on the plates causes the particles to fall lên b n, các h t s r t vào m t cái ph u ñinto a hopper for disposal. lo i b . 65
  • 66. Eligible Costs: The construction costs for Chi phí thích h p: Chi phí xây d ng cácwastewater treatment works upon which EPA công trình x lý nư c th i làm cơ s cho cácgrants are based. kho n tr c p EPA.EMAP Data: Environmental monitoring data D li u EMAP: D li u giám sát môi trư ngcollected under the auspices of the ñư c thu th p dư i s tr giúp c a ChươngEnvironmental Monitoring and Assessment trình ñánh giá và giám sát môi trư ng. T t cProgram. All EMAP data share the common d li u EMAP ñ u có ñ c tính chung là cóattribute of being of known quality, having been ch t lư ng cao vì ñư c thu th p theo khungcollected in the context of explicit data quality m c tiêu ch t lư ng d li u chính xác (DQO)objectives (DQOs) and a consistent quality và m t chương trình b o ñ m ch t lư ngassurance program. không ñ i.Emergency (Chemical): A situation created by Tình hu ng kh n c p (hoá h c): Tìnhan accidental release or spill of hazardous hu ng do vô tình làm ñ các hoá ch t nguychemicals that poses a threat to the safety of hi m, ñe d a s an toàn c a công nhân, cưworkers, residents, the environment, or property. dân, môi trư ng, ho c tài s n.Emergency Episode: (See: air pollution H i ño n kh n c p: (Xem: h i ño n ô nhi mepisode.) không khí)Emergency Exemption: Provision in FIFRA Mi n tr kh n c p: ði u kho n trong ð ounder which EPA can grant temporary lu t FIFRA theo ñó EPA có th t m th i choexemption to a state or another federal agency to phép m t bang ho c m t cơ quan liên bangallow the use of a pesticide product not khác s d ng thu c di t côn trùng khôngregistered for that particular use. Such actions ñư c ñăng ký s d ng vào vi c trên. Hànhinvolve unanticipated and/or severe pest ñ ng ñó liên quan ñ n nh ng v n ñ khôngproblems where there is not time or interest by a d ki n trư c hay nh ng v n ñ v côn trùngmanufacturer to register the product for that use. nghiêm tr ng khi nhà s n xu t không quan(Registrants cannot apply for such exemptions.) tâm hay không có th i gian ñăng ký s n ph m dùng vào vi c trên. (Nh ng ngư i ñăng ký không th xin mi n tr như th .)Emergency Removal Action: 1. Steps take to Hành ñ ng d i b kh n c p: 1. Các bư cremove contaminated materials that pose d i b ch t ô nhi m ñang ñe d a cư dân ñ aimminent threats to local residents (e.g., removal phương (ví d như d i b thùng ch a rò rof leaking drums or the excavation of explosive ho c ñào tìm ch t n ). 2. Biên b n ti u bangwaste.) 2. The state record of such removals. ghi l i nh ng cu c d i b như th .Emergency Response Values: Concentrations Tr s ph n ng kh n c p: N ng ñ cácof chemicals, published by various groups, hoá ch t, do nhi u nhóm nghiên c u khácdefining acceptable levels for short-term nhau ñưa ra, cho bi t nh ng m c ñ có thexposures in emergencies. ch p nh n ñư c ñ i v i vi c lây nhi m ng n h n trong tình hu ng kh n c p.Emergency Suspension: Suspension of a Trì hoãn kh n c p: Vi c trì hoãn ñăng kýpesticide product registration due to an imminent m t s n ph m thu c tr sâu do có nguy cơhazard. The action immediately halts gây nguy hi m. Hành ñ ng này ngay l p t c 66
  • 67. distribution, sale, and sometimes actual use of làm ngưng vi c phân ph i, bán, và có khi cthe pesticide involved. vi c s d ng th c t có liên quan.Emission Cap: A limit designed to prevent Mũ phóng th i: Gi i h n ñư c ñưa ra nh mprojected growth in emissions from existing and ngăn ng a s gia tăng phóng th i theo d ánfuture stationary sources from eroding any t các ngu n c ñ nh tương lai và hi n t imandated reductions. Generally, such provisions vư t ngoài s gi m th i quy ñ nh. Nói chung,require that any emission growth from facilities nh ng quy ñ nh ñó ñòi h i vi c gia tăngunder the restrictions be offset by equivalent phóng th i t cơ s này ph i cân b ng v ireductions at other facilities under the same cap. vi c gi m phóng th i tương ñương các cơ(See: emissions trading) s khác có cùng m c mũ. (Xem: mua bán phóng th i)Emission Factor: The relationship between the H s phóng th i: M i quan h gi a lư ngamount of pollution produced and the amount of ch t ô nhi m th i ra và lư ng nguyên li u thôraw material processed. For example, an ñư c ch bi n. Ví d : H s phát th i c a m temission factor for a blast furnace making iron b lò luy n s t s là s pound (1p =0,454kg)would be the number of pounds of particulates ch t th i trên m t t n nguyên li u thô.per ton of raw materials.Emission Inventory: A listing, by source, of the B n kê khai phóng th i: M t danh sách,amount of air pollutants discharged into the theo ngu n, v lư ng ch t ô nhi m không khíatmosphere of a community; used to establish ñư c th i vào b u khí quy n m t c ng ñ ng.emission standards. Danh sách này ñư c s d ng ñ thi t l p nh ng tiêu chu n v phóng th i.Emission: Pollution discharged into the Phóng th i: Ô nhi m ñư c th i vào khôngatmosphere from smokestacks, other vents, and khí t ng khói, l thông hơi, b m t trangsurface areas of commercial or industrial thi t b công thương nghi p, ng khói nhàfacilities; from residential chimneys; and from dân, xe có ñ ng cơ, ñ u máy xe l a ho c khímotor vehicle, locomotive, or aircraft exhausts. th i máy bay.Emission Standard: The maximum amount of Tiêu chu n phóng th i: Lư ng khí ô nhi mair polluting discharge legally allowed from a t i ña ñư c pháp lu t cho phép m i ngu nsingle source, mobile or stationary. ñơn th i ra, có th là ngu n di ñ ng ho c c ñ nh.Emissions Trading: The creation of surplus Mua bán phóng th i: Vi c c t gi m lư ngemission reductions at certain stacks, vents or khí th i th ng dư t ng khói nhà máy, lsimilar emissions sources and the use of this thông hơi ho c nh ng ngu n ch t th i tươngsurplus to meet or redefine pollution t và s d ng lư ng khí th ng dư này ñ ñáprequirements applicable to other emissions ng hay ñ nh danh l i quy ñ nh ô nhi m ápsources. This allows one source to increase d ng ñ i v i ngu n khí th i khác. ði u nàyemissions when another source reduces them, cho phép m t ngu n tăng lư ng khí th i trongmaintaining an overall constant emission level. khi nh ng ngu n khác l i gi m, ñ duy trìFacilities that reduce emissions substantially liên t c m t m c th i c ñ nh. Nh ng cơ smay "bank" their "credits" or sell them to other nào gi m lư ng ô nhi m ñáng k có th “gifacilities or industries. làm v n” ho c bán cho các cơ s hay các nhà máy công nghi p khác. 67
  • 68. Emulsifier: A chemical that aids in suspending Ch t nhũ tương hoá: M t hóa ch t giúp làmone liquid in another. Usually an organic n i m t ch t l ng lên trên m t ch t l ng khác,chemical in an aqueous solution. thư ng là làm n i m t ch t h u cơ trong dung d ch nư c.Encapsulation: The treatment of asbestos- S k t nang: Vi c x lý nh ng v t li u ch acontaining material with a liquid that covers the amiăng b ng cách ph m t ch t l ng lên bsurface with a protective coating or embeds m t thành m t l p b o v , ho c nhúng các s ifibers in an adhesive matrix to prevent their v t li u vào m t l p dính ñ ngăn amiăngrelease into the air. thoát ra ngoài không khí.Enclosure: Putting an airtight, impermeable, S rào l i: ð t m t rào c n c ñ nh, kín hơi,permanent barrier around asbestos-containing không th m nư c quanh nh ng v t li u ch amaterials to prevent the release of asbestos fibers amiăng ñ ngăn s i amiăng thoát ra ngoàiinto the air. không khí.End User: Consumer of products for the purpose Ngư i s d ng cu i: Ngư i s d ng các s nof recycling. Excludes products for re-use or ph m nh m m c ñích tái ch , không k cáccombustion for energy recovery. s n ph m tái s d ng ho c ñ t cháy ñ ph c h i năng lư ngEnd-of-the-pipe: Technologies such as Cu i ng: Các công ngh như máy l c hơiscrubbers on smokestacks and catalytic ñ t trên ng khói và máy bi n ñ i xúc tácconvertors on automobile tailpipes that reduce trong ñuôi xe máy giúp làm gi m lư ng ch temissions of pollutants after they have formed. ô nhi m sau khi t o thành.End-use Product: A pesticide formulation for S n ph m dùng cu i: Công th c thu c trfield or other end use. The label has instructions sâu ñư c dùng trên ñ ng ru ng ho c dùngfor use or application to control pests or regulate cu i. Trên nhãn hi u có ghi hư ng d n cáchplant growth. The term excludes products used to s d ng ñ tiêu di t côn trùng ho c ñ ki mformulate other pesticide products. soát s sinh trư ng th c v t. Thu t ng này không bao hàm các s n ph m dùng ñ t o ra các s n ph m di t côn trùng khác.Endangered Species: Animals, birds, fish, Loài có nguy cơ b ti t ch ng: ð ng v t,plants, or other living organisms threatened with chim chóc, cá, th c v t, ho c các sinh v textinction by anthropogenic (man-caused) or khác có nguy cơ b ti t ch ng do con ngư iother natural changes in their environment. ho c do nh ng thay ñ i trong môi trư ng tRequirements for declaring a species endangered nhiên. Nh ng ñi u ki n c n thi t khi công bare contained in the Endangered Species Act. m t loài nào ñó ñang g p nguy hi m ñư c ghi rõ trong ð o lu t các loài có nguy cơ b ti t ch ng.Endangerment Assessment: A study to ðánh giá nguy cơ ti t ch ng: Vi c nghiêndetermine the nature and extent of contamination c u thiên nhiên và m c ñ ô nhi m t i m tat a site on the National Priorities List and the vùng n m trong Danh sách ưu tiên qu c giarisks posed to public health or the environment. và các r i ro nh hư ng ñ n môi trư ng vàEPA or the state conducts the study when a legal s c kh e dân chúng. EPA ho c ti u bangaction is to be taken to direct potentially hư ng d n vi c nghiên c u này khi ti n hành 68
  • 69. responsible parties to clean up a site or pay for it. m t hành ñ ng lu t pháp ñ ch ñ o nh ngAn endangerment assessment supplements a bên có trách nhi m ti m tàng trong vi c d nremedial investigation. s ch m t ñ a ñi m ho c chi tr cho vi c ñó. ðánh giá nguy cơ ti t ch ng b sung vi c ñi u tra tr li u.Endrin: A pesticide toxic to freshwater and Endrin: M t lo i thu c di t c ñ c h i ñ imarine aquatic life that produces adverse health v i nư c s ch và nh ng sinh v t s ng trongeffects in domestic water supplies. môi trư ng nư c, gây tác h i v s c kh e khi s d ng ngu n nư c trong nhà.Energy Management System: A control system H th ng qu n lý năng lư ng: H th ngcapable of monitoring environmental and system ki m soát có kh năng giám sát môi trư ngloads and adjusting HVAC operations và t i h th ng, theo ñó ñi u ch nh ho t ñ ngaccordingly in order to conserve energy while h th ng ñi u hòa không khí nh m b o t nmaintaining comfort. năng lư ng trong khi v n duy trì các ñi u ki n c n thi t.Energy Recovery: Obtaining energy from waste Ph c h i năng lư ng: Vi c thu năng lư ngthrough a variety of processes (e.g., combustion). t ch t th i qua nhi u quá trình khác nhau (ví d như ñ t cháy)Enforceable Requirements: Conditions or ði u ki n c ng c : Nh ng ñi u ki n, gi ilimitations in permits issued under the Clean h n trong gi y phép c p theo ð o lu t nư cWater Act Section 402 or 404 that, if violated, s ch M c 402 ho c 404, n u vi ph m có thcould result in the issuance of a compliance d n ñ n vi c ban hành l nh tuân th ho corder or initiation of a civil or criminal action kh i ñ u hành ñ ng dân s ho c hình s theounder federal or applicable state laws. If a permit lu t liên bang hay ti u bang. N u gi y phéphas not been issued, the term includes any chưa ñư c c p thì thu t ng này bao hàm b trequirement which, in the Regional kỳ yêu c u nào, theo ñánh giá c a nhà ñi uAdministrators judgement, would be included in hành khu v c, có trong gi y phép khi c p.the permit when issued. Where no permit Khi gi y phép không ñư c dùng thì thu t ngapplies, the term includes any requirement which này bao g m b t kỳ nh ng yêu c u nào màthe RA determines is necessary for the best RA cho là c n thi t ñ công ngh x lý ch tpractical waste treatment technology to meet th i t t nh t có th ñáp ng chu n ng d ng.applicable criteria.Enforcement Decision Document (EDD): A Văn b n quy t ñ nh c ng c (EDD): Văndocument that provides an explanation to the b n gi i thích cho công chúng v các ch npublic of EPAs selection of the cleanup l a d n s ch ch t th i c a EPA t i nh ngalternative at enforcement sites on the National vùng ñư c c ng c trong Danh sách ưu tiênPriorities List. Similar to a Record of Decision. qu c gia. Tương t như B n ghi l i quy t ñ nh.Enforcement: EPA, state, or local legal actions S c ng c : Hành ñ ng lu t pháp c a EPA,to obtain compliance with environmental laws, ti u bang hay ñ a phương nh m ñ t ñư c srules, regulations, or agreements and/or obtain tuân th lu t ñ nh, quy ñ nh, ñi u l hay thopenalties or criminal sanctions for violations. ư c v môi trư ng và các hình th c ph t ti nEnforcement procedures may vary, depending on hay bu c t i hình s n u vi ph m. Các th t c 69
  • 70. the requirements of different environmental laws c ng c có th khác nhau, tuỳ thu c vào yêuand related implementing regulations. Under c u c a các ñi u lu t môi trư ng khác nhauCERCLA, for example, EPA will seek to require và các quy ñ nh ph có liên quan. Ví d , theopotentially responsible parties to clean up a CERCLA, EPA yêu c u các ñương s cóSuperfund site, or pay for the cleanup, whereas trách nhi m ph i d n s ch m t ñ a ñi munder the Clean Air Act the Agency may invoke Superfund, ho c tr chi phí cho vi c d n d p,sanctions against cities failing to meet ambient trong khi theo ð o lu t không khí s ch thìair quality standards that could prevent certain EPA có th bu c t i các thành ph khôngtypes of construction or federal funding. In other th c hi n ñúng tiêu chu n v ch t lư ngsituations, if investigations by EPA and state không khí bao quanh, vi c này s ngăn cácagencies uncover willful violations, criminal hình th c xây d ng và tr v n liên bang.trials and penalties are sought. Trong nh ng trư ng h p khác, n u EPA và các cơ quan ti u bang phát hi n ra hành ñ ng c ý vi ph m thì s x ph t ti n ho c bu c t i hình s .Engineered Controls: Method of managing Ki m soát b ng xây d ng: Bi n pháp ki menvironmental and health risks by placing a soát nh ng r i ro v s c kho và môi trư ngbarrier between the contamination and the rest of b ng cách ñ t rào ch n ngăn vùng b ô nhi mthe site, thus limiting exposure pathways. v i các vùng khác ñ h n ch lây nhi m.Enhanced Inspection and Maintenance Ki m tra và b o trì nâng c p (I&M):(I&M): An improved automobile inspection and Chương trình b o trì và ki m tra xe c i ti nmaintenance program--aimed at reducing nh m gi m khói xe. Chương trình này baoautomobile emissions---that contains, at a g m gi m thi u nhi u lo i xe và ki u xe m iminimum, more vehicle types and model years, s n xu t m i năm hơn, và có s ki m tra ch ttighter inspection, and better management ch hơn và ho t ñ ng qu n lý t t hơn. Có thpractices. It may also include annual bao g m các cu c ki m tra vi tính hoá và t pcomputerized or centralized inspections, under- trung hoá hàng năm, ki m tra máy xe ñ tìmthe-hood inspection – for signs of tampering ra d u hi u c n s can thi p c a thi t b ki mwith pollution control equipment – and increased soát ô nhi m, và phí hu b s a ch a tăngrepair waiver cost. thêm.Enrichment: The addition of nutrients (e.g., Làm giàu: S b sung ch t dinh dư ng (nhưnitrogen, phosphorus, carbon compounds) from các h p ch t nitơ, photpho, cacbon) t nư csewage effluent or agricultural runoff to surface c ng ho c nư c th i nông nghi p vào nư cwater, greatly increases the growth potential for m t làm tăng kh năng phát tri n c a t o vàalgae and other aquatic plants. các th c v t th y sinh khác.Entrain: To trap bubbles in water either T o b t: Gi bong bóng trong nư c b ngmechanically through turbulence or chemically cách dùng máy ñ khu y nư c hay b ngthrough a reaction. phương pháp ph n ng hoá h c.Environment: The sum of all external Môi trư ng: T p h p các ñi u ki n bênconditions affecting the life, development and ngoài nh hư ng ñ n ñ i s ng, s phát tri nsurvival of an organism. và t n t i c a m t sinh v t.Environmental Assessment: An environmental ðánh giá môi trư ng: S phân tích môianalysis prepared pursuant to the National trư ng căn c vào ð o lu t chính sách môiEnvironmental Policy Act to determine whether trư ng qu c gia ñ quy t ñ nh xem m t hànha federal action would significantly affect the ñ ng c a chính ph có nh hư ng nhi u ñ n 70
  • 71. environment and thus require a more detailed môi trư ng hay không, t ñó c n có m t b nenvironmental impact statement. báo cáo chi ti t v tác ñ ng môi trư ng.Environmental Audit: An independent Ki m toán môi trư ng: B n ñánh giá ñ cassessment of the current status of a partys l p tình tr ng tuân th hi n t i và các yêu c ucompliance with applicable environmental v môi trư ng có th áp d ng ho c các bi nrequirements or of a partys environmental pháp ki m soát, th c hi n, sách lư c c a m tcompliance policies, practices, and controls. t ch c nào ñó.Environmental/ Ecological Risk: The potential R i ro môi trư ng/ sinh thái: Kh năng gâyfor adverse effects on living organisms ra tác h i cho các sinh v t s ng do ô nhi massociated with pollution of the environment by môi trư ng b i dòng th i, phát th i, ch t th ieffluents, emissions, wastes, or accidental ho c tai n n rò r hoá ch t; do s d ng năngchemical releases; energy use; or the depletion of lư ng; hay c n ki t các ngu n tài nguyênnatural resources. thiên nhiên.Environmental Equity/Justice: Equal Công b ng/ công lý môi trư ng: S côngprotection from environmental hazards for b ng trong vi c b o v các cá nhân, nhómindividuals, groups, or communities regardless ngư i hay c ng ñ ng kh i nh ng nguy hi mof race, ethnicity, or economic status. This v môi trư ng b t k ngu n g c dân t c,applies to the development, implementation, and ch ng t c, hay ñ a v kinh t . ði u này ápenforcement of environmental laws, regulations, d ng cho vi c phát tri n, b sung và c ng cand policies, and implies that no population of các ñi u lu t, quy ñ nh, chính sách v môipeople should be forced to shoulder a trư ng, và ng ý r ng không b ph n dân cưdisproportionate share of negative environmental nào ph i gánh ch u nh ng nguy h i hay tácimpacts of pollution or environmental hazard due ñ ng ô nhi m môi trư ng nhi u hơn nh ngto a lack of political or economic strength levels. dân t c khác vì lý do thi u s c m nh v kinh t hay chính tr .Environmental Exposure: Human exposure to Phơi nhi m môi trư ng: S ti p xúc c a conpollutants orginating from facility emissions. ngư i v i ch t gây ô nhi m t phóng th i nhàThreshold levels are not necessarily surpassed, máy. Tuy không c n ph i vư t qua m cbut low-level chronic pollutant exposure is one ngư ng, nhưng s ti p xúc thư ng xuyên v iof the most common forms of environmental ch t gây ô nhi m m c ñ th p là m t trongexposure (See: threshold level). nh ng hình th c phơi nhi m môi trư ng ph bi n nh t. (Xem: m c ngư ng.)Environmental Fate: The destiny of a chemical S ph n môi trư ng: S ph n c a ch t gây ôor biological pollutant after release into the nhi m hoá h c hay sinh h c sau khi th i vàoenvironment. môi trư ng.Environmental Fate Data: Data that D li u s ph n môi trư ng: D li u mô tcharacterize a pesticides fate in the ecosystem, s ph n m t lo i thu c tr sâu trong h sinhconsidering factors that foster its degradation thái, khi xét ñ n các y u t suy thoái (ánh(light, water, microbes), pathways and resultant sáng, nư c, vi khu n), ñư ng ti p xúc vàproducts. nh ng s n ph m k t qu .Environmental Impact Statement: A document Báo cáo nh hư ng môi trư ng: Văn b nrequired of federal agencies by the National ñư c các cơ quan liên bang yêu c u d a trênEnvironmental Policy Act for major projects or ð o lu t chính sách môi trư ng qu c gia ñ ilegislative proposals significantly affecting the v i nh ng d án l n hay nh ng ñ ngh pháp 71
  • 72. environment. A tool for decision making, it lý có nh hư ng nhi u ñ n môi trư ng. Làdescribes the positive and negative effects of the m t công c giúp chính ph ñưa ra quy tundertaking and cites alternative actions. ñ nh, nó mô t tác ñ ng tích c c và tiêu c c c a vi c tri n khai và ñ ra hành ñ ng thay th .Environmental Indicator: A measurement, Ch s môi trư ng: Phép ño lư ng, th ng kêstatistic or value that provides a proximate gauge hay tr s cho bi t t m g n ñúng hay b ngor evidence of the effects of environmental ch ng v tác ñ ng c a chương trình ki mmanagement programs or of the state or soát môi trư ng, tác ñ ng c a bang hay ñi ucondition of the environment. ki n môi trư ng.Environmental Lien: A charge, security, or ð c quy n môi trư ng: Ti n, v t b o ñ m,encumbrance on a propertys title to secure kho n th ch p tài s n ñ ñ m b o vi c chi trpayment of cost or debt arising from response nh ng phí t n ph n ng, d n s ch hay cácactions, cleanup, or other remediation of ho t ñ ng tr li u môi trư ng khác ñ i v i s nhazardous substances or petroleum products. ph m xăng d u hay ch t nguy h i.Environmental Medium: A major Trung gian môi trư ng: M t lo i môienvironmental category that surrounds or trư ng ch y u bao quanh ho c ti p xúc v icontacts humans, animals, plants, and other con ngư i, ñ ng th c v t và các sinh v t khácorganisms (e.g., surface water, ground water, soil (ví d : nư c m t, nư c ng m, ñ t ñai ho cor air) and through which chemicals or pollutants không khí) và thông qua ñó các hóa ch t ho cmove. (See: ambient medium, biological các ch t gây ô nhi m di chuy n (Xem: trungmedium.) gian bao quanh, trung gian sinh h c).Environmental Monitoring for Public Access Giám sát môi trư ng ñ ti p c n côngand Community Tracking: Joint EPA, NOAA, chúng và dõi theo c ng ñ ng: Chương trìnhand USGS program to provide timely and liên k t gi a EPA, NOAA, và USGS nh meffective communication of environmental data cung c p nh ng thông tin, d li u môi trư ngand information through improved and updated k p th i và hi u qu thông qua nh ng gi itechnology solutions that support timely pháp công ngh tiên ti n hi n ñ i giúp choenvironmental monitoring reporting, interpeting, vi c báo cáo ki m soát, di n gi i môi trư ngand use of the information for the benefit of the k p th i và vi c s d ng thông tin vì l i íchpublic. (See: real-time monitoring.) c a ngư i dân. (Xem: theo dõi th i gian th c.)Environmental Response Team: EPA experts ð i ph n ng môi trư ng: Nh ng chuyênlocated in Edison, N.J., and Cincinnati, OH, who gia c a EPA t i Edison, New Jersey vàcan provide around-the-clock technical Cincinnati, Ohio, chuyên cung c p s giúp ñassistance to EPA regional offices and states k thu t 24/24 cho các văn phòng EPA ñ aduring all types of hazardous waste site phương và toàn bang trong su t th i gian x yemergencies and spills of hazardous substances. ra tình tr ng kh n c p nh ng ñ a ñi m có ch t th i nguy h i và ñ ch t nguy h i.Environmental Site Assessment: The process ðánh giá ñ a ñi m môi trư ng: Quá trìnhof determining whether contamination is present xác ñ nh xem có ch t ô nhi m trên m t m nhon a parcel of real property. ñ t hay không.Environmental Sustainability: Long-term Kh năng duy trì môi trư ng: Kh năngmaintenance of ecosystem components and duy trì lâu dài các y u t và ch c năng c a h 72
  • 73. functions for future generations. sinh thái cho th h tương lai.Environmental Tobacco Smoke: Mixture of Khói thu c môi trư ng: H n h p c a khóismoke from the burning end of a cigarette, pipe, t m u thu c lá, tàn t u thu c hay xì-gà cònor cigar and smoke exhaled by the smoker. (See: cháy và khói ph ra t ngư i hút thu c.passive smoking/secondhand smoke.) (Xem: hút thu c th ñ ng/ khói thu c gián ti p).Epidemiology: Study of the distribution of D ch t h c: Môn h c v s lây lan b nh t t,disease, or other health-related states and events hay các tình tr ng và s c khác liên quanin human populations, as related to age, sex, ñ n s c kho con ngư i trong c ng ñ ng, víoccupation, ethnicity, and economic status in d như liên quan ñ n tu i tác, gi i tính, dânorder to identify and alleviate health problems t c, ngh nghi p, và tình tr ng kinh t ñ xácand promote better health. ñ nh và gi m b t v n ñ v s c kho và c i thi n s c kh e ngày càng t t hơn.Epilimnion: Upper waters of a thermally L p m t h : Nh ng t ng nư c phía trên c astratified lake subject to wind action. h phân t ng theo nhi t ñ dư i s tác ñ ng c a gió.Episode (Pollution): An air pollution incident in H i ño n (ô nhi m): S c ô nhi m khônga given area caused by a concentration of khí trong m t vùng ñã ñ nh do s t p trungatmospheric pollutants under meteorological các ch t gây ô nhi m b u khí quy n dư iconditions that may result in a significant nh ng ñi u ki n khí tư ng có th d n ñ n sincrease in illnesses or deaths. May also describe gia tăng ñáng k b nh t t ho c t vong. Thu twater pollution events or hazardous material ng này cũng có th dùng ñ mô t các v ôspills. nhi m nư c ho c tràn ch t nguy h i.Equilibrium: In relation to radiation, the state at S cân b ng: Có liên quan ñ n phóng x , làwhich the radioactivity of consecutive elements tình tr ng mà tính phóng x c a các nguyênwithin a radioactive series is neither increasing t liên ti p trong chu i phóng x không tăngnor decreasing. hay gi m.Equivalent Method: Any method of sampling Phương pháp tương ñương: B t c phươngand analyzing for air pollution which has been pháp l y m u và phân tích ô nhi m không khídemonstrated to the EPA Administrators nào ñã ñư c ch ng minh cho các quan ch csatisfaction to be, under specific conditions, an EPA, trong nh ng ñi u ki n nh t ñ nh, là m tacceptable alternative to normally used reference phương pháp thay th ch p nh n ñư c so v imethods. phương pháp tham chi u thư ng ñư c s d ng.Erosion: The wearing away of land surface by S xói mòn: S bào mòn b m t ñ t do giówind or water, intensified by land-clearing và nư c gây ra, b làm x u ñi b ng vi c phátpractices related to farming, residential or quang ñ canh tác, phát tri n các khu dân cưindustrial development, road building, or hay công nghi p, xây d ng ñư ng xá ho clogging. khai thác g .Established Treatment Technologies: Công ngh x lý ñư c thi t l p: Công nghTechnologies for which cost and performance mà chi phí và d li u th c hi n ñã có s n. 73
  • 74. data are readily available. (See: Innovative (Xem: công ngh x lý tân ti n.)treatment technologies.)Estimated Environmental Concentration: The N ng ñ môi trư ng ñư c tính: N ng ñestimated pesticide concentration in an thu c tr sâu ñư c tính trong m t h sinh tháiecosystem.Estuary: Region of interaction between rivers C a sông: Vùng tương tác gi a sông và nư cand near-shore ocean waters, where tidal action bi n g n b , nơi mà ho t ñ ng th y tri u vàand river flow mix fresh and salt water. Such dòng ch y sông hoà l n v i nư c ng t vàareas include bays, mouths of rivers, salt nư c m n. Nh ng vùng này bao g m v nh,marshes, and lagoons. These brackish water c a sông, ñ m nư c m n, phá. Nh ng h sinhecosystems shelter and feed marine life, birds, thái nư c l này che ch và nuôi dư ng cácand wildlife. (See: wetlands.) sinh v t bi n, chim chóc và thú hoang. (Xem: ñ t ư t.)Ethanol: An alternativce automotive fuel Etanol: Nhiên li u ñ ng cơ thay th l y tderived from grain and corn; usually blended ngô và h t ngũ c c, thư ng tr n l n v i d uwith gasoline to form gasohol. ho ñ t o thành gasohol.Ethylene Dibromide (EDB): A chemical used Etylen Dibromua (EDB): M t hoá ch t dùngas an agricultural fumigant and in certain làm thu c tr sâu trong nông nghi p và trongindustrial processes. Extremely toxic and found m t s quy trình công nghi p. C c kỳ ñ c h ito be a carcinogen in laboratory animals, EDB và ñư c cho là ch t gây b nh ung thư ñ nghas been banned for most agricultural uses in the v t thí nghi m, do ñó ñã b c m s d ng trongUnited States. nông nghi p M .Eutrophic Lakes: Shallow, murky bodies of H phú dư ng: Nh ng th nư c c n, ñ c t pwater with concentrations of plant nutrients trung ch t dinh dư ng th c v t làm cho t ocausing excessive production of algae. (See: sinh s n trên di n r ng. (Xem: h như cdystrophic lakes.) dư ng.)Eutrophication: The slow aging process during Quá trình phú dư ng: Quá trình lão hóawhich a lake, estuary, or bay evolves into a bog ch m ch p trong ñó h , c a sông ho c v nhor marsh and eventually disappears. During the hoá thành m t vũng l y ho c ñ m l y và cu ilater stages of eutrophication the water body is cùng bi n m t. Trong su t nh ng giai ño nchoked by abundant plant life due to higher sau c a quá trình này, th nư c ch a ñ y cáclevels of nutritive compounds such as nitrogen loài th c v t do n ng ñ ngày càng cao c aand phosphorus. Human activities can accelerate các h p ch t dinh dư ng như nitơ vàthe process. photpho. Ho t ñ ng c a con ngư i có th thúc ñ y quá trình này.Evaporation Ponds: Areas where sewage Ao bay hơi: Khu v c nơi bùn c ng ñư c ñsludge is dumped and dried. ñ ng và khô l i.Evapotranspiration: The loss of water from the S thoát hơi nư c: S m t nư c c a ñ t dosoil both by evaporation and by transpiration nư c trong ñ t b c hơi và do s thoát hơifrom the plants growing in the soil. nư c c a cây tr ng. 74
  • 75. Exceedance: Violation of the pollutant levels Vư t quá gi i h n: Vi c vi ph m các m c ôpermitted by environmental protection standards. nhi m ñư c tiêu chu n b o v môi trư ng cho phép.Exclusion: In the asbestos program, one of Trư ng h p lo i tr : Trong chương trìnhseveral situations that permit a Local Education amiăng, là trư ng h p cho phép T ch c giáoAgency (LEA) to delete one or more of the items d c ñ a phương (LEA) b qua m t hay nhi urequired by the Asbestos Hazard Emergency kho n yêu c u mà ð o lu t AHERA ñưa ra;Response Act (AHERA); e.g., records of ví d như, h sơ ghi l i vi c phân tích và l yprevious asbestos sample collection and analysis m u amiăng trư c ñây có th ñư c thanh tramay be used by the accredited inspector in lieu y nhi m dùng thay cho vi c l y m u th iof AHERA bulk sampling. c ng k nh theo yêu c u c a ð o lu t AHERA.Exclusionary Ordinance: Zoning that excludes S c l nh lo i tr : Vi c khoanh vùng choclasses of persons or businesses from a particular phép lo i m t nhóm ngư i hay cơ s kinhneighborhood or area. doanh ra kh i m t vùng hay khu lân c n.Exempt Solvent: Specific organic compounds Dung môi mi n tr : Nh ng h p ch t h u cơnot subject to requirements of regulation because riêng không tuân theo yêu c u c a các quythey are deemed by EPA to be of negligible ñ nh vì ñư c EPA công nh n là có tính quangphotochemical reactivity. hoá không ñáng k .Exempted Aquifer: Underground bodies of T ng ng m nư c ñư c mi n: Các th nư cwater defined in the Underground Injection ng m ñư c Chương trình ki m soát n i xControl program as aquifers that are potential ng m xác ñ nh là các t ng ng m nư c, có thsources of drinking water though not being used làm ngu n nư c u ng m c dù hi n chưa ñư cas such, and thus exempted from regulations s d ng v i m c ñích ñó, và do ñó ñư c mi nbarring underground injection activities. tr các qui ñ nh ngăn c m ho t ñ ng bơm ch t l ng vào ñ t.Exemption: A state (with primacy) may exempt S mi n tr : Tr ng thái có th mi n m t ha public water system from a requirement th ng cung c p nư c công c ng kh i nh nginvolving a Maximum Contaminant Level qui ñ nh liên quan ñ n m c ô nhi m t i ña(MCL), treatment technique, or both, if the (MCL), công ngh x lý hay c hai, n u nhưsystem cannot comply due to compelling h th ng này không th tuân theo do các y ueconomic or other factors, or because the system t kinh t hay y u t khác, hay do h th ng ñãwas in operation before the requirement or MCL ho t ñ ng trư c khi các yêu c u hay qui ñ nhwas instituted; and the exemption will not create MCL ñư c l p nên; và vi c mi n tr sa public health risk. (See: variance.) không t o ra r i ro cho s c kho c ng ñ ng. (Xem: s linh ñ ng.)Exotic Species: A species that is not indigenous Loài ngo i lai: Loài không thu c m t vùng.to a region.Experimental Use Permit: Obtained by Gi y phép th c nghi m:: Gi y cho phép cácmanufacturers for testing new pesticides or uses nhà s n xu t th nghi m hay s d ng thu cthereof whenever they conduct experimental tr sâu m i b t c khi nào h qu n lý cácfield studies to support registration on 10 acres nghiên c u th c nghi m giúp cho vi c ñăngor more of land or one acre or more of water. ký trên di n tích ñ t hay nư c t 10 m u Anh tr lên. 75
  • 76. Experimental Use Permit: A permit granted by Gi y phép th c nghi m: Gi y phép do EPAEPA that allows a producer to conduct tests of a c p cho phép nhà s n xu t th nghi m m tnew pesticide, product and/or use outside the lo i thu c tr sâu, m t s n ph m m i hay nglaboratory. The testing is usually done on ten or d ng bên ngoài phòng thí nghi m, thư ng làmore acres of land or water surface. nh ng vùng ñ t có di n tích t 10 m u Anh tr lên hay trên m t nư c.Explosive Limits: The amounts of vapor in the Gi i h n phát n : Lư ng hơi nư c trongair that form explosive mixtures; limits are không khí t o thành h n h p ch t n ; các gi iexpressed as lower and upper limits and give the h n ñư c di n t là nh ng gi i h n cao th p,range of vapor concentrations in air that will và ñưa ra ph m vi n ng ñ hơi trong khôngexplode if an ignition source is present. khí s n n u m t ngu n gây cháy xu t hi n.Exports : In solid waste program, municipal Ch t th i xu t kh u: Trong chương trìnhsolid waste and recyclables transported outside ch t th i r n, là các ch t th i ñô th r n và cácthe state or locality where they originated. ch t có th tái ch ñư c chuy n ñ n nơi khác nơi chúng phát sinh.Exposure Assessment: Identifying the pathways ðánh giá phơi nhi m: Vi c xác ñ nh nh ngby which toxicants may reach individuals, con ñư ng ch t ñ c truy n vào cơ th , ư cestimating how much of a chemical an individual tính lư ng hoá ch t m t cá nhân có kh năngis likely to be exposed to, and estimating the b nhi m và con s b lây nhi m.number likely to be exposed.Exposure Concentration: The concentration of N ng ñ phơi nhi m: N ng ñ m t hoá ch ta chemical or other pollutant representing a hay m t ch t ô nhi m khác ñe do ñ n s chealth threat in a given environment. kh e có trong m t môi trư ng nh t ñ nh.Exposure Indicator: A characteristic of the Ch t ch th phơi nhi m: M t ñ c tính c aenvironment measured to provide evidence of môi trư ng cho bi t s xu t hi n ho c ñ l nthe occurrence or magnitude of a response m c ti p xúc c a m t ch t ch th ph n ngindicators exposure to a chemical or biological ñ i v i m t tác nhân hoá sinh.stress.Exposure Level: The amount (concentration) of M c phơi nhi m: Lư ng (n ng ñ ) hoá ch ta chemical at the absorptive surfaces of an t i b m t h p th c a m t sinh v t.organism.Exposure Pathway: The path from sources of L trình phơi nhi m: Con ñư ng t ngu n ôpollutants via, soil, water, or food to man and nhi m thông qua ñ t, nư c hay th c ăn ñ nother species or settings. cơ th ngư i, các loài khác hay môi trư ng.Exposure Route: The way a chemical or ðư ng phơi nhi m: Con ñư ng m t hoápollutant enters an organism after contact; i.e., ch t hay ch t ô nhi m thâm nh p vào cơ thby ingestion, inhalation, or dermal absorption. sau khi ti p xúc, ví d như qua tiêu hoá, hô h p, ho c h p th vào da. 76
  • 77. Exposure: The amount of radiation or pollutant S phơi nhi m: Lư ng phóng x hay ch t ôpresent in a given environment that represents a nhi m có trong m t môi trư ng nh t ñ nhpotential health threat to living organisms. ph n ánh s ñe do s c kho ti m tàng ñ i v i sinh v t s ng.Exposure-Response Relationship: The Quan h phơi nhi m-ph n ng: M i quanrelationship between exposure level and the h gi a m c ñ lây nhi m và tác h i c a nó.incidence of adverse effects.Extraction Procedure (EP Toxic): Determining Th t c chi t xu t (ñ c EP): Vi c xem xéttoxicity by a procedure which simulates ñ c tính qua m t quá trình l c ch t; n u m tleaching; if a certain concentration of a toxic lư ng ch t ñ c cô ñ c có th ñư c ch t l c tsubstance can be leached from a waste, that m t ch t th i thì ch t th i ñó ñư c xem làwaste is considered hazardous, i.e., "EP Toxic." nguy hi m, t c “có ñ c EP”.Extraction Well: A discharge well used to Gi ng chi t xu t: Gi ng th i dùng ñ lo i bremove groundwater or air. nư c ng m hay không khí.Extremely Hazardous Substances: Any of 406 Ch t c c nguy h i: B t kỳ ch t nào trongchemicals identified by EPA as toxic, and listed 406 hoá ch t ñư c EPA xem là ch t nguy h i,under SARA Title III. The list is subject to và ñư c li t kê trong ð o lu t SARA Kho nperiodic revision. III. B n danh sách này ñư c xem xét l i theo ñ nh kỳ.FFabric Filter: A cloth device that catches dust Túi l c: Túi v i dùng ñ l c nh ng h t b iparticles from industrial emissions. nh trong phóng th i công nghi p.Facilities Plans: Plans and studies related to the K ho ch l p ñ t trang thi t b : Các kconstruction of treatment works necessary to ho ch và nghiên c u liên quan ñ n vi c xâycomply with the Clean Water Act or RCRA. A d ng các công trình x lý c n thi t ñ tuânfacilities plan investigates needs and provides theo ð o lu t nư c s ch và ð o lu t RCRA.information on the cost-effectiveness of M t k ho ch l p ñ t trang thi t b ñi u traalternatives, a recommended plan, an nhu c u và cung c p thông tin v nh ng ch nenvironmental assessment of the l a chi phí-hi u qu , k ho ch ñ ngh , ñánhrecommendations, and descriptions of the giá môi trư ng nh ng ñ ngh ñư c ñưa ra,treatment works, costs, and a completion mô t công trình x lý, giá thành và th i h nschedule. hoàn t t.Facility Emergency Coordinator: ði u ph i viên thi t b khi kh n c p: ð iRepresentative of a facility covered by di n cho trang thi t b theo lu t môi trư ngenvironmental law (e.g, a chemical plant) who (vd, m t nhà máy hoá ch t) ngư i tham giaparticipates in the emergency reporting process vào quá trình báo cáo kh n c p v i H i ñ ngwith the Local Emergency Planning Committee ho ch ñ nh kh n c p ñ a phương (LEPC).(LEPC).Facultative Bacteria: Bacteria that can live Vi khu n linh ñ ng: Nh ng vi khu n có khunder aerobic or anaerobic conditions. năng s ng trong ñi u ki n k khí l n hi u khí. 77
  • 78. Feasibility Study: 1. Analysis of the Nghiên c u tính kh thi: 1. S phân tích khpracticability of a proposal; e.g., a description năng th c hi n m t ñ xu t; ví d , b n mô tand analysis of potential cleanup alternatives for và phân tích các ch n l a d n d p môi trư nga site such as one on the National Priorities List. ti m năng ñ i v i m t ñ a ñi m trong DanhThe feasibility study usually recommends sách ưu tiên qu c gia. Nghiên c u tính khselection of a cost-effective alternative. It usually thi thư ng ñưa ra s ch n l a m t l a ch nstarts as soon as the remedial investigation is chi phí-hi u qu . Nó thư ng b t ñ u ngay khiunderway; together, they are commonly referred ñi u tra tr li u ñư c ti n hành; ñi u tra trto as the "RI/FS". 2. A small-scale investigation li u và nghiên c u tính kh thi ñư c g iof a problem to ascertain whether a proposed chung là “RI/FS.” 2. ði u tra quy mô nh vresearch approach is likely to provide useful m t v n ñ ñ xác ñ nh xem li u hư ng ti pdata. c n nghiên c u ñ xu t có th cung c p d li u h u ích hay không.Fecal Coliform Bacteria: Bacteria found in the Tr c khu n ru t có ngu n g c t phân: Viintestinal tracts of mammals. Their presence in khu n ñư c tìm th y trong ru t các loài ñ ngwater or sludge is an indicator of pollution and v t có vú. S hi n di n c a chúng trong nư cpossible contamination by pathogens. hay bùn ñ c là d u hi u ô nhi m và có th nhi m b n do các tác nhân gây b nh gây ra.Federal Implementation Plan: Under current K ho ch thi hành liên bang: Theo lu t hi nlaw, a federally implemented plan to achieve hành, là m t k ho ch thi hành liên bang ñattainment of air quality standards, used when a ñ t tiêu chu n ch t lư ng không khí, dùng khistate is unable to develop an adequate plan. m t ti u bang không th phát tri n m t k ho ch thích h p.Federal Motor Vehicle Control Program: All Chương trình liên bang v ki m soátfederal actions aimed at controlling pollution phương ti n ñ ng cơ: M i ho t ñ ng liênfrom motor vehicles by such efforts as bang nh m ki m soát ô nhi m t các phươngestablishing and enforcing tailpipe and ti n có ñ ng cơ thông qua nh ng n l c nhưevaporative emission standards for new vehicles, thi t l p và thi hành tiêu chu n khí th i baytesting methods development, and guidance to hơi và khí cu i ng ñ i v i xe m i, phát tri nstates operating inspection and maintenance các phương pháp ki m ñ nh, hư ng d n cácprograms. Federally designated area that is chương trình ki m tra b o dư ng ti u bang.required to meet and maintain federal ambient Là chương trình ch ñ nh liên bang ñư c yêuair quality standards. May include nearby c u ph i ñ t tiêu chu n ch t lư ng liên banglocations in the same state or nearby states that v không khí bao quanh. Có th bao g mshare common air pollution problems. nh ng khu v c lân c n trong cùng bang hay bang g n bên có cùng v n ñ ô nhi m không khí thư ng g p.Feedlot: A confined area for the controlled Bãi chăn th : M t vùng ñ t gi i h n dùngfeeding of animals. Tends to concentrate large làm nơi cho thú v t ăn, có khuynh hư ng t pamounts of animal waste that cannot be absorbed trung kh i lư ng l n ch t th i ñ ng v t màby the soil and, hence, may be carried to nearby ñ t không th h p th ñư c, do ñó có th bstreams or lakes by rainfall runoff. nư c mưa cu n trôi ñ n các su i hay h g n ñó. 78
  • 79. Fen: A type of wetland that accumulates peat Bãi ñ m: Lo i ñ t ư t có tích than bùn. Lo ideposits. Fens are less acidic than bogs, deriving ñ t này có ít axit hơn các vũng l y và h u h tmost of their water from groundwater rich in nư c c a chúng b t ngu n t nh ng m chcalcium and magnesium. (See: wetlands.) nư c ng m giàu ch t canxi và magiê. (Xem: ñ t ư t.)Ferrous Metals: Magnetic metals derived from Các kim lo i s t: Các kim lo i có t trư ngiron or steel; products made from ferrous metals chuy n hoá t s t thép; các s n ph m t kiminclude appliances, furniture, containers, and lo i s t bao g m d ng c , ñ ñ c, thùng ch apackaging like steel drums and barrels. Recycled và bao bì như thùng phuy và thùng tô nô.products include processing tin/steel cans, Nh ng s n ph m ñư c tái ch bao g m h pstrapping, and metals from appliances into new thi c/s t ch bi n, dây ñai và kim lo i t cácproducts. linh ki n t o thành s n ph m m i.FIFRA Pesticide Ingredient: An ingredient of a Thành ph n thu c tr sâu FIFRA: M tpesticide that must be registered with EPA under thành ph n thu c tr sâu ph i ñư c ñăng kýthe Federal Insecticide, Fungicide, and v i EPA theo ð o lu t liên bang v thu c di tRodenticide Act. Products making pesticide côn trùng, n m và chu t b . Các s n ph mclaims must register under FIFRA and may be thu c tr sâu ph i ñăng ký theo ñ o lu t nàysubject to labeling and use requirements. và có th ph i dán nhãn hi u và ghi rõ hư ng d n s d ng.Fill: Man-made deposits of natural soils or rock ð t b i: Vùng ñ t l ng nhân t o g m ñ t tproducts and waste materials. nhiên, ñá và các nguyên li u ph th i.Filling: Depositing dirt, mud or other materials B i l p: Vi c ñ ñ t, bùn ho c các ch t khácinto aquatic areas to create more dry land, xu ng nh ng vùng nư c t o thành nhi uusually for agricultural or commercial vùng ñ t khô ráo, dành cho phát tri n nôngdevelopment purposes, often with ruinous nghi p hay thương m i, nhưng thư ng d necological consequences. ñ n h u qu làm h ng môi trư ng sinh thái.Filter Strip: Strip or area of vegetation used for D i l c: M t d i hay vùng th c v t dùng l cremoving sediment, organic matter, and other các ch t l ng ñ ng, ch t h u cơ và các ch tpollutants from runoff and wastewater. gây ô nhi m khác t nư c mưa hay nư c th i.Filtration: A treatment process, under the S l c: M t ti n trình x lý ch t th i dư i scontrol of qualified operators, for removing solid ki m soát c a các nhà ñi u hành b o ñ m(particulate) matter from water by means of ch t lư ng ñ l y ñi các ch t r n (h t) trongporous media such as sand or a man-made filter; nư c nh vào các d ng c x p như cát hay boften used to remove particles that contain l c nhân t o, thư ng dùng ñ lo i b h t cópathogens. ch a các tác nhân gây b nh.Financial Assurance for Closure: B o hi m tài chính khi ñóng c a: Văn ki nDocumentation or proof that an owner or hay ch ng t b o ñ m là ch s h u hay nhàoperator of a facility such as a landfill or other ñi u hành m t phương ti n như bãi rác haywaste repository is capable of paying the kho ch a ch t th i có kh năng chi tr nh ngprojected costs of closing the facility and chi phí d ki n khi ñóng c a phương ti n vàmonitoring it afterwards as provided in RCRA giám sát sau ñó theo quy ñ nh c a ð o lu tregulations. RCRA. 79
  • 80. Finding of No Significant Impact: A document Khám phá không có nh hư ng quanprepared by a federal agency showing why a tr ng: Văn b n do cơ quan liên bang ñưa raproposed action would not have a significant ñ ch ng minh m t hành ñ ng ñư c ñ nghimpact on the environment and thus would not không có nh hư ng quan tr ng ñ i v i môirequire preparation of an Environmental Impact trư ng và do ñó không ñòi h i ph i có m tStatement. An FNSI is based on the results of an b n tư ng trình v nh hư ng môi trư ng.environmental assessment. FNSI d a vào k t qu ñánh giá môi trư ng.Finished Water: Water is "finished" when it has Nư c thành ph m: Nư c ñư c “hoàn thành”passed through all the processes in a water sau khi ñã ñi qua t t c các quy trình trongtreatment plant and is ready to be delivered to nhà máy x lý nư c và s n sàng cung c p choconsumers. ngư i tiêu dùng.First Draw: The water that comes out when a Nư c ñ u: Nư c ch y ra khi m vòi l n ñ utap is first opened, likely to have the highest tiên, có th có n ng ñ nhi m chì cao nh t tlevel of lead contamination from plumbing các v t li u ng nư c.materials.Fix a Sample: A sample is "fixed" in the field by C ñ nh m u: M t m u ñư c “c ñ nh” b ngadding chemicals that prevent water quality cách thêm hóa ch t có th ngăn s thay ñ iindicators of interest in the sample from c a ch s ch t lư ng nư c c n quan tâmchanging before laboratory measurements are trong m u th trư c khi th c hi n các ño ñ cmade. trong phòng thí nghi m.Fixed-Location Monitoring: Sampling of an Giám sát ñ a ñi m ñư c c ñ nh: Vi c thuenvironmental or ambient medium for pollutant m u trung gian môi trư ng hay trung gianconcentration at one location continuously or bao quanh ñ ki m tra n ng ñ ô nhi m t irepeatedly. m t ñ a ñi m thư ng xuyên hay ñ u ñ n.Flammable: Any material that ignites easily and D cháy: B t kỳ ch t nào d b t l a và cháywill burn rapidly. nhanh.Flare: A control device that burns hazardous L a xòe: M t thi t b ki m soát ñ t cháy cácmaterials to prevent their release into the ch t nguy h i nh m ngăn chúng l t vào môienvironment; may operate continuously or trư ng; có th ho t ñ ng liên t c hay giánintermittently, usually on top of a stack. ño n, thư ng tìm th y ñ u ng khói cao.Flash Point: The lowest temperature at which ði m cháy: Nhi t ñ th p nh t t i ñó s b cevaporation of a substance produces sufficient hơi c a m t ch t cung c p ñ m v a ñ ñvapor to form an ignitable mixture with air. t o ra h p ch t nh y cháy.Floc: A clump of solids formed in sewage by C m x p: Kh i ch t r n hình thành trongbiological or chemical action. nư c c ng do ph n ng sinh hóa.Flocculation: Process by which clumps of solids K t bông: Quá trình trong ñó các kh i ch tin water or sewage aggregate through biological r n trong nư c hay nư c c ng k t l i qua cácor chemical action so they can be separated from ph n ng sinh hóa ñ chúng có th tách kh iwater or sewage. nư c hay nư c c ng.Floodplain: The flat or nearly flat land along a ð ng b ng ng p lũ: Mi n ñ t ph ng ho c 80
  • 81. river or stream or in a tidal area that is covered g n ph ng d c sông su i ho c trong khu v cby water during a flood. ch u nh hư ng c a th y tri u, thư ng b ng p nư c trong su t tr n lũ.Floor Sweep: Capture of heavier-than-air gases Thu gom khí ñáy: Vi c thu nh ng khí n ngthat collect at floor level. hơn không khí n m t ng ñáy.Flow Rate: The rate, expressed in gallons -or Lưu t c: T c ñ ch t l ng (dư i d ng gallonliters-per-hour, at which a fluid escapes from a ho c lít m i gi ) ch y ra t l ho c v t n thole or fissure in a tank. Such measurements are c a b ch a. Nh ng phép ño như th cũngalso made of liquid waste, effluent, and surface ñư c dùng cho chuy n ñ ng c a ch t th iwater movement. l ng, dòng th i và nư c m t.Flowable: Pesticide and other formulations in Có th ch y: Thu c tr sâu và các lo i thu cwhich the active ingredients are finely ground ch theo công th c khác có ho t t là các ch tinsoluble solids suspended in a liquid. They are r n ñáy, m n, không hòa tan, lơ l ng trongmixed with water for application. ch t l ng. Thư ng ñư c hoà v i nư c khi s d ng.Flowmeter: A gauge indicating the velocity of Lưu t c k : Máy ño v n t c nư c th i ch ywastewater moving through a treatment plant or qua nhà máy x lý ho c b t kỳ ch t l ng nàoof any liquid moving through various industrial ch y qua các quy trình công nghi p.processes.Flue Gas: The air coming out of a chimney after Khí ng khói: Khí thoát ra t ng khói saucombustion in the burner it is venting. It can quá trình thiêu h y trong lò ñ t thông hơi. Cóinclude nitrogen oxides, carbon oxides, water th ch a các ch t như ôxit nitơ, ôxit cacbon,vapor, sulfur oxides, particles and many hơi nư c, ôxit lưu huỳnh, h t và nhi u ch t ôchemical pollutants. nhi m hoá h c.Flue Gas Desulfurization: A technology that Kh lưu huỳnh khí ng khói: K thu t semploys a sorbent, usually lime or limestone, to d ng ch t h p th , thư ng là vôi hay ñá vôi,remove sulfur dioxide from the gases produced ñ tách SO2 ra kh i các ch t khí do ñ t cháyby burning fossil fuels. Flue gas desulfurization nhiên li u hoá th ch sinh ra. Quá trình khis current state-of-the-art technology for major lưu huỳnh khí ng khói là công ngh hi n ñ iSO2 emitters, like power plants. nh t hi n nay cho nh ng nơi phát th i khí SO2, như nhà máy ñi n.Fluidized: A mass of solid particles that is made ðư c hóa l ng: Kh i các h t r n ñư c làmto flow like a liquid by injection of water or gas cho ch y như ch t l ng b ng cách truy nis said to have been fluidized. In water treatment, nư c ho c khí. Trong x lý nư c, n n c aa bed of filter media is fluidized by backwashing thi t b l c ñư c hóa l ng b ng cách chowater through the filter. nư c r a ngư c qua b l c.Fluidized Bed Incinerator: An incinerator that Máy ñ t n n ñư c hoá l ng: M t lo i lòuses a bed of hot sand or other granular material thiêu dùng m t l p cát nóng ho c ch t h tto transfer heat directly to waste. Used mainly khác làm n n ñ ñưa hơi nóng tr c ti p ñ nfor destroying municipal sludge. ch t th i. Ch y u ñư c s d ng cho vi c phá hu bùn ñ c ñô th . 81
  • 82. Flume: A natural or man-made channel that Máng: Con kênh t nhiên hay nhân t o làmdiverts water. ñ i hư ng dòng nư c.Fluoridation: The addition of a chemical to Fluor hóa: Vi c thêm vào m t lo i hóa ch tincrease the concentration of fluoride ions in ñ gia tăng m t ñ các ion fluorua trong nư cdrinking water to reduce the incidence of tooth u ng, nh m gi m b nh sâu răng.decay.Fluorides: Gaseous, solid, or dissolved Fluorua: Các h p ch t th khí, r n ho ccompounds containing fluorine that result from hòa tan có ch a fluor, v n ñư c t o thành tindustrial processes. Excessive amounts in food quy trình công nghi p. Hàm lư ng quá caocan lead to fluorosis. trong th c ăn có th gây ra b nh fluor.Fluorocarbons (FCs): Any of a number of Fluorocarbon (FCs): Các h p ch t h u cơorganic compounds analogous to hydrocarbons tương t hydrocacbon trong ñó m t hay nhi uin which one or more hydrogen atoms are nguyên t hydro ñư c thay th b ng nguyênreplaced by fluorine. Once used in the United t fluor. T ng ñư c dùng M làm ch t ñ yStates as a propellant for domestic aerosols, they cho bình x t trong nhà, gi chúng ñư c tìmare now found mainly in coolants and some th y ch y u trong các b t n nhi t và m tindustrial processes. FCs containing chlorine are s quy trình công nghi p. FCs có ch a clo thìcalled chlorofluoro-carbons (CFCs). They are g i là CFC. Ngư i ta cho r ng ch t nàybelieved to be modifying the ozone layer in the (CFC) là thành t làm mòn l p ôzôn t ngstratosphere, thereby allowing more harmful bình lưu, t ñó cho phép các tia b c x có h isolar radiation to reach the Earths surface. t m t tr i ñ n ñư c b m t trái ñ t.Flush: 1. To open a cold-water tap to clear out Ph t r a: 1. M m t vòi nư c l nh ñ g tall the water which may have been sitting for a s ch b n nư c ñóng lâu ngày trong ng nư c.long time in the pipes. In new homes, to flush a Trong nh ng ngôi nhà m i, phun r a m t hsystem means to send large volumes of water th ng nghĩa là d n dòng nư c m nh quagushing through the unused pipes to remove nh ng ng chưa s d ng nh m lo i b các h tloose particles of solder and flux. 2. To force h p kim hay h t ch y r i. 2. Ép m t lư nglarge amounts of water through a system to clean nư c l n ñi qua m t h th ng ñ làm s chout piping or tubing, and storage or process ng d n ho c b x lý b o qu n.tanks.Flux: 1. A flowing or flow. 2. A substance used Thông lư ng: 1. S ch y ho c dòng ch y. 2.to help metals fuse together. Ch t giúp các kim lo i ch y cùng nhau.Fly Ash: Non-combustible residual particles Tro bay: H t c n không cháy b khí ng khóiexpelled by flue gas. th i ra.Fogging: Applying a pesticide by rapidly heating Sương hóa: Vi c dùng m t lo i thu c tr sâuthe liquid chemical so that it forms very fine b ng cách làm nóng hoá ch t l ng ñ t odroplets that resemble smoke or fog. Used to thành nh ng gi t nh m n như khói haydestroy mosquitoes, black flies, and similar sương. Dùng ñ gi t mu i, ru i ñen và cácpests. côn trùng gây h i tương t .Food Chain: A sequence of organisms, each of Chu i th c ăn: M t chu i các sinh v t, m iwhich uses the next, lower member of the loài s l y thành viên k ti p, th p hơn trong 82
  • 83. sequence as a food source. chu i làm ngu n th c ănFood Processing Waste: Food residues Ch t th i do ch bi n th c ph m: Ph nproduced during agricultural and industrial th c ph m còn th a do các ho t ñ ng nôngoperations. nghi p và công nghi p .Food Waste: Uneaten food and food preparation Ch t th i th c ph m: Th c ăn không ñư cwastes from residences and commercial dùng và ch t th i c a quá trình chu n b th cestablishments such as grocery stores, ph m t nhà dân hay khu thương m i như c arestaurants, and produce stands, institutional hàng t p hóa, nhà hàng, qu y th c ăn, quáncafeterias and kitchens, and industrial sources ăn t ph c v và nhà b p c a cơ quan, và cáclike employee lunchrooms. khu công nghi p như phòng ăn trưa c a nhân viên.Food Web: The feeding relationships by which Lư i th c ăn: Quan h cung c p trong ñóenergy and nutrients are transferred from one năng lư ng và các ch t dinh dư ng ñư cspecies to another. chuy n t loài này sang loài khác.Formaldehyde: A colorless, pungent, and Formandehyt: Khí không màu, cay và cóirritating gas, CH2O, used chiefly as a tính kích thích (CH2O), ch y u dùng làmdisinfectant and preservative and in synthesizing thu c kh trùng, ch t b o qu n, và trong vi cother compounds like resins. t ng h p các h p ch t khác như nh a nhân t o.Formulation: The substances comprising all Ch t theo công th c: Nh ng ch t có cactive and inert ingredients in a pesticide. thành ph n trơ và ho t t trong m t lo i thu c tr sâu.Fossil Fuel: Fuel derived from ancient organic Nhiên li u hoá th ch: Nhiên li u d n xu t tremains; e.g., peat, coal, crude oil, and natural các tàn tích h u cơ c ; ví d , than bùn, thangas. ñá, d u thô, và khí t nhiên.Fracture: A break in a rock formation due to S gãy n t: V t n t trong c u t o ñá dostructural stresses; e.g., faults, shears, joints, and các ch n ñ ng c u trúc gây ra; ch ng h nplanes of fracture cleavage. như l i, v t n t, khe n t và m t n t c a rãnh gãy v .Free Product: A petroleum hydrocarbon in the S n ph m t do: M t hydrocacbon d u mliquid free or non aqueous phase. (See: non- th l ng t do ho c l ng không ch a nư c.aqueous phase liquid.) (Xem: ch t l ng không ch a v i nư c.)Freeboard: 1. Vertical distance from the normal B n t do: 1. Kho ng cách th ng ñ ng twater surface to the top of a confining wall. 2. m t nư c lúc bình thư ng ñ n ñ nh tư ngVertical distance from the sand surface to the ngăn. 2. Kho ng cách th ng ñ ng t m t cátunderside of a trough in a sand filter. xu ng ñáy vùng lõm trong b l c cát.Fresh Water: Water that generally contains less Nư c ng t: Nư c nói chung ch a ít hơnthan 1,000 milligrams-per-liter of dissolved 1000mg/l ch t r n hòa tan.solids.Friable Asbestos: Any material containing more Amiăng b : B t c nguyên li u nào có ch athan one-percent asbestos, and that can be nhi u hơn m t ph n trăm amiăng và có th v 83
  • 84. crumbled or re- duced to powder by handpressure. (May include previously non-friablematerial which becomes broken or damaged bymechanical force.)Friable: Capable of being crumbled, pulverized, B : Có kh năng d v , b nghi n nát ho cor reduced to powder by hand pressure. bi n thành b t dư i tác ñ ng l c c a tay.Fuel Economy Standard: The Corporate Tiêu chu n ti t ki m nhiên li u: Tiêu chu nAverage Fuel Economy Standard (CAFE) ti t ki m nhiên li u trung bình h p thànheffective in 1978. It enhanced the national fuel (CAFE) ñã có hi u l c vào năm 1978. Nóconservation effort imposing a miles-per-gallon góp ph n thúc ñ y vi c ti t ki m nhiên li ufloor for motor vehicles. qu c gia thông qua vi c l p ra ñáy tính theo d m/gallon cho các lo i phương ti n có ñ ng cơ.Fuel Efficiency: The proportion of energy Hi u qu nhiên li u: Ph n năng lư ng ñư creleased by fuel combustion that is converted t o ra do ñ t cháy nhiên li u và chuy n hoáinto useful energy. thành năng lư ng h u ích.Fuel Switching: 1. A precombustion process Chuy n ñ i nhiên li u: 1. M t quá trìnhwhereby a low-sulfur coal is used in place of a cháy trư c t o ra than lưu huỳnh th p ñư chigher sulfur coal in a power plant to reduce s d ng thay cho than lưu huỳnh cao trongsulfur dioxide emissions. 2. Illegally using nhà máy ñi n ñ gi m lư ng SO2 th i ra. 2leaded gasoline in a motor vehicle designed to Vi c s d ng b t h p pháp xăng pha chìuse only unleaded. trong phương ti n di chuy n b ng ñ ng cơ v n ñư c thi t k ñ ch s d ng xăng không chì.Fugitive Emissions: Emissions not caught by a Phóng th i thoát: Khí th i thoát ra không bcapture system. h th ng l c gi l i.Fume: Tiny particles trapped in vapor in a gas Khói: Các h t nh li ti trong dòng khí b gistream. l i trong hơi nư c.Fumigant: A pesticide vaporized to kill pests. Thu c xông: M t lo i thu c tr sâu có d ngUsed in buildings and greenhouses. l ng ñ gi t côn trùng, ñư c dùng trong các toà nhà hay nhà kính.Functional Equivalent: Term used to describe Tương ñương ch c năng: Thu t ng dùngEPAs decision-making process and its ñ mô t quá trình ñưa ra quy t ñ nh c a EPArelationship to the environmental review và m i quan h c a nó v i b n xem xét môiconducted under the National Environmental trư ng dư i s ki m soát c a ð o lu t chínhPolicy Act (NEPA). A review is considered sách môi trư ng qu c gia (NEPA). M t b nfunctionally equivalent when it addresses the xem xét ñư c xem là tương ñương v m tsubstantive components of a NEPA review. ch c năng khi nó ch ra nh ng thành ph n riêng bi t c a b n xem xét NEPA.Fungicide: Pesticides which are used to control, Thu c di t n m: Thu c tr sâu ñư c dùng 84
  • 85. deter, or destroy fungi. ñ ki m soát, ngăn ch n và tiêu di t n m.Fungistat: A chemical that keeps fungi from Ch t kháng n m: M t hoá ch t ngăn n mgrowing. phát tri n.Fungus (Fungi): Molds, mildews, yeasts, N m: M c, m c sương, men, n m, n m tr ngmushrooms, and puffballs, a group of organisms và m t s vi sinh v t thi u ch t di p l clacking in chlorophyll (i.e., are not (không có kh năng quang h p) thư ngphotosynthetic) and which are usually non- không di ñ ng, nhi u s i và ña bào. M t smobile, filamentous, and multi-cellular. Some phát tri n trong ñ t, m t s bám vào thân câygrow in soil, others attach themselves to m c nát ñ hút ch t dinh dư ng. M t s làdecaying trees and other plants whence they m m m ng phát sinh b nh, m t s có khobtain nutrients. Some are pathogens, others năng n ñ nh nư c c ng và phân h y các ch tstabilize sewage and digest composted waste. th i.Furrow Irrigation: Irrigation method in which Tư i theo lu ng: Phương pháp tư i trong ñówater travels through the field by means of small nư c ch y qua các cánh ñ ng theo nh ngchannels between each groups of rows. kênh ñào nh gi a m i lu ng cày.Future Liability: Refers to potentially Trách nhi m tương lai: Ch nhi m v c aresponsible parties obligations to pay for các bên có trách nhi m chi tr cho các ho tadditional response activities beyond those ñ ng ph n ng b sung n m ngoài nh ngspecified in the Record of Decision or Consent ñi u ñư c ghi trong Báo cáo quy t ñ nh vàDecree. Ngh ñ nh ưng thu n.GGame Fish: Species like trout, salmon, or bass, Cá ch i: Nh ng loài như cá h i sông, cá h icaught for sport. Many of them show more bi n, cá vư c, ñư c b t ñ chơi th thao.sensitivity to environmental change than "rough" Nhi u lo i bi u l s nh y c m ñ i v i thayfish. ñ i v môi trư ng hơn nh ng loài cá “nhám”.Garbage: Animal and vegetable waste resulting Rác nhà b p: Ch t th i ñ ng th c v t sinh rafrom the handling, storage, sale, preparation, t vi c ch bi n, d tr , buôn bán, chu n b ,cooking, and serving of foods. n u nư ng và ph c v th c ăn.Gas Chromatograph/ Mass Spectrometer: Quang ph s c/ Ph kh i k : D ng c nh nInstrument that identifies the molecular bi t thành ph n phân t và n ng ñ các hoácomposition and concentrations of various ch t khác nhau trong các m u nư c và ñ t.chemicals in water and soil samples.Gasahol: Mixture of gasoline and ethanol Xăng ete: H n h p gi a xăng và etanol l yderived from fermented agricultural products t s n ph m nông nghi p ñư c lên men có ítcontaining at least nine percent ethanol. Gasohol nh t 9% ethanol. Xăng ete th i ít khí CO hơnemissions contain less carbon monoxide than xăng.those from gasoline.Gasification: Conversion of solid material such Khí hoá: S chuy n hoá t ch t r n, nhưas coal into a gas for use as a fuel. than ñá, sang ch t khí ñ dùng làm ch t ñ t. 85
  • 86. Gasoline Volatility: The property of gasoline Tính d bay hơi c a xăng: ð c tính c awhereby it evaporates into a vapor. Gasoline xăng khi b c thành hơi. Hơi ga là h n h pvapor is a mixture of volatile organic các h p ch t h u cơ d bay hơi.compounds.General Permit: A permit applicable to a class Gi y phép chung: M t gi y phép có thor category of dischargers. dùng cho h ng hay lo i ngu n th i.General Reporting Facility: A facility having Phương ti n báo cáo chung: M t phươngone or more hazardous chemicals above the ti n có m t hay nhi u hoá ch t nguy h i trên10,000 pound threshold for planning quantities. ngư ng 10.000 pound dành cho lư ng ho chSuch facilities must file MSDS and emergency ñ nh. Nh ng phương ti n này ph i có h sơinventory information with the SERC, LEPC, an toàn v t li u (MSDS) và thông tin tóm t tand local fire departments. trong tình hu ng kh n c p v i SERC, LEPC và s c u h a ñ a phương.Generally Recognized as Safe (GRAS): Công nh n chung là an toàn: S ch ñ nhDesignation by the FDA that a chemical or c a FDA r ng m t hoá ch t hay m t ch tsubstance (including certain pesticides) added to (g m nh ng thu c tr sâu nh t ñ nh) thêmfood is considered safe by experts, and so is vào th c ph m ñư c xem là an toàn theo ýexempted from the usual FFDCA food additive ki n c a các chuyên gia, và vì th ñư c mi ntolerance requirements. các yêu c u v dung sai ph gia th c ph m c a ð o lu t FFDCA so v i bình thư ng.Generator: 1. A facility or mobile source that Ngu n sinh ô nhi m: 1. Phương ti n hayemits pollutants into the air or releases hazardous ngu n di ñ ng th i ch t ô nhi m vào khôngwaste into water or soil. 2. Any person, by site, khí hay th i ch t nguy h i vào nư c hay ñ t.whose act or process produces regulated medical 2. B t kì ngư i nào, theo v trí, có ho t ñ ngwaste or whose act first causes such waste to t o ra các ch t th i y t hay có hành ñ ng th ibecome subject to regulation. Where more than ra ch t th i l n ñ u n m trong quy ñ nh. Khione person (e.g., doctors with separate medical có hơn m t ngư i (ví d , các bác sĩ v i cácpractices) are located in the same building, each ho t ñ ng y t riêng bi t) cùng trong m tbusiness entity is a separate generator. toà nhà, thì m i th c th ho t ñ ng là m t ngu n th i riêng bi t.Genetic Engineering: A process of inserting Bi n ñ i gen: Quá trình b sung thông tin dinew genetic information into existing cells in truy n m i vào t bào hi n có ñ bi n ñ iorder to modify a specific organism for the m t sinh v t c th v i m c ñích thay ñ ipurpose of changing one of its characteristics. m t trong nh ng ñ c tính c a nó.Geographic Information System (GIS): A H th ng thông tin ñ a lý (GIS): M t hcomputer system designed for storing, th ng vi tính ñư c thi t k ñ lưu tr , x lý,manipulating, analyzing, and displaying data in a phân tích và trình bày d li u trong ph m vigeographic context. ñ a lý.Geological Log: A detailed description of all Nh t trình ñ a ch t: B n mô t chi ti t t t cunderground features (depth, thickness, type of các ñ c trưng dư i lòng ñ t (ñ sâu, ñ dày,formation) discovered during the drilling of a ki u c u t o) ñư c phát hi n trong quá trìnhwell. ñào gi ng. 86
  • 87. Geophysical Log: A record of the structure and Nh t trình ñ a v t lý: Ghi chép v k t c ucomposition of the earth encountered when và thành ph n c a ñ t g p ph i khi ñào gi ng,drilling a well or similar type of test hold or khoan hay ki m tra ti n hành tương t .boring.Geothermal/Ground Source Heat Pump: Bơm ñ a nhi t/ Bơm l y nhi t t ngu nThese heat pumps are underground coils to dư i ñ t: Là nh ng cu n ng m truy n nhi ttransfer heat from the ground to the inside of a t dư i ñ t vào trong toà nhà. (Xem: bơmbuilding. (See: heat pump, water source heat nhi t, bơm l y nhi t t ngu n nư c).pump)Germicide: Any compound that kills disease- Ch t di t trùng: H p ch t tiêu di t nh ng vicausing micro-organisms. sinh v t gây b nh.Giardia Lamblia: Protozoan in the feces of Ký sinh trùng Giardia Lamblia: Sinh v thumans and animals that can cause severe ñơn bào trong phân ngư i và ñ ng v t có thgastrointestinal ailments. It is a common gây ra các ch ng ñau ru t tr m tr ng. Là m tcontaminant of surface waters. loài gây ô nhi m nư c m t ph bi n.Glass Containers: For recycling purposes, V t ch a b ng th y tinh: V i m c ñích táicontainers like bottles and jars for drinks, food, ch , là nh ng d ng c ch a như chai l ñ ngcosmetics and other products. When being th c u ng, th c ph m, m ph m và các s nrecycled, container glass is generally separated ph m khác. Khi tái ch , nh ng l th y tinhinto color categories for conversion into new này nhìn chung ñư c tách ra theo màu s c ñcontainers, construction materials or fiberglass t o thành v t ch a m i, v t li u xây d ng hayinsulation. v t cách nhi t b ng s i th y tinh.Global Warming: An increase in the near Hi n tư ng trái ñ t nóng d n lên: S giasurface temperature of the Earth. Global tăng nhi t ñ g n b m t trái ñ t. S nóngwarming has occurred in the distant past as the lên toàn c u ñã x y ra t lâu do nh hư ngresult of natural influences, but the term is most c a thiên nhiên, nhưng thu t ng này thư ngoften used to refer to the warming predicted to ñư c s d ng nhi u nh t ñ nói ñ n s nóngoccur as a result of increased emissions of lên ñư c d ñoán s x y ra do s gia tănggreenhouse gases. Scientists generally agree that phát th i các ch t khí gây hi u ng nhà kính.the Earths surface has warmed by about 1 degree Các nhà khoa h c ñ u ñ ng ý r ng b m tFahrenheit in the past 140 years. The trái ñ t ñã nóng thêm 1 ñ F trong vòng 140Intergovernmental Panel on Climate Change năm qua. T ch c liên chính ph v s thay(IPCC) recently concluded that increased ñ i khí h u (IPPC) v a k t lu n r ng n ng ñconcentrations of greenhouse gases are causing ngày càng nhi u các ch t khí gây hi u ngan increase in the Earths surface temperature nhà kính ñang làm tăng nhi t ñ b m t tráiand that increased concentrations of sulfate ñ t và n ng ñ tăng d n c a các thu c tr sâuaerosols have led to relative cooling in some có ch a lưu huỳnh ñã d n ñ n s m d nregions, generally over and downwind of heavily m t s vùng, thư ng là các khu v c côngindustrialized areas. (See: climate change) nghi p hoá n ng. (Xem: thay ñ i khí h u).Global Warming Potential: The ratio of the Kh năng làm trái ñ t nóng d n lên: T lwarming caused by a substance to the warming gi a ñ m lên c a trái ñ t do m t ch t gây racaused by a similar mass of carbon dioxide. so v i ñ m lên do cùng m t lư ng CO2. VíCFC-12, for example, has a GWP of 8,500, d như ch t CFC-12 có m c GWP là 8500,while water has a GWP of zero. (See: Class I trong khi nư c là zero. (Xem: ch t nguy h iSubstance and Class II Substance.) h ng I và ch t nguy h i h ng II). 87
  • 88. Glovebag: A polyethylene or polyvinyl chloride Túi găng: M t màng bao hình túi làm b ngbag-like enclosure affixed around an asbestos- polyetilen hay polyvinin clorua ñ t quanhcontaining source (most often thermal system ngu n có ch a amiăng (thư ng ña ph n làinsulation) permitting the material to be removed ch t cách ly h th ng nhi t) cho phép v t li uwhile minimizing release of airborne fibers to the có th ñư c d n b mà v n gi m thi u x th isurrounding atmosphere. s i khí vào không khí xung quanh.Gooseneck: A portion of a water service ng c ng ng: M t b ph n n i ng d nconnection between the distribution system nư c chính c a h th ng phân ph i nư c v iwater main and a meter. Sometimes called a ñ ng h ño nư c. Còn ñư c g i là ñuôi sam.pigtail.Grab Sample: A single sample collected at a M u Grab: M u ñơn ñư c thu th p t i m tparticular time and place that represents the th i gian và ñ a ñi m c th tiêu bi u chocomposition of the water, air, or soil only at that thành ph n c a nư c, không khí, hay ñ ttime and place. tr ng t i th i gian và ñ a ñi m ñó.Grain Loading: The rate at which particles are ð t i h t: T c ñ ñó các h t thoát ra temitted from a pollution source. Measurement is ngu n ô nhi m. Phép ño d a trên s lư ngmade by the number of grains per cubic foot of h t trong m t foot3 (1 foot = 0,3048 m) khígas emitted. th i ra.Granular Activated Carbon Treatment: A X lý b ng h t cacbon ho t hoá: H th ngfiltering system often used in small water l c thư ng dùng trong h th ng nư c nh vàsystems and individual homes to remove nhà riêng ñ lo i b các ch t h u cơ. Cũngorganics. Also used by municipal water ñư c dùng trong các nhà máy x lý nư c ñôtreatment plantsd. GAC can be highly effective th và có th ñ t hi u qu cao trong vi c làmin lowering elevated levels of radon in water. gi m lư ng radon nâng lên trong nư c.Grasscycling: Source reduction activities in S quay vòng c a c : Ho t ñ ng gi mwhich grass clippings are left on the lawn after ngu n ô nhi m trong ñó c xén ñư c ñ l imowing. trên bãi c sau khi c t.Grassed Waterway: Natural or constructed ðư ng d n tr ng c : Kênh l ch t nhiênwatercourse or outlet that is shaped or graded hay nhân t o ho c c a x ñư c ñ nh hình,and established in suitable vegetation for the x p lo i và thi t l p thích h p v i sinhdisposal of runoff water without erosion. dư ng, dành ñ thoát nư c mà không gây xói mòn.Gray Water: Domestic wastewater composed of Nư c xám: Nư c th i trong nhà bao g mwash water from kitchen, bathroom, and laundry nư c t nhà b p, nhà t m, b n, ch u gi tsinks, tubs, and washers. qu n áo ho c máy gi t.Greenhouse Effect: The warming of the Earths Hi u ng nhà kính: S nóng d n lên c aatmosphere attributed to a buildup of carbon b u khí quy n trái ñ t do s tích t khí CO2dioxide or other gases; some scientists think that hay các ch t khí khác; m t s nhà khoa h cthis build-up allows the suns rays to heat the cho r ng s tích t này cho phép các tia m tEarth, while making the infra-red radiation tr i ñ t nóng trái ñ t, trong khi không choatmosphere opaque to infra-red radiation, các tia h ng ngo i vào ñư c t ng khí quy n 88
  • 89. thereby preventing a counter-balancing loss of h ng ngo i, vì th ngăn c n s thoát nhi t ñheat. t o s cân b ng.Greenhouse Gas: A gas, such as carbon dioxide Khí nhà kính: Ch t khí, như CO2 hay metan,or methane, which contributes to potential góp ph n làm thay ñ i khí h u.climate change.Grinder Pump: A mechanical device that shreds Bơm nghi n: M t thi t b cơ h c nghi n nhsolids and raises sewage to a higher elevation các h t r n trong nư c c ng và ñưa lên m tthrough pressure sewers. t ng cao hơn nh áp l c c ng.Gross Alpha/ Beta Particle Activity: The total ð ho t ñ ng c a h t beta/ t ng alpha:radioactivity due to alpha or beta particle T ng ñ phóng x do s phát th i các h temissions as inferred from measurements on a alpha hay beta t vi c ño ñ c trên m t m udry sample. khô.Gross Power-Generation Potential: The Ti m năng sinh t ng năng lư ng: Kh nănginstalled power generation capacity that landfill s n sinh năng lư ng thi t l p có th ñư c hgas can support. tr b ng khí bãi rác .Ground Cover: Plants grown to keep soil from L p ph n n: Th c v t ñư c tr ng ñ gieroding. ñ t kh i xói mòn.Ground Water Under the Direct Influence Nư c ng m ch u nh hư ng tr c ti p c a(UDI) of Surface Water: Any water beneath the nư c m t: B t kì kh i nư c nào dư i lòngsurface of the ground with: 1. significant ñ t v i: 1. S xu t hi n ñáng k các cônoccurence of insects or other microorganims, trùng hay các vi sinh v t khác, t o hay các tácalgae, or large-diameter pathogens; 2. significant nhân gây b nh có ñư ng kính l n. 2. S thayand relatively rapid shifts in water characteristcs ñ i rõ ràng và tương ñ i nhanh các thu c tínhsuch as turbidity, temperature, conductivity, or c a nư c như ñ ñ c, nhi t ñ , tính d n ñi n,pH which closely correlate to climatological or hay ñ pH, có tương quan m t thi t v i tìnhsurface water conditions. Direct influence is tr ng khí h u hay l p nư c m t. Tác ñ ngdetermined for individual sources in accordance tr c ti p ñư c xác ñ nh ñ các ngu n nư cwith criteria established by a state. riêng bi t phù h p v i tiêu chu n do m t ti u bang thi t l p.Ground Water: The supply of fresh water found Nư c ng m: Ngu n nư c s ch tìm th y dư ibeneath the Earths surface, usually in aquifers, lòng ñ t, thư ng là t ng ng m nư c, d nwhich supply wells and springs. Because ground vào gi ng và su i. Vì nư c ng m là ngu nwater is a major source of drinking water, there cung c p nư c u ng chính nên xu t hi nis growing concern over contamination from nh ng m i lo ng i ngày càng tăng v s ôleaching agricultural or industrial pollutants or nhi m ngu n nư c do các ch t ô nhi m trongleaking underground storage tanks. nông nghi p hay công nghi p th m vào các b tr nư c dư i lòng ñ t.Ground-Penetrating Radar: A geophysical Rada thâm nh p lòng ñ t: M t phươngmethod that uses high frequency electromagnetic pháp ñ a v t lý dùng sóng ñi n t t n s caowaves to obtain subsurface information. ñ thu th p thông tin dư i m t ñ t.Ground-Water Discharge: Ground water Th i vào nư c ng m: Quá trình nư c ng m 89
  • 90. entering near coastal waters which has been ti n g n các vùng nư c g n b bi n, b ôcontaminated by land-fill leachate, deep well nhi m do nư c rò r t các bãi rác, do vi c xinjection of hazardous wastes, septic tanks, etc. lý các ch t th i ñ c h i b ng gi ng sâu và các b t ho i ...Ground-Water Disinfection Rule: A 1996 Lu t kh trùng nư c ng m: ði u lu t bamendment of the Safe Drinking Water Act sung c a ð o lu t nư c u ng an toàn banrequiring EPA to promulgate national primary hành năm 1996 yêu c u EPA công b quydrinking water regulations requiring disinfection ñ nh v nư c u ng sơ c p qu c gia, ñòi h ias for all public water systems, including surface ph i kh trùng như t t c các h th ng nư cwaters and ground water systems. công c ng, bao g m ngu n nư c m t và h th ng nư c ng m.Gully Erosion: Severe erosion in which trenches S xói mòn mương máng: S xâm th care cut to a depth greater than 30 centimeters (a nghiêm tr ng trong ñó kênh rãnh b c t sâufoot). Generally, ditches deep enough to cross hơn 30cm (1foot). Nói chung, mương mángwith farm equipment are considered gullies. là lo i rãnh ñ sâu ñ giao nhau v i nông c .HHabitat: The place where a population (e.g., Môi trư ng s ng: Nơi dân cư (vd như conhuman, animal, plant, micro-organism) lives and ngư i, ñ ng th c v t, vi sinh v t) s ng và cóits surroundings, both living and non-living. các ñ ng v t h u sinh và vô sinh bao quanh.Habitat Indicator: A physical attribute of the Ch th môi trư ng s ng: Thu c tính v t lýenvironment measured to characterize conditions c a môi trư ng bi u th nh ng ñi u ki n c nnecessary to support an organism, population, or thi t cho m t sinh v t, dân cư hay c ng ñ ngcommunity in the absence of pollutants; e.g., s ng trong ñi u ki n không b ô nhi m; ví d :salinity of estuarine waters or substrate type in hàm lư ng mu i trong nư c c a sông haystreams or lakes. lo i ch t n n c a các dòng su i, h .Half-Life: 1. The time required for a pollutant to Chu kỳ bán rã: 1. Th i gian c n thi t cholose one-half of its original concentraton. For m t ch t gây ô nhi m gi m ñi n a n ng ñexample, the biochemical half-life of DDT in the ban ñ u nó. Ví d : chu kỳ bán rã sinh hóa c aenvironment is 15 years. 2. The time required for thu c tr sâu DDT trong môi trư ng là 15half of the atoms of a radioactive element to năm. 2. Th i gian c n thi t cho m t ½ sundergo self-transmutation or decay (half-life of phân t c a nguyên t phóng x t chuy nradium is 1620 years). 3. The time required for hóa ho c phân h y. (Ví d : chu kỳ bán rã c athe elimination of half a total dose from the radi là 1620 năm). 3. Th i gian c n thi t chobody. cơ th con ngư i th i h i ½ lư ng thu c.Halogen: A type of incandescent lamp with Halogen: M t lo i ñèn nóng sáng có hi uhigher energy-efficiency that standard ones. su t năng lư ng cao hơn nh ng lo i ñèn chu n.Halon: Bromine-containing compounds with Halon: H p ch t ch a brôm b n trong khônglong atmospheric lifetimes whose breakdown in khí, s phân gi i c a ch t này trong t ng bìnhthe stratosphere causes depletion of ozone. lưu có th bào mòn t ng ôzôn. Các ch t halonHalons are used in firefighting. ñư c dùng trong ch a cháy. 90
  • 91. Hammer Mill: A high-speed machine that uses Máy búa: M t lo i máy t c ñ cao dùng búahammers and cutters to crush, grind, chip, or và lư i c t ñ ép, nghi n, ñ p hay làm nát cácshred solid waste. ch t th i c ng.Hard Water: Alkaline water containing Nư c c ng: Nư c ki m ch a mu i khôngdissolved salts that interfere with some industrial tan gây c n tr các quá trình công nghi p vàprocesses and prevent soap from sudsing. ngăn s t o b t xà phòng.Hauler: Garbage collection company that offers Hauler: Công ty thu gom rác cung c p d chcomplete refuse removal service; many will also v lo i b rác th i hoàn toàn; nhi u công tycollect recyclables. cũng s gom rác có th tái ch .Hazard: 1. Potential for radiation, a chemical or Nguy h i: 1. Kh năng gây b nh ho c gâyother pollutant to cause human illness or injury. thương tích cho ngư i c a m t hóa ch t hay2. In the pesticide program, the inherent toxicity các ch t gây ô nhi m khác do có ti m năngof a compound. Hazard identification of a given b c x . 2. Trong chương trình thu c tr sâu,substances is an informed judgment based on là ñ c tính v n có c a m t h p ch t. Vi c xácverifiable toxicity data from animal models or ñ nh tính nguy h i c a m t ch t là s ñánhhuman studies. giá am hi u d a trên d li u ñ c tính có th ki m tra t ñ ng v t thí nghi m ho c nghiên c u trên cơ th ngư i.Hazard Assessment: Evaluating the effects of a ðánh giá m c nguy h i: S ñánh giá tácstressor or determining a margin of safety for an ñ ng c a m t tác nhân ng su t ho c xácorganism by comparing the concentration which ñ nh gi i h n an toàn cho m t sinh v t b ngcauses toxic effects with an estimate of exposure cách so sánh hàm lư ng gây nên hi u ngto the organism. ñ c v i m c ư c lư ng phơi nhi m sinh v t.Hazard Communication Standard: An OSHA Chu n thông báo nguy h i: M t quy ñ nhregulation that requires chemical manufacturers, thu c ð o lu t OSHA yêu c u các nhà s nsuppliers, and importers to assess the hazards of xu t, cung c p và nh p kh u hoá ch t ñánhthe chemicals that they make, supply, or import, giá m c ñ nguy h i c a các hoá ch t mà hand to inform employers, customers, and ch t o, cung c p ho c nh p kh u, và thôngworkers of these hazards through MSDS tin cho ch lao ñ ng, khách hàng, công nhâninformation. v nh ng nguy h i này thông qua thông tin MSDS.Hazard Evaluation: A component of risk Ư c lư ng m c nguy h i: Y u t ñánh giáevaluation that involves gathering and evaluating r i ro liên quan ñ n vi c thu th p và ñánh giádata on the types of health injuries or diseases s li u v các lo i thương tích cơ th ho cthat may be produced by a chemical and on the b nh t t có th phát sinh do hóa ch t vàconditions of exposure under which such health nh ng ñi u ki n ti p xúc gây nh hư ng ñ neffects are produced. s c kho .Hazard Identification: Determining if a Nh n d ng m c nguy h i: Vi c xác ñ nhchemical or a microbe can cause adverse health m t hóa ch t hay vi khu n có hay không theffects in humans and what those effects might gây tác h i ñ n s c kh e con ngư i và tác h ibe. ñó s như th nào.Hazard Quotient: The ratio of estimated site- Ch s nguy h i: T l gi a ñ phơi nhi m 91
  • 92. specific exposure to a single chemical from a site c th t i m t ch khi ti p xúc v i m t ñơnover a specified period to the estimated daily ch t hóa h c ñư c tính trong m t kho ng th iexposure level, at which no adverse health gian nh t ñ nh, v i m c phơi nhi m hàngeffects are likely to occur. ngày ñư c d ñoán không gây h i ñ n s c kh e con ngư i.Hazard Ratio: A term used to compare an T l nguy h i: Thu t ng dùng ñ so sánhanimals daily dietary intake of a pesticide to its gi a s h p th thu c tr sâu hàng ngày c aLD50 value. A ratio greater than 1.0 indicates m t ñ ng v t v i lư ng gây t vong 50 c athat the animal is likely to consume an a dose nó. N u h s l n hơn 1,0 ch ng t ñ ng v tamount which would kill 50 percent of animals ñó ñã h p th m t lư ng thu c có th di tof the same species. (See: LD50/ Lethal Dose.) ñư c 50% v t cùng loài. (Xem: LD50/ Lư ng gây t vong).Hazardous Air Pollutants: Air pollutants which Ch t ô nhi m không khí nguy h i: Nh ngare not covered by ambient air quality standards ch t gây ô nhi m không khí mà các tiêubut which, as defined in the Clean Air Act, may chu n v không khí xung quanh không kpresent a threat of adverse human health effects ñ n, nhưng theo s xác ñ nh c a ð o lu t khíor adverse environmental effects.Such pollutants s ch thì ñó là m t ch t gây h i ñ n s c kh einclude asbestos, beryllium, mercury, benzene, con ngư i hay môi trư ng. Nh ng ch t nàycoke oven emissions, radionuclides, and vinyl g m amiăng, beri, th y ngân, benzen, khí th ichloride. t lò than c c, nuclit phóng x và vinyl clorua.Hazardous Chemical: An EPA designation for Hóa ch t nguy h i: M t qui ñ nh c a EPAany hazardous material requiring an MSDS ñòi h i b t kỳ ch t nguy h i nào ñ u ph iunder OSHAs Hazard Communication Standard. b ng d li u an toàn ñ c h i theo chu nSuch substances are capable of producing fires thông tin v ch t nguy h i thu c ð o lu tand explosions or adverse health effects like OSHA. Nh ng ch t này có kh năng gâycancer and dermatitis. Hazardous chemicals are cháy n ho c gây ra nh ng nh hư ngdistinct from hazardous waste. (See: Hazardous nghiêm tr ng v s c kh e như b nh ung thư,Waste.) da li u. Hóa ch t nguy h i khác v i ch t th i nguy h i. (Xem: ch t th i nguy h i.)Hazardous Ranking System: The principal H th ng x p lo i m c nguy h i: Công cscreening tool used by EPA to evaluate risks to ki m soát chính do EPA dùng ñ ñánh giápublic health and the environment associated nh ng nguy cơ nh hư ng ñ n s c kh e c ngwith abandoned or uncontrolled hazardous waste ñ ng và môi trư ng các khu ch t th i ñ csites. The HRS calculates a score based on the h i b hoang hay không ñư c ki m soát. Hpotential of hazardous substances spreading from th ng ñưa ra nh ng ch s d a trên ti m năngthe site through the air, surface water, or ground ch t nguy h i có th lan t các khu ch t th iwater, and on other factors such as density and vào không khí, nư c m t và nư c ng m ho cproximity of human population. This score is the d a trên các y u t khác như m t ñ và ñprimary factor in deciding if the site should be phân b dân cư. Ch s này là nhân t chínhon the National Priorities List and, if so, what quy t ñ nh khu ch t th i ñó có b ñưa vàoranking it should have compared to other sites on Danh sách ưu tiên qu c gia hay không, vàthe list. n u có thì th h ng c a nó là bao nhiêu so v i các khu khác trong danh sách.Hazardous Substance: 1. Any material that Ch t nguy h i: 1. B t kỳ ch t nào có th ñeposes a threat to human health and/or the d a ñ n s c kh e con ngư i hay môi trư ng,environment. Typical hazardous substances are tiêu bi u là ch t ñ c, ch t ăn mòn, ch t dtoxic, corrosive, ignitable, explosive, or cháy n , ch t d gây ph n ng. 2. B t kỳ ch t 92
  • 93. chemically reactive. 2. Any substance designated nào thu c ch ñ nh c a EPA ph i ñư c báoby EPA to be reported if a designated quantity of cáo n u m t lư ng ch ñ nh c a ch t ñó ñthe substance is spilled in the waters of the vào các ngu n nư c M ho c th i vào môiUnited States or is otherwise released into the trư ng.environment.Hazardous Waste: By-products of society that Ch t th i nguy h i: Nh ng s n ph m ph xãcan pose a substantial or potential hazard to h i có th gây nguy cơ th c s ho c ti mhuman health or the environment when tàng ñ n s c kh e con ngư i hay môi trư ngimproperly managed. Possesses at least one of khi ñư c x lý không ñúng cách. Ch t th ifour characteristics (ignitability, corrosivity, ñ c h i này có ít nh t 1 trong 4 ñ c tính: dreactivity, or toxicity), or appears on special EPA cháy, ăn mòn, d ph n ng, ch a ñ c tính,lists. ho c có m t trong b n danh sách ñ c bi t c a Cơ quan b o v môi trư ng.Hazardous Waste Landfill: An excavated or Bãi rác th i nguy h i: M t ñ a ñi m ñư cengineered site where hazardous waste is ñào b i hay d ng nên ñ ch t th i nguy h ideposited and covered. ñư c ñ xu ng và ph l p.Hazardous Waste Minimization: Reducing the Gi m thi u lư ng ch t th i nguy h i: Samount of toxicity or waste produced by a gi m lư ng ñ c t ho c ch t th i t m tfacility via source reduction or environmentally phương ti n thông qua vi c gi m ngu n th isound recycling. hay qua phương pháp tái ch an toàn cho môi trư ng.Hazards Analysis: Procedures used to (1) Phân tích m c nguy h i: Nh ng phươngidentify potential sources of release of hazardous pháp dùng ñ : (1) Xác ñ nh ngu n ti m nmaterials from fixed facilities or transportation mà các ch t nguy h i thoát ra t nh ngaccidents; (2) determine the vulnerability of a phương ti n c ñ nh ho c t r i ro trong v ngeographical area to a release of hazardous chuy n; (2) Xác ñ nh ñ nh y c m c a m tmaterials; and (3) compare hazards to determine khu v c ñ a lý khi có s phóng th i ch t nguywhich present greater or lesser risks to a h i. (3) So sánh các m i nguy hi m ñ nh ncommunity. ñ nh nguy cơ gây h i ñ n c ng ñ ng nhi u hay ít hơn.Hazards Identification: Providing information Nh n d ng m c nguy h i: Là s cung c pon which facilities have extremely hazardous thông tin v nh ng phương ti n có các ch tsubstances, what those chemicals are, how much c c kỳ nguy hi m, các lo i hóa ch t ñ c h i,there is at each facility, how the chemicals are lư ng hóa ch t ñ c h i m i phương ti n,stored, and whether they are used at high cách b o qu n các hóa ch t và có th ñư c stemperatures. d ng nhi t ñ cao hay không.Headspace: The vapor mixture trapped above a Kho ng bên trên: H n h p hơi t l i phíasolid or liquid in a sealed vessel. trên m t ch t r n hay ch t l ng trong bình ñóng kín.Health Advisory Level: A non-regulatory M c tham v n s c kh e: M c tham chi uhealth-based reference level of chemical traces không ñi u ti t d a trên s c kh e con ngư i(usually in ppm) in drinking water at which there v lư ng nh hóa ch t (thư ng ñư c tínhare no adverse health risks when ingested over theo ppm) có trong nư c u ng mà không gâyvarious periods of time. Such levels are h i ñ n s c kh e khi dùng trong nh ng th i 93
  • 94. established for one day, 10 days, long-term and lư ng khác nhau: 1 ngày, 10 ngày, dài h nlife-time exposure periods. They contain a wide ho c c ñ i ngư i. Nh ng m c tham chi umargin of safety. như v y có m t m c biên an toàn r ng.Health Assessment: An evaluation of available ðánh giá s c kh e: S ñánh giá d a trêndata on existing or potential risks to human nh ng d li u có s n v nguy cơ ti m n hayhealth posed by a Superfund site. The Agency ñang hi n di n ñ i v i s c kho con ngư ifor Toxic Substances and Disease Registry g n ñ a ñi m Superfund. Cơ quan qu n lý v(ATSDR) of the Department of Health and ch t ñ c và ñăng ki m d ch b nh (ATSDR)Human Services (DHHS) is required to perform thu c S y t và d ch v con ngư i (DHHS)such an assessment at every site on the National ñư c yêu c u ph i trình bày m t b ng ñánhPriorities List. giá t i m i ñ a ñi m n m trong Danh sách ưu tiên qu c gia.Heat Island Effect: A "dome" of elevated Hi u ng ñ o nhi t: M t vòm nhi t b c lêntemperatures over an urban area caused by bao trùm toàn b m t vùng ñô th sinh ra dostructural and pavement heat fluxes, and dòng nhi t t l ñư ng và các công trình vàpollutant emissions. s phát th i khí ô nhi m.Heat Pump: An electric device with both Bơm nhi t: M t thi t b ñi n có kh năngheating and cooling capabilities. It extracts heat làm mát và làm nóng. Nó l y s c nóng tfrom one medium at a lower (the heat source) m t v t trung gian nhi t ñ th p hơntemperature and transfers it to another at a higher (ngu n nhi t) và chuy n nó ñ n nhi t ñ caotemperature (the heat sink), thereby cooling the hơn (b nhi t), do ñó trư c tiên là làm mát kfirst and warming the second. (See: geothermal, ñ n là làm nóng. (Xem: Bơm ñ a nhi t, bơmwater source heat pump.) l y nhi t t ngu n nư c).Heavy Metals: Metallic elements with high Kim lo i n ng: Nh ng nguyên t kim lo i cóatomic weights; (e.g., mercury, chromium, nguyên t lư ng l n; (vd như th y ngân,cadmium, arsenic, and lead); can damage living crôm, arsen, catmi và chì) v i n ng ñ th pthings at low concentrations and tend to có th h y ho i sinh v t s ng và có xu hư ngaccumulate in the food chain. tích t trong chu i th c ăn.Heptachlor: An insecticide that was banned on Heptaclo: M t lo i thu c tr sâu b c msome food products in 1975 and in all of them dùng trên m t vài s n ph m th c ph m vào1978. It was allowed for use in seed treatment năm 1975 và trên t t c vào năm 1978. ðãuntil 1983. More recently it was found in milk ñư c cho phép dùng trong x lý gi ng ñ nand other dairy products in Arkansas and năm 1983. G n ñây nh t ñã ñư c tìm th yMissouri where dairy cattle were illegally fed trong s a và các s n ph m bơ s a Arkansastreated seed. và Missouri nơi bò l y s a là gi ng x lý b t h p pháp.Herbicide: A chemical pesticide designed to Thu c di t c : Thu c tr sâu hoá h c làm racontrol or destroy plants, weeds, or grasses. ñ ki m soát hay phá h y th c v t, lau s y và c d i.Herbivore: An animal that feeds on plants. ð ng v t ăn c : ð ng v t l y th c v t làm th c ăn.Heterotrophic Organisms: Species that are Sinh v t d dư ng: Nh ng loài s ng d a vàodependent on organic matter for food. ch t h u cơ. 94
  • 95. High End Exposure (dose) Estimate: An Ư c lư ng (li u) s phơi nhi m gi i h nestimate of exposure, or dose level received cao: M t s ư c lư ng m c phơi nhi m, hayanyone in a defined population that is greater m c li u thu c mà b t kỳ ai trong m t lư ngthan the 90th percentile of all individuals in that dân cư xác ñ nh s d ng. Nó cao hơn m cpopulation, but less than the exposure at the c a ngư i th 90 trong nhóm ñó, nhưng th phighest percentile in that population. A high end hơn m c phơi nhi m cao nh t. Ký hi u thrisk descriptor is an estimate of the risk level for hi n m c r i ro gi i h n cao là s ư csuch individuals. Note that risk is based on a lư ng m c r i ro cho nh ng cá nhân trên.combination of exposure and susceptibility to the Lưu ý là r i ro ñó d a trên s k t h p gi a sstressor. phơi nhi m và tính nh y c m ñ i v i m t tác nhân nh t ñ nh.High Intensity Discharge: A generic term for Th i cư ng ñ cao: Thu t ng chung dùngmercury vapor, metal halide, and high pressure cho hơi th y ngân, halide kim lo i, ñèn natrisodium lamps and fixtures. cao áp và các v t c ñ nh.High-Density Polyethylene: A material used to Polyetilen t tr ng cao: M t v t li u dùngmake plastic bottles and other products that ñ ch t o chai nh a và các s n ph m khác.produces toxic fumes when burned. Các s n ph m này th i ra khói ñ c khi b ñ t cháy.High-Level Nuclear Waste Facility: Plant Thi t b x lý ch t th i h t nhân t m cao:designed to handle disposal of used nuclear Nhà máy t o ra ñ x lý ch t th i nguyên li u h t nhân ñã s d ng, ch t th i phóng x t mfuel, high-level radioactive waste, and cao, và ch t th i pluto.plutonium waste.High-Level Radioactive Waste (HLRW): Ch t th i phóng x t m cao (HLRW): Ch tWaste generated in core fuel of a nuclear reactor, th i sinh ra t lõi nhiên li u c a m t lò ph nfound at nuclear reactors or by nuclear fuel ng h t nhân, ñư c tìm th y nh ng lò ph nreprocessing; is a serious threat to anyone who ng h t nhân ho c trong quá trình tái chcomes near the waste without shielding. (See: bi n nhiên li u h t nhân; là m i ñe d alow-level radioactive waste.) nghiêm tr ng ñ n ngư i ñ n g n ch t th i mà không có trang ph c b o v . (Xem: ch t th i phóng x t m th p).High-Line Jumpers: Pipes or hoses connected ng n i High-line: Các ng d n nư c ho cto fire hydrants and laid on top of the ground to vòi ñư c n i v i các vòi nư c ch a cháy vàprovide emergency water service for an isolated ñư c ñ t trên m t ñ t ñ cung c p d ch vportion of a distribution system. nư c kh n c p cho t ng b ph n trong toàn b h th ng phân ph i.High-Risk Community: A community located C ng ñ ng r i ro cao: M t c ng ñ ng n mwithin the vicinity of numerous sites of facilities trong vùng lân c n khu công nghi p hayor other potential sources of environrnmental ngu n có kh năng gây nguy h i cho s cexposure/ health hazards which may result in kho con ngư i và môi trư ng, có th có m chigh levels of exposure to contaminants or ñ ti p xúc v i ch t nhi m b n hay ch t gâypollutants. ô nhi m cao.High-to-Low-Dose Extrapolation: The process Ngo i suy li u dùng t cao ñ n th p: M tof prediction of low exposure risk to humans and quá trình d ñoán r i ro phơi nhi m th p ñ i 95
  • 96. animals from the measured high-exposure-high- v i con ngư i và ñ ng v t rút ra t d li u vrisk data involving laboratory animals. r i ro phơi nhi m cao c a ñ ng v t thí nghi m.Highest Dose Tested: The highest dose of a ðư c ki m tra li u cao: Li u cao nh t c achemical or substance tested in a study. m t hoá ch t hay m t ch t li u ñư c ki m tra trong b n ñi u nghiên.Holding Pond: A pond or reservoir, usually H lưu: Ao hay h ch a, thư ng b ng ñ t ñmade of earth, built to store polluted runoff. gi l i dòng ch y b ô nhi m.Holding Time: The maximum amount of time a Th i gian lưu: Lư ng th i gian t i ña có thsample may be stored before analysis. b o qu n m t m u v t trư c khi phân tích.Hollow Stem Auger Drilling: Conventional Phương pháp khoan mũi r ng: Phươngdrilling method that uses augurs to penetrate the pháp khoan truy n th ng dùng mũi khoansoil. As the augers are rotated, soil cuttings are xoáy xu ng ñ t. Khi cho xoay mũi khoan,conveyed to the ground surface via augur spirals. các m u ñ t b c t tr i lên trên b m t theoDP tools can be used inside the hollow augers. ñư ng xo n mũi khoan. D ng c DP có th ñư c dùng bên trong các mũi khoan r ng.Homeowner Water System: Any water system H th ng c p nư c gia ñình: H th ng nư cwhich supplies piped water to a single residence. cung c p nư c theo ng ñ n t ng h gia ñình.Homogeneous Area: In accordance with Vùng ñ ng nh t: Theo ñ nh nghĩa c a ð oAsbestos Hazard and Emergency Response Act lu t ng c u kh n c p và nguy h i amiăng(AHERA) definitions, an area of surfacing (AHERA), là m t vùng thu c l p v t ch t bmaterials, thermal surface insulation, or m t, v t cách nhi t b m t, hay v t li u phamiscellaneous material that is uniform in color t p ñ ng nh t v c u trúc và màu s c.and texture.Hood Capture Efficiency: Ratio of the Hi u su t thu c a capô: T l khí th i capôemissions captured by a hood and directed into a thu ñư c và d n th ng ñ n thi t b x lý haycontrol or disposal device, expressed as a percent ki m soát, ñư c th hi n dư i d ng % c a t tof all emissions. c khí th i.Host: 1. In genetics, the organism, typically a V t ch : 1. Trong di truy n, là sinh v t, tiêubacterium, into which a gene from another bi u là vi khu n, b m t gen t sinh v t khácorganism is transplanted. 2. In medicine, an c y vào. 2. Trong y h c, là m t ñ ng v t banimal infected or parasitized by another nhi m b nh hay s ng bám b i m t sinh v torganism. khác.Household Hazardous Waste: Hazardous Ch t th i sinh ho t nguy h i: Nh ng s nproducts used and disposed of by residential as ph m nguy h i ñã ñư c dân cư s d ng vàopposed to industrial consumers. Includes paints, v t b , phân bi t v i s n ph m ñ c h i dùngstains, varnishes, solvents, pesticides, and other trong công nghi p. G m có sơn, thu cmaterials or products containing volatile nhu m, vecni, dung môi, thu c tr sâu và cácchemicals that can catch fire, react or explode, or nguyên li u, ho c s n ph m khác ch a cácthat are corrosive or toxic. hóa ch t d bay hơi có th b t l a, ph n ng ho c phát n , có tính ăn mòn hay ñ c h i.Household Waste (Domestic Waste): Solid Ch t th i sinh ho t (Ch t th i gia ñình):waste, composed of garbage and rubbish, which Ch t th i r n bao g m rác nhà b p, rác bã t 96
  • 97. normally originates in a private home or các h gia ñình. Ch t th i gia ñình có thapartment house. Domestic waste may contain a ch a m t s lư ng ñáng k ñ c t hay ch tsignificant amount of toxic or hazardous waste. th i nguy h i.Human Equivalent Dose: A dose which, when Li u tương ñương ngư i: M t li u lư ngadministered to humans, produces an effect equal ñư c dành cho ngư i, t o nên tác ñ ng b ngto that produced by a dose in animals. v i tác ñ ng li u dùng nơi ñ ng v t t o ra.Human Exposure Evaluation: Describing the Ư c lư ng phơi nhi m ngư i: S mô tnature and size of the population exposed to a tính ch t và quy mô dân s ti p xúc v i m tsubstance and the magnitude and duration of ch t, cư ng ñ và th i lư ng ph n ng.their exposure.Human Health Risk: The likelihood that a R i ro cho s c kho con ngư i: Kh nănggiven exposure or series of exposures may have m t s ti p xúc nh t ñ nh hay m t chu i ph ndamaged or will damage the health of ng ti p xúc có th ñã hay s h y ho i s cindividuals. kho các cá th .Hydraulic Conductivity: The rate at which Su t th y l c: T c ñ nư c có th di chuy nwater can move through a permeable medium. xuyên qua m t môi trư ng trung gian có tính(i.e., the coefficient of permeability.) th m (nghĩa là h s th m).Hydraulic Gradient: In general, the direction of ð d c th y l c: Nói chung, ñ d c th y l cgroundwater flow due to changes in the depth of là hư ng m ch nư c ng m tùy theo s thaythe water table. ñ i ñ sâu c a gương nư c.Hydrocarbons (HC): Chemical compounds that Hydrocacbon (HC): H p ch t hoá h c chconsist entirely of carbon and hydrogen. ch a carbon và hydro.Hydrogen Sulfide (H2S): Gas emitted during Hydrosunfua (H2S): Khí sinh ra trong quáorganic decomposition. Also a by-product of oil trình phân gi i h u cơ. ð ng th i là s nrefining and burning. Smells like rotten eggs ph m ph c a quá trình l c và ñ t d u. Cóand, in heavy concentration, can kill or cause mùi tr ng th i, v i n ng ñ cao có th gây tillness. vong hay gây b nh.Hydrogeological Cycle: The natural process Chu trình ñ a ch t th y văn: Quy trình táirecycling water from the atmosphere down to sinh t nhiên c a nư c t t ng khí quy n(and through) the earth and back to the xu ng (và xuyên qua) ñ t và quay ngư c tratmosphere again. l i t ng khí quy n.Hydrogeology: The geology of ground water, ð a ch t th y văn: ð a ch t h c v nư cwith particular emphasis on the chemistry and ng m, nh n m nh ñ n ñ c tính hóa h c và smovement of water. chuy n ñ ng c a nư c.Hydrologic Cycle: Movement or exchange of Chu trình th y văn: S chuy n ñ ng và traowater between the atmosphere and earth. ñ i nư c gi a t ng khí quy n và ñ t.Hydrology: The science dealing with the Th y văn: Khoa h c liên quan ñ n s phânproperties, distribution, and circulation of water. b , tu n hoàn, và các ñ c tính c a dòng th y lưu. 97
  • 98. Hydrolysis: The decomposition of organic Th y phân: S phân gi i các h p ch t h ucompounds by interaction with water. cơ b ng cách cho chúng tác d ng v i nư c.Hydronic: A ventilation system using heated Thu nhi t: H th ng thông gió s d ngor cooled water pumped through a building. nư c nóng ho c l nh ñư c bơm qua m t tòa nhà.Hydrophilic: Having a strong affinity for Háo nư c: Có tính hút nư c m nh.water.Hydrophobic: Having a strong aversion for K nư c: Có tính ñ y nư c m nh.water.Hydropneumatic: A water system, usually Bơm th y l c: H th ng nư c, thư ng nh ,small, in which a water pump is automatically trong ñó máy bơm ñư c ñi u khi n t ñ ngcontrolled by the pressure in a compressed air b i áp l c c a bình khí nén.tank.Hypersensitivity Diseases: Diseases B nh m n c m: Nh ng b nh liên quan ñ ncharacterized by allergic responses to pollutants; d ng v i các ch t gây ô nhi m; b nhdiseases most clearly associated with indoor air thư ng g n v i ch t lư ng không khí trongquality are asthma, rhinitis, and pneumonic nhà như b nh hen, viêm mũi, và m n c mhypersensitivity. d n ñ n viêm ph i.Hypolimnion: Bottom waters of a thermally T ng h bên dư i: L p nư c ñáy c a m tstratified lake. The hypolimnion of a eutrophic h phân t ng nhi t. L p nư c này c a m t hlake is usually low or lacking in oxygen. phú dư ng thư ng thi u oxy.Hypoxia/Hypoxic Waters: Waters with S gi m ôxi/ Nư c gi m ôxi: Nư c v i n ngdissolved oxygen concentrations of less than 2 ñ oxy hòa tan dư i 2ppm, lư ng oxy t ippm, the level generally accepted as the thi u c n thi t cho ph n l n các sinh v t bi nminimum required for most marine life to t n t i và tái sinh s n.survive and reproduce.IIdentification Code or EPA I.D. Number: The Mã nh n d ng hay s nh n d ng c a EPA:unique code assigned to each generator, M t mã duy nh t ñư c các cơ quan qu n lýtransporter, and treatment, storage, or disposal ch ñ nh cho m i ngu n th i, nơi v n chuy n,facility by regulating agencies to facilitate x lý, lưu tr và hu b nh m giúp cho vi cidentification and tracking of chemicals or nh n d ng và theo dõi các hoá ch t và ch thazardous waste. th i nguy h i.Ignitable: Capable of burning or causing a fire. Kích cháy: Có kh năng cháy hay gây cháy.IM240: A high-tech, transient dynamometer IM240: Phương pháp k thu t cao ño lư ngautomobile emissions test that takes up to 240 khói xe b ng l c k trong th i gian kho ngseconds. 240 giây. 98
  • 99. Imhoff Cone: A clear, cone-shaped container Nón Imhoff: V t ch a hình nón, trong su tused to measure the volume of settleable solids dùng ñ ño kh i lư ng c a ch t r n l ngin a specific volume of water. xu ng trong m t lư ng nư c nh t ñ nh.Immediately Dangerous to Life and Health Nguy hi m t c th i ñ n ñ i s ng và s c(IDLH): The maximum level to which a healthy kh e (IDLH): M c ñ t i ña mà m t cơ thindividual can be exposed to a chemical for 30 kh e m nh có th ti p xúc v i m t hoá ch tminutes and escape without suffering irreversible trong 30 phút và thoát kh i mà không ch uhealth effects or impairing symptoms. Used as a nh ng tác ñ ng phi thu n ngh ch v m t s c"level of concern." (See: level of concern.) kh e hay nh ng tri u ch ng không th ch a ñư c. Dùng tương t “m c ñ quan tâm” (Xem: m c ñ quan tâm).Imminent Hazard: One that would likely result S nguy h i lơ l ng: Là nguy h i do nh ngin unreasonable adverse effects on humans or the tác ñ ng có h i b t h p lý lên con ngư i hayenvironment or risk unreasonable hazard to an môi trư ng ho c gây ra nguy h i r i ro b tendangered species during the time required for a h p lý cho các loài có nguy cơ b tuy t ch ngpesticide registration cancellation proceeding. trong su t th i gian ñư c yêu c u h y b ñăng ký m t lo i thu c tr sâu.Imminent Threat: A high probability that M i ñe d a lơ l ng: Kh năng cao có sexposure is occurring. phơi nhi m x y ra.Immiscibility: The inability of two or more Tính không tr n l n: Tính không th hòasubstances or liquids to readily dissolve into one tan hai hay nhi u ch t r n hay l ng v i nhauanother, such as soil and water. thành m t ch t khác, ví d như ñ t và nư c.Impermeable: Not easily penetrated. The Không th th m qua: Không d xuyên qua.property of a material or soil that does not allow, Thu c tính c a m t ch t hay ñ t ñai khôngor allows only with great difficulty, the cho nư c di chuy n hay th m qua, n u có thìmovement or passage of water. cũng r t khó khăn.Imports: Municipal solid waste and recyclables Ch t nh p kh u: Nh ng ch t th i ñô ththat have been transported to a state or locality d ng r n và các ch t có th tái ch ñư c v nfor processing or final disposition (but that did chuy n ñ n m t ti u bang hay ñ a phương ñnot originate in that state or locality). x lý hay chuy n như ng l n cu i (nhưng không b t ngu n t ti u bang hay ñ a phương này).Impoundment: A body of water or sludge S ngăn nư c: Th nư c hay bùn ñ c bconfined by a dam, dike, floodgate, or other ngăn gi l i trong ñ p, ñê, c a c ng hay cácbarrier. rào c n khác.In Situ: In its original place; unmoved T i ch : T i chính ngu n; không b diunexcavated; remaining at the site or in the chuy n ñào x i; t i ch trong l p ñ t dư i b m t.subsurface.In Vitro: Testing or action outside an organism Trong ng nghi m: Ki m tra hay ho t ñ ng(e.g., inside a test tube or culture dish.) bên ngoài sinh v t (vd bên trong m t ng nghi m hay ñĩa c y). 99
  • 100. In Vivo: Testing or action inside an organism. Trong cơ th : Ki m tra hay ho t ñ ng bên trong m t sinh v t.In-Line Filtration: Pre-treatment method in L c trong dòng: Phương pháp ti n x lýwhich chemicals are mixed by the flowing water; trong ñó các hoá ch t ñư c dòng nư c tr ncommonly used in pressure filtration l n vào nhau; thư ng ñư c s d ng trong cácinstallations. Eliminates need for flocculation h th ng ñ t l c áp su t. Ch t lo i ra c nand sedimentation. ñông t và l ng ñ ng.In-Situ Flushing: Introduction of large volumes Ph t r a t i ch : S ñưa vào m t kh iof water, at times supplemented with cleaning lư ng l n nư c, ñôi khi b sung thêm h pcompounds, into soil, waste, or ground water to ch t t y r a, vào trong ñ t, ch t th i, hayflush hazardous contaminants from a site. nư c ng m ñ g t r a các ch t ô nhi m nguy h i m t ñ a ñi m.In-Situ Oxidation: Technology that oxidizes Oxi hoá t i ch : K thu t ôxy hóa các ch tcontaminants dissolved in ground water, gây ô nhi m hòa tan trong nư c, bi n chúngconverting them into insoluble compounds. thành các h p ch t không hòa tan.In-Situ Stripping: Treatment system that Lư c t i ch : H th ng x lý “l t b ” cácremoves or "strips" volatile organic compounds h p ch t h u cơ d bay hơi kh i ñ t hay nư cfrom contaminated ground or surface water by m t b ô nhi m b ng cách t o lu ng khí ñiforcing an airstream through the water and qua nư c và làm cho các h p ch t bay hơi.causing the compounds to evaporate.In-Situ Vitrification: Technology that treats Th y tinh hoá t i ch : K thu t x lý ñ tcontaminated soil in place at extremely high tr ng nhi m b n thích h p có nhi t ñ c ctemperatures, at or more than 3000 degrees cao, kho ng hay hơn 3000 ñ F.Fahrenheit.Incident Command System (ICS): The H th ng yêu c u khi có s c (ICS): Sorganizational arrangement wherein one person, s p x p mang tính t ch c trong ñó m tnormally the Fire Chief of the impacted district, ngư i ñư c giao trông coi m t t ch c ngis in charge of an integrated, comprehensive c u trong trư ng h p kh n c p h n h p vàemergency response organization and the m t ñ a bàn ng c u nhanh, thư ng là ð iemergency incident site, backed by an trư ng ñ i c u h a c a m t qu n b nhEmergency Operations Center staff with hư ng. Các ban thu c Trung tâm hành ñ ngresources, information, and advice. kh n c p s h tr v ngu n phát sinh, thông tin và ch d n.Incident Command Post: A facility located at a Tr m yêu c u khi có s c : M t phươngsafe distance from an emergency site, where the ti n ñ t kho ng cách an toàn cách nơi x yincident commander, key staff, and technical ra s c sao cho ch huy kh n c p, nhân viênrepresentatives can make decisions and deploy ch ch t, và các ñ i di n k thu t có th ñưaemergency manpower and equipment. ra quy t ñ nh và tri n khai nhân l c và trang thi t b c n thi t.Incineration: A treatment technology involving Thiêu ñ t: Công ngh x lý ch t th i b ngdestruction of waste by controlled burning at cách ñ t chúng nhi t ñ cao; ví d như ñ thigh temperatures; e.g., burning sludge to bùn ñ kh nư c, làm nh ng ch t c n bã cònremove the water and reduce the remaining l i tr thành m t lo i tro không cháy và anresidues to a safe, non-burnable ash that can be toàn có th ñem ñ b an toàn trên ñ t li n, 100
  • 101. disposed of safely on land, in some waters, or in vào các ngu n nư c và các v trí ng m dư iunderground locations. ñ t.Incineration at Sea: Disposal of waste by ð t trên bi n: S ñ b rác th i b ng cáchburning at sea on specially-designed incinerator ñ t ngoài bi n trên nh ng tàu ñ t ñư c thi tships. k ñ c bi t.Incinerator: A furnace for burning waste Lò ñ t: M t lò luy n dùng ñ ñ t ch t th iunder controlled conditions. trong nh ng ñi u ki n có ki m soát.Incompatible Waste: A waste unsuitable for Ch t th i không tương thích: M t ch t th imixing with another waste or material because it không th hoà l n v i ch t th i hay hoá ch tmay react to form a hazard. khác vì chúng có th ph n ng l i t o thành ch t nguy h i.Indemnification: In the pesticide program, legal S b i thư ng: Trong chương trình thu c trrequirement that EPA pay certain end-users, sâu, là yêu c u h p pháp r ng EPA thanhdealers, and distributors for the cost of stock on toán cho ngư i s d ng cu i, ngư i bán vàhand at the time a pesticide registration is ngư i phân ph i nào ñó ñ t m gi m u g csuspended. trong th i gian hoãn ñăng ký thu c tr sâu.Indicator: In biology, any biological entity or V t ch th : Trong sinh h c, là b t c th cprocessies, or community whose characteristics th sinh h c, quá trình sinh h c hay qu n thshow the presence of specific environmental sinh h c mà ñ c tính c a nó cho bi t s cóconditions. 2. In chemistry, a substance that m t c a nh ng ñi u ki n môi trư ng c th .shows a visible change, usually of color, at a 2. Trong hóa h c, là m t ch t cho bi t m t sdesired point in a chemical reaction. 3. A device bi n ñ i nhìn th y ñư c, thông thư ng là bi nthat indicates the result of a meas- urement; e.g., ñ i v màu s c, t i m t ñi m thích h p tronga pressure gauge or a moveable scale. m t ph n ng hóa h c. 3. M t thi t b ch ra k t qu ño lư ng, ví d như máy ño áp su t hay cân di ñ ng.Indirect Discharge: Introduction of pollutants Th i gián ti p: Vi c ñưa ch t gây ô nhi m tfrom a non-domestic source into a publicly ngu n bên ngoài vào h th ng x lý ch t th iowned waste-treatment system. Indirect công h u. Các ngu n th i gián ti p có th làdischargers can be commercial or industrial nh ng khu thương m i hay công nghi p màfacilities whose wastes enter local sewers. ch t th i c a chúng ñi vào h th ng c ng rãnh ñ a phương.Indirect Source: Any facility or building, Ngu n ô nhi m gián ti p: B t c phươngproperty, road or parking area tthat attracts motor ti n hay công trình xây d ng, nhà c a, ñư ngvehicle traffic and, indirectly, causes pollution. sá hay bãi ñ u xe nào thu hút s ñi l i c a các lo i xe cơ gi i và gián ti p gây ra ô nhi m.Indoor Air: The breathable air inside a habitable Không khí bên trong: Lu ng không khí thstructure or conveyance. ñư c trong m t c u trúc nhà hay phương ti n di chuy n.Indoor Air Pollution: Chemical, physical, or Ô nhi m không khí bên trong: Các ch t gâybiological contaminants in indoor air. ô nhi m sinh lý hóa có trong không khí bên 101
  • 102. trong.Indoor Climate: Temperature, humidity, Khí h u bên trong: Nhi t ñ , ñ m, ánhlighting, air flow and noise levels in a habitable sáng, lu ng khí hay ñ n trong m t c u trúcstructure or conveyance. Indoor climate can nhà hay trong phương ti n di chuy n. Khíaffect indoor air pollution. h u bên trong có th nh hư ng ñ n ô nhi m không khí bên trong.Industrial Pollution Prevention: Combination Phòng ng a ô nhi m công nghi p: S k tof industrial source reduction and toxic chemical h p gi a vi c gi m ngu n gây ô nhi m cônguse substitution. nghi p và vi c s d ng các hoá ch t thay th .Industrial Process Waste: Residues produced Ch t th i quy trình công nghi p: Các ch tduring manufacturing operations. th a ñư c th i ra t m t ho t ñ ng công nghi p.Industrial Sludge: Semi-liquid residue or slurry Bùn công nghi p: Ch t c n bã bán l ng hayremaining from treatment of industrial water and bùn l ng còn l i sau khi x lý nư c côngwastewater. nghi p và nư c th i.Industrial Source Reduction: Practices that Gi m ngu n ô nhi m công nghi p: Vi creduce the amount of any hazardous substance, làm gi m lư ng ch t nguy h i, ch t gây ôpollutant, or contaminant entering any waste nhi m hay ch t nhi m b n xâm nh p vàostream or otherwise released into the dòng ch t th i ho c x vào môi trư ng. Cũngenvironment. Also reduces the threat to public gi m m i ñe do ñ n s c kho ngư i dân vàhealth and the environment associated with such môi trư ng g n li n v i vi c x th i. Thu treleases. Term includes equipment or technology ng này bao g m trang thi t b hay các bi nmodifications, substitution of raw materials, and pháp h tr công ngh , s thay th v t li uimprovements in housekeeping, maintenance, thô, và vi c c i thi n môi trư ng nhà xư ng,training or inventory control. b o trì, hu n luy n và ki m tra theo s li u ki m kê.Industrial Waste: Unwanted materials from an Ch t th i công nghi p: Nh ng nguyên li uindustrial operation; may be liquid, sludge, solid, không c n cho s ho t ñ ng công nghi p; cóor hazardous waste. th là ch t l ng, bùn ñ c, ch t r n hay ch t th i nguy h i.Inert Ingredient: Pesticide components such as Thành ph n trơ: Các thành ph n thu c trsolvents, carriers, dispersants, and surfactants sâu như dung môi, ch t trung chuy n, ch tthat are not active against target pests. Not all phát tán và các tác nhân b m t không ho tinert ingredients are innocuous. ñ ng nh m vào các sinh v t gây h i. Không ph i t t c các thành ph n trơ ñ u vô h i.Inertial Separator: A device that uses Máy tách quán tính: M t thi t b s d ngcentrifugal force to separate waste particles. l c ly tâm ñ tách các h t th i.Infectious Agent: Any organism, such as a Tác nhân truy n nhi m: B t kì sinh v t nào,pathogenic virus, parasite, or a bacterium, that is như virút gây b nh, sinh v t kí sinh hay vicapable of invading body tissues, multiplying, khu n, có th thâm nh p vào các mô c a cơand causing disease. th , sinh sôi và gây b nh. 102
  • 103. Infectious Waste: Hazardous waste capable of Ch t th i truy n nhi m: Ch t th i nguy h icausing infections in humans, including: có kh năng gây ra nhi m trùng ngư i, baocontaminated animal waste; human blood and g m: ch t th i ñ ng v t, máu ngư i và cácblood products; isolation waste, pathological s n ph m t máu; ch t th i phân l p, ch t th iwaste; and discarded sharps (needles, scalpels or gây b nh; và các v t nh n b b ñi (kim, daobroken medical instruments). m hay các d ng c y t b v ).Infiltration: 1. The penetration of water through S th m th u: 1. S th m nư c xuyên quathe ground surface into sub-surface soil or the m t ñ t vào l p ñ t dư i b m t hay s th mpenetration of water from the soil into sewer or nư c t ñ t vào trong c ng rãnh hay nh ngother pipes through defective joints, connections, ñư ng ng khác qua nh ng m i hàn kém,or manhole walls. 2. The technique of applying nh ng ch n i hay qua thành tư ng mi nglarge volumes of waste water to land to penetrate c ng. 2. K thu t ñ m t lư ng l n nư c th ithe surface and percolate through the underlying trên m t ñ t ñ nó xuyên qua b m t th msoil. (See: percolation.) vào l p ñ t bên dư i. (Xem: s chi t th m.)Infiltration Gallery: A sub-surface groundwater H th ng th m th u: H th ng thu gomcollection system, typically shallow in depth, nư c ng m dư i b m t, thư ng nông, ñư cconstructed with open-jointed or perforated pipes xây d ng b ng nh ng ng n i h hay nh ngthat discharge collected water into a watertight ng ñ c l nh m ñưa nư c ñã thu ñư c vàochamber from which the water is pumped to m t khoang kín nư c r i t ñó bơm ñ n cáctreatment facilities and into the distribution phương ti n x lý và vào h th ng phân ph i.system. Usually located close to streams or H th ng này thư ng ñư c ñ t g n các ao,ponds. su i.Infiltration Rate: The quantity of water that can ð th m th u: Lư ng nư c có th th m vàoenter the soil in a specified time interval. ñ t trong m t kho ng th i gian xác ñ nh.Inflow: Entry of extraneous rain water into a S ch y vào: S xâm nh p c a ngu n nư csewer system from sources other than mưa bên ngoài vào h th ng c ng rãnh tinfiltration, such as basement drains, manholes, nh ng ngu n phi th m th u như t ng thoátstorm drains, and street washing. t ng h m, l c ng, ng thoát nư c mưa, và nư c r a ñư ng.Influent: Water, wastewater, or other liquid Dòng ch y vào: Nư c, nư c th i hay ch tflowing into a reservoir, basin, or treatment l ng khác ch y vào m t h ch a nư c, lòng ch o hay nhà máy x lý.plant.Information Collection Request (ICR): A Yêu c u thu th p thông tin (ICR): M t b ndescription of information to be gathered in mô t thông tin c n ñư c thu th p liên quanconnection with rules, proposed rules, surveys, t i quy t c, quy t c ñư c ñ xu t, b n thămand guidance documents that contain dò và tài li u hư ng d n ch a ñ ng các yêuinformation-gathering requirements. The ICR c u thu th p thông tin. ICR mô t thông tin gìdescribes what information is needed, why it is là c n thi t, t i sao nó c n thi t, nó s ñư cneeded, how it will be collected, and how much thu th p như th nào và s c n bao nhiêu scollecting it will cost. The ICR is submitted by thu th p. ICR ñư c EPA n p cho Phòngthe EPA to the Office of Management and Qu n lý và Ngân sách (OMB) ñ phê chu n.Budget (OMB) for approval. 103
  • 104. Information File: In the Superfund program, a T p tin thông tin: Trong chương trìnhfile that contains accurate, up-to-date documents Superfund, là m t t p tin ch a ñ ng các vănon a Superfund site. The file is usually located in b n chính xác, c p nh t v m t ñ a ñi ma public building (school, library, or city hall) Superfund. T p tin thư ng ñư c ñ t nơiconvenient for local residents. công c ng (trư ng h c, thư vi n hay toà th chính) thu n ti n cho ngư i dân ñ a phương.Inhalable Particles: All dust capable of entering H t có th hít ph i: T t c các lo i b i cóthe human respiratory tract. kh năng xâm nh p vào ñư ng hô h p c a con ngư i.Initial Compliance Period (Water): The first Giai ño n tuân th ñ u tiên (nư c): Giaifull three-year compliance period which begins ño n tuân th tr n ba năm ñ u tiên b t ñ u ítat least 18 months after promulgation. nh t 18 tháng sau khi công b .Injection Well: A well into which fluids are Gi ng n i x : Gi ng mà ch t l ng ñư c bơminjected for purposes such as waste disposal, vào nh m các m c ñích như x lý ch t th i,improving the recovery of crude oil, or solution c i thi n d u thô hay ñào m b ng dung d ch.mining.Injection Zone: A geological formation Vùng n i x : M t thành h ñ a ch t nh n cácreceiving fluids through a well. ch t l ng thông qua m t ngu n nư c.Innovative Treatment Technologies: Công ngh x lý ñ i m i: Công ngh màTechnologies whose routine use is inhibited by vi c s d ng thông thư ng b h n ch dolack of data on performance and cost. (See: thi u d li u v kh năng th c hi n và giáEstablished treatment technologies.) thành. (Xem: Công ngh x lý ñư c thi t l p.)Inoculum: 1. Bacteria or fungi injected into Ch t ch ng ng a: 1. Vi khu n hay n mcompost to start biological action. 2. A medium ñư c cho vào phân ñ b t ñ u ho t ñ ng sinhcontaining organisms, usually bacteria or a virus, h c. 2. Trung gian ch a sinh v t, thư ng là vithat is introduced into cultures or living khu n hay virút, ñư c cho vào vi khu n c yorganisms. hay sinh v t s ng.Inorganic Chemicals: Chemical substances of Hoá ch t vô cơ: Ch t hoá h c có ngu n g cmineral origin, not of basically carbon structure. khoáng ch t, không có c u trúc cacbon v cơ b n.Insecticide: A pesticide compound specifically Thu c di t côn trùng: Thu c tr sâu dùngused to kill or prevent the growth of insects. riêng cho vi c tiêu di t hay ngăn ch n s phát tri n c a côn trùng.Inspection and Maintenance (I/M): 1. Ki m tra và b o dư ng: 1. Ho t ñ ng ñActivities to ensure that vehicles emission b o ñ m các thi t b ki m soát khí th i tcontrols work properly. 2. Also applies to ñ ng cơ làm vi c ñúng m c. 2. Ho t ñ ngwastewater treatment plants and other anti- ng d ng cho nhà máy x lý nư c th i,pollution facilities and processes. nh ng phương ti n và quá trình ch ng ô nhi m khác.Institutional Waste: Waste generated at Ch t th i cơ quan: Ch t th i ñư c th i ra tinstitutions such as schools, libraries, hospitals, các cơ quan như trư ng h c, thư vi n, b nh 104
  • 105. prisons, etc. vi n, nhà tù ...Instream Use: Water use taking place within a S d ng n i dòng: Vi c s d ng nư c di nstream channel; e.g., hydro-electric power ra trong dòng kênh; ví d như t o ra nănggeneration, navigation, water quality lư ng th y ñi n, ph c v giao thông ñư ngimprovement, fish propagation, recreation. sông, c i thi n ch t lư ng nư c, nhân gi ng cá, gi i trí.Integrated Exposure Assessment: Cumulative ðánh giá phơi nhi m tích h p: S t ng k tsummation (over time) of the magnitude of lu tích (theo th i gian) v cư ng ñ phơiexposure to a toxic chemical in all media. nhi m ñ i v i m t hoá ch t ñ c trong t t c môi trư ng trung gian.Integrated Pest Management (IPM): A Qu n lý sinh v t gây h i tích h p (IPM):mixture of chemical and other, non-pesticide, S k t h p các bi n pháp hoá h c và các bi nmethods to control pests. pháp khác, không dùng thu c tr sâu, ñ ki m soát sinh v t gây h i.Integrated Waste Management: Using a S qu n lý ch t th i tích h p: Vi c s d ngvariety of practices to handle municipal solid nhi u bi n pháp ñ x lý ch t th i r n ñô th ,waste; can include source reduction, recycling, có th bao g m s gi m ngu n th i, tái ch ,incineration, and landfilling. ñ t cháy và chôn rác.Interceptor Sewers: Large sewer lines that, in a C ng ch n: Nh ng ñư ng c ng l n trongcombined system, control the flow of sewage to m t h th ng k t h p, ki m soát dòng nư cthe treatment plant. In a storm, they allow some c ng ch y ñ n nhà máy x lý. Khi có bão,of the sewage to flow directly into a receiving chúng cho phép m t s dòng th i ch y tr cstream, thus keeping it from overflowing onto ti p vào c ng ñ tránh tràn ra ñư ng ph .the streets. Also used in separate systems to Cũng ñư c dùng trong các h th ng tách bi tcollect the flows from main and trunk sewers and nh m thu gom các dòng ch y t các c ngcarry them to treatment points. tr c chính và ñưa t i ñi m x lý.Interface: The common boundary between two M t phân cách: Ranh gi i chung gi a haisubstances such as a water and a solid, water and ch t, như nư c và ch t r n, nư c và khí, haya gas, or two liquids such as water and oil. hai ch t l ng như nư c và d u.Interfacial Tension: The strength of the film ð căng m t phân cách: ð b n c a màngseparating two immiscible fluids (e.g., oil and ngăn cách hai ch t l ng không th tr n l nwater) measured in dynes per, or millidynes per (như nư c và d u) ñư c ño b ng ñyn/cm, haycentimeter. miliñyn/cm.Interim (Permit) Status: Period during which Tình tr ng cho phép (gi y phép) t m th i:treatment, storage and disposal facilities coming Th i kỳ mà các cơ s x lý, ch a và tiêu huunder RCRA in 1980 are temporarily permitted ch t th i, theo qui ñ nh c a RCRA vào nămto operate while awaiting a permanent permit. 1980, ñư c phép t m th i ho t ñ ng trongPermits issued under these circumstances are khi ch ñ i s cho phép lâu dài. Gi y phépusually called "Part A" or "Part B" permits. ñư c c p trong trư ng h p này thư ng ñư c g i là gi y phép "Ph n A" hay "Ph n B".Internal Dose: In exposure assessment, the Li u bên trong: Trong ñánh giá phơi nhi m,amount of a substance penetrating the absorption là lư ng ch t xuyên qua các rào c n h p thu 105
  • 106. barriers (e.g., skin,, lung tissue, gastrointestinal (như da, mô ph i, thành d dày-ru t) c a m ttract) of an organism through either physical or sinh v t qua các quá trình v t lý hay sinh h cbiological processes. (See: absorbed dose) (Xem: li u h p th ).Interstate Carrier Water Supply: A source of H th ng d n nư c liên bang: Ngu n nư cwater for drinking and sanitary use on planes, ñ u ng hay s d ng cho vi c v sinh trênbuses, trains, and ships operating in more than máy bay, xe buýt, xe l a và tàu th y, ho tone state. These sources are federally regulated. ñ ng nhi u hơn m t bang. Nh ng ngu n này ñư c qu n lý theo ch ñ liên bang.Interstate Commerce Clause: A clause of the ði u kho n thương m i liên bang: ði uU.S. Constitution which reserves to the federal kho n trong Hi n pháp M dành cho chínhgovernment the right to regulate the conduct of quy n liên bang quy n qu n lý vi c mua bánbusiness across state lines. Under this clause, for gi a các bang v i nhau. Ví d , theo ñi uexample, the U.S. Supreme Court has ruled that kho n này Toà án t i cao M ñã qui ñ nhstates may not inequitably restrict the disposal of r ng các bang không ñư c gi i h n m t cáchout-of-state wastes in their jurisdictions. không công b ng vi c tiêu hu ch t th i t bang khác ñ n trong ñ a ph n c a h .Interstate Waters: Waters that flow across or Thu ph n liên bang: Nh ng kh i nư cform part of state or international boundaries; ch y qua hay hình thành nên m t ph n biêne.g., the Great Lakes, the Mississippi River, or gi i ti u bang ho c biên gi i qu c t ; ví d ,coastal waters. Ngũ ð i h , sông Mississipi, hay mi n duyên h i.Interstitial Monitoring: The continuous Vi c theo dõi khe h : Vi c theo dõi liên t csurveillance of the space between the walls of an kho ng không gian gi a các b c tư ng c aunderground storage tank. m t b ch a ng m.Intrastate Product: Pesticide products once S n ph m n i bang: Các s n ph m thu c trregistered by states for sale and use only in the sâu ñã t ng ñư c các bang ñăng ký ñ bán vàstate. All intrastate products have been converted s d ng ch trong bang ñó. T t c các s nto full federal registration or canceled. ph m n i bang ñã ñư c bi n ñ i theo qui ch ñăng ký liên bang ñ y ñ ho c b h y b .Inventory (TSCA): Inventory of chemicals B n ki m kê (TSCA): B n ki m kê các hoáproduced pursuant to Section 8 (b) of the Toxic ch t ñư c s n xu t chi u theo Kho n 8 (b)Substances Control Act. ð o lu t ki m soát ch t ñ c.Inversion: A layer of warm air that prevents the T ng ngh ch ñ o: M t t ng không khí mrise of cooling air and traps pollutants beneath it; ngăn s dâng lên c a không khí l nh và ch ncan cause an air pollution episode. nh ng ch t gây ô nhi m bên dư i. Nó có th gây ra h i ño n ô nhi m không khí.Ion: An electrically charged atom or group of Ion: M t nguyên t hay m t nhóm nguyên tatoms. tích ñi n.Ion Exchange Treatment: A common water- X lý b ng cách trao ñ i ion: M t phươngsoftening method often found on a large scale at pháp làm m m nư c ph thông thư ng th ywater purification plants that remove some trong các nhà máy tinh ch nư c quy môorganics and radium by adding calcium oxide or l n nh m lo i b m t s ch t h u cơ và rañi 106
  • 107. calcium hydroxide to increase the pH to a level b ng cách thêm canxioxit hay canxihyñrôxitwhere the metals will precipitate out. ñ tăng ñ pH cho ñ n khi kim lo i k t t a.Ionization Chamber: A device that measures Khoang ion hoá: Thi t b ño cư ng ñ phátthe intensity of ionizing radiation. x ion hoá.Ionizing Radiation: Radiation that can strip S phát x ion hoá: S phát x có th làmelectrons from atoms; e.g., alpha, beta, and các ñi n t r i kh i nguyên t ; ví d , s phátgamma radiation. x alpha, beta và gamma.IRIS: EPAs Integrated Risk Information IRIS: H th ng Thông tin nguy cơ tích h pSystem, an electronic data base containing the c a EPA, m t cơ s d li u ñi n t ch aAgencys latest descriptive and quantitative ñ ng thông tin quy ñ nh mang tính mô t vàregulatory information on chemical constituents. ñ nh lư ng m i nh t c a Cơ quan này v các thành ph n hoá h c.Irradiated Food: Food subject to brief Th c ph m ñươc x lý b ng phóng x :radioactivity, usually gamma rays, to kill insects, Th c ph m ñư c cho ti p xúc v i phóng x ,bacteria, and mold, and to permit storage without thư ng là tia gamma, trong th i gian ng n ñrefrigeration. gi t côn trùng, vi khu n và n m m c và ñ có th tr lâu dài mà không c n làm l nh.Irradiation: Exposure to radiation of Vi c x lý b ng phóng x : Vi c cho ti p xúcwavelengths shorter than those of visible light v i phóng x có bư c sóng ng n hơn bư c(gamma, x-ray, or ultra- violet), for medical sóng c a ánh sáng nhìn th y ñư c (gamma,purposes, to sterilize milk or other foodstuffs, or tia X hay tia c c tím), vì m c ñích y t , ñto induce polymerization of monomers or ti t trùng s a và các th c ph m khác, ñ gâyvulcanization of rubber. ra s polymer hoá các monomer hay s lưu hoá cao su.Irreversible Effect: Effect characterized by the Hi u qu phi ngh ch ñ o: Hi u qu ñư cinability of the body to partially or fully repair mô t qua vi c cơ th không th ch a lànhinjury caused by a toxic agent. m t ph n hay hoàn toàn v t thương do m t tác nhân ñ c gây ra.Irrigation: Applying water or wastewater to S tư i tiêu: Vi c ñưa nư c hay nư c th iland areas to supply the water and nutrient needs vào các vùng ñ t ñ cung c p nư c và ch tof plants. dinh dư ng c n cho th c v t.Irrigation Efficiency: The amount of water Hi u su t tư i tiêu: Lư ng nư c ñư c tíchstored in the crop root zone compared to the tr trong vùng thu ho ch cây có c so v iamount of irrigation water applied. lư ng nư c tư i tiêu ñư c dùng.Irrigation Return Flow: Surface and subsurface Dòng h i quy tư i tiêu: Nư c trên b m t vàwater which leaves the field following nư c dư i b m t rút kh i cánh ñ ng ñ ñiapplication of irrigation water. vào quá trình tư i.Irritant: A substance that can cause irritation of Ch t kích thích: Ch t có th gây kích thíchthe skin, eyes, or respiratory system. Effects may da, m t và h hô h p. ð i v i các ch t nhưbe acute from a single high level exposure, or Cl, NO2, HNO3, các ti p xúc m c ñchronic from repeated low-level exposures to riêng l có th gây ra tác ñ ng c p tính, còn 107
  • 108. such compounds as chlorine, nitrogen dioxide, các ti p xúc kéo dài m c ñ th p có th gâyand nitric acid. ra tác ñ ng mãn tính.Isoconcentration: More than one sample point ð ng n ng ñ : Nhi u hơn m t ñi m l y m uexhibiting the same isolate concentration. bi u hi n cùng m t n ng ñ riêng bi t.Isopleth: The line or area represented by an ð ng tr tuy n: ðư ng th ng hay khu v cisoconcentration. ñư c tư ng trưng b i m t ñ ng n ng ñ .Isotope: A variation of an element that has the ð ng v : Bi n th c a m t nguyên t có cùngsame atomic number of protons but a different s proton nguyên t nhưng có tr ng lư ngweight because of the number of neutrons. khác do s neutron. Các ñ ng v khác nhauVarious isotopes of the same element may have c a cùng m t nguyên t có th có các ho tdifferent radioactive behaviors, some are highly ñ ng phóng x khác nhau, m t vài trong sunstable. ñó r t không n ñ nh.Isotropy: The condition in which the hydraulic ð ng hư ng: Tr ng thái mà th y tính hayor other properties of an aquifer are the same in nh ng thu c tính khác c a m t t ng ng mall directions. nư c gi ng nhau trong m i hư ng.J Jar Test: A laboratory procedure that simulates Th nghi m b ng l : M t qui trình tronga water treatment plants coagulation/flocculation phòng thí nghi m mô ph ng ñơn v ñông ñ c/units with differing chemical doses, mix speeds, k t bông c a m t nhà máy x lý nư c v iand settling times to estimate the minimum or li u lư ng hoá h c, t c ñ tr n l n và th iideal coagulant dose required to achieve certain gian k t t a khác nhau nh m ư c lư ng li uwater quality goals. ñông ñ c lý tư ng hay t i thi u c n có ñ ñ t ñư c nh ng m c tiêu ch t lư ng nư c nh t ñ nh.Joint and Several Liability: Under CERCLA, Trách nhi m liên ñ i và riêng l : Theo ð othis legal concept relates to the liability for lu t CERCLA, khái ni m lu t ñ nh này liênSuperfund site cleanup and other costs on the quan t i trách nhi m làm s ch khu v cpart of more than one potentially responsible Superfund và nh ng phí t n khác mà nhi uparty (i.e., if there were several owners or users hơn m t bên có th ph i ch u trách nhi m (víof a site that became contaminated over the d , n u có m t vài ch s h u hay ngư i syears, they could all be considered potentially d ng m t khu v c b ô nhi m theo th i gian,liable for cleaning up the site.) t t c h ñư c xem là có th ph i ch u trách nhi m v vi c làm s ch khu v c ñó).KKarst: A geologic formation of irregular Vùng ñá vôi: Thành h ñ a ch t c a l p ñálimestone deposits with sinks, underground vôi không ñ u v i nh ng vùng s t lún, m chstreams, and caverns. nư c ng m và hang ñ ng. 108
  • 109. Kinetic Energy: Energy possessed by a moving ð ng năng: Năng lư ng c a m t v t hayobject or water body. kh i nư c ñang di chuy n.Kinetic Rate Coefficient: A number that H s t ñ ng h c: Con s mô t t l tăngdescribes the rate at which a water constituent hay gi m m t thành ph n trong nư c như nhusuch as a biochemical oxygen demand or c u ôxy sinh hoá hay ôxy hòa tan, ho c t ldissolved oxygen rises or falls, or at which an air ph n ng c a m t ch t ô nhi m không khí.pollutant reacts.LLaboratory Animal Studies: Investigations Các nghiên c u ñ ng v t trong phòng thíusing animals as surrogates for humans. nghi m: Các nghiên c u s d ng ñ ng v t làm v t thay th cho ngư i.Lagoon: 1. A shallow pond where sunlight, Phá: 1. M t cái ao c n nơi ánh sáng m t tr i,bacterial action, and oxygen work to purify ho t ñ ng c a vi khu n và khí ôxy giúp l cwastewater; also used for storage of wastewater s ch nư c th i, ao này cũng ñư c dùng ñor spent nuclear fuel rods. 2. Shallow body of ch a nư c th i ho c thanh nhiên li u h twater, often separated from the sea by coral reefs nhân ñã s d ng. 2. Th nư c c n thư ng bor sandbars. ngăn cách v i bi n b ng nh ng v a ñá san hô ho c bãi cát.Land Application: Discharge of wastewater Tư i trên ñ t: Vi c ñ nư c th i vào ñ t ñonto the ground for treatment or reuse. x lý ho c tái s d ng.Land Ban: Phasing out of land disposal of most Vi c c m s d ng ñ t: S lo i d n vi c tiêuuntreated hazardous wastes, as mandated by the h y trên ñ t các ch t th i nguy hi m không1984 RCRA amendments. ñư c x lý, theo quy ñ nh c a ði u lu t s a ñ i năm 1984 thu c ð o lu t RCRA.Land Disposal Restrictions: Rules that require Gi i h n tiêu h y ch t th i trên ñ t:hazardous wastes to be treated before disposal on Nh ng quy ñ nh yêu c u các ch t th i nguyland to destroy or immobilize hazardous h i ph i ñư c x lý trư c khi tiêu hu trênconstituents that might migrate into soil and m t ñ t nh m phá hu ho c c ñ nh nh ngground water. thành ph n nguy h i v n có th ñi vào trong ñ t và nư c ng m.Land Farming (of Waste): A disposal process Canh nông (ch t th i): Quá trình trong ñóin which hazardous waste deposited on or in the ch t th i nguy h i có trên m t hay trong lòngsoil is degraded naturally by microbes. ñ t ñư c vi khu n phân h y m t cách t nhiên.Landfills: 1. Sanitary landfills are disposal sites Bãi rác: 1. Bãi rác v sinh là nơi tiêu hu cácfor non-hazardous solid wastes spread in layers, ch t th i r n không ñ c ñư c tr i ra thànhcompacted to the smallest practical volume, and l p, ép xu ng t i th tích nh nh t có thcovered by material applied at the end of each ñư c và ph lên b i nh ng ch t th i ñư coperating day. 2. Secure chemical landfills are ñem t i cu i m i ngày ho t ñ ng. 2. Bãi rácdisposal sites for hazardous waste, selected and hoá h c an toàn là nh ng nơi tiêu hu ch tdesigned to minimize the chance of release of th i nguy h i, ñư c ch n l a và thi t k nh m 109
  • 110. hazardous substances into the environment. gi m thi u kh năng th i các ch t nguy h i vào môi trư ng.Landscape: The traits, patterns, and structure of C nh quan: Nh ng ñư ng nét, mô hình, c ua specific geographic area, including its trúc c a m t khu v c ñ a lý nh t ñ nh, baobiological composition, its physical environment, g m c thành ph n sinh h c, môi trư ng v tand its anthropogenic or social patterns. An area lý và các mô hình xã h i hay nhân ch ng.where interacting ecosystems are grouped and M t khu v c nơi mà các h sinh thái tươngrepeated in similar form. tác ñư c l p thành nhóm và l p l i theo hình th c tương t .Landscape Characterization: Documentation Mô t c nh quan: Vi c l p tài li u v cácof the traits and patterns of the essential elements ñ c ñi m và mô hình c a các thành ph n cơof the landscape. b n c a c nh quan.Landscape Ecology: The study of the Sinh thái c nh quan: S nghiên c u các môdistribution patterns of communities and hình phân tán c ng ñ ng và h sinh thái, cácecosystems, the ecological processes that affect quá trình sinh thái tác ñ ng t i nh ng môthose patterns, and changes in pattern and hình này và nh ng thay ñ i v mô hình vàprocess over time. quá trình theo th i gian .Landscape Indicator: A measurement of the Ch th c nh quan: Phép ño c nh quan, tínhlandscape, calculated from mapped or remotely toán t nh ng d ki n ñư c ghi trên b n ñsensed data, used to describe spatial patterns of hay ñư c c m nh n t xa, ñư c dùng ñ môland use and land cover across a geographic area. t các mô hình không gian c a vi c s d ngLandscape indicators may be useful as measures ñ t và bao ph ñ t trong m t khu v c ñ a lý.of certain kinds of environmental degradation Các ch th c nh quan có th ñư c dùng làmsuch as forest fragmentation. thư c ño nh ng hình th c xu ng c p môi trư ng nh t ñ nh, như s phân m nh r ng.Langelier Index (LI): An index reflecting the Ch s Langel (LI): Ch s ph n ánh ñ cânequilibrium pH of a water with respect to b ng pH trong m t kh i nư c xét v thànhcalcium and alkalinity; used in stabilizing water ph n canxi và ki m, ñư c s d ng trong vi cto control both corrosion and scale deposition. n ñ nh nư c nh m ki m soát s ăn mòn và l ng c n.Large Quantity Generator: Person or facility Ngu n th i s lư ng l n: Ngư i haygenerating more than 2200 pounds of hazardous phương ti n t o ra hơn 2200 pound ch t th iwaste per month. Such generators produce about nguy h i m i tháng. Nh ng ngu n như v y90 percent of the nations hazardous waste, and t o ra kho ng 90% lư ng ch t th i nguy h iare subject to all RCRA requirements. M và là ñ i tư ng c a t t c các yêu c u thu c ð o lu t RCRA.Large Water System: A water system that H th ng nư c l n: M t h th ng nư c ph cservices more than 50,000 customers. v cho hơn 50.000 ngư i tiêu dùng.Laser Induced Fluorescence: A method for Phương pháp huỳnh quang laser: M tmeasuring the relative amount of soil and/or phương pháp ño ñ c lư ng ñ t và/ho c nư cgroundwater with an in-situ sensor. ng m tương ñ i, b ng b c m bi n t i ch . 110
  • 111. Latency: Time from the first exposure of a Th i gian b nh: Th i gian t lúc ti p xúcchemical until the appearance of a toxic effect. l n ñ u tiên v i hoá ch t ñ n khi hi u qu ñ c ñ u tiên xu t hi n.Lateral Sewers: Pipes that run under city streets C ng nhánh: ng c ng ch y dư i ñư ngand receive the sewage from homes and thành ph và nh n nư c c ng t h gia ñìnhbusinesses, as opposed to domestic feeders and và các cơ s kinh doanh, khác v i các ñư ngmain trunk lines. ng tr c chính và ng cung c p nư c sinh ho t.Laundering Weir: Sedimention basin overflow ð p t y r a: ð p tràn c a b n l ng.weir.LC 50/ Lethal Concentration: Median level LC 50/ N ng ñ t vong: N ng ñ m cconcentration, a standard measure of toxicity. It v a, thư c ño ñ ñ c tiêu chu n. Nó cho bi ttells how much of a substance is needed to kill c n có m t lư ng ch t là bao nhiêu ñ gi thalf of a group of experimental organisms in a m t n a nhóm sinh v t thí nghi m trong m tgiven time. (See: LD 50.) kho ng th i gian xác ñ nh (Xem: LD 50).LD 50/ Lethal Dose: The dose of a toxicant or LD 50/ Li u t vong: Li u ch t ñ c hay vimicrobe that will kill 50 percent of the test khu n s gi t ch t 50% lư ng sinh v t thíorganisms within a designated period. The lower nghi m trong m t kho ng th i gian chothe LD50, the more toxic the compound. trư c. LD 50 càng th p thì h p ch t càng ñ c.Ldlo: Lethal dose low; the lowest dose in an Ldlo: Li u t vong th p; li u th p nh t tronganimal study at which lethality occurs. m t nghiên c u có x y ra t vong .Leachate: Water that collects contaminants as it Nư c chi t: Nư c mang theo nh ng ch t ôtrickles through wastes, pesticides or fertilizers. nhi m khi r qua ch t th i, thu c tr sâu ho cLeaching may occur in farming areas, feedlots, phân bón. S chi t l c này x y ra khu v cand landfills, and may result in hazardous canh tác, bãi chăn th và bãi rác, và có thsubstances entering surface water, ground water, d n ñ n s thâm nh p c a ch t nguy h i vàoor soil. nư c m t, nư c ng m và vào trong lòng ñ t.Leachate Collection System: A system that H th ng gom nư c chi t: M t h th ng hútgathers leachate and pumps it to the surface for l y nư c chi t và bơm nó lên b m t ñ x lí.treatment.Leaching: The process by which soluble Chi t l c: Quá trình qua ñó các thành ph nconstituents are dissolved and filtered through có th tan ñư c hoà tan và l c qua ñ t b ithe soil by a percolating fluid. (See: leachate.) m t dung d ch l c. (Xem: nư c chi t.)Lead (Pb): A heavy metal that is hazardous to Chì: M t kim lo i n ng nguy hi m cho s chealth if breathed or swallowed. Its use in kho n u hít ho c nu t ph i. Vi c dùng chìgasoline, paints, and plumbing compounds has trong xăng, sơn và các h p ch t trong ngànhbeen sharply restricted or eliminated by federal s a ch a ng nư c ñã b h n ch t i ña ho claws and regulations. (See: heavy metals.) lo i b b i ñi u lu t hay quy ñ nh liên bang (Xem: kim lo i n ng). 111
  • 112. Lead Service Line: A service line made of lead ðư ng ng chì: ðư ng ng d n nư c làmwhich connects the water to the building inlet b ng chì ñưa nư c ñ n ng ngu n c a toàand any lead fitting connected to it. nhà và b t kỳ b ph n có dùng chì nào n i v i nó.Legionella: A genus of bacteria, some species of Legionella: M t lo i vi khu n, trong s ñó cówhich have caused a type of pneumonia called m t vài loài gây ra d ng viêm ph i g i làLegionaires Disease. ch ng viêm ph i nhi m khu n legionella.Level of Concern (LOC): The concentration in M c quan tâm (LOC): N ng ñ c a m tair of an extremely hazardous substance above ch t c c ñ c trong không khí mà n u vư twhich there may be serious immediate health qua có th gây ra nh ng nh hư ng nghiêmeffects to anyone exposed to it for short periods. tr ng t c th i ñ n s c kho c a b t kỳ ai b ti p xúc trong th i gian ng n.Life Cycle of a Product: All stages of a Vòng ñ i c a m t s n ph m: T t c các giaiproducts development, from extraction of fuel ño n phát tri n c a m t s n ph m, t khifor power to production, marketing, use, and nhiên li u ñư c hút ra ñ sinh năng lư ng t idisposal. khi s n xu t, ñưa ra th trư ng, s d ng và tiêu h y.Lifetime Average Daily Dose: Figure for Li u trung bình hàng ngày cho c ñ i: Conestimating excess lifetime cancer risk. s ñ ư c lư ng vư t m c r i ro ung thư c ñ i.Lifetime Exposure: Total amount of exposure to S phơi nhi m c ñ i: T ng lư ng phơia substance that a human would receive in a nhi m v i m t ch t mà m t ngư i nh n ñư clifetime (usually assumed to be 70 years). trong c cu c ñ i (thư ng ñư c cho là 70 năm).Lift: In a sanitary landfill, a compacted layer of N p: Trong bãi rác v sinh, là l p ch t th isolid waste and the top layer of cover material. r n ñư c nén và l p v t ch t che ph trên cùng.Lifting Station: (See: pumping station.) Tr m nâng: (Xem: tr m bơm.)Light Non-Aqueous Phase Liquid (LNAPL): Ch t l ng không pha v i nư c d ng nh :A non-aqueous phase liquid with a specific Ch t l ng không pha v i nư c có tr ng lư nggravity less than 1.0. Because the specific gravity riêng ít hơn 1,0. Vì tr ng lư ng riêng c aof water is 1.0, most LNAPLs float on top of the nư c là 1,0 nên ña s chúng n i trên b m twater table. Most common petroleum nư c. H u h t các nhiên li u hydrocarbonhydrocarbon fuels and lubricating oils are d u m và d u bôi trơn thông thư ng là cácLNAPLs. LNAPL.Light-Emitting Diode: A long-lasting ði t phát sáng: M t k thu t phát sáng lâuillumination technology used for exit signs dài dùng cho các b ng báo hi u l i ra v n c nwhich requires very little power r t ít năng lư ng.Limestone Scrubbing: Use of a limestone and L c b ng ñá vôi: S d ng m t dung d chwater solution to remove gaseous stack-pipe g m nư c và ñá vôi ñ lo i b lư ng khí lưu huỳnh t n ñ ng trong ng khói trư c khi nósulfur before it reaches the atmosphere. thoát vào khí quy n. 112
  • 113. Limit of Detection (LOD): The minimum Gi i h n phát hi n (LOD): N ng ñ t iconcentration of a substance being analyzed test thi u m t ch t ñang ñư c phân tích có 99%that has a 99 percent probability of being kh năng ñư c nh n di n.identified.Limited Degradation: An environmental policy S thoái hoá b gi i h n: M t chính sáchpermitting some degradation of natural systems môi trư ng cho phép các h t nhiên thoáibut terminating at a level well beneath an hoá ph n nào nhưng ch m d t m t m cestablished health standard. th p hơn tiêu chu n s c kho ñã ñư c thi t l p.Limiting Factor: A condition whose absence or Y u t gi i h n: M t ñi u ki n mà n u sexcessive concentration, is incompatible with the t p trung không có hay có quá nhi u thìneeds or tolerance of a species or population and không phù h p v i nhu c u hay m c ch uwhich may have a negative influence on their ñ ng c a m t loài hay qu n th và có th nhability to thrive. hư ng tiêu c c t i kh năng phát tri n c a chúng.Limnology: The study of the physical, chemical, H h c: Ngành nghiên c u các m t lý, hóa,hydrological, and biological aspects of fresh sinh, th y h c c a các th nư c ng t.water bodies.Lindane: A pesticide that causes adverse health Lindan: Thu c tr sâu có m t trong nh ngeffects in domestic water supplies and is toxic to ngu n nư c trong nhà gây h i cho s c kh e,freshwater fish and aquatic life. ñ ng th i cũng có h i ñ i v i cá nư c ng t và các sinh v t th y sinh.Liner: An insert or sleeve for sewer pipes to Máng lót: M t thi t b l ng vào hay b cprevent leakage or infiltration. ngoài ng c ng ñ tránh s rò r ho c xuyên th m.Lipid Solubility: The maximum concentration Kh năng hoà tan lipid: N ng ñ t i ña m tof a chemical that will dissolve in fatty hoá ch t s hoà tan trong các ch t béo. Cácsubstances. Lipid soluble substances are ch t tan trong lipid thì không tan trong nư c.insoluble in water. They will very selectively Chúng phát tán m t cách có ch n l c trongdisperse through the environment via uptake in môi trư ng nh vi c ñư c hút vào trong cácliving tissue. mô s ng.Liquefaction: Changing a solid into a liquid. S hoá l ng: S bi n ñ i m t ch t r n thành m t ch t l ng.Liquid Injection Incinerator: Commonly used Lò ñ t phun ch t l ng: H th ng thư ngsystem that relies on high pressure to prepare dùng d a vào áp su t cao nh m chu n b cácliquid wastes for incineration by breaking them ch t th i l ng cho giai ño n ñ t, b ng cáchup into tiny droplets to allow easier combustion. phân chúng thành nh ng h t nh li ti ñ d ñ t.List: Shorthand term for EPA list of violating Danh sách: Thu t ng t t ch danh sách c afacilities or firms debarred from obtaining EPA v nh ng cơ s hay công ty không ñư cgovernment contracts because they violated phép giành h p ñ ng c a chính ph vì h ñãcertain sections of the Clean Air or Clean Water vi ph m nh ng ph n nh t ñ nh trong ð o lu tActs. The list is maintained by The Office of không khí s ch và nư c s ch. Danh sách nàyEnforcement and Compliance Monitoring. ñư c duy trì b i Cơ quan giám sát vi c áp 113
  • 114. d ng và tuân th .Listed Waste: Wastes listed as hazardous under Ch t th i ñư c ñưa vào danh sách: CácRCRA but which have not been subjected to the ch t th i ñư c li t kê là nguy h i theo ð oToxic Characteristics Listing Process because the lu t RCRA nhưng không ph i là ñ i tư ngdangers they present are considered self-evident. c a Quá trình li t kê ñ c tính ñ c vì nguy hi m c a chúng ñư c xem là ñương nhiên.Lithology: Mineralogy, grain size, texture, and Th ch h c: Khoáng h c, kích c , k t c u vàother physical properties of granular soil, nh ng tính ch t v t lý khác c a ñ t h t, tr msediment, or rock. tích hay ñá.Litter: 1. The highly visible portion of solid Rác x : 1. Ph n ch t th i r n nhìn th y ñư cwaste carelessly discarded outside the regular b v t ñi m t cách vô ý bên ngoài h th nggarbage and trash collection and disposal system. thu th p và tiêu hu rác. 2. Lá và cành cây t2. Leaves and twigs fallen from forest trees. cây r ng rơi xu ng.Littoral Zone: A strip of land along the Vùng tri u: M t d i ñ t d c theo ñư ng bshoreline between the high and low water levels. bi n gi a nh ng m c nư c cao và th p.Local Education Agency (LEA): In the Cơ quan giáo d c ñ a phương (LEA):asbestos program, an educational agency at the Trong chương trình amiăng, là m t t ch clocal level that exists primarily to operate giáo d c c p ñ a phương t n t i ch y u ñschools or to contract for educational services, ñi u hành trư ng h c hay ñ ký h p ñ ngincluding primary and secondary public and cung c p các d ch v giáo d c, bao g mprivate schools. A single, unaffiliated school can trư ng tư và trư ng công c p 1 l n c p 2.be considered an LEA for AHERA purposes. Chi u theo ð o lu t AHERA, m t trư ng ñ c l p, không liên k t có th ñư c xem là m t LEA.Local Emergency Planning Committee H i ñ ng ho ch ñ nh kh n c p ñ a phương(LEPC): A committee appointed by the state (LEPC): M t h i ñ ng ñư c ch ñ nh b i yemergency response commission, as required by ban ph n ng kh n c p ti u bang th theoSARA Title III, to formulate a comprehensive M c III ð o lu t SARA, ñ trình bày có hemergency plan for its jurisdiction. th ng k ho ch kh n c p h n h p trong ñ a ph n ti u bang.Low Density Polyethylene (LOPE): Plastic Polyetylen t tr ng th p (LOPE): Ch t d omaterial used for both rigid containers and dùng làm v t ch a c ng và phim nh a d o.plastic film applications.Low Emissivity (low-E) Windows: New C a s phát x th p: Công ngh s n xu twindow technology that lowers the amount of c a s m i làm gi m năng lư ng th t thoátenergy loss through windows by inhibiting the qua c a s b ng cách ngăn s truy n nhi ttransmission of radiant heat while still allowing b c x trong khi v n cho ánh sáng ñi qua.sufficient light to pass through.Low NOx Burners: One of several combustion Lò ñ t NO th p: M t trong nh ng côngtechnologies used to reduce emissions of ngh ñ t dùng ñ gi m phóng th i oxít nitơ .Nitrogen Oxides (NOx.) 114
  • 115. Low-Level Radioactive Waste (LLRW): Ch t th i phóng x t m th p (LLRW):Wastes less hazardous than most of those Ch t th i ít nguy h i hơn nh ng ch t g n li nassociated with a nuclear reactor; generated by v i ho t ñ ng c a lò ph n ng h t nhân, cóhospitals, research laboratories, and certain ngu n g c t b nh vi n, phòng nghiên c u,industries. The Department of Energy, Nuclear cơ s công nghi p nh t ñ nh. Phòng tr cRegulatory Commission, and EPA share thu c y ban ñi u ph i h t nhân năng lư ng,responsibilities for managing them. (See: high- và EPA chia x trách nhi m qu n lý các ch tlevel radioactive wastes.) này. (Xem: ch t th i phóng x t m cao.)Lower Detection Limit: The smallest signal Gi i h n phát hi n th p hơn: Nh ng tínabove background noise an instrument can hi u nh nh t dư i m c âm thanh ng m màreliably detect. m t thi t b ch c ch n có th phát hi n ñư c.Lower Explosive Limit (LEL): The Gi i h n phát n th p hơn (LEL): N ng ñconcentration of a compound in air below which h p ch t trong không khí mà dư i m c ñóthe mixture will not catch on fire. h n h p không b t l a.Lowest Acceptable Daily Dose: The largest Li u dùng h ng ngày có th ch p nh nquantity of a chemical that will not cause a toxic ñư c th p nh t: Lư ng hoá ch t nh nh t cóeffect, as determined by animal studies. th gây hi u ng ñ c, ñư c xác ñ nh b ng các nghiên c u trên ñ ng v t.Lowest Achievable Emission Rate: Under the T l phát th i th p nh t: Theo ð o lu tClean Air Act, the rate of emissions that reflects không khí s ch, là t l ch t th i ph n ánh: (1)(1) the most stringent emission limitation in the Gi i h n phát th i nghiêm ng t nh t trong kimplementation plan of any state for such source ho ch th c thi c a m i bang ñ i v i ngu nunless the owner or operator demonstrates such th i ñó tr phi ch s h u hay ngư i ñi ulimitations are not achievable; or (2) the most hành ch ng minh r ng nh ng gi i h n này làstringent emissions limitation achieved in không th ñ t ñ n ñư c. (2) B t kỳ gi i h npractice, whichever is more stringent. A phát th i nghiêm ng t nh t ñ t ñư c trongproposed new or modified source may not emit th c t , mà còn nghiêm ng t hơn. Các ngu npollutants in excess of existing new source th i m i ho c b sung không th phóng thíchstandards. lư ng ch t ô nhi m nhi u hơn tiêu chu n m i hi n có.Lowest Observed Adverse Effect Level M c tác h i quan sát ñư c th p nh t(LOAEL): The lowest level of a stressor that (LOAEL): M c th p nh t mà m t tác nhâncauses statistically and biologically significant gây ra nh ng khác bi t ñáng k v m t sinhdifferences in test samples as compared to other h c và th ng kê trong các m u ki m tra, sosamples subjected to no stressor. sánh v i các m u không có tác nhân khác .MMacropores: Secondary soil features such as L l n: Các ñ c ñi m ñ t th c p như l rroot holes or desiccation cracks that can create hay k hút v n có th t o ra nh ng ñư ngsignificant conduits for movement of NAPL and truy n d n ñáng k cho s di chuy n c adissolved contaminants, or vapor-phase NAPL và các ch t ô nhi m hoà tan, hay ch tcontaminants. gây ô nhi m d ng hơi. 115
  • 116. Magnetic Separation: Use of magnets to Phân tách t tính: Vi c dùng nam châm ñseparate ferrous materials from mixed municipal tách các thành ph n s t kh i dòng ch t th iwaste stream. h n h p c a ñô th .Major Modification: This term is used to define S b sung chính: Thu t ng này ñư c dùngmodifications of major stationary sources of ñ ch s bi n ñ i các ngu n th i c ñ nh chemissions with respect to Prevention of y u, tuân theo B n xem xét v n ñ phòngSignificant Deterioration and New Source ch ng suy thoái ch y u và ngu n m i thu cReview under the Clean Air Act. ð o lu t không khí s ch.Major Stationary Sources: Term used to Ngu n th i c ñ nh chính: Thu t ng dùngdetermine the applicability of Prevention of ñ xác ñ nh kh năng áp d ng các qui ñ nh vSignificant Deterioration and new source v n ñ phòng ch ng suy thoái ch y u và cácregulations. In a nonattainment area, any qui ñ nh v ngu n m i. Trong vùng khôngstationary pollutant source with potential to emit ñ t, b t c ngu n ô nhi m c ñ nh nào có khmore than 100 tons per year is considered a năng th i ra hơn 100 t n m i năm ñư c xemmajor stationary source. In PSD areas the cutoff là ngu n th i c ñ nh ch y u. Trong cáclevel may be either 100 or 250 tons, depending vùng PSD, m c th i có th là 100 ho c 250upon the source. t n tuỳ vào ngu n.Majors: Larger publicly owned treatment works ðơn v ch y u: Các nhà máy x lý công(POTWs) with flows equal to at least one million h u l n hơn (POTW) có lưu lư ng tươnggallons per day (mgd) or servicing a population ñương ít nh t 1 tri u gallon/ngày (mgd) ho cequivalent to 10,000 persons; certain other ph c v 1 lư ng dân s tương ñương 10.000POTWs having significant water quality impacts. ngư i; m t s POTW khác có tác ñ ng ñáng(See: minors.) k ñ n ch t lư ng nư c (Xem: ñơn v th y u.)Man-Made (Anthropogenic) Beta Particle and Ch t phát x proton và h t beta nhân t o:Photon Emitters: All radio-nuclides emitting T t c các nuclide phóng x phát ra h t betabeta particles and/or photons listed in Maximum hay proton ñư c li t kê trong lư ng t i ña cơPermissible Body Burdens and Maximum th có th th m th u và n ng ñ t i ñaPermissible Concentrations of Radonuclides in nuclide phóng x có th th m th u trongAir and Water for Occupational Exposure. không khí và nư c ñ i v i phơi nhi m do ngh nghi p.Management Plan: Under the Asbestos Hazard K ho ch qu n lý: Theo ð o lu t ph n ngEmergency Response Act (AHERA), a nguy c p ñ i v i amiăng (AHERA), là tàidocument that each Local Education Agency is li u mà m I cơ quan giáo d c ñ a phươngrequired to prepare, describing all activities ñư c yêu c u chu n b , trong ñó mô t t t cplanned and undertaken by a school to comply các ho t ñ ng m t trư ng h c l p k ho chwith AHERA regulations, including building và th c hi n nh m tuân th các quy ñ nhinspections to identify asbestos-containing AHERA, k c vi c thanh tra ñ nh n di nmaterials, response actions, and operations and các v t li u ch a amiăng, các ho t ñ ng ph nmaintenance programs to minimize the risk of ng, các chương trình ho t ñ ng và b oexposure. dư ng ñ gi m thi u nguy cơ phơi nhi m. 116
  • 117. Managerial Controls: Methods of nonpoint Ki m soát mang tính qu n lý: Các bi nsource pollution control based on decisions about pháp qu n lý ô nhi m ngu n d a trên các quymanaging agricultural wastes or application ñ nh v qu n lý ch t th i nông nghi p haytimes or rates for agrochemicals. th i gian và t l s d ng hoá ch t dùng trong nông nghi p.Mandatory Recycling: Programs which by law Tái ch b t bu c: Chương trình mà lu t yêurequire consumers to separate trash so that some c u ngư i tiêu th tách rác ñ thu h i m t sor all recyclable materials are recovered for hay t t c các v t li u có th tái ch ñem ñirecycling rather than going to landfills. tái ch thay vì ñưa ra bãi rác.Manifest: A one-page form used by haulers B n kê khai: M u văn b n m t trang ñư ctransporting waste that lists EPA identification các hauler v n chuy n ch t th i s d ng,numbers, type and quantity of waste, the trong ñó li t kê con s nh n di n c a EPA,generator it originated from, the transporter that lo i và s lư ng ch t th i, nơi phát sinh,shipped it, and the storage or disposal facility to ngư i chuyên ch và cơ s t n tr hay tiêuwhich it is being shipped. It includes copies for h y mà ch t th i ñang ñư c g i ñ n. G m call participants in the shipping process. b n copy dành cho t t c nh ng ngư i tham gia vào quá trình chuyên ch .Manifest System: Tracking of hazardous waste H th ng kê khai: Vi c theo d u ch t th ifrom "cradle-to-grave" (generation through nguy h i t lúc phát sinh t i khi b tiêu h ydisposal) with accompanying documents known cùng v i nh ng tài li u kèm theo ñư c g i làas manifests. (See: cradle to grave.) các b n kê khai. (Xem: t A ñ n Z.)Manual Separation: Hand sorting of recyclable Tách th công: Vi c dùng tay phân lo i cácor compostable materials in waste. thành ph n có th tái sinh hay dùng ñ ch bi n phân trong ch t th i.Manufacturers Formulation: A list of Công th c c a nhà s n xu t: B n danh sáchsubstances or component parts as described by các ch t hay thành ph n c u t o ñư c mô tthe maker of a coating, pesticide, or other b i nhà s n xu t sơn, thu c tr sâu hay s nproduct containing chemicals or other ph m có ch a hoá ch t hay ch t khác.substances.Manufacturing Use Product: Any product S n ph m dùng cho s n xu t: B t kỳ s nintended (labeled) for formulation or ph m ñư c d ñ nh dùng (ñư c dán nhãn) ñrepackaging into other pesticide products. l p công th c hay tái ñóng gói trong các s n ph m thu c tr sâu khác.Margin of Safety: Maximum amount of Kho ng an toàn: Lư ng phơi nhi m th c texposure producing no measurable effect in c a ngư i trong m t qu n th dân cư chia choanimals (or studied humans) divided by the lư ng phơi nhi m t i ña không t o ra hi uactual amount of human exposure in a qu ño ñư c ñ ng v t (hay ngư i ñư cpopulation. nghiên c u).Margin of Exposure (MOE): The ratio of the Kho ng phơi nhi m (MOE): T s tác ñ ngno-observed adverse-effect-level to the estimated nguy hi m không quan sát ñư c v i li u phơiexposure dose. nhi m ư c lư ng ñư c.Marine Sanitation Device: Any equipment or Thi t b v sinh tàu bè: B t c trang thi t bprocess installed on board a vessel to receive, hay qui trình nào l p ñ t trên tàu d u ñ ti p 117
  • 118. retain, treat, or discharge sewage. nh n, gi l i, x lý hay tiêu h y ch t th i.Marsh: A type of wetland that does not ð m l y: M t lo i ñ t ư t không tích luaccumulate appreciable peat deposits and is lư ng than bùn ñáng k và là nơi th o m cdominated by herbaceous vegetation. Marshes chi m ưu th . ð m có th m n hay ng t, cómay be either fresh or saltwater, tidal or non- th y tri u hay không có th y tri u. (Xem: ñ ttidal. (See: wetlands.) ư t.)Material Category: In the asbestos program, H ng m c v t ch t: Trong chương trìnhbroad classification of materials into thermal amiăng, là s phân lo i tương ñ i các v t li usurfacing insulation, surfacing material, and theo v t cách nhi t b m t, v t li u b m t vàmiscellaneous material. v t li u pha t p khác.Material Safety Data Sheet (MSDS): A B ng d li u an toàn v t li u (MSDS): B ncompilation of information required under the biên so n thông tin yêu c u b i Tiêu chu nOSHA Communication Standard on the identity liên l c OSHA v nh n di n các hoá ch tof hazardous chemicals, health, and physical nguy h i, các nguy h i v t lý và s c kh e,hazards, exposure limits, and precautions. gi i h n phơi nhi m và các bi n pháp phòngSection 311 of SARA requires facilities to ng a. Kho n 311 ð o lu t SARA yêu c usubmit MSDSs under certain circumstances. các cơ s n p MSDS trong nh ng trư ng h p c th .Material Type: Classification of suspect Lo i v t li u: S phân lo i v t li u nghi ngmaterial by its specific use or application; e.g., theo các ng d ng c th c a nó, ví d như,pipe insulation, fire-proofing, and floor tile. cách nhi t ng, ch ng cháy và g ch lát sàn.Materials Recovery Facility (MRF): A facility Cơ s tái sinh v t li u (MRF): Cơ s bi nthat processes residentially collected mixed các ch t có th tái ch h n h p thu h i t khurecyclables into new products available for dân cư thành các s n ph m m i ñưa ra thmarket. trư ng.Maximally (or Most) Exposed Individual: The Cá th b phơi nhi m t i ña (hay nhi uperson with the highest exposure in a given nh t): Ngư i có lư ng phơi nhi m cao nh tpopulation. trong lư ng dân cư nh t ñ nh.Maximum Acceptable Toxic Concentration: N ng ñ ñ c t i ña có th ch p nh n:For a given ecological effects test, the range (or Trong ki m tra tác ñ ng sinh thái, là vùnggeometric mean) between the No Observable (hay s trung bình nhân) gi a m c tác h iAdverse Effect Level and the Lowest Observable không quan sát ñư c và m c tác h i th p nh tAdverse Effects Level. quan sát ñư c.Maximum Available Control Technology K thu t ki m soát t i ña s n có (MACT):(MACT): The emission standard for sources of Tiêu chu n phóng th i cho các ngu n ôair pollution requiring the maximum reduction of nhi m không khí, yêu c u vi c gi m thi u shazardous emissions, taking cost and feasibility phát th i ch t nguy h i, tính c giá thành vàinto account. Under the Clean Air Act tính kh thi. Theo ñi u lu t b sung c a ð oAmendments of 1990, the MACT must not be lu t không khí s ch năm 1990, MACT khôngless than the average emission level achieved by ñư c th p hơn m c phát th i trung bình ñ tcontrols on the best performing 12 percent of ñư c thông qua ki m soát vi c th c hi n t texisting sources, by category of industrial and nh t 12% ngu n hi n có, theo h ng m cutility sources. ngu n công nghi p và ti n ích. 118
  • 119. Maximum Contaminant Level: The maximum M c nhi m b n t i ña: M c ch p nh n t ipermissible level of a contaminant in water ña c a m t ch t ô nhi m trong nư c ñư cdelivered to any user of a public system. MCLs d n ñ n b t kỳ ngư i s d ng nào trong hare enforceable standards. th ng công c ng. MCLs là nh ng tiêu chu n b t bu c.Maximum Contaminant Level Goal (MCLG): M c tiêu m c nhi m b n t i ña (MCLG):Under the Safe Drinking Water Act, a non- Theo ð o lu t nư c u ng an toàn, là m cenforceable concentration of a drinking water n ng ñ không b t bu c ñ i v i ch t làmcontaminant, set at the level at which no known nhi m b n nư c u ng, ñư c thi t l p mà t ior anticipated adverse effects on human health ñó không x y ra b t c tác h i ñư c bi t ñ noccur and which allows an adequate safety ho c mong ñ i nào ñ i v i s c kh e conmargin. The MCLG is usually the starting point ngư i và cho m t kho ng an toàn tương ng.for determining the regulated Maximum MCLG thư ng là ñi m kh i ñ u vi c xácContaminant Level. (See: maximum contaminant ñ nh m c nhi m b n t i ña có ñi u ti t.level.) (Xem: m c nhi m b n t i ña)Maximum Exposure Range: Estimate of Vùng phơi nhi m t i ña: S ư c lư ng phơiexposure or dose level received by an individual nhi m hay m c li u nh n ñư c t m t cáin a defined population that is greater than the nhân trong b ph n dân cư gi i h n, ñư c xác98th percentile dose for all individuals in that ñ nh l n hơn 98% li u dành cho t t c m ipopulation, but less than the exposure level ngư i thu c b ph n ñó nhưng ít hơn m creceived by the person receiving the highest phơi nhi m nh n ñư c t ngư i có m c phơiexposure level. nhi m cao nh t.Maximum Residue Level: Comparable to a M c dư lư ng t i ña: So sánh v i m c dungU.S. tolerance level, the Maximum Residue sai M , m c dư lư ng t i ña là gi i h n b tLevel the enforceable limit on food pesticide bu c áp d ng ñ i v i các m c thu c tr sâulevels in some countries. Levels are set by the dùng trên th c ph m m t s nư c. Các m cCodex Alimentarius Commission, a United này ñư c ñ t ra b i y ban lu t dinh dư ng,Nations agency managed and funded jointly by m t cơ quan LHQ ñư c WHO và FAO ñ ngthe World Health Organization and the Food and qu n lý và h tr tài chính.Agriculture Organization.Maximum Tolerated Dose: The maximum dose Li u ch u ñư c t i ña: Li u t i ña m t sinhthat an animal species can tolerate for a major v t có th ch u ñư c trong ph n l n cu c ñ iportion of its lifetime without significant mà không h b suy y u hay b tác ñ ng ñ cimpairment or toxic effect other than khác ngoài b nh ung thư.carcinogenicity.Measure of Effect/ Measurement Endpoint: A Thư c ño tác ñ ng/ Tiêu ñi m ño lư ng:measurable characteristic of ecological entity ð c ñi m ño ñư c c a m t th c th sinh tháithat can be related to an assessment endpoint; có th có liên quan ñ n m t tiêu ñi m ñánhe.g., a laboratory test for eight species meeting giá; ví d , m t th nghi m v i 8 loài ñáp ngcertain requirements may serve as a measure of nh ng yêu c u nh t ñ nh có th là thư c ñoeffect for an assessment endpoint, such as tác ñ ng cho m t tiêu ñi m ñánh giá, như ssurvival of fish, aquatic, invertebrate or algal s ng sót c a cá, thu sinh không xương s ngspecies under acute exposure. hay t o trư c lư ng ti p xúc cao. 119
  • 120. Measure of Exposure: A measurable Thư c ño phơi nhi m: M t ñ c ñi m ñocharacteristic of a stressor (such as the specific ñư c c a m t tác nhân ng su t (ch ng h namount of mercury in a body of water) used to như lư ng th y ngân nh t ñ nh trong m t thhelp quantify the exposure of an ecological entity nư c) dùng ñ ñ nh lư ng s phơi nhi m c aor individual organism. m t th c th sinh thái hay sinh v t riêng l .Mechanical Aeration: Use of mechanical S c khí cơ h c: Dùng cơ năng ñ bơm khôngenergy to inject air into water to cause a waste khí vào trong nư c làm nư c th i h p thstream to absorb oxygen. oxy.Mechanical Separation: Using mechanical Tách cơ h c: Dùng phương pháp cơ h c ñmeans to separate waste into various tách ch t th i thành nh ng thành ph n kháccomponents. nhau.Mechanical Turbulence: Random irregularities Tr n cơ h c: S không ñ ng ñ u ng u nhiênof fluid motion in air caused by buildings or c a chuy n ñ ng ch t l ng trong không khíother nonthermal processes. gây ra b i các toà nhà hay các quá trình không nhi t khác.Media: Specific environments – air, water, soil – Trung gian: Các môi trư ng c th – khôngwhich are the subject of regulatory concern and khí, nư c, ñ t – là ñ i tư ng ñư c quan tâmactivities. ñi u ch nh.Medical Surveillance: A periodic Giám sát y t : S ki m tra t ng quát ñ nh kỳcomprehensive review of a workers health tình tr ng s c kho c a m t công nhân;status; acceptable elements of such surveillance nh ng y u t ch p nh n ñư c c a m tprogram are listed in the Occupational Safety chương trình giám sát như th ñư c li t kêand Health Administration standards for trong Tiêu chu n qu n lý s c kho và an toànasbestos. lao ñ ng ñ i v i amiăng.Medical Waste: Any solid waste generated in Ch t th i y t : B t kỳ ch t th i r n nào sinhthe diagnosis, treatment, or immunization of ra trong quá trình ch n ñoán, ñi u tr hayhuman beings or animals, in research pertaining ch ng ng a ngư i và ñ ng v t trong nh ngthereto, or in the production or testing of nghiên c u có liên quan, trong vi c s n xu tbiologicals, excluding hazardous waste identified hay th nghi m các ch t sinh h c, ngo i tror listed under 40 CFR Part 261 or any ch t th i nguy h i ñư c nh n d ng hay li t kêhousehold waste as defined in 40 CFR Sub- trong CFR 40 ph n 261 hay b t c ch t th isection 261.4 (b)(1). sinh ho t ñư c ñ nh nghĩa trong CFR 40 ph n 261.4 (b)(1).Medium-size Water System: A water system H th ng nư c c trung: H th ng nư cthat serves 3,300 to 50,000 customers. ph c v cho 3.300 ñ n 50.000 ngư i.Meniscus: The curved top of a column of liquid Meniscus: ð nh cong c t ch t l ng trong m tin a small tube. ng nh .Mercury (Hg): Heavy metal that can accumulate Thu ngân: Kim lo i n ng có th tích lũyin the environment and is highly toxic if breathed trong môi trư ng và có ñ c tính cao n u hítor swallowed. (See: heavy metals.) ho c nu t ph i (Xem: kim lo i n ng). 120
  • 121. Mesotrophic: Reservoirs and lakes which H trung dư ng: H , h ch a có lư ng ch tcontain moderate quantities of nutrients and are dinh dư ng tương ñ i và lư ng ñ ng th c v tmoderately productive in terms of aquatic animal th y sinh sinh s n tương ñ i.and plant life.Metabolites: Any substances produced by Ch t chuy n hoá: B t c ch t nào ñư c t obiological processes, such as those from ra trong quá trình sinh h c, ch ng h n cácpesticides. ch t t thu c tr sâu.Metalimnion: The middle layer of a thermally T ng h gi a: L p gi a c a m t h hay hstratified lake or reservoir. In this layer there is a ch a phân t ng nhi t. Trong l p này có m trapid decrease in temperature with depth. Also s gi m nhi t ñ nhanh theo chi u sâu. Còncalled thermocline. ñư c g i là d bi t nhi t.Methane: A colorless, nonpoisonous, flammable Metan: Khí không màu, không ñ c, d cháygas created by anaerobic decomposition of ñư c t o ra b i s phân h y k khí c a cácorganic compounds. A major component of h p ch t h u cơ. M t thành ph n chính c anatural gas used in the home. khí thiên nhiên ñư c dùng trong nhà.Methanol: An alcohol that can be used as an Metanol: M t lo i rư u có th ñư c s d ngalternative fuel or as a gasoline additive. It is less như nhiên li u thay th ho c ch t ph gia chovolatile than gasoline; when blended with xăng. Nó không d b c hơi như xăng; khigasoline it lowers the carbon monoxide tr n v i xăng thì làm gi m m c th i CO2emissions but increases hydrocarbon emissions. nhưng tăng m c th i hydrocarbon. Khi ñư cUsed as pure fuel, its emissions are less ozone- s d ng như nhiên li u thu n tuý, phóng th iforming than those from gasoline. Poisonous to c a nó ít t o ra ôzôn hơn là xăng. ð c ñ i v ihumans and animals if ingested. ngư i và ñ ng v t khi u ng ph i.Method 18: An EPA test method which uses gas Phương pháp 18: M t phương pháp ki m trachromatographic techniques to measure the c a EPA s d ng k thu t s c ph khí ñ xácconcentration of volatile organic compounds in a ñ nh n ng ñ c a h p ch t h u cơ d bay hơigas stream. trong lu ng khí.Method 24: An EPA reference method to Phương pháp 24: M t phương pháp thamdetermine density, water content and total chi u c a EPA xác ñ nh t tr ng, thành ph nvolatile content (water and VOC) of coatings. nư c và t ng th tích bay hơi (nư c và các h p ch t h u cơ d bay hơi) c a các l p ph ngoài.Method 25: An EPA reference method to Phương pháp 25: M t phương pháp thamdetermine the VOC concentration in a gas chi u c a EPA xác ñ nh n ng ñ h p ch tstream. h u cơ trong lu ng khí.Method Detection Limit (MDL): (See limit of Phương pháp gi i h n phát hi n (MDL):detection). (Xem: gi i h n phát hi n).Methoxychlor: Pesticide that causes adverse Methoxyclo: Thu c tr sâu gây tác h i chohealth effects in domestic water supplies and is s c kho trong ngu n cung c p nư c dùngtoxic to freshwater and marine aquatic life. trong sinh ho t và ñ c h i ñ i v i sinh v t 121
  • 122. bi n và nư c ng t.Methyl Orange Alkalinity: A measure of the ð ki m metyl da cam: Phương pháp tínhtotal alkalinity in a water sample in which the ñ ki m trong m u nư c có màu cam c acolor of methyl orange reflects the change in ch t metyl ph n ánh m c thay ñ i c a ñlevel. ki m.Microbial Growth: The amplification or Tăng trư ng vi sinh: S gia tăng g p b imultiplication of microorganisms such as c a nh ng vi sinh v t như vi khu n, t o, t obacteria, algae, diatoms, plankton, and fungi. cát, phiêu sinh v t và n m.Microbial Pesticide: A microorganism that is Thu c tr sâu vi sinh: Vi sinh v t dùng ñused to kill a pest, but is of minimum toxicity to tiêu di t sinh v t gây h i nhưng ít có ñ c ñ ihumans. v i ngư i.Microclimate: 1. Localized climate conditions Khí h u vi mô: 1. Nh ng ñi u ki n khí h uwithin an urban area or neighborhood. 2. The thu h p trong m t khu thành th hay vùng lânclimate around a tree or shrub or a stand of trees. c n. 2. Khí h u quanh cây, b i hay lùm cây.Microenvironmental Method: A method for Phương pháp vi môi trư ng: Phương phápsequentially assessing exposure for a series of dùng ñ ñánh giá theo th t ñ phơi nhi mmicro-environments that can be approximated by c a m t lo t vi môi trư ng có th ñư c ñánhconstant concentrations of a stressor. giá tương ñ i b i n ng ñ không ñ i c a m t tác nhân ng su t.Million-Gallons Per Day (MGD): A measure of Tri u gallon/ngày (MGD): Thư c ño dòngwater flow. ch y c a nư c.Minimization: A comprehensive program to S gi m thi u: Chương trình h n h p nh mminimize or eliminate wastes, usually applied to gi m thi u ho c lo i b ch t th i, thư ngwastes at their point of origin. (See: waste ñư c áp d ng cho ch t th i t i ñi m phátminimization.) sinh. (Xem: gi m thi u ch t th i)Mining of an Aquifer: Withdrawal over a Khai thác t ng ng m nư c: Vi c rút nư cperiod of time of ground water that exceeds the ng m trong m t th i gian, vư t qua m crate of recharge of the aquifer. nư c ng m có th n p l i.Mining Waste: Residues resulting from the Ch t th i m : Nh ng ch t sót l i t vi cextraction of raw materials from the earth. chi t xu t v t li u thô t ñ tMinor Source: New emissions sources or Ngu n th y u: Ngu n th i m i ho c ngu nmodifications to existing emissions sources that b sung vào nh ng ngu n th i hi n có màdo not exceed NAAQS emission levels. không vư t quá m c th i NAAQS.Minors: Publicly owned treatment works with Nhà máy th y u: Nhà máy x lý công h uflows less than 1 million gallons per day. (See: có lưu lư ng ít hơn 1 tri u gallon/ngày.majors.) (Xem: nhà máy ch y u.)Miscellaneous ACM: Interior asbestos- ACM pha t p: Thành ph n, b ph n hay v tcontaining building material or structural c ñ nh c u trúc và v t li u xây d ng n i th t 122
  • 123. components, members or fixtures, such as floor có ch a amiăng, như g ch lát sàn và tr n;and ceiling tiles; does not include surfacing không bao g m v t li u b m t hay cáchmaterials or thermal system insulation. nhi t.Miscellaneous materials: Interior building V t li u pha t p: V t li u xây d ng haymaterials or structural components, such as floor thành ph n c u trúc n i th t, như g ch lát sànor ceiling tiles. hay tr n.Miscible Liquids: Two or more liquids that can Ch t l ng có th hoà l n: Hai hay nhi ube mixed and will remain mixed under normal ch t l ng có th ñư c tr n l n và s gi tr ngconditions. thái tr n l n trong ñi u ki n bình thư ng.Missed Detection: The situation that occurs S phát hi n b b qua: Tình tr ng khi ki mwhen a test indicates that a tank is "tight" when tra ch ra r ng m t b ch a “kín” trong khiin fact it is leaking. th c t nó ñang rò r .Mist: Liquid particles measuring 40 to 500 Sương mù: Nh ng h t ch t l ng ño ñư c 40-micrometers (pm), are formed by condensation 500 micromet (pm) ñư c hình thành b i sof vapor. By comparison, fog particles are cô ñ c hơi nư c. So v i các h t b i sươngsmaller than 40 micrometers (pm). nh hơn 40 micormet (pm).Mitigation: Measures taken to reduce adverse S rút gi m: Các bi n pháp ñư c th c hi nimpacts on the environment. nh m gi m b t nh hư ng x u ñ n môi trư ng.Mixed Funding: Settlements in which H tr tài chính h n h p: S dàn x p trongpotentially responsible parties and EPA share the ñó các bên có th ch u trách nhi m cùng EPAcost of a response action. chia s chi phí c a m t hành ñ ng ph n ng.Mixed Glass: Recovered container glass not Th y tinh h n h p: Th y tinh làm v t ch asorted into categories (e.g., color, grade). ñư c thu h i, không ñư c phân lo i (theo màu, h ng…).Mixed Liquor: A mixture of activated sludge Dung d ch h n h p: M t h n h p bùn ho tand water containing organic matter undergoing hoá và nư c ch a ch t h u cơ tr i qua quáactivated sludge treatment in an aeration tank. trình x lý bùn ho t hoá trong b s c khí.Mixed Metals: Recovered metals not sorted into Kim lo i h n h p: Kim lo i ñư c thu h i,categories such as aluminum, tin, or steel cans or không ñư c phân lo i như lon nhôm, thi c,ferrous or non-ferrous metals. thép hay các kim lo i ch a s t hay không có s t.Mixed Municipal Waste: Solid waste that has Ch t th i ñô th h n h p: Ch t th i r nnot been sorted into specific categories such as chưa ñư c phân lo i c th như nh a, thuplastic, glass, yard trimmings, etc. tinh, rác vư n…Mixed Paper: Recovered paper not sorted into Gi y h n h p: Gi y ñư c thu h i, khôngcategories such as old magazines, old ñư c phân lo i thành báo cũ, t p chí cũ, h pnewspapers, old corrugated boxes, etc. gi y x p cũ…Mixed Plastic: Recovered plastic unsorted by Nh a h n h p: Nh a ñư c thu h i, khôngcategory. ñư c phân lo i. 123
  • 124. Mobile Incinerator Systems: Hazardous waste H th ng ñ t di ñ ng: Nh ng lò ñ t ch tincinerators that can be transported from one site th i nguy h i có th ñư c chuyên ch t nơito another. này sang nơi khác.Mobile Source: Any non-stationary source of air Ngu n th i di ñ ng: Nh ng ngu n ô nhi mpollution such as cars, trucks, motorcycles, không khí không c ñ nh như xe hơi, xe t i,buses, airplanes, and locomotives. xe g n máy, xe buýt, máy bay, ñ u máy xe l a.Model Plant: A hypothetical plant design used Nhà máy m u: M u thi t k nhà máy gifor developing economic, environmental, and ñ nh dùng ñ phát tri n phân tích nh hư ngenergy impact analyses as support for regulations kinh t , môi trư ng và năng lư ng h tr choor regulatory guidelines; first step in exploring nh ng qui ñ nh hay ch d n hi u ch nh; bư cthe economic impact of a potential NSPS. ñ u tiên trong vi c thăm dò nh hư ng kinh t c a m t NSPS ti m năng.Modified Bin Method: Way of calculating the Phương pháp thùng b sung: Cách tínhrequired heating or cooling for a building based toán lư ng làm nóng hay làm l nh c n choon determining how much energy the system m t toà nhà d a trên vi c xác ñ nh h th ngwould use if outdoor temperatures were within a s c n bao nhiêu năng lư ng n u như nhi tcertain temperature interval and then multiplying ñ ngoài tr i n m trong kho ng nhi t ñ nh tthe energy use by the time the temperature ñ nh và sau ñó nhân lư ng năng lư ng sinterval typically occurs. d ng v i th i gian kho ng nhi t ñ thư ng x y ra.Modified Source: The enlargement of a major Ngu n b sung: Vi c m r ng ngu n ôstationary pollutant sources is often referred to as nhi m c ñ nh ch y u thư ng ñư c g i là smodification, implying that more emissions will b sung, hàm ý r ng s còn nhi u phát th ioccur. n a x y ra .Moisture Content: 1.The amount of water lost Hàm lư ng hơi m: 1. Lư ng nư c trongfrom soil upon drying to a constant weight, ñ t m t ñi khi khô ñ n kh i lư ng không ñ i,expressed as the weight per unit of dry soil or as ñư c bi u di n b ng kh i lư ng trên m i ñơnthe volume of water per unit bulk volume of the v ñ t khô hay th tích nư c trên m i th tíchsoil. For a fully saturated medium, moisture ñơn v ñ t. ð i v i 1 môi trư ng hoàn toàncontent indicates the porosity. 2. Water bão hoà, hàm lư ng m cho bi t ñ th m. 2.equivalent of snow on the ground; an indicator of Lư ng tuy t ch y thành nư c trên m t ñ t;snowmelt flood potential. y u t cho th y kh năng gây ng p l t do tuy t tan.Molecule: The smallest division of a compound Phân t : Ph n nh nh t c a m t h p ch t màthat still retains or exhibits all the properties of v n gi ñư c hay th hi n ñư c t t c tínhthe substance. ch t c a ch t ñó.Molten Salt Reactor: A thermal treatment unit Lò ph n ng mu i nóng ch y: ðơn v x lýthat rapidly heats waste in a heat-conducting nhi t nhanh chóng làm nóng ch t th i trong 1fluid bath of carbonate salt. b n ch a mu i cacbonat d n nhi t.Monitoring: Periodic or continuous surveillance S giám sát: S ki m tra, giám sát ñ nh kỳor testing to determine the level of compliance hay liên t c nh m xác ñ nh m c tuân thwith statutory requirements and/or pollutant nh ng yêu c u c a pháp lu t hay m c ôlevels in various media or in humans, plants, and nhi m trong môi trư ng khác nhau, trong 124
  • 125. animals. ñ ng th c v t, con ngư i.Monitoring Well: 1. A well used to obtain water Gi ng giám sát: Gi ng dùng ñ l y m uquality samples or measure groundwater levels. ch t lư ng nư c hay ño m c nư c ng m. 2.2. A well drilled at a hazardous waste Gi ng khoan m t cơ s qu n lý ch t th imanagement facility or Superfund site to collect nguy h i hay m t ñ a ñi m Superfund ñ thuground-water samples for the purpose of m u nư c ng m vì m c ñích phân tích sinhphysical, chemical, or biological analysis to hoá lý nh m xác ñ nh lư ng, lo i và s phândetermine the amounts, types, and distribution of b ch t ô nhi m trong nư c ng m bên dư icontaminants in the groundwater beneath the ñ a ñi m.site.Monoclonal Antibodies (Also called MABs Kháng th ñơn dòng (còn ñư c g i làand MCAs): 1. Man-made (anthropogenic) MAB hay MCA): 1. Các dòng nhân t o c aclones of a molecule, produced in quantity for m t phân t , ñư c s n sinh theo s lư ng,medical or research purposes. 2. Molecules of dùng trong y t hay nghiên c u. 2. Các phânliving organisms that selectively find and attach t c a sinh v t s ng tìm ki m có ch n l c vàto other molecules to which their structure g n vào các phân t khác có cùng c u trúc.conforms exactly. This could also apply to Khái ni m này cũng có th áp d ng cho ho tequivalent activity by chemical molecules. ñ ng tương ng c a nh ng phân t hoá h c.Monomictic: Lakes and reservoirs which are Mictic ñơn: H , h ch a tương ñ i sâu,relatively deep, do not freeze over during winter, không ñóng băng vào mùa ñông, tr i qua chuand undergo a single stratification and mixing kỳ phân l p ñơn và tr n l n duy nh t trongcycle during the year (usually in the fall). năm (thư ng vào mùa thu).Montreal Protocol: Treaty, signed in 1987, Ngh ñ nh thư Montreal: Hi p ư c ñư c kígoverns stratospheric ozone protection and k t vào năm 1987, qu n lý vi c b o v vàresearch, and the production and use of ozone- nghiên c u ôzôn t ng bình lưu, vi c s ndepleting substances. It provides for the end of xu t và s d ng các ch t h y ho i t ng ôzôn.production of ozone-depleting substances such Hi p ư c ñưa ra gi i h n s n xu t nh ng ch tas CFCs. Under the Protocol, various research phá h y t ng ôzôn như các ch t CFC. Theogroups continue to assess the ozone layer. The ngh ñ nh thư, các nhóm nghiên c u khácMultilateral Fund provides resources to nhau ti p t c ñánh giá t ng ôzôn. Qu ðadeveloping nations to promote the transition to phương cung c p ngu n tài tr cho các nư cozone-safe technologies. ñang phát tri n ñ ñ y m nh s chuy n giao công ngh b o v t ng ôzôn.Moratorium: During the negotiation process, a S gián ño n t m th i: Trong quá trìnhperiod of 60 to 90 days during which EPA and thương lư ng, là th i kỳ 60-90 ngày trong ñópotentially responsible parties may reach EPA và các bên ch u trách nhi m ti m năngsettlement but no site response activities can be có th ñ t ñư c th a thu n nhưng không cóconducted. ho t ñ ng ph n ng nào ñư c th c hi n.Morbidity: Rate of disease incidence. Tình tr ng b nh t t: T l b nh x y ra .Most Probable Number: An estimate of Con s d ñoán: S lư ng vi khu n ư cmicrobial density per uit volume of water ñoán trong m t ñơn v th tích nư c, d a trênsample, based on probability theory. thuy t xác su t. 125
  • 126. Muck Soils: Earth made from decaying plant ð t mùn: ð t t o ra t các thành ph n m cmaterials. r a c a cây.Mudballs: Round material that forms in filters H t bùn: Các ch t d ng tròn t o thành trongand gradually increases in size when not máy l c và tăng d n lên v kích thư c khiremoved by backwashing. không b m t ñi do r a ngư c.Mulch: A layer of material (wood chips, straw, L p ph : L p v t li u (m nh g , rơm, lá...)leaves, etc.) placed around plants to hold ñ t quanh cây ñ gi ñ m, ngăn ch n c d imoisture, prevent weed growth, and enrich or phát tri n, và làm giàu hay làm s ch ñ t.sterilize the soil.Multi-Media Approach: Joint approach to Ti p c n ña trung gian: Phương pháp k tseveral environmental media, such as air, water, h p m t vài trung gian môi trư ng nhưand land. không khí, nư c và ñ t.Multiple Chemical Sensitivity: A diagnostic ð ña nh y c m hoá h c: Thu t ng ch nlabel for people who suffer multi-system ñoán dành cho nhũng ngư i m c các ch ngillnesses as a result of contact with, or proximity b nh ña h th ng do h u qu c a vi c ti pto, a variety of airborne agents and other xúc, hay g n nhi u tác nhân khí hay cácsubstances. ch t khác.Multiple Use: Use of land for more than one ða ng d ng: Vi c s d ng ñ t cho nhi upurpose; e.g., grazing of livestock, watershed m c ñích; ví d , vi c cho gia súc ăn c , b oand wildlife protection, recreation, and timber v ñư ng phân nư c và ñ ng v t hoang dã,production. Also applies to use of bodies of tái t o và s n xu t g . Cũng áp d ng cho vi cwater for recreational purposes, fishing, and s d ng th nư c nh m m c ñích gi i trí,water supply. nuôi cá, và cung c p nư c.Multistage Remote Sensing: A strategy for C m nh n t xa ña giai ño n: Chi n lư clandscape characterization that involves kh c h a c nh quan bao g m vi c thu th p vàgathering and analyzing information at several phân tích thông tin theo m c thang ñ a lý,geographic scales, ranging from generalized x p t m c ñ t ng quát chi ti t c p qu clevels of detail at the national level through high gia ñ n m c ñ cao chi ti t c p ñ a phương.levels of detail at the local scale.Municipal Discharge: Discharge of effluent X th i ñô th : S thoát nư c th i t nhàfrom waste water treatment plants which receive máy x lý nư c th i, là nơi ti p nh n ngu nwaste water from households, commercial nư c th i t các h dân cư, cơ s thương m iestablishments, and industries in the coastal và các nhà máy công nghi p n m trong lưudrainage basin. Combined sewer/separate storm v c thoát nư c vùng duyên h i. Dòng nư coverflows are included in this category. c ng h n h p hay dòng ñ y tràn riêng l cũng thu c lo i này.Municipal Sewage: Wastes (mostly liquid) Nư c th i ñô th : Ch t th i, ch y u là ch torginating from a community; may be composed l ng, b t ngu n t c ng ñ ng dân cư, có thof domestic wastewaters and/or industrial bao g m ch t th i sinh ho t và/ho c ch t th idischarges. công nghi p. 126
  • 127. Municipal Sludge: Semi-liquid residue Bùn ñ c ñô th : C n bán l ng còn sót l i sauremaining from the treatment of municipal water quá trình x lý nư c và nư c th i ñô th .and wastewater.Municipal Solid Waste: Common garbage or Ch t th i r n ñô th : Rác bã thông thư ngtrash generated by industries, businesses, sinh ra t nhà máy công nghi p, cơ s kinhinstitutions, and homes. doanh, cơ quan hay h dân.Mutagen/Mutagenicity: An agent that causes a Bi n ñ i gen: M t tác nhân gây nên bi n ñ ipermanent genetic change in a cell other than di truy n vĩnh vi n cho m t t bào thay vìthat which occurs during normal growth. bi n ñ i trong th i kỳ tăng trư ng t nhiên.Mutagenicity is the capacity of a chemical or Bi n ñ i gen là kh năng c a m t tác nhânphysical agent to cause such permanent changes. hoá lý gây ra nh ng bi n ñ i vĩnh vi n.NNational Ambient Air Quality Standards Tiêu chu n qu c gia v ch t lư ng không(NAAQS): Standards established by EPA that khí bao quanh: Nh ng tiêu chu n ch tapply for outdoor air throughout the country. lư ng không khí ngoài tr i EPA quy ñ nh(See: criteria pollutants, state implementation áp d ng trên toàn qu c. (Xem: ch t gây ôplants, emissions trading.) nhi m tiêu chu n, k ho ch th c thi ti u bang, mua bán phóng th i.)National Emissions Standards for Hazardous Tiêu chu n qu c gia v phóng th i ch t ôAir Pollutants (NESHAPS): Emissions nhi m nguy h i: Tiêu chu n ch t th i dostandards set by EPA for an air pollutant not EPA ñ t ra, áp d ng ñ i v i ch t gây ô nhi mcovered by NAAQS that may cause an increase không có trong qui ñ nh NAAQS, có khin fatalities or in serious, irreversible, or năng tăng nguy cơ t vong hay nh ng ch ngincapacitating illness. Primary standards to b nh nguy hi m, không th ñi u tr ñư cprotect human health, secondary standards to ho c làm m t kh năng. Tiêu chu n chínhprotect public welfare (e.g.. building facades, y u nh m b o v s c kh e con ngư i, tiêuvisibility, crops, and domestic animals). chu n th y u nh m b o v l i ích ngư i dân (m t ti n toà nhà, t m nhìn, hoa màu, gia súc).National Environmental Performance Th a thu n qu c gia v h p tác ho t ñ ngPartnership Agreements: System that allows môi trư ng: H th ng cho phép các bang cóstates to assume greater responsibility for nhi u trách nhi m hơn trong vi c th c hi nenvironmental programs based on their relative các chương trình v môi trư ng d a trên khability to execute them. năng thi hành tương ng.National Estuary Program: A program Chương trình c a sông qu c gia: M testablished under the Clean Act Amendments of chương trình ñư c l p ra theo ði u kho n b1987 to develop and implement conversation and sung c a ð o lu t không khí s ch năm 1987management plans for protecting estuaries and nh m phát tri n và th c hi n các k ho chrestoring and maintaining their chemical, qu n lý và ñ i tho i ñ b o v c a sông, ph cphysical, and biological integrity, as well as h i và duy trì s nguyên v n mang tính hoácontrolling point and no point pollution sources. lý sinh, cũng như ñi m c n ki m soát và 127
  • 128. không có ngu n ô nhi m ñi m nào.National Municipal Plan: A policy created in K ho ch ñô th qu c gia: Chính sách ñư c1984 by EPA and the states in 1984 to bring all EPA và các bang ñưa ra vào năm 1984 nh mpublicly owned treatment works (POTWs) into ñ t các cơ s x lý thu c s h u toàn dâncompliance with Clean Water Act requirements. dư i nh ng qui ñ nh c a ð o lu t nư c s ch.National Oil and Hazardous Substances K ho ch ñ t xu t qu c gia ñ i v i ch tContingency Plan (NOHSCP/NCP): The nguy h i và d u khí: Quy ñ nh liên bangfederal regulation that guides determination of hư ng d n vi c nh t ñ nh ph i làm s ch m tthe sites to be corrected under both the ñ a ñi m theo chương trình c a SuperfundSuperfund program and the program to prevent l n chương trình phòng tránh và ki m soátor control spills into surface waters or elsewhere. v t loang trên nư c m t và các nơi khác.National Pollutant Discharge Elimination H th ng kh th i ch t ô nhi m qu c gia:System (NPDES): A provision of the Clean M t ñi u kho n trong ð o lu t nư c s chWater Act which prohibits discharge of c m th i các ch t gây ô nhi m vào ngu npollutants into waters of the United States unless nư c c a M tr phi có m t gi y phép ñ ca special permit is issued by EPA, a state, or, bi t do EPA, ti u bang hay nh ng nơi ñư cwhere delegated, a tribal government on an y quy n như chính quy n thi u s trongIndian reservation. vùng ñ t b o t n c a ngư i da ñ c p.National Priorities List (NPL): EPA’s list of Danh sách ưu tiên c p qu c gia (NPL): Làthe most serious uncontrolled or abandoned danh sách do EPA ñưa ra, xác ñ nh nh nghazardous waste sites identified for possible ñ a ñi m có ch t th i nguy h i không ñư clong-term remedial action under Superfund. The ki m soát ho c b b hoang m c nghiêmlist is based primarily on the score a site receives tr ng nh t. Nh ng nơi này s ñư c c i t ofrom the Hazard Rank System. EPA is required lâu dài theo chương trình Superfund. Danhto update the NPL at least once a year. A site sách ch y u d a trên s ñi m mà m t nơimust be on the NPL to receive money from the nh n ñư c trong H th ng phân lo i ñ nguyTrust Fund for remedial action. hi m, ñư c EPA c p nh t ít nh t m t l n m i năm. M t nơi ph i có tên trong NPL m i nh n ñư c kinh phí cho các ho t ñ ng tr li u t qu Trust.National Respond Team (NRT): ð i ph n ng qu c gia (NRT): ð i di n tRepresentatives of 13 federal agencies that, as a 13 bang ph i h p thành m t ñ i ñ h p tácteam, coordinate federal responses to nationally v i ñ i ng c u liên bang trong nh ng v ôsignificant incidents of pollution – an oil spill, a nhi m l n mang tính qu c gia – như ñ d u,major chemical release, or a Superfund response th i hoá ch t hay hành ñ ng ph n ngaction –and provide advice and technical Superfund – và ñưa ra l i khuyên, cung c passistance to the responding agency(ies) before s h tr v m t k thu t cho các cơ quan h iand during a response action. ñáp trư c và trong su t quá trình ph n ng.National Response Center: The federal Trung tâm ph n ng qu c gia: Trung tâmoperations center that receives notifications of all ho t ñ ng liên bang ti p nh n khai báo v t treleases of oil and hazardous substances into the c các v th i d u và ch t nguy h i vào môienvironment; open 24 hours a day, is operated by trư ng. Trung tâm ho t ñ ng 24/24 và ñư cthe U.S. Coast Guard, which evaluates all reports ð i b o v b bi n M ñi u hành. ð i này s 128
  • 129. and notifies the appropriate agency. xem xét t t c b n báo cáo và thông báo ñ n các cơ quan có liên quan.National Secondary Drinking Water Quy ñ nh qu c gia v nư c u ng th c p:Regulations: Commonly referred to as Thư ng ñư c dùng v i tên là NSDWPs.NSDWPs.Navigable Waters: Traditionally, water Th y ph n tàu bè có th lưu thông: Khusufficiently deep and wide for navigation by all, v c nư c có ñ sâu và ñ r ng b o ñ m choor specified vessels; such waters in the United vi c lưu thông c a t t c các phương ti n,States come under federal jurisdiction and are ñ c bi t là tàu thuy n l n; nh ng lu ng nư cprotected by certain provisions of the Clean như th M ñư c qui ñ nh b i pháp kí liênWater Act. bang và ñư c b o v b i nh ng ñi u kho n nh t ñ nh v ð o lu t nư c s ch.Necrosis: Death of plant or animal cells or Ho i t : Mô th c v t hay t bào ñ ng v t ñãtissues. In plants, necrosis can discolor stems or ch t. ð i v i th c v t, ho i t có th làm b cleaves or kill a plant entirely. màu cu ng, lá ho c cũng có th làm ch t toàn b cây.Negotiations (Under Superfund): After B n thương lư ng (theo chương trìnhpotentially responsible parties are identified for a Superfund): Sau khi xác ñ nh các bên có thsite, EPA coordinates with them to reach a ch u trách nhi m m t nơi nào ñó, EPA ssettlement that will result in the PRP paying for ph i h p v i h ñ ñưa ra cách gi i quy t.or conducting the cleanup under EPA V i cách gi i quy t này, PRP s th c hi nsupervision. If negotiations fail, EPA can order vi c làm s ch ho c chi tr cho vi c làm s chthe PRP to conduct the cleanup or EPA can pay này dư í s ki m soát c a EPA. N u vi cfor the cleanup using Superfund monies and then thương lư ng không thành công, EPA có thsue to recover the costs. l nh cho PRP th c hi n vi c d n d p ch t th i hay EPA có th dùng ti n chương trình Superfund thanh toán cho vi c d n s ch sau ñó kh i ki n ñ thu h i s ti n ñã chi.Nematocide: A chemical agent which is Thu c di t giun tròn: M t tác nhân hoá h cdestructive to nematodes. dùng ñ di t giun tròn.Nephelometric: Method of measuring turbidity Phương pháp ño ñ ñ c: Phương pháp ñoin a water sample by passing light through the ñ v n ñ c trong m t m u nư c b ng cáchsample and measuring the amount of the light cho ánh sáng xuyên qua m u nư c ñó và ñothat is deflected. lư ng ánh sáng b khúc x .Netting: A concept in which all emissions M ng lư i: Là m t khái ni m dùng ñ ch t tsources in the same area that owned or controlled c nh ng ngu n ch t khác nhau trong cùngby a single company are treated as one large m t khu v c do m t công ty duy nh t s h usource, thereby allowing flexibility in controlling hay qu n lí, ñư c tính như m t ngu n l n, doindividual sources in order to meet a single ñó có th linh ñ ng trong vi c qu n lí t ngemissions standard. (See: bubble) ngu n riêng ñ phù h p v i nh ng tiêu chu n phóng th i ñơn. (Xem: s s i tăm) 129
  • 130. Neutralization: Decreasing the acidity or S trung hòa: Vi c gi m n ng ñ axít hayalkalinity of a substance by adding alkaline or ki m c a m t dung d ch b ng cách cho thêmacidic materials, respectively. dung d ch ki m hay axít.New Source: Any stationary source built or Ngu n m i: B t kì ngu n c ñ nh nào ñư cmodified after publication of final or proposed xây d ng hay b sung sau khi nh ng quyregulations that prescribe a given standard of ñ nh v tiêu chu n ho t ñ ng ñã ñư c ñưa ra.performance.New Source Performance Standards (NSPS): Tiêu chu n ho t ñ ng ngu n m i: Nh ngUniform national EPA air emission and water tiêu chu n th ng nh t c p qu c gia c a EPAeffluent standards which limit the amount of v phóng th i vào không khí và x th i vàopollution allowed from new sources or from ngu n nư c. Nh ng tiêu chu n này gi i h nmodified existing sources. lư ng ô nhi m cho phép th i ra t nh ng ngu n m i hay t nh ng ngu n hi n có ñư c b sung.New Source Review (NSR): A Clean Air Act B n xem xét ngu n th i m i: ð o lu trequirement that State Implementation Plans không khí s ch yêu c u K ho ch th c thimust include a permit review that applies to the ti u bang ph i bao g m b n xem xét gi yconstruction and operation of new and modified phép dành cho vi c xây d ng và ho t ñ ngstationary sources in nonattainment areas to c a nh ng ngu n c ñ nh m i hay b sungensure attainment of national ambient air quality trong vùng không ñ t ñ b o ñ m s ñ t tiêustandards. chu n qu c gia v ch t lư ng không khí bao quanh.Nitrate: A compound containing nitrogen that Nitrat: M t h p ch t ch a nitơ t n t i trongcan exist in the atmosphere or as a dissolved gas khí quy n hay dư i d ng khí hòa tan trongin water and which can have harmful effects on nư c, có h i cho ngư i và ñ ng v t. Nitrathumans and animals. Nitrates in water can cause trong nư c có th gây ra nh ng b nh nguysevere illness in infants and domestic animals. A hi m cho tr em và gia súc. Nitrat là m t ch tplant nutrient and inorganic fertilizer, nitrate is dinh dư ng cho cây tr ng và là m t lo i phânfound in septic systems, animal feed lots, vô cơ, nó ñư c tìm th y trong h th ng tagricultural fertilizers, manure, industrial waste ho i, bãi chăn th ñ ng v t, trong phân bónwaters, sanitary landfills, and garbage dumps. nông nghi p, phân bón, nư c th i công nghi p, bãi rác v sinh và rác nhà b p.Nitric Oxide (NO): A gas formed by Oxit nitric (NO): Khí ñư c t o thành b icombustion under high temperature and high quy trình ñ t cháy nhi t ñ cao và áp su tpressure in an internal combustion engine; it is l n trong ñ ng cơ ñ t trong; dư i tác ñ ngconverted by sunlight and photochemical c a ánh sáng và quy trình quang hóa trongprocesses in ambient air to nitrogen oxide. NO is không khí bao quanh, nó ñư c chuy n hoáa precursor of ground-level ozone pollution, or thành oxit nitơ. NO là thành ph n báo trư csmog. cho s ô nhi m t ng ôzôn hay hi n tư ng khói mù.Nitrification: The process whereby ammonia in Nitrat hóa: Quá trình oxi hóa amôniac cówastewater is oxidized to nitrite and then to trong nư c th i thành axit nitric r i thànhnitrate by bacterial or chemical reactions. nitrat do ph n ng hóa h c hay ph n ng vi khu n. 130
  • 131. Nitrite: 1. An intermediate in the process of Nitrit:1. M t giai ño n trung gian c a quánitrification. 2. Nitrous oxide salts used in food trình nitrat. 2. Mu i oxit nitơ ñư c dùngpreservation. trong b o qu n th c ph m.Nitrogen Dioxide (NO2): The result of nitric Nitơ dioxit: Là k t qu c a s k t h p oxitoxide combining with oxygen in the atmosphere; nitrit và oxi trong khí quy n; thành ph nmajor component of photochemical smog. chính c a khói mù quang hoá.Nitrogen Oxide (NOx): The result of Oxit nitơ (NOx): Ch t thu ñư c t nh ngphotochemical reactions of nitric oxide in ph n ng quang hóa c a oxit nitric trongambient air; major component of photochemical không khí; là thành ph n chính c a khóismog. Product of combustion from transportation mù quang hóa. Chúng còn là s n ph mand stationary sources and a major contributor to c a vi c ñ t cháy t ngu n phát sinh cthe formation of ozone in the troposphere and to ñ nh hay di ñ ng và là nhân t chính trongacid deposition. s hình thành ôzôn h t ng khí quy n và trong s l ng t axit.Nitrogenous Wastes: Animal or vegetable Ch t th i ch a nitơ: Ch t th i t ñ ng th cresidues that contain significant amounts of v t có ch a nhi u nitơ.nitrogen.Nitrophenols: Synthetic organo-pesticides Nitơphenol: Thu c tr sâu h u cơ t ng h pcontaining carbon, hydrogen, nitrogen, and có ch a cacbon, hiñrô, nitơ và ôxi.oxygen.No Further Remedial Action Planned: Không có hành ñ ng c i t o nào ñư cDetermination made by EPA following a v ch ra: D a vào b n ñánh giá sơ b , EPApreliminary assessment that a site does not pose quy t ñ nh m t ñ a ñi m không n m tronga significant risk and so requires no further m c nguy h i nghiêm tr ng, và vì th khôngactivity under CERCLA. c n ñ n các ho t ñ ng c i t o cao hơn theo ð o lu t CERCLA.No Observable Adverse Effect Level M c tác h i không quan sát ñư c(NOAEL): An exposure level at which there are (NOAEL): Là m t m c phơi nhi m t i ñóno statistically or biologically significant không có s gia tăng th ng kê hay sinh h cincreases in the frequency or severity of adverse ñáng k v t n s tác h i hay ñ nghiêmeffects between the exposed population and its tr ng gi a s dân b nhi m b nh và s ki mappropriate control; some effects may be soát thích h p; là m t s tác ñ ng sinh ra t iproduced at this level, but they are not m c này nhưng không ñư c xem là có h iconsidered as adverse, or as precursors to hay ti n t báo trư c tác h i. Trong m t thíadverse effects. In an experiment with several nghi m v i vài m c tác h i không quan sátNOAELs, the regulatory focus is primarily on ñư c, tiêu ñi m ñi u ti t ch y u d a trênthe highest one, leading to the common usage of m c cao nh t, t ñó d n ñ n vi c dùng thu tthe term NOAEL as the highest exposure ng NOAEL như m t m c phơi nhi m caowithout adverse effects. nh t không có h i.No Till: Planting crops without prior seedbed Không cày: Vi c tr ng cây không có spreparation, into an existing cover crop, sod, or chu n b lu ng trư c lên l p ñ t bao ph ,crop residues, and eliminating subsequent tillage tr ng c hay l p ñ t sau mùa v , và b ñioperations. nh ng ho t ñ ng cày b a theo sau. 131
  • 132. Noble Metal: Chemically inactive metal such as Kim lo i quý: Nh ng kim lo i trơ v hóagold; does not corrode easily. tính như vàng; không d b ăn mòn.Non-Point Sources: Diffuse pollution sources Ngu n ô nhi m không t p trung: Nh ng(i.e., without a single point of origin or not ngu n gây ô nhi m khu ch tán (nghĩa làintroduced into a receiving stream from a không b t ngu n t m t ñi m nh t ñ nh ho cspecific outlet). The pollutants are generally không ñư c th i vào dòng thu nh n t m tcarried off the land by storm water. Common ngu n th i c th ). Thư ng các ch t gây ônon-point sources are agriculture, forestry, nhi m s b lũ cu n ñi. Ngu n ô nhi murban, mining, construction, dams, channels, không t p trung thông thư ng ñ n t nôngland disposal, saltwater intrusion, and city nghi p, r ng, ñô th , khai m , xây d ng, ñ p,streets. kênh, x lý ñ t, ng p m n và ñư ng ñô th .Non-Aqueous Phase Liquid (NAPL): Ch t l ng không pha nư c: Ch t gây ôContaminants that remain undiluted as the nhi m gi nguyên tr ng thái không pha loãngoriginal bulk liquid in the subsurface, e.g., như m t l p ch t l ng nguyên ch t l pspilled oil. (See: free product.) dư i b m t, vd như l p d u loang. (Xem: s n ph m t do)Non-Binding Allocations of Responsibility S phân chia trách nhi m không trói(NBAR): A process for EPA to propose a way bu c: Ti n trình trong ñó EPA ñ ra m tfor potentially responsible parties to allocate phương cách cho các bên có kh năng ch ucosts among themselves. trách nhi m nh m phân ñ nh chi phí gi a h .Non-Compliance Coal: Any coal that emits Than không tuân th : B t kỳ lo i than nàogreater than 3.0 pounds of sulfur dioxide per th i ra hơn 3,0 pound sulfur dioxít m i ñơnmillion Btu when burned. Also known as high- v nhi t lư ng Anh khi cháy. Cũng ñư c bi tsulfur coal. ñ n như than sulfur cao.Non-Community Water System: A public H th ng c p nư c phi c ng ñ ng: M t hwater system that is not a community water th ng c p nư c công c ng, không ph i hsystem; e.g., the water supply at a camp site or th ng nư c c ng ñ ng, ch ng h n nư c cungnational park. c p cho khu v c c m tr i hay công viên qu c gia.Non-Contact Cooling Water: Water used for Nư c làm mát không ti p xúc: Nư c dùngcooling which does not come into direct contact ñ làm mát mà không ti p xúc tr c ti p v iwith any raw material, product, byproduct, or b t kỳ v t li u thô, s n ph m, s n ph m phwaste. hay ch t th i nào.Non-Conventional Pollutant: Any pollutant not Nh ng ch t gây ô nhi m m i: B t kỳ ch tstatutorily listed of which is poorly understood gây ô nhi m nào không có trong danh sáchby the scientific community. lu t ñ nh mà không ñư c gi i khoa h c n m rõ.Non-degradation: An environmental policy S không suy bi n: M t chính sách môiwhich disallows any lowering of naturally trư ng không cho phép s h th p ch t lư ngoccurring quality regardless of preestablished t nhiên ñang có b t k nh ng tiêu chu n s chealth standards. kh e ñã ñư c thi t l p trư c. 132
  • 133. Non-Ferrous Metals: Nonmagnetic metals such Kim lo i không ch a s t: Là nh ng kimas aluminum, lead, and copper. Products made lo i không có t tính như nhôm, chì và ñ ng.all or in part from such metals include M t ph n hay toàn b s n ph m ñư c làm tcontainers, packaging, appliances, furniture, nh ng kim lo i nêu trên như thùng ch a, baoelectronic equipment and aluminum foil. bì, thi t b , ñ ph tùng, thi t b ñi n t và lá nhôm.Non-ionizing Electromagnetic Radiation: 1. Phóng x ñi n t không ion hoá: 1. Nh ngRadiation that does not change the structure of phóng x làm nóng mô và gây ra nh ng tácatoms but does heat tissue and may cause ñ ng sinh h c có h i m c dù không làm thayharmful biological effects. 2. Microwaves, radio ñ i c u trúc nguyên t . 2. Sóng vi-ba, sóngwaves, and low-frequency electromagnetic fields radio, trư ng ñi n t t n s th p thu c ñư ngfrom high-voltage transmission lines. truy n cao th .Non-Methane Hydrocarbon (NMHC): The Hydrocacbon không có metan: Toàn b cácsum of all hydrocarbon air pollutants except ch t gây ô nhi m không khí có hydrocacbonmethane; significant precursors to ozone ngo i tr metan; là ti n t quan tr ng cho sformation. hình thành t ng ozone.Non-Methane Organic Gases (NMOG): The Khí h u cơ không có metan: Toàn b cácsum of all organic air pollutants, excluding ch t gây ô nhi m không khí ngo i tr metan;methane; they account for aldehydes, ketones, bao g m andehyt, xêtôn, rư u và các ch t ôalcohols, and other pollutants that are not nhi m khác không ph i hydrocarbon nhưnghydrocarbons but are precursors of ozone. là ti n t c a t ng ôzôn.Non-potable: Water that is unsafe or unpalatable Không u ng ñư c: Nư c không an toàn hayto drink because it contains pollutants, không thích h p ñ u ng vì ch a ch t ôcontaminants, minerals, or infective agents. nhi m, ch t phóng x , khoáng ch t hay nh ng tác nhân lây nhi m.Non-Road Emissions: Pollutants emitted by Phát th i t ñ ng cơ không lưu thôngcombustion engines on farm and construction ñư ng b : Ch t gây ô nhi m ñư c th i ra tequipment, gasoline-powered lawn and garden nh ng ñ ng cơ ñ t trong nông tr i, thi t bequipment, and power boats and outboard xây d ng, d ng c làm vư n và máy c t cmotors. ch y b ng xăng, t xu ng máy và ñ ng cơ g n ngoài tàu.Non-Transient Non-Community Water H th ng c p nư c phi c ng ñ ng lâu dài:System: A public water system that regularly H th ng nư c công c ng ph c v thư ngserves at least 25 of the same non-resident xuyên cho ít nh t m i ngày 25 ngư i khôngpersons per day for more than six months per ph i dân ñ a phương trong hơn 6 tháng m iyear. năm.Non-discharging Treatment Plant: A treatment Nhà máy x lý không th i: M t nhà máy xplant that does not discharge treated wastewater lý không th i nư c ñã ñư c x lý ra sônginto any stream or river. Most are pond systems su i. Ph n l n là các h th ng ao h , th ithat dispose of the total flow they receive by toàn b nư c nh n ñư c b ng cách chomeans of evaporation or percolation to chúng b c hơi hay ng m xu ng nư c ng mgroundwater, or facilities that dispose of their ho c b ng nh ng thi t b phân h y nư c th ieffluent by recycling or reuse (e.g., spray thông qua tái sinh hay tái s d ng (như dùngirrigation or groundwater discharge). trong tư i tiêu phun hay th i vào nư c 133
  • 134. d ng (như dùng trong tư i tiêu phun hay th i vào nư c ng m).Nonfriable Asbestos- Containing Materials: V t li u ch a amiăng khó v : B t kỳ v tAny material containing more than one percent li u nào có ch a hơn 1% amiăng (ñư c xácasbestos (as determined by Polarized Light ñ nh b i kính hi n vi ánh sáng phân c c) màMicroscopy) that, when dry, cannot be crumbled, khi khô, không v v n hay bi n thành b t khipulverized, or reduced to powder by hand b bóp b ng tay.pressure.Nonhazardous Industrial Waste: Industrial Ch t th i công nghi p không nguy h i:process waste in wastewater not considered Ch t th i quy trình công nghi p có trongmunicipal solid waste or hazardous waste under nư c th i khác v i ch t th i r n ñô th hayRCRA. ch t th i nguy h i theo qui ñ nh c a ð o lu t RCRA.Notice of Deficiency: An EPA request to facility Thông cáo v s thi u sót: EPA yêu c u chowner or operator requesting additional hay nhà khai thác phương ti n ph i cung c pinformation before a preliminary decision on a ñ y ñ thông tin trư c khi ra quy t ñ nh sơpermit application can be made. b cho phép s d ng m t phương ti n nào ñó.Notice of Intent to Deny: Notification by EPA Thông cáo tuyên b ph nh n: EPA ñưa raof its preliminary intent to deny a permit thông cáo ph nh n vi c cho phép s d ng ñãapplication. ñư c ñưa ra trư c ñó.Notice of Intent to Cancel: Notification sent to Thông cáo tuyên b hu b : EPA g i thôngregistrants when EPA decides to cancel cáo quy t ñ nh hu b vi c ñăng kí cho m tregistration of a product containing a pesticide. s n ph m có ch a thu c tr sâu.Notice of Intent to Suspend: Notification sent Thông cáo tuyên b ñình ch : EPA g ito a pesticide registrant when EPA decides to thông cáo ñ n nơi ñăng ký thu c tr sâususpend product sale and distribution because of quy t ñ nh ñình ch vi c phân ph i hay bánfailure to submit requested data in a timely s n ph m vì ñã không cung c p nh ng dand/or acceptable manner, or because of li u ñư c ñòi h i theo ñúng th i h n qui ñ nhimminent hazard. (See: emergency suspension.) hay vì tính nguy h i c a s n ph m. (Xem: ñình ch kh n c p)Nuclear Reactors and Support Facilities: Lò ph n ng h t nhân và các thi t b hUranium mills, commercial power reactors, fuel tr : Nhà máy urani, lò ph n ng năng lư ngreprocessing plants, and uranium enrichment thương m i, nhà máy tái x lý d u và nh ngfacilities. thi t b làm giàu urani.Nuclear Winter: Prediction by some scientists Mùa ñông h t nhân: Các nhà khoa h c dthat smoke and debris rising from massive fires ñoán r ng khói và m nh v sinh ra t nh ngof a nuclear war could block sunlight for weeks ñám cháy l n trong m t cu c chi n tranh h tor months, cooling he earth’s surface and nhân có th ngăn ánh sáng trong nhi u tu nproducing climate changes that could, for hay nhi u tháng, làm ngu i b m t trái ñ t vàexample, negatively affect world agricultural and thay ñ i khí h u, vd như tác ñ ng x u ñ nweather patterns. ki u th i ti t hay nông nghi p th gi i.Nuclide: An atom characterized by the number Nuclid: M t nguyên t ñư c xác ñ nh t s 134
  • 135. or protons, neutrons, and energy in the nucleus.Nutrient: Any substance assimilated by living Ch t dinh dư ng: Là b t kỳ ch t gì ñư cthings that promotes growth. The term is sinh v t h p th ñ phát tri n. Thu t nggenerally applied to nitrogen and phosphorus in thư ng ñư c áp d ng cho nitơ và ph t pho cówastewater, but also applied to other essential trong nư c th i, nó cũng ñư c dùng cho cácand trace elements. ch t quan tr ng khác.Nutrient Pollution: Contamination of water Ô nhi m ch t dinh dư ng: S nhi m b nresources by excessive inputs of nutrients. In các ngu n nư c do ch a quá nhi u ch t dinhsurface waters, excess algal production is a dư ng. Trong nư c m t, vi c có quá nhi umajor concern. t o cũng là m t v n ñ .OOcean Discharge Waiver: A variance from Bãi b vi c th i xu ng bi n: Thay ñ i trongClean Water Act requirements for discharges yêu c u c a Lu t nư c s ch ñ i v i ch t th iinto marine waters. vào nư c bi n.Odor Threshold: The minimum odor of a water Ngư ng mùi: Mùi nh t nh t c a m u nư cor air sample that can just be detected after hay m u không khí ñư c nh n bi t sau khisuccessive dilutions with odorless water. Also pha loãng liên t c v i nư c không mùi. Còncalled threshold odor. ñư c g i là mùi ngư ng.OECD Guidelines: Testing guidelines prepared Hư ng d n OECD: Nh ng hư ng d n so nby the organization of Economic and th o ngh ñ nh thư v nghiên c u ñ c h c,Cooperative Development of the United Nations. tình tr ng môi trư ng … do T ch c phátThey assist in preparation of protocols for tri n h p tác kinh t thu c Liên h p qu c ñưastudies of toxicology, environmental fate, etc. ra.Off-Site Facility: A hazardous waste treatment, Trang thi t b ngo i vi: Khu v c h y b ,storage or disposal area that is located away from tàng tr hay x lý ch t th i nguy h i ñư c ñ tthe generating site. cách xa nơi sinh ra ch t th i.Office Paper: High grade papers such as copier Gi y văn phòng: Là nh ng lo i gi y cao c ppaper, computer printout, and stationary almost như gi y photocopy, gi y in và nh ng lo ientirely made of uncoated chemical pulp, gi y ñư c làm t b t gi y hóa h c, m c dùalthough some ground wood is used. Such waste có pha ít b t g . Là nh ng lo i rác th i ra tis also generated in homes, schools, and trư ng h c, nhà dân và nh ng nơi khác.elsewhere.Offsets: A concept whereby emissions from Bù l : Ch t th i t các ngu n c ñ nh m iproposed new or modified stationary sources are hay b sung, ñư c cân b ng nh gi m b t khíbalanced by reductions from existing sources to th i t i các ngu n hi n t i nh m n ñ nh toànstabilize total emissions. (See: Emissions b lư ng phát th i. (Xem: buôn bán phóngTrading) th i).Offstream Use: Water withdrawn from surface S d ng ngo i dòng: Nư c l y t ngu n 135
  • 136. or groundwater sources for use at another place.Oil and Gas Waste: Gas and oil drilling muds, Ch t th i d u khí: Khí và bùn d u khoan,oil production brines, and other waste associated nư c bi n ch a d u và ch t th i khác có liênwith exploration for, development and quan ñ n vi c thăm dò ñ phát tri n và s nproduction of crude oil or natural gas. xu t d u thô hay khí thiên nhiên.Oil Desulfurization: Widely used Phương pháp kh lưu huỳnh trong d u:precombustion method for reducing sulfur Phương pháp ñ t trư c ñư c s d ng r ngdioxide emissions from oil-burning power plants. rãi ñ gi m lư ng khí th i SO2 t các nhàThe oil is treated with hydrogen, which removes máy ñi n ch y b ng d u. D u ñư c x lý v isome of the sulfur by forming hydrogen sulfide hyñro ñ kh m t ph n lưu huỳnh b ng cáchgas. t o ra h p ch t khí hyñrô sunfit.Oil Fingerprinting: A method that identifies L y d u d u: Là m t phương pháp xác ñ nhsources of oil and allows spills to be traced their ngu n d u b ng cách cho d u ch y ñ l nsource. theo d u v t d n ñ n ngu n d u.Oil Spill: An accidental or intentional discharge D u loang: S th i d u vô tình hay h u ýof oil which reaches bodies of water. Can be vào các th nư c. Có th ñư c ki m soátcontrolled by chemical dispersion, combustion, b ng s phân tán hóa h c, ñ t cháy, ngăn cơmechanical containment, and/or adsorption. h c, hay hút th m. D u tràn t các b ch aSpills from tanks and pipelines can also occur và ng d n có th xu t hi n ngoài th nư c,away from water bodies, contaminating the soil, làm ô nhi m ñ t tr ng, thâm nh p vào hgetting into sewer systems and threatening th ng c ng rãnh và ñe do các ngu n nư cunderground water sources. ng m.Oligotrophic Lakes: Deep clear lakes with few H b n dư ng: H sâu ch a ít ch t dinhnutrients, little organic matter and a high dư ng, ch t h u cơ và có n ng ñ ôxi hòadissolved-oxygen level. tan cao.On-site Facility: A hazardous waste treatment, Phương ti n t i ch : Khu v c h y b , tàngstorage or disposal area that is located on the tr hay x lí ch t th i nguy h i ñư c ñ t t igenerating site. nơi sinh ra ch t th i.Onboard Controls: Devices placed on vehicles Ki m soát bên trong: Là nh ng thi t b ñ tto capture gasoline vapor during refueling and bên trong xe, dùng ñ gi hơi xăng trong su troute it to the engines when the vehicle is th i gian xe ti p nhiên li u. Lư ng hơi này sstarting so that it can be efficiently burned. ñư c ñưa vào ñ ng cơ khi xe kh i ñ ng ñ vi c ñ t cháy ñư c th c hi n có hi u qu .Onconogenicity: The capacity to induce cancer. Kh năng sinh ung thư: Kh năng gây ra ung thư.One-hit Model: A mathematical model based on Mô hình m t tác ñ ng: Mô hình toán h cthe biological theory that a single “hit” of some d a trên thuy t sinh h c r ng, tác ñ ng c aminimum critical amount of a carcinogen at a m t lư ng ch t gây ung thư t i h n t i thi ucellular target such as DNA can start an vào m t ñơn v t bào như ADN có th kh iirreversible series events leading to a tumor. ñ u cho m t lo t các thay ñ i làm phát tri n kh i u. 136
  • 137. Opacity: The amount of light obscured by ð ch n sáng: Lư ng ánh sáng b ch n l iparticulate pollution in the air; clear window do các h t ô nhi m trong không khí; m tglass has zero opacity, a brick wall is 100 kính c a s trong su t có ñ ch n sáng b ngpercent opaque. Opacity is an indicator of 0, tư ng g ch b ng 100%. ð ch n sáng làchanges in performance of particulate control ch s ch ra nh ng thay ñ i trong ho t ñ ngsystems. c a h th ng ki m soát h t.Open Burning: Uncontrolled fires in an open ð t ngoài tr i: Nh ng ñám cháy khôngdump. ki m soát ñư c m t bãi rác ngoài tr i.Open Dump: An uncovered site used for Bãi rác ngoài tr i: M t nơi ñ rác ngoài tr idisposal of waste without environmental không có s ki m soát môi trư ng. (Xem: bãicontrols. (See: dump). rác).Operable Unit: Term for each of a number of ðơn v ho t ñ ng: Thu t ng ch t ng ho tseparate activities undertaken as part of a ñ ng riêng l trong chương trình làm s chSuperfund site cleanup. A typical operable unit c a Superfund. M t ñơn v ho t ñ ng tiêuwould be removal of drums and tanks from the bi u có th là s d n d p thùng phuy và bsurface of a site. ch a ra kh i m t nơi nào ñó.Operating Conditions: Conditions specified in ði u ki n ho t ñ ng: Gi y phép theo RCRAa RCRA permit that dictate how an incinerator ñưa ra nh ng ñi u ki n v cách th c ho tmust operate as it burns different waste types. A ñ ng c a m t lò ñ t khi nó tiêu h y nhi utrial burn is used to identify operating conditions lo i rác khác nhau. ð t th dùng ñ xác ñ nhneeded to meet specified performance standards. ñi u ki n phù h p v i nh ng tiêu chu n ho t ñ ng c th .Operation and Maintenance: 1. Activities Ho t ñ ng và b o dư ng: 1. Là nh ng ho tconducted after a Superfund site action is ñ ng ti n hành sau khi hành ñ ng c i t o ñ acompleted to ensure that the action is effective. ñi m Superfund ñư c hoàn t t ñ b o ñ m2. Actions taken after construction to ensure that hành ñ ng ñó có hi u qu . 2. Ho t ñ ng theofacilities constructed to treat wastewater will be dõi các công trình xây d ng ñ ch c r ngproperly operated and maintained to achieve nh ng trang thi t b xây d ng ñ x lý nư cnormative efficiency levels and prescribed th i s ho t ñ ng ñúng và ñư c b o dư ngeffluent limitations in an optimum manner. 3. ñáp ng nh ng m c hi u qu tiêu chu n vàOn-going asbestos management plan in a school nh ng gi i h n phát th i quy ñ nh m t cáchor other public building, including regular t i ưu. 3. K ho ch qu n lý amiăng ti p t cinspections, various methods of maintaining trư ng h c và công trình công c ng, bao g masbestos in place, and removal when necessary. ki m tra thư ng xuyên, các phương pháp khác nhau v b o dư ng amiăng t i ch và d n d p khi c n thi t.Operator Certification: Certification of Ch ng nh n ho t ñ ng: Ch ng nh n c aoperators of community and nontransient nhà qu n lý các h th ng nư c thu c ho cnoncommunity water systems, asbestos không thu c c ng ñ ng, các chuyên gia vspecialists, pesticide applicators, hazardous amiăng, ngư i ñăng ký thu c tr sâu, ngư iwaste transporter, and other such specialists as v n chuy n ch t th i nguy h i và các chuyênrequired by the EPA or a state agency gia khác theo như yêu c u c a EPA hay cơ 137
  • 138. implementing an EPA-approved environmental quan ti u bang ñang ti n hành m t chươngregulatory program. trình môi trư ng ñi u ti t ñư c s ñ ng ý c a EPA.Optimal Corrosion Control Treatment: An Phương pháp ki m soát g m mòn t i ưu:erosion control treatment that minimizes the lead S x lý g m mòn nh m gi m thi u n ng ñand copper concentrations at users taps while chì và ñ ng vòi nư c dùng ñ ng th i ñ malso ensuring that the treatment does not cause b o vi c x lý này không làm h th ng cungthe water system to violate any national primary c p nư c vi ph m các quy ñ nh qu c gia vdrinking water regulations. nư c u ng sơ c p .Oral Toxicity: Ability of a pesticide to cause Ch t ñ c truy n qua mi ng: Kh năng gâyinjury when ingested. h i c a thu c tr sâu khi con ngư i h p th ph i.Organic: 1. Referring to or derived from living H u cơ: 1. Thu c hay b t ngu n t cơ thorganism. 2. In chemistry, any compound s ng. 2. Trong hoá h c, là b t kỳ h n h pcontaining carbon. nào có ch a cacbon.Organic chemicals/ Compounds: Naturally Hoá ch t h u cơ/ H p ch t h u cơ: Nh ngoccurring (animal or plant-produced or synthetic) ch t t thiên nhiên (t ñ ng th c v t haysubstances containing mainly carbon, hydrogen, t ng h p) ch a nhi u cacbon, hidro, nitơ vànitrogen, and oxygen. oxi.Organic Matter: Carbonaceous waste contained Ch t h u cơ: Ch t th i ch a cacbon cóin plant or animal matter and originating from, trong ñ ng th c v t và ñư c th i ra t cácdomestic or industrial sources. khu công nghi p hay h gia ñình.Organism: Any form of animal or plant life. Sinh v t: B t kỳ hình thái nào c a ñ i s ng ñ ng th c v t.Organophosphates: Pesticides that contain Ph t phát h u cơ: Thu c tr sâu có ch aphosphorus; short-lived, but some can be toxic ph tpho, th i gian công hi u ng n nhưng m twhen first applied. vài lo i có ñ c ngay sau l n dùng ñ u tiên.Organophyllic: A substance that easily Organophyllic: M t ch t d dàng k t h pcombines with organic compounds. v i h p ch t h u cơ.Organotins: Chemical compounds used in anti- Organotins: H n h p h u cơ dùng trong sơnfoulant paints to protect the hulls of boats and ch ng rêu nh m b o v thân tàu, thuy n,ships, buoys, and pilings from marine organisms phao, c ch ng l i nh ng sinh v t dư i nư csuch as barnacles. như con hà.Original AHERA Inspection/ Original Ki m tra/ Ki m tra ngu n g c/ Ki m traInspection/ Inspection: Examination of school ngu n g c theo ð o lu t AHERA: B giáobuildings arranged by Local Education Agencies d c ñ a phương s s p x p cho các thanh trato identify asbestos-containing-materials, ñư c EPA u nhi m ti n hành ki m traevaluate their condition, and take samples of trư ng h c, xác ñ nh các ch t có ch amaterials suspected to contain asbestos; aminiăng, ñánh giá tình hình c a chúng vàperformed by EPA-accredited inspectors. l y m u nh ng ch t b nghi ng có ch a 138
  • 139. aminăng.Original Generation Point: Where regulated ði m phát sinh: Nơi ñ u tiên v t li u y tmedical or other material first becomes waste. quy ñ nh hay nh ng v t li u khác tr thành rác th i.Osmosis: The passage of a liquid from a weak S th m th u: Quá trình m t ch t l ng tsolution to a more concentrated solution across a dung d ch loãng chuy n ñ n dung d ch ñ csemipermeable membrane that allows passage of hơn qua m t l p màng bán th m ch chothe solvent (water) but not the dissolved solids. phép dung môi (nư c) ñi qua nhưng không cho ch t r n hoà tan ñi qua.Other Ferrous Metals: Recyclable metals from Nh ng kim lo i s t khác: Nh ng kim lo istrapping, furniture, and metal found in tires and có th tái sinh t dây ràng, ñ ñ c, kim lo iconsumer electronics but does not include metals trong bánh xe và nh ng v t d ng ñi n tfound in construction materials or cars, nhưng không bao g m kim lo i t nguyênlocomotives, and ships. (See: ferrous metals.) v t li u xây d ng, xe hơi, ñ u máy xe l a, tàu th y. (Xem: kim lo i ch a s t)Other glass: Recycable glass from furniture, Các lo i thu tinh khác: Là thu tinh có thappliances, and consumer electronics. Does not tái ch l i t ñ ñ c, trang thi t b , v t d nginclude glass from transportation products (cars, ñi n t . Không bao g m thu tinh l y t cáctrucks or shipping containers) and construction phương ti n giao thông (xe hơi, xe hàng hayor demolition debris. (See: glass) ki n hàng v n chuy n), t m nh v n c a công trình b phá h y hay xây d ng. (Xem: th y tinh).Other Nonferrous Metals: Recycable Nh ng kim lo i không ch a s t khác:nonferrous metas such as lead, copper, and zinc Nh ng kim lo i không ph i s t có th tái chfrom appliances, consumer electronics, and ñư c như chì, ñ ng, k m l y t thi t b , v tnonpackaging aluminum products. Does not d ng ñi n t và nh ng s n ph m nhôminclude nonferrous metals from industrial không ñóng gói. Không bao g m kim lo iapplications and construction and demolition không s t có trong các thi t b công nghi p,debris. (See: nonferrous metals.) m nh v n c a công trình b phá h y hay xây d ng.Other Paper: Recyclable paper from books, Gi y khác: Là nh ng lo i gi y có th ñư cthird-class mail, commercial printing, paper tái sinh t sách, gi y thư lo i ba, gi y in,towels, plates and cups; and other nonpackaging khăn, ñĩa, tách b ng gi y và gi y không ph ipaper such as posters, photographic papers, cards là bao bì khác như áp phích, gi y nh, thi p,and games, milk cartons, folding boxes, bags, h p s a b ng carton, h p x p, túi, gi y gói vàwrapping paper, and paperboard. Does not bìa c ng. Không bao g m gi y gói hay thùnginclude wrapping paper or shipping cartons. carton dùng trong v n chuy n.Other Plastics: Recyclable plastic from Nh a khác: Nh a có th tái sinh ñư c t cácappliances, eating utensils, plates, containers, thi t b , d ng c ăn, ñĩa, thùng ch a, ñ chơitoys, and various kinds of equipment. Does not và các thi t b khác. Nh a c ng như nguyêninclude heavy-duty plastics such as yielding li u s n xu t không ñư c x p vào lo i này.materials. 139
  • 140. Other Solid Waste: Recyclable nonhazardous Ch t th i r n khác: Ch t th i r n khôngsolid wastes, other than municipal solid waste, nguy h i có th tái sinh ñư c, ngoài ch t th icovered under Subtitle D of SARA. (See: solid r n ñô th ñư c nêu trong ph ñ D c a ð owaste.) lu t SARA. (Xem: ch t th i r n)Other Wood: Recyclable wood from furniture, G khác: G có th tái sinh ñư c t ñ g ,consumer electronics cabinets, and other v t d ng ñi n t và nh ng s n ph m gnonpackaging wood products. Does not include không ñóng gói khác. G x hay g cònlumber and tree stumps recovered from nguyên d ng ñư c d ra t nh ng công trìnhconstructions and demolition activities, and xây d ng hay toà nhà s p và rác th i côngindustrial process waste such as shavings and nghi p như dâm bào và mùn cưa không ñư csawdust. x p vào lo i này.Outdoor Air supply: Air brought into a building Ngu n cung c p khí bên ngoài: Không khífrom outside. ñư c mang t bên ngoài vào trong nhà.Outfall: The place where effluent is discharged C a c ng: Nơi dòng th i hòa vào ngu n ti pinto receiving waters. nh n.Overburden: Rock and soil cleared away before Ch t th i quá n ng: ð t ñá ñư c d n s chmining. trư c khi ñào.Overdraft: The pumping of water from a S vư t tích: Vi c bơm nư c t lưu v cgroundwater basin or aquifer in excess of the nư c ng m hay t ng ng m nư c nhi u hơnsupply flowing into the basin; results in a lư ng nư c ñ vào lưu v c, gây ra s c ndepletion or "mining" of the groundwater in the ki t nư c ng m trong lưu v c.basin.Overfire Air: Air forced into the top of an Khí vư t l a: Không khí ñư c ñ y vào ph nincinerator or boiler to fan the flames. trên c a lò thiêu hay n i hơi ñ th i l a.Overflow Rate: One or the guidelines for design Lưu t c vư t: M t trong nh ng nguyên t cor the setting tanks and clarifers in a treatment ch ñ o thi t k hay xây d ng b và b l cplant; used by plant operators to determine if trong nhà máy x lý; ñư c dùng b i các nhàtanks and clarifiers are over or under-used. qu n lý nhà máy ñ xác ñ nh xem li u b và b l c ñư c s d ng vư t m c hay dư i m c có th .Overland Flow: A land application technique Dòng ch y trên ñ t: Là k thu t ng d ngthat cleanses waste water by allowing it to flow ñ t ñ làm s ch nư c th i. Nư c th i s ñư cover a sloped surface. As the water flows over làm s ch b ng cách cho ch y qua m t b m tthe surface, contaminants are absorbed and the d c. Khi nư c ch y qua b m t này, nh ngwater is collected at the bottom or the slope for ch t nhi m b n s ñư c h p th và nư c l yreuse. ñư c cu i d c s ñư c s d ng l i.Oversized Regulated Medical Waste: Medical Rác th i y t quá c : Rác th i y t có kíchwaste that is too large for plastic bags or standard c quá l n so v i nh ng túi ñ ng b ng nh acontainers. hay nh ng thùng chu n.Overturn: One complete cycle of top to bottom S ngh ch ñ o: M t chu kỳ tr n l n hoàn 140
  • 141. mixing of previously stratified water masses. toàn t m t ñ n ñáy các kh i nư c phân t ngThis phenomenon may occur in spring or fall, or trong h . Hi n tư ng này có th di n ra trongafter storms, and results in uniformity of mùa xuân hay mùa thu, sau các cơn bão, vàchemical and physical properties of water at all làm cho nư c t t c ñ sâu ñ u có cácdepths. thu c tính hoá lý như nhau.Oxidant: A collective term for some of the Ch t oxy hoá: Là m t thu t ng chung dùngprimary constituents of photochemical smog. ñ ch nh ng thành ph n chính c a khói mù quang hoá.Oxidation Pond: A man-made (anthropogenic) Ao oxi hóa: M t th nư c nhân t o trong ñóbody of water in which waste is consumed by ch t b n ñư c các vi khu n h p th , thư ngbacteria, used most frequently with other waste- ñư c s d ng cùng các quy trình x lý nư ctreatment processes; a sewage lagoon. th i khác; phá ch a nư c th i.Oxidation: The chemical addition of oxygen to S oxy hoá: S thêm vào oxy ñ tiêu hubreak down pollutants or organizac waste; e.g., các ch t ô nhi m hay ch t th i h u cơ; ví ddestruction of chemicals such as cyanides, s phá hu các hoá ch t như xyanua, phenon,phenols, and organic sulfur compounds in và các h p ch t lưu huỳnh h u cơ trong nư csewage by bacterial and chemical means. c ng b ng phương pháp hoá h c hay vi khu n.Oxidation-Reduction Potential: The electric Kh năng Oxy hoá kh : Kh năng ñi n thpotential required to transfer electrons from one c n có ñ chuy n electron t m t h p ch tcompound or element (the oxidant) to another hay nguyên t ban ñ u (ch t oxi hoá) ñ ncompound (the reductant); used as a qualitative m t h p ch t khác (ch t kh ); ñư c s d ngmeasure of the state of oxidation in water như là m t phương pháp ñ nh tính tr ng tháitreatment systems. c a quá trình oxi hoá trong các h th ng x lý nư c.Oxygenated Fuels: Gasoline which has been Nhiên li u ñư c oxy hóa: H p ch t xăngblended with alcohols or ethers that contain ñư c pha tr n v i rư u c n hay ête có ch aoxygen in order to reduce carbon monoxide and ôxi dùng ñ gi m lư ng khí CO và các khíother emissions. th i khác.Oxygenated Solvent: An organic solvent Dung môi ñư c oxi hoá: Là m t dung môicontaining oxygen as part of the molecular h u cơ có ch a oxi như là m t ph n c a c ustructure. Alcohols and ketones are oxygenated trúc phân t . Rư u và xeton là nh ng h pcompounds often used as paint solvents. ch t ñư c oxi hoá thư ng dùng làm dung môi sơn.Ozonation/Ozonator: Application of ozone to Ôzôn hoá/ Thi t b t o ôzôn: Phương phápwater for disinfection or for taste and odor dùng ôzôn ñ kh trùng nư c hay ki m soátcontrol. The ozonator is the device that does this. mùi. Thi t b t o ôzôn th c hi n quá trình này.Ozone (O3): Found in two layers of the Khí ôzôn (O3): Là ch t ñư c tìm th y trongatmosphere, the stratosphere and the troposphere. 2 t ng khí quy n, t ng bình lưu và t ng ñ iIn the stratosphere (the atmospheric layer 7 to 10 lưu. Trong t ng bình lưu (l p khí quy n n m 141
  • 142. miles or more above the earths surface) ozone is cách b m t trái ñ t t 7 ñ n 10 d m), ôzôna natural form of oxygen that provides a là d ng t nhiên c a oxi t o nên l p b o vprotective layer shielding the earth from m t ñ t kh i các b c x c c tím. Trong t ngultraviolet radiation. In the troposphere (the layer ñ i lưu (l p khí quy n dày t 7 ñ n 10 d mextending up 7 to 10 miles from the earths tính t b m t trái ñ t), ôzôn là ch t oxi hoásurface), ozone is a chemical oxidant and major và là thành ph n chính c a l p khói mùcom- ponent of photochemical smog. It can quang hóa. Ch t này có th gây t n h iseriously impair the respiratory system and is nghiêm tr ng ñ n h hô h p và là m t trongone of the most wide- spread of all the criteria nh ng ch t gây ô nhi m chu n ph bi n màpollutants for which the Clean Air Act required ð o lu t khí s ch yêu c u EPA thi t l p cácEPA to set standards. Ozone in the troposphere tiêu chu n. Trong t ng ñ i lưu, ôzôn ñư cis produced through complex chemical reactions t o ra t nh ng ph n ng hoá h c ph c t pof nitrogen oxides, which are among the primary gi a oxit nitơ (m t trong nh ng ch t gây ôpollutants emitted by combustion sources; nhi m chính thoát ra t các ngu n cháy),hydrocarbons, released into the atmosphere hyñrocacbon (khí thoát ra không khí t sthrough the combustion, handling and processing ñ t cháy, s d ng và s n xu t các s n ph mof petroleum products; and sunlight. d u ho ) và ánh sáng m t tr i.Ozone Depletion: Destruction of the S bào mòn t ng ôzôn: S phá h y l pstratospheric ozone layer which shields the earth ôzôn t ng bình lưu v n là l p b o v tráifrom ultraviolet radiation harmful to life. This ñ t kh i tia b c x c c tím gây h i cho cu cdestruction of ozone is caused by the breakdown s ng. S phá h y này x y ra do s phân lyof certain chlorine and/or bromine containing c a khí clo và/hay khí brôm ch a các h pcompounds (chlorofluorocarbons or halons), ch t (CFC hay halogen). Các h p ch t này bwhich break down when they reach the phân ly khi chúng ñ n t ng bình lưu và saustratosphere and then catalytically destroy ozone ñó thúc ñ y s phá hu các phân t ôzôn.molecules.Ozone Hole: A thinning break in the L th ng t ng ôzôn: M t v t n t m ng d nstratospheric ozone layer. Designation of amount trong l p ôzôn t ng bình lưu. S ch ñ nhof such depletion as an "ozone hole" is made lư ng bào mòn là “l th ng t ng ôzôn” khiwhen the detected amount of depletion exceeds lư ng bào mòn b phát hi n vư t quá 50%.fifty percent. Seasonal ozone holes have been Các l th ng t ng ôzôn theo mùa ñư c tìmobserved over both the Antarctic and Arctic th y các vùng ñ t Nam c c và B c c c,regions, part of Canada, and the extreme m t ph n Canada, và vùng c c ñông b cnortheastern United States. Hoa Kỳ.Ozone Layer: The protective layer in the T ng ôzôn: T ng b o v trong b u khí quy natmosphere, about 15 miles above the ground, cách m t ñ t kho ng 15 d m. T ng này cóthat absorbs some of the suns ultraviolet rays, th h p thu m t ph n tia c c tím, do ñó làmthereby reducing the amount of potentially gi m các b c x có h i ñ n ñư c b m t tráiharmful radiation that reaches the earths surface. ñ t.PPackaging: The assembly of one or more ðóng gói: T p h p m t hay nhi u thùngcontainers and any other components necessary ch a hay b t kỳ thành ph n nào khác c nto ensure minimum compliance with a program’s thi t cho vi c tuân th nh ng quy ñ nh ñóng 142
  • 143. storage and shipment packinging requirements. gói, v n chuy n và lưu kho. Cũng ñư c dùngAlso, the containers, etc., invoved. ñ ch các ki n hàng có liên quan.Packed Bed Scrubber: An air pollution control Máy l c chèn n n: M t thi t b ki m soát ôdevice in which emissions pass through alkaline nhi m b ng cách cho ch t th i ñi qua nư cwater to neutralize hydrogen chloride gas. có ch a ki m ñ trung hoà khí hyñro clorua.Packed Tower: A pollution control device that Tháp chèn: M t thi t b ki m soát ô nhi mforces dirty air through a tower packed with b ng cách cho khí dơ ñi qua m t tháp ñư ccrushed rock or wood chips while liquid is x p ñá nhuy n và dâm bào trong khi ch tsprayed over the packing material. The pollutants l ng ñư c phun lên nh ng v t li u này. Ch tin the air stream either dissolve or chimically ô nhi m trong dòng khí ho c hoà tan ho c córeact with the liquid. ph n ng hoá h c v i ch t l ng v a nêu.Packer: An inflatable gland, of balloon, used to Packer: M t ñ m bóng có th bơm ph ng,create a temporary seal in a borehole, probe hole, dùng ñ b t l khoang trong lòng ñ t, l thămwell, or drive casing. It is made of rubber of non- dò, gi ng hay v ñ nh hư ng. ðư c ch t oreactive materials. t cao su thu c các v t li u không ph n ng.Palatable Water: Water at a desirable Nư c ñ t: Nư c nhi t ñ mơ ư c, khôngtemperature, that is free from objectionable h có mùi v khó ch u, màu s c và ñ ñ c.tastes, odors, colors, and turbidity.Pandemic: A widespread epidemic throughout ð i d ch: D ch b nh lây lan trên m t khuan area, nation of the world. v c, m t qu c gia hay trên toàn th gi i.Paper: In the recycling business, refers to Gi y: Trong ho t ñ ng tái sinh, nó ñư cproducts and materials, including newspapers, dùng ñ ch nh ng s n ph m và nguyên li ucorrugated containers, bags and some papeboard bao g m gi y báo, h p gi y x p, túi và gi ypackaging that can be recycled into new paper c ng ñóng gói. Chúng có th ñư c tái chproducts. thành s n ph m gi y m i.Paper Precessor/ Plastic Processor: Máy ch bi n gi y/Máy ch bi n nh a:Intermediate facility where recovered paper or M t thi t b trung gian dùng ñ phân lo i,plastic products and materials are sorted, kh nhi m nh ng s n ph m và nguyên li udecontaminated, and prepared for final recycling. gi y hay nh a ñ chu n b cho giai ño n tái sinh cu i.Parameter: A variable, measurable property Thông s : Thu c tính có th bi n ñ i và ñowhose value is a determinant of the ñư c mà giá tr c a nó là y u t quy t ñ nhcharacteristics of a system; e.g., temperature, ñ i v i ñ c tính c a m t h th ng. Ví d :pressure, and density are parameters of the nhi t ñ , áp su t, m t ñ là các thông s khíatmosphere. quy n.Paraquat: A standard herbicide used to kill Paraquat: M t lo i thu c di t c chu n ñư cvarious types of crops, including marjuana. ñư c dùng ñ di t nh ng lo i cây tr ng khácCauses lung damage if smoke from the crop is nhau, g m c c n sa. Thu c này s gây h iinhaled. cho ph i n u hít ph i khói c a các cây b ñ t này. 143
  • 144. Parshall Flume: Device used to measure the Máng Parshall: D ng c dùng ñ ño dòngflow of water in an open channel. Part A Permit, ch y trong kênh ñào m . Gi y phép ph n A,Part B Permit (See: Interim Permit Status). gi y phép ph n B (Xem: tình tr ng cho phép t m th i).Particle Count: Results of a microscopic Lư ng h t: K t qu c a vi c ki m tra b ngexamination of treated water with a special kính hi n vi lư ng nư c x lý b ng cách s"particle counter" that classifies suspended d ng "máy ñ m h t" ñ c bi t ñ phân lo iparticles by number and size. các h t lơ l ng trong nư c theo s lư ng và kích thư c.Particulate Loading: The mass of particulates T i lư ng vi h t: Kh i lư ng các vi h tper unit volume of air or water. trong m t ñơn v th tích khí hay nư c.Particulates: 1. Fine liquid or solid particles Vi h t: 1. Các h t ch t l ng hay r n như b i,such as dust, smoke, mist, fumes, or smog, found khói, sương, hơi, khói mù có trong không khíin air or emis- sions. 2. Very small solids hay trong khí th i. 2. Ch t r n r t nh lơ l ngsuspended in water; they can vary in size, shape, trong nư c; chúng có th khác nhau v kíchdensity and electrical charge and can be gathered thư c, hình dáng, m t ñ , ñi n tích và có thtogether by coagulation and flocculation. tích t khi ñư c ñông l nh ho c k t bông.Partition Coefficient: Measure of the sorption H s phân chia: ðơn v ño hi n tư ng th mphenomenon, whereby a pesticide is divided b m t, nh ñó lư ng thu c tr sâu ñư cbetween the soil and water phase; also referred to phân chia theo lư ng ñ t và nư c; cũng dùngas adsorption partition coefficient. ñ ch t ph n h p th .Parts Per Billion (ppb)/Parts Per Million Ph n t (ppb) / ph n tri u (ppm): ðơn v(ppm): Units commonly used to express thư ng dùng ñ ch t l ô nhi m, như trongcontamination ratios, as in establishing the vi c tính lư ng t i ña ch t ô nhi m cho phépmaximum permissible amount of a contaminant trong nư c, ñ t hay không khí.in water, land, or air.Passive Smoking/ Secondhand Smoke: Hút thu c b ñ ng/ Khói thu c gián ti p:Inhalation of others tobacco smoke. Vi c hít ph i khói thu c do ngư i khác hút.Passive Treatment Walls: Technology in which Tư ng x lý b ñ ng: Công ngh trong ñóa chemical reaction takes place when ph n ng hóa h c x y ra khi nư c ng m b ôcontaminated ground water comes in contact nhi m ti p xúc v i m t v t c n như ñá vôiwith a barrier such as limestone or a wall hay tư ng có ch a m t s t.containing iron filings.Pathogens: Microorganisms (e.g., bacteria, M m b nh: Vi sinh v t (như virút, vi khu n,viruses, or parasites) that can cause disease in v t ký sinh) có th gây b nh cho ngư i, ñ nghumans, animals and plants. v t và cây tr ng.Pathway: The physical course a chemical or ðư ng ti p xúc: Quá trình v t lý mà m tpollutant takes from its source to the exposed ch t hoá h c hay ch t ô nhi m tr i qua torganism. ngu n cho ñ n lúc ti p xúc sinh v t. 144
  • 145. Pay-As-You-Throw/ Unit-Based Pricing: Th i bao nhiêu thanh toán b y nhiêu/ ðơnSystems under which residents pay for municipal giá d a trên ñơn v : Nh ng h th ng trongwaste management and disposal services by ñó ngư i dân thanh toán cho d ch v phânweight or volume collected, not a fixed fee. h y và qu n lý ch t th i ñô th tính theo tr ng lư ng hay kh i lư ng rác gom, không ph i là phí c ñ nh.Peak Electricity Demand: The maximum Nhu c u ñi n cao ñi m: Lư ng ñi n t i ñaelectricity used to meet the cooling load of a dùng ñ ñáp ng nhu c u t i mát m t haybuilding or buildings in a given area. nhi u cao c trong m t khu v c nh t ñ nh.Peak Levels: Levels of airborne pollutant M c cao ñi m: M c ñ ch t ô nhi m d ngcontaminants much higher than average or h t lơ l ng cao hơn bình thư ng hay xu toccurring for short periods of time in response to hi n trong m t th i gian ng n do s phóngsudden releases. th i ñ t ng t.Percent Saturatiuon: The amount of a Ph n trăm bão hòa: Lư ng ch t b hòa tansubstance that is dissolved in a solution trong m t dung d ch so v i lư ng t i ña cócompared to the amount that could be dissolved th b hòa tan trong dung d ch ñó.in it.Perched Water: Zone of unpressurized water Nư c ñ ng: Vùng nư c không ch u s c épheld above the water table by impermeable rock ñư c gi l i phía trên gương nư c b i l p ñáor sediment. ho c tr m tích không th m.Percolating Water: Water that passes through Nư c th m: Lư ng nư c th m qua ñ t ho crocks or soil under the force of gravity. ñá dư i tác ñ ng c a tr ng l c.Percolation: 1. The movement of water S chi t th m: 1. Hi n tư ng nư c ch ydownward and radially through suburface soil xu ng và t a tròn qua các l p ñ t và thư nglayers, usually continuing downward to ground ti p t c ch y xu ng l p nư c ng m. Hi nwater. Can also involve upward movement of tư ng này cũng bao g m nư c ch y lên phíawater. 2. Slow seepage of water through a filter. trên. 2. Là quá trình nư c r t t qua b l c.Performance Bond: Cash or securities Trái phi u ho t ñ ng: Ti n hay v t b o ñ mdeposited before a landfill operating permit is ñư c ñ t c c trư c khi gi y phép ho t ñ ngissued, which are held to ensure that all m t bãi rác ñư c c p. Chúng ñư c gi ñ b orequirements for operating and subsequently ñ m r ng t t c các yêu c u v ho t ñ ng vàclosing the landfill are faithful performed. The ñóng c a bãi rác sau ñó ñư c ti n hành m tmoney is returned to the owner after proper cách trung th c. Ti n này ñư c tr l i choclosure of the landfill is completed. If ngư i ch sau khi vi c ñóng c a bãi rác ñư ccontamination or other problems appear at any hoàn t t. N u có ô nhi m hay các v n ñtime during operation, or upon closure, and are khác trong su t th i gian ho t ñ ng hay ñóngnot addressed, the owner must forfeit all or part c a, mà không ñư c ñ c p ñ n, thì ngư iof the bond which is then used to cover clean-up ch ph i ch u m t toàn b hay m t ph n giácosts. tr trái phi u. Ph n này ñư c dùng ñ chi cho ho t ñ ng d n d p. 145
  • 146. Performance Data (For Incinerators): D li u ho t ñ ng (ñ i v i lò ñ t): ThôngInformation collected, during a trial burn, on tin ñư c t p h p, trong quá trình ñ t th , vconcentrations of designated organic compounds n ng ñ c a h p ch t h u cơ và ch t gây ôand pollutants found in incinerator emissions. nhi m ch ñ nh ñư c tìm th y trong khí th iData analysis must show that the incinerator t lò ñ t. Phân tích d li u ph i th hi n máymeets performance standards under operation ñ t ñư c chu n ho t ñ ng tuân th theo ñi uconditions specified in the RCRA permit. (See: ki n ho t ñ ng ghi c th trong gi y phépTrial burn; performance standards.) RCRA. (Xem: ñ t th ; tiêu chu n ho t ñ ng).Performance Standards: 1. Regulatory Chu n ho t ñ ng: 1. Yêu c u ho ch ñ nhrequirements limiting the concentrations of gi i h n n ng ñ h p ch t h u cơ ch ñ nh,designated organic compounds, particulate ch t vi h t, và hydro clorua trong khí th i tmatter, and hydrogen chloride in emissions from lò ñ t. 2. Là nh ng tiêu chu n ho t ñ ngincinerators. 2. Operating standards established ñư c EPA thi t l p cho các h th ng ki mby EPA for various permitted pollution control soát khí ô nhi m khác nhau ñư c cho phép,systems, asbetos inspections, and various cho vi c ki m tra amiăng, th c hi n cácprogram operations and maintenance chương trình khác nhau và yêu c u b orequirements. dư ng.Periphyton: Microscopic underwater plants and Sinh v t bám: Nh ng loài ñ ng v t và th canimals that are firmly attached to solid surfaces v t c c nh dư i nư c bám ch t vào nh ngsuch as rocks, logs, and pilings. b m t c ng như ñá, c i và c c g .Permeability: The rate at which liquids pass ð th m: T c ñ các ch t l ng th m qua ñ tthrough soil or other materials in a specified ho c các v t li u khác theo hư ng nh t ñ nh.direction.Permissible Dose: The dose of a chemical that Li u cho phép: Li u lư ng hoá ch t mà m tmay be received by an individual without the cá nhân có th ti p nh n không kèm theo h uexpectation of a significantly harmful result. qu nguy h i ñáng k .Permit: An authorization, license, or equivalent Gi y phép: Gi y phép ho c văn b n tươngcontrol document issued by EPA or an approved ñương do EPA ho c m t cơ quan chínhstate agency to implement the requirements of an quy n c p nh m thi hành các nguyên t c ñi uenvironmental regulation; e.g., a permit to l môi trư ng; ví d : gi y phép ñi u hànhoperate a waste water treatment plant or to nhà máy x lý nư c th i hay ñi u khi n m toperate a facility that may generate harmful phương ti n có th phát ra nh ng khí th i cóemissions. h i.Persistence: Refers to the length of time a S t n lưu: Thu t ng bi u th kho ng th icompound stays in the environment, once gian m t h p ch t t n t i trong môi trư ng,introduced. A compound may persist for less ñã ñư c nh c ñ n. M t h p ch t có th t nthan a second or indefinitely. t i không ñ n m t giây hay m t th i gian vô ñ nh.Persistent Pesticides: Pesticides that do not Thu c tr sâu t n lưu: Là nh ng thu c trbreak down chemically or break down very sâu không phá v c u trúc hoá h c hay pháslowly and remain in the environment after a v r t ch m và lưu l i trong môi trư ng sau 146
  • 147. growing season. mùa tr ng tr t.Personal Air Examples: Air samples taken with M u không khí cá nhân: Nh ng m u khônga pump that is directly attached to the worker khí l y t ng bơm n i tr c ti p v i côngwith the collecting filter and cassette placed in nhân. ng này có b l c gom và băng t tínhthe worker’s breathing zone (required under ñ t vào vùng th c a cá nhân ñó (do yêu c uOSHA asbetos standards and EPA worker c a chu n amiăng thu c ð o lu t OSHA vàprotection rule). quy ñ nh b o v công nhân c a EPA).Personal Protective Equipment: Clothing and Thi t b b o v cá nhân: Qu n áo và thi t bequipment worn by pesticide mixers, loaders and mà ngư i pha ch , khuân vác, ngư i dùngapplicators and re-entry workers, hazmat thu c tr sâu và công nhân tr vào nơi phunemergency responders, workers cleaning up thu c, nhân viên ph n ng nguy hi m, côngSuperfund sites, et al, which is worn to reduce nhân d n d p các ñ a ñi m Superfund vàtheir exposure to potentially hazardous chemicals nh ng cá nhân khác m c, nh m gi m s ti pand other pollutants. xúc v i hoá ch t nguy h i ti m n và các ch t gây ô nhi m khác.Pest: An insect, rodent, nematode, fungus, weed Sinh v t có h i: Côn trùng, loài g m nh m,or other form of terrestrial or aquatic plant or ký sinh, n m, c d i và các d ng sinh v tanimal life that is injurious to health or the th y sinh hay trên c n có h i cho s c kh eenvironment. ho c môi trư ng.Pest Control Operator: Person or company that Nhà ki m soát sinh v t có h i: Cá nhân hayapplies pesticides as a business (e.g., công ty kinh doanh thu c tr sâu (vd nhưexterminator); usually describes household ngư i tìm di t); thư ng dùng ñ nói ñ n d chservices, not agricultural applications. v gia ñình, không nói ñ n ng d ng phun trong nông nghi p.Pesticide: Substances or mixture there of Thu c tr sâu: Ch t hay h n h p dùng ñintended for preventing, destroying, repelling, or ngăn ng a, tiêu di t, ñ y lùi, hay làm gi mmitigating any pest. Also, any substance or nh sinh v t có h i b t kỳ. Cũng là ch t haymixture intended for use as a plant regulator, h n h p dùng làm ch t ñi u ch nh, ch t làmdefoliant, or desiccant. r ng lá hay làm khô cây tr ng.Pesticide Tolerance: The amount of pesticide Dung sai thu c tr sâu: Dư lư ng thu c trresidue allowed by law to remain in or on a sâu lu t ñ nh cho phép còn t n trong hay trênharvested crop. EPA sets these levels well below cây tr ng ñư c thu ho ch. EPA l p nênthe point where the compounds might be harmful nh ng m c này th p dư i ñi m các h p ch tto consumers. có th gây h i cho ngư i s d ng.PETE (Polyethylene Terepthalate): PETE: V t li u d o nóng dùng làm chaiThermoplastic material used in plastic soft drink nh a d o và lon nh a c ng ñ ng nư c ng t.and rigid containers.Petroleum: Crude oil or any fraction thereof that D u m : D u thô hay b t c ph n nào c a nóis liquid under normal conditions of temperature có d ng ch t l ng dư i ñi u ki n nhi t ñ vàand pressure. The term includes petroleum-based áp su t bình thư ng. Thu t ng bao g m csubstances comprising a complex blend of nh ng ch t làm t d u g m có m t h n h phydrocarbons derived from crude oil through the hydrocacbon ph c t p chi t xu t t d u thôprocess of separation, conversion, upgrading, qua quá trình phân ly, bi n ñ i, gia công và 147
  • 148. and finishing, such as motor fuel, jet oil, hoàn thành như xăng xe, nhiên li u máy bay,lubricants, petroleum solvents, and used oil. d u nh n, dung môi xăng và d u ñã qua s d ng.Petroleum Derivatives: Chemicals formed Các ch t d n xu t t d u m : Hóa ch twhen gasoline breaks down in contact with ñư c t o thành khi xăng d u phân h y trongground water. quá trình ti p xúc v i nư c ng m.pH: An expression of the intensity of the basic ð pH: Bi u th n ng ñ bazơ hay axit c aor acid condition of a liquid; may range from 0 m t ch t l ng, chia t 0 ñ n 14 v i 0 là ñto 14, where 0 is the most acid and 7 is neutral. chua nh t (có tính axit nhi u nh t) và 7 làNatural waters usually have a pH between 6.5 trung tính. Nư c t nhiên thư ng có ñ pH tand 8.5. 6,5 ñ n 8,5.Pharmacokinetics: The study of the way that Dư c ñ ng h c: Ngành h c nghiên c udrugs move through the body after they are cách th c thu c di chuy n khi chúng ñư cswallowed or injected. nu t ho c tiêm vào cơ th .Phenolphthalein Alkalinity: The alkalinity in a ð ki m Phenontalein: ð ki m trong m uwater sample measured by the amount of nư c th ñư c ño b ng lư ng axit tiêu chu nstandard acid needed to lower the pH to a level c n thi t ñ gi m ñ pH xu ng m c 8,3 ñư cof 8.3 as indicated by the change of color of the bi u th b ng s ñ i màu c a phenolphthaleinphenolphthalein from pink to clear. t h ng sang không màu.Phenols: Organic compounds that are Phenon: Nh ng h p ch t h u cơ là s n ph mbyproducts of petroleum refining, tanning, and ph c a vi c l c d u, thu c da, d t, nhu mtextile, dye, and resin manufacturing. Low và ch bi n nh a thông. Hàm lư ng c aconcentrations cause taste and odor problems in chúng n u th p s làm nư c có v n ñ v mùiwater; higher concentrations can kill aquatic life v , n u cao có th gi t ch t ngư i và ñ ngand humans. th c v t th y sinh.Phosphates: Certain chemical compounds Ph tphát: Các h p ch t hóa h c có ch acontaining phosphorus. photpho.Phosphorus: An essential chemical food Ph tpho (P): M t y u t dinh dư ng cơ b nelement that can contribute to the eutrophication góp ph n vào quá trình phú dư ng h hayof lakes and other water bodies. Increased nh ng th nư c khác. M c ñ photpho tăngphosphorus levels result from discharge of d n do vi c th i vào nư c m t các ch t cóphosphorus-containing materials into surface ch a ph t pho.waters.Phosphorus Plants: Facilities using electric Nhà máy ph tpho: Phương ti n dùng lòfurnances to poroduce elemental phosphorous for ñi n ñ s n xu t ph tpho nguyên t dùngcommercial use, such as high-grade phosphoric trong thương m i, như axít ph tpho cao c p,acid, phosphate-based detergent, and organic ch t gi t t y ch a ph tphát, và vi c s d ngchemicals use. các hoá ch t h u cơ khác.Photochemical Oxidants: Air pollutants formed Oxy quang hoá: Các ch t ô nhi m không khíby the action of sunlight on oxides of nitrogen t o ra do tác ñ ng ánh sáng lên các oxit c aand hydrocarbons. nitơ và hydrocacbon.Photochemical Smog: Air pollution caused by Khói mù quang hóa: S ô nhi m không 148
  • 149. chemical reactions of various pollutants emitted khí do ph n ng hóa h c gi a các ch t ôfrom different sources. (See: Photochemical nhi m khác nhau phát ra t nh ng ngu nOxidants). khác nhau. (Xem: oxy quang hoá).Photosynthesis: The manufacture by plants of Quá trình quang h p: Quá trình th c v tcarbohydrates and oxygen from carbon dioxide t o ra cacbonhydrat và oxy t CO2 thông quamediated by chlorophyll in the presence of ch t di p l c dư i ánh sáng m t tr i.sunlight.Physical and Chemical Treatment: Processes X lý hoá lý: Các quá trình thư ng ñư cgenerally used in large-scale wastewater dùng trong các thi t b x lý nư c th i có quytreatment facilities. Physical processes may mô l n. Các quá trình v t lý có th bao g minclude air-stripping or filtration. Chemical quá trình l c ho c tách khí. X lý hóa h ctreatment includes coagulation, chlorination, or bao g m quá trình làm ñông, clo hoá hayozonation. The term can also refer to treatment ôzôn hoá. Thu t ng trên cũng ch vi c x lýof toxic materials in surface and ground waters, ch t ñ c h i có trong l p nư c m t và nư coil spills, and some methods of dealing with ng m, các v d u tràn và các phương pháphazardous materials on or in the ground. x lý ch t nguy h i trên hay trong lòng ñ t.Phytoplankton: That portion of the plankton Th c v t phù du: Nhóm sinh v t n i baocommunity comprised of tiny plants; e.g., algae, g m nh ng sinh v t nh li ti, ví d như t o,diatoms. t o cát.Phytoremediation: Low-cost remediation Tr li u th c v t: M t ch n l a tr li u giáoption for sites with widely dispersed thành th p cho nh ng ñ a ñi m b nhi m b ncontamination at low concentration. lan tràn có n ng ñ th p.Phytotoxic: Harmful to plants. ð c tính th c v t: Có h i cho th c v t.Phytotreatment: The cultivation of specialized X lý b ng th c v t: S nuôi tr ng nh ngplants that absorb specific contaminants from the lo i cây chuyên bi t có kh năng h p thsoil through their roots or foliage. This reduces nh ng ch t ô nhi m c th trong ñ t thôngthe concentration of contaminants in the soil, but qua r hay lá. Phương pháp này làm gi mincorporates them into biomasses that may be n ng ñ ch t ô nhi m trong ñ t nhưng h preleased back into the environment when the chúng l i thành sinh kh i có th th i l i vàoplant dies or is harvested. môi trư ng khi cây tr ng b ch t ho c ñư c thu ho ch.Piezometer: A nonpumping well, generally of Áp k Piezomat: M t gi ng không bơmsmall diameter, for measuring the elevation of a ñư c, thư ng có bán kính nh , dùng ñ ño swater table. dâng lên c a m c nư c ng m.Pilot Tests: Testing a cleanup technology under Ki m tra thí ñi m: Vi c ki m tra m t côngactual site conditions to identify potential ngh làm s ch dư i nh ng ñi u ki n ñ a ñi mproblems prior to full-scale implementation. th c t ñ xác ñ nh nh ng v n ñ ti m tàng trư c khi th c hi n quy mô ñ y ñ .Plankton: Tiny plants and animals that live in Phiêu sinh v t: ð ng th c v t c c nh dư iwater. nư c. 149
  • 150. Plasma-Arc Reactor: An incinerator that Lò ph n ng vòm plasma: M t lò ñ t ho toperates at extremely high temparatures; treats ñ ng nhi t ñ c c cao; nó x lý nh ng ch thighly toxic wastes that do not burn easily. th i c c ñ c không d b ñ t cháy.Plasmid: A circular piece of DNA that exists Plasmit: M t m u ADN xo n t n t i táchapart from the chromosome and replicates bi t kh i các nhi m s c th và t nhân ñôiindependently of it. Bacterial plasmids carry ñ c l p. Plasmit vi khu n mang thông tin diinformation that renders the bacteria resistant to truy n giúp vi khu n ch ng l i thu c khángantibiotics. Plasmids are often used in genetic sinh. Plasmit thư ng ñư c dùng trong côngengineering to carry desired genes into ngh gen ñ mang nh ng gen mong mu norganisms. ñ n các sinh v t.Plastics: Non-metallic chemoreactive Ch t d o: H p ch t không có ph n ng hoácompounds molded into rigid or pliable h c v i kim lo i, ñư c ñúc khuôn thành cácconstruction materials, fabrics, etc. v t li u xây d ng r n hay d u n, giàn khung …Plate Tower Scrubber: An air pollution control Tháp l c ñĩa: Thi t b ki m soát ô nhi mdevice that neutralizes hydrogen chloride gas by không khí dùng ñ trung hòa khí HCl b ngbubbling alkaline water through holes in a series cách th i dung d ch ki m qua các l trongof metal plates. chu i ñĩa kim lo i.Plug Flow: Type of flow that occurs in tanks, Dòng ch t ch n: Ki u dòng nư c ch y trongbasins, or reactors when a slug of water moves b , lòng ch o hay các lò ph n ng khi có m tthrough without ever dispersing or mixing with ñ t nư c di chuy n qua mà không phân tánthe rest of the water flowing through. hay tr n l n v i ph n nư c còn l i ch y qua.Plugging: Act or process of stopping the flow of S ch t ch n: Hành ñ ng hay quá trình làmwater, oil, or gas into or out of a formation ng ng dòng nư c, d u hay khí ch y vào haythrough a borehole or well penetrating that ra m t thành h thông qua l khoan hayformation. gi ng xuyên qua thành h ñó.Plume: 1. A visible or measurable discharge of a Khí th i t ng khói: 1. Lư ng ch t ô nhi mcontaminant from a given point of origin. Can be th i ra có th ño ñư c hay nhìn th y b ngvisible or thermal in water, or visible in the air m t thư ng t m t ñi m g c cho trư c. Cóas, for example, a plume of smoke. 2. The area th nhìn th y hay t a nhi t trong nư c, hayof radiation leaking from a damaged reactor. 3. trong không khí, ví d như m t làn khói. 2.Area downwind within which a release could be Khu v c phóng x ñang rò r t m t lò ph ndangerous for those exposed to leaking fumes. ng h t nhân ñã h ng. 3. Khu v c theo hư ng gió trong ñó nh ng ai ti p xúc v i khói th i có th g p nguy hi m.Plutonium: A radioactive metallic element Pluton: M t nguyên t kim lo i phóng x cóchemically similar to uranium. tính ch t hoá h c tương t urani.PM-10/PM-2.5: PM 10 is measure of particles in PM-10/PM-2,5: PM 10 là ñơn v ño các h tthe atmosphere with a diameter of less than ten trong khí quy n có ñư ng kính nh hơn 10or equal to a nominal 10 micrometers. PM-2.5 is hay x p x 10 micromét. PM-2,5 là s ño c a 150
  • 151. a measure of smaller particles in the air. PM-10 nh ng h t nh hơn n a trong không khí. PM-has been the pollutant particulate level standard 10 là m c tiêu chu n ñ c bi t c a các h tagainst which EPA has been measuring Clean gây ô nhi m khác v i m c mà EPA ño theoAir Act compliance. On the basis of newer Lu t không khí s ch. Trên cơ s c a nh ngsceientific findings, the Agency is considering phát hi n khoa h c m i, EPA ñang lưu tâmregulations that will make PM-2.5 the new t i nh ng ñi u lu t s ñưa PM-2,5 thành tiêu"standard". chu n m i.Pneumoconiosis: Health conditions B nh ph i: Tình tr ng s c kh e ñư c mô tcharacterized by permanent deposition of b ng lư ng ch t h t ñáng k l ng ñ ng trongsubstantial amounts of particulate matter in the ph i và ph n ng c a mô ñ i v i s hi nlungs and by the tissue reaction to its presence; di n này; có th x p t lo i b nh xơ ph ican range from relatively harmless forms of tương ñ i không h i ñ n tác h i viêm xơ gâysclerosis to the destructive fibrotic effect of t vong c a b nh b i ph i silic.silicosis.Point Source: A stationary location or fixed Ngu n ñi m: ð a ñi m hay phương ti n cfacility from which pollutants are discharged; ñ nh th i ra ch t ô nhi m; b t kỳ ngu n ôany single identifiable source of pollution; e.g., a nhi m ñơn l nào có th xác ñ nh ñư c; vd:pipe, ditch, ship, ore pit, factory smokestack. ñư ng ng, con mương, tàu, h m qu ng, ng khói nhà máy.Point-of-Contact Measurement of Exposure: Phép ño m c phơi nhi m t i ñi m ti pEstimating exposures by measuring xúc: Là s ư c lư ng m c phơi nhi m b ngconcentrations over time (while the exposure is cách ño n ng ñ trong m t th i gian (khitaking place) at or near the place where it is vi c ti p xúc di n ra) t i hay g n nơi nó x yoccurring. ra.Point-of-Use Treatment Device: Treatment D ng c x lý t i ñi m dùng: D ng c xdevice applied to a single tap to reduce lý dùng cho m t vòi nư c riêng nh m gi mcontaminants in the drinking water at the one ch t ô nhi m trong nư c u ng t i vòi.faucet.Pollen: The fertilizing element of flowering Ph n hoa: Thành ph n th tinh c a cây raplants; background air pollutant. hoa; ch t gây ô nhi m không khí n n.Pollutant: Generally, any substance introduced Ch t gây ô nhi m: Thông thư ng, thu t nginto the environment that adversely affects the này ch b t c ch t nào t n t i trong môiusefulness of a resource or the health of humans, trư ng có nh hư ng b t l i ñ n tính h uanimals, or ecosystems.. d ng c a tài nguyên, s c kh e con ngư i, ñ ng v t hay h sinh thái.Pollutant Pathways: Avenues for distribution of ðư ng gây ô nhi m: Con ñư ng phân tánpollutants. In most buildings, for example, các ch t gây ô nhi m. Ví d , trong h u h tHVAC systems are the primary pathways các công trình, h th ng ñi u hòa không khíalthough all building components can interact to là ñư ng gây ô nhi m chính m c dù t t caffect how air movement distributes pollutants. nh ng b ph n xây d ng có th tương tác v i nhau ñ tác ñ ng ñ n cách th c không khí phân tán ch t ô nhi m.Pollutant Standard Index (PSI): Indicator of Ch s chu n v ch t gây ô nhi m: Ch s 151
  • 152. one or more pollutants that may be used to c a m t hay nhi u ch t ô nhi m, dùng ñinform the public about the potential for adverse thông báo cho m i ngư i v kh năng ôhealth effects from air pollution in major cities. nhi m không khí trong nh ng thành ph l n có tác h i ñ n s c kh e.Pollution: Generally, the presence of a substance S ô nhi m: Nói chung, thu t ng ch sin the environment that because of its chemical hi n di n c a m t ch t trong môi trư ng làmcomposition or quantity prevents the functioning c n tr ch c năng các ti n trình t nhiên vàof natural processes and produces undesirable t o ra nh ng h u qu không mong mu n choenvironmental and health effects. Under the s c kh e và môi trư ng do thành ph n hayClean Water Act, for example, the term has been lư ng hoá h c c a nó. Ví d theo ð o lu tdefined as the man-made or man-induced nư c s ch, thu t ng ñư c ñ nh nghĩa như salteration of the physical, biological, chemical, thay ñ i do con ngư i gây ra cho tính toànand radiological integrity of water and other v n v m t lý, hóa, sinh, ph n quang c amedia. nư c và các môi trư ng khác.Pollution Prevention: 1. Indentifying areas, Phòng ch ng ô nhi m: 1. S xác ñ nh khuprocesses, and activities which create excessive v c, quá trình ch bi n và các ho t ñ ng t owaste products or pollutants in order to reduce or ra quá nhi u s n ph m ch t th i hay ch t gâyprevent them through alteration, or eliminating a ô nhi m, nh m gi m hay ngăn ng a chúngprocess. Such activities, consistent with the b ng cách thay ñ i hay lo i b m t quy trình.Pollution Prevention Act of 1990, are conducted Nh ng ho t ñ ng như th , g n li n v i ð oacross all EPA programs and can involve lu t phòng ch ng ô nhi m ban hành nămcooperative efforts with such agencies as the 1990, ñư c hư ng d n xuyên su t t t c cácDepartments of Agriculture and Energy. 2. EPA chương trình c a EPA và có th có s h phas initiated a number of voluntary programs in tác v i các văn phòng thu c S Nông nghi pwhich industrial, or commercial “partners” join và Năng lư ng. 2. EPA ñã kh i xư ng m twith EPA in promoting activities that conserve s chương trình tình nguy n trong ñó cácenergy, conserve and protect water supply, “ñ i tác” công thương nghi p tham gia cùngreduce emissions or find ways of utilizing them v i EPA trong vi c thúc ñ y ho t ñ ng gias energy resources, and reduce the waste gìn năng lư ng, gi gìn và b o v ngu nstream. Among these are: Agstar, to reduce cung c p nư c, gi m khí th i hay tìm cáchmethane emissions through manure t n d ng chúng làm ngu n năng lư ng, gi mmanagement. Climate Wise, to lower industrial dòng th i. Trong ñó có các chương trình:greenhouse gas emissions and energy costs. Agstar, nh m gi m khí th i mêtan thông quaCoalbed Methane Outreach, to boost methane vi c qu n lý phân bón. Climate Wise, nh mrecovery at coal mines. Design for the h th p lư ng khí th i nhà kính và chi phíEnvironment, to foster including environmental năng lư ng. Coalbed Methane Outreach,considerations in product design and processes. nh m ñ y m nh vi c tái sinh mêtan trongEnery Star programs, to promote energy h m m . Design for the Environment, nh mefficientcy in commercial and residental khuy n khích vi c thi t k s n ph m và quybuildings, office equipments, transformers, trình s n xu t bao g m vi c quan tâm ñ ncomputers, and home appliances. Environmental môi trư ng. Nh ng chương trình c a EnergyAccounting, to help businesses identify Star, nh m thúc ñ y hi u su t năng lư ngenvironmental costs and factor them into trong công trình nhà và thương m i, d ngmanagement decision making. Green Chemistry, c văn phòng, máy bi n th , vi tính, và máyto promote and recognize cost-effective móc gia ñình. Environmetal Accouting,breakthroughs in chemistry that prevent nh m giúp ñ các cơ s kinh doanh nh npollution. Landfill Methane Outreach, to develop d ng chi phí môi trư ng và ñưa ra k t lu n. 152
  • 153. landfill gas-to-energy projects. Natural Gas Star, Green Chemistry, nh m thúc ñ y và phátto reduce methane emissions from the natural gas hi n các phát minh có l i v chi phí trongindustry. Ruminant Livestock Methane, to hoá h c ñ gi m ô nhi m. Landfill Methanereduce carbon dioxide emissions from the Outreach, nh m phát tri n các d án chuy ntransportation sector. Transportation Partners, to khí th i bãi rác sang năng lư ng. Natural Gasreduce carbon dioxide emissions from the Star, nh m gi m khí th i mêtan t côngtransportation sector. Voluntary Aluminum nghi p s n xu t khí t nhiên. RuminantIndustrial Partnership, to reduce perfluorocarbon Livestock Methane, nh m gi m khí th iemissions from the primary aluminum industry. mêtan t v t nuôi thu c h nhai l i.WAVE, to promote efficient water use in the Transportation Partners, nh m gi m khí th ilodging industry. Wastewise, to reduce business- CO t ngành v n chuy n. Voluntarygenerated solid waste through prevention, reuse, Aluminum Industrial Partnership, nh m gi mand recycling. (See: Common Sense Initiative th i perfluorocarbon t công nghi p nhôm.and Project XL). WAVE, nh m thúc ñ y vi c s d ng nư c có hi u qu trong công nghi p khai thác g . Wastewise, nh m gi m ch t th i c ng s n sinh t ho t ñ ng kinh doanh b ng vi c ngăn ng a, tái s d ng và tái ch . (Xem: Sáng ki n ph thông và d án XL).Portal-of-Entry Effect: A local effect produced Hi u ng ñ u vào: Tác ñ ng c c b sinh rain the tissue or organ of first contact between a trong mô hay cơ quan l n ñ u có s ti p xúctoxicant and the biological system. gi a ch t ñ c và h th ng sinh h c.Polonium: A redioactive element that occurs in Poloni: M t nguyên t phóng x xu t hi npitchblende and other uranium-containing ores. trong uranít và các qu ng có ch a urani khác.Polyelectrolytes: Synthetic chemicals that help Ch t ñi n ly cao phân t : Các hóa ch t t ngsolids to clump during sewage treatment. h p làm ch t r n k t l i thành kh i trong su t quá trình x lý nư c th i.Polymer: A natural or synthetic chemical Polyme: M t c u trúc hoá h c t ng h p haystructure where two or more like molecules are t nhiên trong ñó hai hay nhi u phân t liênjoined to form a more complex molecular k t v i nhau t o thành m t c u trúc phân tstructure (e.g., polyethylene in plastic). ph c t p hơn (vd như polyetylen trong nh a).Polyvinyl Chloride (PVC): A tough, Nh a PVC: M t lo i nh a c ng, không h yenvironmentally indestructible plastic that trong môi trư ng, khi cháy th i ra axítreleases hydrochloric acid when burned. hydrocloric.Population: A group of interbreeding organisms Dân cư: M t nhóm sinh v t giao ph i n i boccupying a particular space; the number of chi m m t kho ng không gian c th ; shumans or other living creatures in a designated ngư i hay sinh v t s ng trong m t vùng charea. ñ nh.Population at Risk: A population subgroup that Dân cư b nguy hi m: M t phân nhóm dânis more likely exposed to a chemical, or is more cư có kh năng ti p xúc nhi u hơn v i m tsensitive to the chemical, than is the general hoá ch t, ho c nh y c m hơn v i m t hoápopulation. ch t so v i dân cư nói chung. 153
  • 154. Porosity: Degree to which soil, gravel, sediment, ð x p: M c ñ mà ñ t, s i, tr m tích hay ñáor rock is permeated with pores or cavities v n còn nhi u l h ng nh ñó nư c và khôngthrough which water or air can move. khí có th th m qua.Post-Chlorination: Addition of chloride to plant H u clo hoá: Vi c thêm clo vào dòng ch yeffluent for disinfectant purposes after the t nhà máy v i m c ñích kh trùng sau khieffluent has been treated. dòng ch y ñã ñư c x lý.Post-Closure: The time period following the H u ñóng kín: Th i gian ti p theo sau khishutdown of a waste management or ñóng c a m t trang thi t b s n xu t hay qu nmanufacturing facility; for monitoring purposes, lý ch t th i; vì m c ñích ki m soát, thư ng làoften considered to be 30 years. 30 năm.Post-Consumer Materials/ Waste: Recovered Ch t th i/ V t li u h u tiêu th : Là nh ngmaterials that are diverted from municipal solid v t li u thu ñư c t ch t th i c ng ñô th ñwaste for the purpose of collection, recycling, ñáp ng m c ñích thu gom, tái ch và phânand disposition. hu .Post-Consumer Recycling: Use of materials Tái ch h u tiêu th : Vi c s d ng v t li ugenerated from residential and consumer waste sinh ra t rác th i tiêu th và khu dân cư ñfor new or similar purposes; e.g. converting làm m i hay tương t ; ví d bi n gi y v n twastepaper from offices into corrugated boxes or công s thành h p gi y x p hay gi y in.newsprint.Potable Water: Water that is safe for drinking Nư c u ng ñư c: Nư c an toàn ñ u ng vàand cooking. n u nư ng.Potential Dose: The amount of a compound Li u dùng ti m năng: Lư ng h p ch t ch acontained in material swallowed, breathed, or trong ch t ñư c nu t, hít vào hay dùng quaapplied to the skin. da.Potentially Responsible Party (PRP): Any Bên có ti m năng ch u trách nhi m: Là b tindividual or company – including owners, kỳ cá nhân hay công ty – bao g m ch soperators, transporters or generators – potentially h u, ngư i ñi u hành, nhà v n chuy n,responsible for, or contributing to a spill or other ngu n th i – có kh năng ch u trách nhi m,contamination at a Superfund site. Whenever hay d ph n trách nhi m ñ i v i v t d upossible, through administrative and legal loang hay các lo i ô nhi m khác trong ñ aactions, EPA requires PRPs to clean up ñi m Superfund. B t c khi nào có th , thônghazardous sites they have contaminated. qua hành ñ ng hành chính và lu t ñ nh, EPA s yêu c u các PRP d n d p nh ng ñi m nguy h i mà h ñã làm ô nhi m.Potentiation: The ability of one chemical to Ti m năng: Kh năng m t hoá ch t làm tăngincrease the effect of another chemical. hi u ng c a m t hoá ch t khác.Potentiometric Surface: The surface to which B m t chi t áp: B m t mà nư c trong m twater in an aquifer can rise by hydrostatic t ng ng m nư c có th dâng t i nh áp l cpressure. th y tĩnh.Precautionary Principle: When information Nguyên t c phòng ng a: Khi thông tin v 154
  • 155. about potential risks is incomplete, basing r i ro ti m tàng không ñư c hoàn t t, nguyêndecisions about the best ways to manage or t c là nh ng quy t ñ nh n n t ng v cáchreduce risks on a preference for avoiding th c giám sát và gi m b t r i ro t t nh t ñ iunnecessary health risks instead of on v i nơi ñư c ưu tiên nh m tránh nh ng r i rounnecessary economic expenditures. s c kh e không c n thi t thay cho nh ng chi phí kinh t không c n thi t.Pre-Consumer Materials/Waste: Materials Ch t th i/ V t li u ti n tiêu th : V t li ugenerated in manufacturing and converting sinh ra trong quá trình s n xu t và bi n ñ iprocesses such as manufacturing scrap and như gi y th a khi s n xu t, gi y c t xén. Baotrimmings and cuttings. Includes print overruns, g m s lư ng in th a, n b n phát hành th aoverissue publications, and obsolete inventories. và văn hóa ph m quá h n.Pre-Harvest Interval: The time between the last Th i gian ti n thu ho ch: Th i gian gi apesticide application and harvest of the treated l n cu i phun thu c tr sâu và th i gian ti ncrops. hành thu ho ch v mùa ñã ñư c x lý thu c.Prechlorination: The addtion of chlorine at the Ti n clo hoá: S thêm clo vào các thi t bheadworks of a treatment plant prior to other chính c a nhà máy x lý trư c khi th c hi ntreatment processes. Done mainly for các quá trình x lý. ðư c làm ch y u nh mdisinfection and control of tastes, odors, and m c ñích t y u , ki m soát mùi v , gia tăngaquatic growths, and to aid coagulation and nư c, giúp cho quá trình k t ñông và làmsetting. khô.Precipitate: A substance separated from a Ch t k t t a: Ch t ñư c tách ra kh i dungsolution or suspension by chemical or physical d ch hay th v n b ng cách thay ñ i lý hóa.change.Precipitation: Removal of hazardous solids K t t a: S lo i b các ch t r n nguy h i rafrom liquid waste to permit safe disposal; kh i ch t th i l ng ñ t o ra ch t th i an toàn;removal of particles from airborne emissions as hay s lo i b h t ra kh i phóng th i bay,in rain (e.g., acid precipitation). như trong mưa (vd: k t t a axit).Precipitator: Pollution control device that B k t t a: Thi t b ki m soát ô nhi m b ngcollects particles from an air stream. cách thu gom h t t m t lu ng khí.Precursor: In photochemistry, a compound Ti n t : Trong quang hóa h c, là h p ch tantecedent to a pollutant. For example, volatile ti n thân c a m t ch t gây ô nhi m. Ví d ,organic compounds (VOCs) and nitric oxides of nh ng h p ch t h u cơ d bay hơi (VOCs)nitrogen react in sunlight to form ozone or other và oxit nitơ ph n ng trong ánh sáng m t tr iphotochemical oxidants. As such, VOCs and t o nên ôzôn và ôxi quang hoá. Và như thoxides of nitrogen are precursors. các h p ch t h u cơ d bay hơi và oxit nitơ là nh ng ti n t gây ô nhi m.Preliminary Assessment: The process of ðánh giá sơ b : Quá trình thu th p và xemcollecting and reviewing available information xét các thông tin có s n v khu rác th i hayabout a known or suspected waste site or release. s rò r ñã bi t ho c ñang nghi v n.Prescriptive: Water rights which are acquired by Căn c theo quy n th i hi u: Quy n sdiverting water and putting it to use in d ng nư c có ñư c b ng cách chuy n hư ng 155
  • 156. accordance with specified procedures; e.g., và ñưa nư c vào s d ng phù h p v i th t cfilling a request with a state agency to use ñã ñ nh rõ; ví d : ñáp ng yêu c u c a cơunused water in a stream, river, or lake.. quan ti u bang ñ s d ng nư c chưa ñư c s d ng trong sông su i hay ao h …Pressed Wood Products: Materials used in S n ph m ván ép: V t li u ñư c s d ngbuilding and furniture construction that are made trong xây d ng và k t c u ñ g , ñư c làm tfrom wood veneers, particles, or fibers bonded g ván, mùn cưa ho c s i dán l i v i nhautogether with an adhesive under heat and b ng ch t k t dính dư i s c nóng và l c ép.pressure.Pressure Sewers: A system of pipes in which ng d n cao áp: M t h th ng ng d n bơmwater, wastewater, or other liquid is pumped to a nư c, nư c th i ho c các ch t l ng khác lênhigher elevation. cao hơn.Pressure, Static: In flowing air, the total Áp su t tĩnh: Trong dòng không khí luânpressure minus velocity pressure, pushing chuy n, là áp su t toàn ph n tr ñi áp su t t cequally in all directions. l c, ñ y ñ u ra m i hư ng.Pressure, Total: In flowing air, the sum of the Áp su t toàn ph n: Trong dòng không khístatic and velocity pressures. luân chuy n, ñây là t ng c a áp su t tĩnh và áp su t t c l c.Pressure, Velocity: In flowing air, the pressure Áp su t t c l c: Trong dòng không khí luândue to velocity and density of air. chuy n, là áp su t ph thu c vào t c ñ và m t ñ c a không khí.Pretreatment: Processes used to reduce, Ti n x lý: Nh ng quá trình làm gi m, lo ieliminate, or alter the nature of wastewater b hay thay ñ i b n ch t nh ng ch t gây ôpollutants from non- domestic sources before nhi m có trong nư c th i t nh ng ngu nthey are discharged into publicly owned nư c th i phi sinh ho t trư c khi chúng ñư ctreatment works (POTWs). ñưa vào nh ng nhà máy x lý công h u.Prevalent Level Samples: Air samples taken M u khí thông thư ng: Nh ng m u khíunder normal conditions (also known as ambient ñư c l y ñi u ki n bình thư ng (còn ñư cbackground samples). g i là m u khí n n bao quanh).Prevalent Levels: Levels of airborne M c gây ô nhi m thông thư ng: M c ñcontaminant occurring under normal conditions. ch t gây ô nhi m trong không khí x y ra dư i nh ng ñi u ki n bình thư ng.Prevention of Significant Detorioration (PSD): Phòng ch ng s t gi m ñáng k (PSD):EPA program in which state and/or federal Chương trình c a EPA trong ñó gi y phéppermits are required in order to restrict emissions c a ti u bang và/hay gi y phép c a liên bangfrom new or modified sources in places where c n có ñ gi i h n phóng th i t các ngu nair quality already meets or exceeds primary and th i m i hay b sung có ch t lư ng khôngsecondary ambient air quality standards. khí ñã ñ t ñ n hay vư t quá chu n ch t lư ng không khí bao quanh th c p và sơ c p.Primacy: Having the primary responsibility for Tr ng trách: Có trách nhi m hàng ñ u ñ iadministering and enforcing regulations. v i vi c thi hành và c ng c các quy t c. 156
  • 157. Primary Drinking Water Regulation: Applies Quy ñ nh v nư c u ng sơ c p: Áp d ngto public water systems and specifies a ñ i v i h th ng nư c s ch công c ng và chcontaminant level, which, in the judgment of the rõ m c ô nhi m mà theo nh n ñ nh c a quanEPA Administrator, will not adversely affect ch c EPA thì không gây tác h i ñ n s c kh ehuman health. con ngư i.Primary Effect: An effect where the stressor Hi u ng sơ c p: Tác ñ ng khi các tác nhânacts directly on the ecological component of ng su t ho t ñ ng tr c ti p trong ph n tinterest, not on other parts of the ecosystem. sinh thái có liên quan ch không ph i trong(See: secondary effect.) nh ng ph n khác thu c h sinh thái. (Xem: hi u ng th c p).Primary Standards: National ambient air Tiêu chu n sơ c p: Các tiêu chu n qu c giaquality standards designed to protect human v ch t lư ng không khí bao quanh ñư chealth with an adequate margin for safety. thi t l p nh m b o v s c kh e con ngư i v i kho ng an toàn thích h p.Primary Waste Treatment: First steps in X lý ch t th i sơ c p: Nh ng bư c ñ u tiênwastewater treatment; screens and sedimentation trong vi c x lý nư c th i; các khung lư i vàtanks are used to remove most materials that b l ng ñư c dùng ñ lo i b h u h t các v tfloat or will settle. Primary treatment removes li u n i ho c s l ng xu ng. Quá trình x lýabout 30 percent of carbonaceous biochemical ban ñ u lo i b ñư c 30% nhu c u oxi sinhoxygen demand from domestic sewage. hóa có cacbon ra kh i nư c th i sinh ho t.Principal Organic Hazarduos Constituents Thành ph n h u cơ nguy h i chính(POHCs): Hazardous compounds monitored (POHCs): Các h p ch t nguy h i ñư c theoduring an incinerator’s trial burn, selected for dõi trong su t quá trình ñ t th c a m t lòhigh concentration in the waste feed and ñ t, ñư c thu th p l i do t p trung nhi udifficulty of combustion. ng d n ch t th i và khó ñ t cháy.Prior Appropriation: A doctrine of water law Phân b ưu tiên: Thuy t v lu t s d ngthat allocates the rights to use water on a first- nư c, theo ñó quy n s d ng nư c ñư ccome, first-served basis. phân b trên cơ s ngư i ñ n trư c ñư c ph c v trư c.Probability of Detection: The likelihood, Kh năng dò tìm: Kh năng m t phươngexpressed as a percentage, that a test method will pháp ki m tra có th xác ñ nh chính xác m tcorrectly identify a leaking tank. b nư c ñang rò r , th hi n dư i d ng ph n trăm.Process Variable: A physical or chemical Bi n s quy trình: Lư ng v t lý hay hóa h cquantity which is usually measured and thư ng ñư c ño lư ng và ki m soát trongcontrolled in the operation of a water treatment quá trình ho t ñ ng c a m t nhà máy x lýplant or industrial plant. nư c hay nhà máy công nghi p.Process Verification: Verifying that process raw Th m tra quy trình: Th m tra các nguyênmaterials, water usage, waste treatment v t li u s d ng trong quá trình s n xu t,processes, production rate and other facts relative nư c th i, vi c s d ng nư c, t l s n ph mto quantity and quality of pollutants contained in và các y u t khác có liên quan ñ n s lư ngdischarges are substantially described in the và ch t lư ng các ch t ô nhi m có trong ch tpermit application and the issued permit. th i ñư c mô t ñ y ñ trong ñơn xin c p 157
  • 158. phép và gi y phép ñư c c p.Process Wastewater: Any water that comes into Nư c th i quy trình: B t kỳ ngu n nư ccontact with any raw material, product, nào có ti p xúc v i nguyên v t li u, s nbyproduct, or waste. ph m, s n ph m ph ho c ch t th i.Process Weight: Total weight of all materials, Kh i lư ng quy trình: T ng kh i lư ng c aincluding fuel, used in a manufacturing process; t t c các v t li u, bao g m c nhiên li u,used to calculate the allowable particulate ñư c s d ng trong m t quy trình s n xu t;emission rate. dùng ñ tính toán t l phát th i cá bi t cho phép.Producers: Plants that perform photosynthesis Th c v t s n xu t: Th c v t ti n hànhand provide food to consumers. quang h p và cung c p th c ph m cho con ngư i.Product Level: The level of a product in a M c s n ph m: M c c a m t s n ph mstorage tank. trong b ch a.Product Water: Water that has passed throuigh Nư c thành ph m: Nư c ñã qua x lý t ia water treatment plant and is ready to be m t nhà máy x lý nư c và s n sàng ñ n taydelivered to consumers. ngư i tiêu dùng.Project XL: An EPA initiative to give states and D án XL: Sáng ki n c a EPA cho phép cácthe regulated community the flexibility to bang và c ng ñ ng h p pháp có quy n linhdevelop comprehensive strategies as alternatives ñ ng phát tri n các chi n lư c t ng h p nhưto multiple current regulatory requirements in gi i pháp thay th cho vô s các yêu c uorder to exceed compliance and increase overall thu c quy ñ nh hi n hành, nh m m r ng senvironmental benefits. tuân th lu t l và tăng cư ng l i ích môi trư ng t ng th .Propellant: Liquid in a self-pressurized Thu c ñ y: Ch t l ng trong s n ph m thu cpesticide product that expels the active tr sâu t áp, ñ y thành ph n có công hi u raingredient from its container. kh i bình ch a.Proportionate Mortality Ratio (PMR): The T l t vong tương ng (PMR): S ngư inumber of deaths from a specific cause in a ch t do m t nguyên nhân c th trong m tspecific period of time per 100 deaths from all kho ng th i gian xác ñ nh trên 100 ngư icauses in the same time period. ch t vì m i nguyên nhân trong cùng th i gian tương ng.Proposed Plan: A plan for a site cleanup that is K ho ch ñ xu t: K ho ch d n s ch m tavailable to the public for comment. nơi, s n sàng ñ trưng c u dân ý.Proteins: Complex nitrogenous organic Protein: M t h p ch t h u cơ ph c t p ch acompounds of high molecular weight made of nitơ v i tr ng lư ng cao phân t ñư c t oamino acids; essential for growth and repair of thành t các amino axit. Chúng c n thi t choanimal tissue. Many, but not all, proteins are s phát tri n và tái t o mô ñ ng v t. Nhi uenzymes. (nhưng không ph i t t c ) protein là enzim.Protocol: A series of formal steps for conducting Nghi th c: M t lo t các bư c hình th c ñ 158
  • 159. a test. ti n hành ki m tra.Protoplast: A membrane-bound cell from which Th nguyên sinh: M t t bào có màng baothe outer wall has been partially or completely quanh t o ra do các màng ch t k t l i v iremoved. The term often is applied to plant cells. vách ngăn bên ngoài ñã ph n nào ho c hoàn toàn b xóa b . Thu t ng này thư ng ñư c dùng v i t bào th c v t.Protozoa: One-celled animals that are larger and ð ng v t nguyên sinh: ð ng v t ñơn bàomore complex than bacteria. May cause disease. l n hơn và ph c t p hơn vi khu n, có kh năng gây b nh.Public Comment Period: The time allowed for Th i kỳ nh n xét c a công chúng: Th ithe public to express its views and concerns gian công chúng ñư c phép bày t quan ñi mregarding an action by EPA (e.g., a Federal và nh ng quan tâm lo l ng có liên quan ñ nRegister Notice of proposed rule-making, a m t hành ñ ng c a EPA (vd: thông báo trìnhpublic notice of a draft permit, or a Notice of liên bang v vi c l p quy t c ñ xu t, thôngIntent to Deny). báo v i công chúng v m t gi y phép sơ th o, ho c m t thông cáo tuyên b t ch i).Public Health Context: The incidence, Ph m vi s c kh e ngư i dân: T l m cprevalence, and severity of diseases in b nh, m c ñ lây lan, ñ nghiêm tr ng c acommunities or populations and the factors that d ch b nh trong các c ng ñ ng dân cư và cácaccount for them, including infections, exposure y u t gi i thích, bao g m v t lây nhi m, sto pollutants, and other exposures or activities. ti p xúc v i ch t gây ô nhi m, và nh ng s ti p xúc hay các ho t ñ ng khác.Public Health Approach: Regulatory and Ti p c n s c kh e ngư i dân: S t p trungvoluntary focus on effective and feasible risk mang tính nguyên t c và t nguy n vàomanagement actions at the national and nh ng hành ñ ng qu n lý r i ro kh thi và cócommunity level to reduce human exposures and hi u qu m c ñ c ng ñ ng và qu c giarisks, with priority given to reducing exposures nh m gi m r i ro và s ti p xúc c a conwith the biggest impacts in terms of the number ngư i v i ch t ñ c h i. Ưu tiên cho vi caffected and severity of effect. gi m s ti p xúc v i các y u t tác ñ ng l n nh t xét v lư ng ngư i ch u nh hư ng và m c ñ nghiêm tr ng c a s nh hư ng.Public Hearing: A formal meeting wherein EPA Bu i nghe ý ki n công chúng: M t cu cofficials hear the publics views and concerns h p chính th c trong ñó các quan ch c EPAabout an EPA action or proposal. EPA is l ng nghe nh ng quan ñi m và m i quan tâmrequired to consider such comments when c a ngư i dân v m t hành ñ ng ho c ñevaluating its actions. Public hearings must be xu t c a EPA. EPA ñư c yêu c u ph i xemheld upon request during the public comment xét nh ng nh n xét ñó khi ti n hành ñánh giáperiod. các hành ñ ng c a mình. Nh ng bu i l ng nghe công chúng ph i ñư c t ch c khi có yêu c u trong su t th i kỳ nh n xét c a công chúng.Public Notice: 1. Notification by EPA informing Thông báo v i công chúng: 1. Thông báothe public of Agency actions such as the issuance c a EPA cho ngư i dân v nh ng hành ñ ngof a draft permit or scheduling of a hearing. EPA c a cơ quan này, như vi c c p gi y phép sơ 159
  • 160. is required to ensure proper public notice, th o ho c s p x p m t bu i l ng nghe ý ki n.including publication in newspapers and Ngư i ta yêu c u EPA ph i b o ñ m thôngbroadcast over radio and television stations; 2. In báo chính xác ñ n công chúng, bao g mthe safe drinking water program, water suppliers công b trên báo chí, các ñài phát thanh vàare required to publish and broadcast notices truy n hình; 2. Trong chương trình nư cwhen pollution problems are discovered. u ng an toàn, các nhà cung c p nư c ñư c yêu c u ph i thông báo trên báo ñài khi phát hi n ra nh ng v n ñ v ô nhi m.Public Water System: A system that provides H th ng nư c công c ng: M t h th ngpiped water for human consumption to at least cung c p nư c máy cho nhu c u tiêu dùng15 service connections or regularly serves 25 c a con ngư i v i ít nh t là 15 liên k t d chindividuals. v ho c thư ng xuyên ph c v cho 25 cá nhân.Publicly Owned Treatment Works (POTWs): Các nhà máy x lý nư c công h u: CôngA waste-treatment works owned by a state, unit trình x lý ch t th i thu c s h u c a ti uof local government, or Indian tribe, usually bang, chính quy n ñ a phương ho c m t bdesigned to treat domestic wastewaters. t c thi u s . Thư ng ñư c thi t k ñ x lý nư c th i sinh ho t.Pumping Station: Mechanical device installed Tr m bơm: Thi t b cơ khí ñư c ñ t trongin sewer or water system or other liquid-carrying c ng rãnh, h th ng nư c hay ñư ng ng d npipelines to move the liquids to a higher level. các lo i ch t l ng khác ñ ñưa ch t l ng lên cao hơn.Pumping Test: A test conducted to determine Ki m tra quy trình bơm: M t cu c ki m traaquifer or well characteristics. ñư c ti n hành ñ xác ñ nh nh ng ñ c ñi m c a t ng ng m nư c ho c c a gi ng.Purging: Removing stagnant air or water from S thanh l c: Vi c lo i b nư c ho c khísampling zone or equipment prior to sample ñ ng ra kh i vùng ho c thi t b thu m ucollection. trư c khi ti n hành thu th p m u.Putrefaction: Biological decomposition of S th i r a: S phân hu sinh h c c a cácorganic matter; associated with anaerobic ch t h u cơ, liên quan ñ n nh ng ñi u ki nconditions. k khí.Putrescible: Able to rot quickly enough to cause Có th b th i r a: Có th th i r a nhanhodors and attract flies. chóng ñ ñ gây mùi hôi và thu hút ru i nh ng.Pyrolysis: Decomposition of a chemical by Nhi t phân: S phân gi i m t hóa ch t b ngextreme heat. nhi t ñ c c l n.QQualitative Use Assessment: Report ðánh giá s d ng ñ nh tính: Báo cáo tómsummarizing the major uses of a pesticide lư c các công d ng chính c a m t lo iincluding percentage of crop treated, and amount thu c tr sâu bao g m ph n trăm hoa màu 160
  • 161. of pesticide used on a site.Quality Assurance/ Quality Control: A system ð m b o ch t lư ng/ Ki m soát ch tof procedures, checks, audits, and corrective lư ng: M t h th ng th t c, ki m tra,actions to ensure that all EPA research design h ch toán, và hành ñ ng hi u ch nh nh mand performance, environmental monitoring and b o ñ m r ng t t c ñ án nghiên c u, k tsampling, and other technical and reporting qu th c hi n, l y m u, theo dõi môiactivities are of the highest achievable quality. trư ng và các ho t ñ ng báo cáo và k thu t khác c a EPA ñ t ñư c ch t lư ng cao nh t có th .Quench Tank: A water-filled tank used to cool B làm ngu i: M t b ch a ñ y nư c ñư cincinerator residues or hot materials during s d ng ñ làm ngu i c n ñ t ho c các v tindustrial processes. li u nóng trong các quy trình công nghi p.RRadiation Standards: Regulations that set Tiêu chu n phóng x : Các quy t c quy ñ nhmaximum exposure limits for protection of the m c ti p xúc t i ña nh m b o v con ngư ipublic from radioactive materials. kh i các ch t phóng x .Radiation: Transmission of energy though space Phóng x : S truy n năng lư ng qua khôngor any medium. Also known as radiant energy. gian ho c b t kỳ môi trư ng nào. Còn ñư c g i là năng lư ng phóng x .Radio Frequency Radiation: (See non-ionizing Phóng x t n s vô tuy n: (Xem: B c xelectromagnetic radiation.) ñi n t không iôn hoá.)Radioactive Decay: Spontaneous change in an Phân rã phóng x : Thay ñ i t phát trongatom by emission of of charged particles and/or nguyên t do s phóng ra h t tích ñi n haygamma rays; also known as radioactive tia gama; còn g i là phân h y phóng x haydisintegration and radioactivity. s phóng x .Radioactive Substances: Substances that emit Các ch t phóng x : Các ch t phóng ra b cionizing radiation. x iôn hoá.Radioisotopes: Chemical variants of radioactive ð ng v phóng x : Bi n th hoá h c c a cácelements with potentially oncogenic, teratogenic, nguyên t phóng x có kh năng gây ung thư,and mutagenic effects on the human body. quái thai và ñ t bi n ngư i.Radius of Vulnerability Zone: The maximum Bán kính vùng nguy hi m: Kho ng cách t idistance from the point of release of a hazardous ña t m t ñi m rò r ch t nguy h i t i ñósubstance in which the airborne concentration n ng ñ h t bay lên ñ n m c ñ ñáng quancould reach the level of concern under specified tâm dư i nh ng ñi u ki n th i ti t c th .weather conditions.Radionuclide: Radioactive particle, man-made H t nhân phóng x : H t phóng x có 161
  • 162. (anthropogenic) or natural, with a distinct atomic nguyên t kh i riêng t n t i trong t nhiênweight number. Can have a long life as soil or hay do con ngư i ch t o (ch u s tác ñ ngwater pollutant. c a con ngư i). Có th t n t i lâu như ch t gây ô nhi m ñ t hay nư c.Radius of Influence: 1. The radial distance from Bán kính nh hư ng: 1. Bán kính tính tthe center of a wellbore to the point where there tâm c a m t gi ng khoan ñ n ñi m th p nh tis no lowering of the water table or c a m c nư c ng m hay b m t phân thpotentiometric surface (the edge of the cone of (mép nón ñi n trũng); 2. Bán kính tính tdepression); 2. The radial distance from an gi ng chi t xu t nơi có ñ không khí, thu nextraction well that has adequate air flow for l i cho s lo i b có hi u qu các ch t ôeffective removal of contaminants when a nhi m khi ñưa môi trư ng chân không vàovacuum is applied to the extraction well. gi ng chi t su t.Radon: A colorless naturally occurring, Radon: Khí trơ không màu có trong t nhiênradioactive, inert gas formed by radioactive mang tính phóng x ñư c t o thành b i sdecay of radium atoms in soil or rocks. phân rã phóng x c a các nguyên t rañi có trong ñ t, ñá.Radon Daughters/Radon Progeny: Short-lived H u du rañon/ Radon con: Nh ng s nradioactive decay products of radon that decay ph m radon phân rã phóng x t n t i tronginto longer-lived lead isotopes that can attach m t th i gian ng n, phân rã thành ñ ng v chìthemselves to airborne dust and other particles t n t i trong m t th i gian dài hơn. ð ng vand, if inhaled, damage the linings of the lungs. chì này có kh năng bám vào b i bay và các h t khác, n u hít ph i s làm t n thương niêm m c ph i.Radon Decay Products: A term used to refer S n ph m t s phân rã radon: M t thu tcollectively to the immediate products of the ng ñư c s d ng ñ ch chung các s n ph mradon decay chain. These include Po-218, Pb- tr c ti p c a chu i phân rã radon. Nh ng s n214, Bi-214, and Po-214, which have an average ph m này bao g m Po -218, Pb-214, Bi-214,combined half-life of about 30 minutes. Po-214 có chu kỳ bán rã kho ng 30 phút.Rainbow Report: Comprehensive document Báo cáo c u v ng: Tài li u t ng h p cho bi tgiving the status of all pesticides now or ever in v th c a t t c các lo i thu c tr sâu hi n t iregistration or special reviews. Known as the ho c ñã t ng ñăng ký ho c xem xét ñ c bi t."rainbow report" because chapters are printed on S dĩ g i là báo cáo c u v ng vì các chươngdifferent colors of paper. ñư c in trên gi y có màu s c khác nhau.Rasp: A machine that grinds waste into a Máy xát: Lo i máy nghi n rác thành m t v tmanageable material and helps prevent odor. li u có th qu n lý ñư c và giúp tránh mùi hôi.Raw Agricultural Commodity: An unprocessed Hàng hoá nông s n tươi s ng: Th c ph mhuman food or animal feed crop (e.g., raw dành cho ngư i chưa qua ch bi n ho c hoacarrots, apples, corn, or eggs.) màu dùng ñ nuôi ñ ng v t (ví d : cà r t, táo, ngô ho c tr ng tươi.)Raw Sewage: Untreated wastewater and its Nư c th i thô: Nư c th i chưa x lý và các 162
  • 163. contents. thành ph n c a nó.Raw Water: Intake water prior to any treatment Nư c thô: Nư c l y vào mà chưa qua x lýor use. hay s d ng.Re-entry: (In indoor air program) Refers to air Tái nh p: (Trong chương trình không khíexhausted from a building that is immediately bên trong) Ám ch ñ n không khí b hút kh ibrought back into the system through the air m t toà nhà sau ñó l p t c ñư c ñưa tr l iintake and other openings. h th ng qua ñư ng n p khí và các khe h .Reaeration: Introduction of air into the lower S tái s c khí: Vi c ñưa không khí vào cáclayers of a reservoir. As the air bubbles form and t ng dư i c a h ch a. Khi b t khí hìnhrise through the water, the oxygen dissolves into thành và dâng lên trong nư c, khí oxi s hòathe water and replenishes the dissolved oxygen. tan vào nư c và bù vào lư ng oxi ñã m t. SThe rising bubbles also cause the lower waters to dâng lên c a b t khí làm cho l p nư c th prise to the surface where they take on oxygen hơn n i lên m t, nơi chúng s l y oxi t khífrom the atmosphere. quy n.Real-Time Monitoring: Monitoring and Theo dõi th i gian th c: Là s theo dõi vàmeasuring environmental developments with ñánh giá nh ng phát tri n môi trư ng b ngtechnology and communications systems that h th ng giao ti p và k thu t, cung c pprovide time-relevant information to the public thông tin phù h p v i th i gian cho ngư iin an easily understood format people can use in dân, dư i hình th c d hi u mà ngư i ta códay-to-day decision-making about their health th s d ng vào vi c ñưa ra quy t ñ nh hàngand the environment. ngày liên quan ñ n s c kho b n thân và môi trư ng.Reasonable Further Progress: Annual S ti n tri n thêm h p lý: Lư ng ph gi mincremental reductions in air pollutant emissions h ng năm c a khí th i ô nhi m không khí,as reflected in a State Implementation Plan that ñư c ph n ánh trong K ho ch th c hi nEPA deems sufficient to provide for the qu c gia mà EPA cho là ñ ñ ñ t ñư c tiêuattainment of the applicable national ambient air chu n ch t lư ng qu c gia v không khí baoquality standards by the statutory deadline. quanh trư c th i h n n ñ nh cu i cùng.Reasonable Maximum Exposure: The Phơi nhi m t i ña h p lý: S phơi nhi m t imaximum exposure reasonably expected to occur ña ñư c cho là h p lý x y ra trong m t khuin a population. dân cư.Reasonable Worst Case: An estimate of the Trư ng h p t nh t có th ch p nh nindividual dose, exposure, or risk level received ñư c: S ư c tính li u lư ng, m c phơiby an individual in a defined population that is nhi m, ñ r i ro ñư c m t cá nhân trong bgreater than the 90th percentile but less than that ph n dân cư gi i h n ti p nh n. Li u lư ngreceived by anyone in the 98th percentile in the này cao hơn phân v 90/100 nhưng th p hơnsame population. li u lư ng m t ngư i b t kỳ ph i ti p nh n phân v 98/100 trong cùng lư ng dân cư.Reasonably Available Control Technology Công ngh ki m soát s n có h p lý(RACT): Control technology that is reasonably (RACT): Công ngh ki m soát s n có h pavailable, and both technologically and lý, kh thi c v kinh t và k thu t. Côngeconomically feasible. Usually applied to ngh này thư ng ñư c áp d ng cho nh ng 163
  • 164. existing sources in nonattainment areas; in most ngu n hi n có trong nh ng khu v c chưa ñ tcases is less stringent than new source chu n. Trong ph n l n các trư ng h p, côngperformance standards. ngh này ñ khó hơn các tiêu chu n th c hi n ngu n m i.Reasonably Available Control Measures Bi n pháp ki m soát s n có h p lý(RACM): A broadly defined term referring to (RACM): M t thu t ng ñ nh nghĩa r ngtechnological and other measures for pollution liên quan ñ n bi n pháp k thu t và các bi ncontrol. pháp khác nh m ki m soát ô nhi m.Recarbonization: Process in which carbon Quá trình tái x lý cacbon: M t quy trìnhdioxide is bubbled into water being treated to ñưa cacbon dioxit vào trong nư c ñang ñư clower the pH. x lý ñ làm gi m ñ pH.Receiving Waters: A river, lake, ocean, Ngu n ti p nh n: Sông h , ñ i dương, su istream or other watercourse into which hay các kênh l ch nhân t o mà nư c th i, nư c ñã ñư c x lý ch y vào.wastewater or treated effluent is discharged.Receptor: Ecological entity exposed to a Th quan: Th c th sinh thái ti p xúc v istressor. m t tác nhân ng su t.Recharge Area: A land area in which water Vùng n p l i: M t vùng ñ t ñó nư c ti nreaches the zone of saturation from surface ñ n t ng bão hoà do nư c th m qua b m t,infiltration, e.g., where rainwater soaks through ví d như nơi nư c mưa th m qua ñ t ñ nthe earth to reach an aquifer. t ng ng m nư c.Recharge Rate: The quantity of water per unit T c ñ n p l i: Kh i lư ng nư c trên m tof time that replenishes or refills an aquifer. ñơn v th i gian làm ñ y ho c làm ñ y l i t ng ng m nư c.Recharge: The process by which water is added S n p l i: Quá trình qua ñó nư c ñư cto a zone of saturation, usually by percolation thêm vào m t t ng bão hòa, thư ng là dofrom the soil surface; e.g., the recharge of an nư c th m qua m t ñ t; ví s n p nư c vàoaquifer. t ng ng m nư c.Reclamation: (In recycling) Restoration of C i t o: (Trong tái ch ) S ph c h i v t li umaterials found in the waste stream to a trong dòng nư c th i ñ s d ng có l i, cóbeneficial use which may be for purposes other th là cho nh ng m c ñích khác công d ngthan the original use. ban ñ u.Recombinant Bacteria: A microorganism Vi khu n tái k t h p: M t vi sinh v t có c uwhose genetic makeup has been altered by trúc gen thay ñ i do vi c c ý ñưa các y u tdeliberate introduction of new genetic elements. gen m i vào. Con c a nh ng vi khu n ñãThe offspring of these altered bacteria also thay ñ i này cũng mang nh ng y u t gencontain these new genetic elements; i.e. they m i, nghĩa là “sinh ñúng”."breed true."Recombinant DNA: The new DNA that is ADN tái k t h p: ADN m i ñư c hìnhformed by combining pieces of DNA from thành do vi c k t h p các ño n ADN tdifferent organisms or cells. nh ng cơ quan ho c t bào khác nhau.Recommended Maximum Contaminant Level M c ñ ngh nhi m b n t i ña (RMCL): 164
  • 165. (RMCL): The maximum level of a contaminant M c t i ña c a m t ch t ô nhi m trong nư cin drinking water at which no known or u ng mà không gây ra tác h i ñã bi t ho c ñãanticipated adverse effect on human health lư ng trư c nào ñ i v i s c kh e con ngư I,would occur, and that includes an adequate bao g m m t kho ng an toàn thích h p. M cmargin of safety. Recommended levels are ñ ñư c ñ ngh là nh ng m c tiêu s c kh enonenforceable health goals. (See: Maximum không b t bu c. (Xem: m c nhi m b n t iContaminant Level.) ña).Reconstructed Source: Facility in which Ngu n tái thi t: Trang thi t b có linh ki ncomponents are replaced to such an extent that ñư c thay th , t i m c chi phí v n c ñ nhthe fixed capital cost of the new components c a nh ng linh ki n m i vư t quá 50% chiexceeds 50% of the capital cost of constructing a phí v n l p ñ t m t trang thi t b hoàn toàncomparable brand-new facility. New source m i có th so sánh ñư c. Tiêu chu n th cperformance standards may be applied to sources hi n ngu n m i có th áp d ng cho ngu n táireconstructed after the proposal of the standard if thi t sau khi có ñ ngh áp d ng tiêu chu nit is technologically and economically feasible to n u ngu n tái thi t kh thi v m t kinh t vàmeet the standards. công ngh ñ ñ t nh ng tiêu chu n trên.Reconstruction of Dose: Estimating exposure Li u lư ng tái thi t: Vi c tính toán m cafter it has occurred by using evidence within an phơi nhi m sau khi nó x y ra b ng cách sorganism such as chemical levels in tissue or d ng các d u hi u trong cơ th sinh v t, nhưfluids. m c hoá ch t có trong mô ho c trong ch t lưu.Record of Decision (ROD): A public document B n ghi quy t ñ nh (ROD): M t tài li uthat explains which cleanup alternative(s) will be công gi i thích nh ng gi i pháp d n d p ch tused at National Priorities List sites where, under th i s ñư c s d ng t i nh ng nơi n m trongCERCLA, Trust Funds pay for the cleanup. Danh sách ưu tiên qu c gia, mà theo ð o lu t CERCLA, Qu Trust s tr chi phí cho vi c thu d n.Recovery Rate: Percentage of usable recycled T l ph c h i: T l ph n trăm v t li u táimaterials that have been removed from the total ch có th s d ng, ñư c lo i ra t t ngamount of municipal solid waste generated in a lư ng rác th i r n ñô th do m t vùng ho cspecific area or by a specific business. m t cơ s kinh doanh xác ñ nh th i ra.Recycle/Reuse: Minimizing waste generation by Tái ch /Tái s d ng: Vi c gi m thi u khrecovering and reprocessing usable products that năng s n sinh rác b ng cách ph c h i và táimight otherwise become waste (.i.e. recycling of x lý các s n ph m có th s d ng b ngaluminum cans, paper, and bottles, etc.). không s thành rác th i (t c vi c tái ch lon nhôm, gi y, chai l …).Recycling and Reuse Business Assistance Trung tâm h tr doanh nghi p tái ch vàCenters: Located in state solid-waste or tái s d ng: ðư c ñ t các cơ quan pháteconomic-development agencies, these centers tri n kinh t ho c rác th i r n c a ti u bang.provide recycling businesses with customized Các trung tâm này cung c p h tr theo m cand targeted assistance. tiêu ho c theo yêu c u cho các doanh nghi p tái ch .Recycling Economic Development Advocates: Nh ng ngư i ng h s phát tri n kinh t 165
  • 166. Individuals hired by state or tribal economic tái ch : Nh ng cá nhân do các văn phòngdevelopment offices to focus financial, phát tri n kinh t dân t c thi u s ho c ti umarketing, and permitting resources on creating bang thuê chuyên lo t p trung các ngu n tàirecycling businesses. chính, ti p th và xin c p phép thành l p các doanh nghi p tái ch .Recycling Mill: Facility where recovered Xư ng tái ch : Cơ s nơi v t li u ñã ph cmaterials are remanufactured into new products. h i ñư c tái s n xu t thành các s n ph m m i.Recycling Technical Assistance Partnership M ng lư i c ng tác qu c gia h tr côngNational Network: A national information- ngh tái ch : M t ngu n chia s thông tinsharing resource designed to help businesses and qu c gia ñư c thành l p nh m giúp cácmanufacturers increase their use of recovered doanh nghi p và nhà s n xu t tăng vi c smaterials. d ng v t li u ñã ñư c ph c h i.Red Bag Waste: (See: infectious waste.) Rác bao ñ : (Xem: rác truy n nhi m)Red Border: An EPA document undergoing Biên b n ñ : M t văn b n c a EPA ñư creview before being submitted for final xem xét l i trư c khi ñ trình cho quá trìnhmanagement decision-making. ñưa ra quy t ñ nh qu n lý cu i cùng.Red Tide: A proliferation of a marine plankton Thu tri u ñ : S sinh sôi n y n c a cáctoxic and often fatal to fish, perhaps stimulated sinh v t phù du ñ c s ng bi n và thư ngby the addition of nutrients. A tide can be red, làm ch t cá, có l do b kích thích b i s giagreen, or brown, depending on the coloration of tăng các ch t dinh dư ng. M t cơn th y tri uthe plankton. như v y có th có màu ñ , xanh lá cây ho c nâu tuỳ theo màu s c c a sinh v t phù du.Redemption Program: Program in which Chương trình tr ti n chu c: Chương trìnhconsumers are monetarily compensated for the trong ñó ngư i tiêu dùng ñư c tr ti n chocollection of recyclable materials, generally vi c thu gom v t li u có th tái ch , thư ngthrough prepaid deposits or taxes on beverage là qua ti n ñ t c c tr trư c ho c thu ñánhcontainers. In some states or localities legislation trên thùng ch a rư u bia. m t s banghas enacted redemption programs to help prevent ho c ñ a phương, lu t pháp ñã thông qua cácroadside litter. (See: bottle bill.) chương trình ti n chu c nh m giúp ngăn ch n rác th i ñư ng ph . (Xem: lu t v chai l .)Reduction: The addition of hydrogen, removal S c t gi m: S b sung hiñrô, lo i b ôxiof oxygen, or addition of electrons to an element ho c b sung ñi n t vào các nguyên t hayor compound. h p ch t.Reentry Interval: The period of time Th i ño n ngưng tr vào: Kho ng th i gianimmediately following the application of a ngay sau khi s d ng thu c tr sâu, trongpesticide during which unprotected workers su t th i gian ñó ngư i không ñư c b o hshould not enter a field. không nên vào m t cánh ñ ng.Reference Dose (RfD): The concentration of a Li u lư ng tham chi u (RfD): N ng ñ m t 166
  • 167. chemical known to cause health problems; also hoá ch t ñư c bi t là có gây ra v n ñ v s cbe referred to as the ADI, or acceptable daily kho ; còn ñư c g i là ADI hay lư ng ti pintake. Also defined as an estimate (with nh n hàng ngày có th ch p nh n ñư c. RfDuncertainty spanning perhaps an order of còn ñư c ñ nh nghĩa là s ư c tính (v imagnitude) of the daily exposure to the human kho ng b p bênh có l ño theo m c c p ñ )population (including sensitive subgroups) that is phơi nhi m hàng ngày ñ i v i cư dân (baolikely to be without risk of deleterious effects g m nh ng phân nhóm nh y c m) mà có thduring a lifetime. không gây ra nh ng tác h i su t ñ i.Reformulated Gasoline: Gasoline with a Xăng c i ti n: Xăng có thành ph n khác v idifferent composition from conventional xăng thông thư ng (như ch a ít ch t ph giagasoline (e.g., lower aromatics content) that cuts hơn) ñ gi m các ch t gây ô nhi m khôngair pollutants. khí.Refueling Emissions: Emissions released during Phát th i khi tái n p nhiên li u: Phát th ivehicle re-fueling. rò r trong su t quá trình tái n p nhiên li u cho xe.Refuse: (See: solid waste.) Ph th i: (Xem: ch t th i r n).Refuse Reclamation: Conversion of solid waste C i t o ch t th i r n: S chuy n ñ i ch tinto useful products; e.g., composting organic th i r n thành s n ph m có ích; ví d như:wastes to make soil conditioners or separating dùng ch t th i h u cơ ñ làm phân bón ho caluminum and other metals for recycling. tách nhôm và các kim lo i khác ñ tái ch .Regeneration: Manipulation of cells to cause Tái sinh: Thao tác trên các t bào bu cthem to develop into whole plants. chúng phát tri n thành cây hoàn ch nh.Regional Response Team (RRT): ð i ph n ng khu v c: ð i di n c a cơRepresentatives of federal, local, and state quan liên bang, ñ a phương hay ti u bang cóagencies who may assist in coordination of th h tr trong các ho t ñ ng h p tác khi cóactivities at the request of the On-Scene yêu c u c a m t c ng tác viên hi n trư ngCoordinator before and during a significant trư c và trong su t s c ô nhi m ñáng kpollution incident such as an oil spill, major như tràn d u, rò r hoá ch t chính ho c ho tchemical release, or Superfund response. ñ ng ng c u trong chương trình Superfund.Registrant: Any manufacturer or formulator Ngư i ñăng ký: B t kỳ m t nhà s n xu t,who obtains registration for a pesticide active ch t o nào có ñăng ký s n ph m ho c thànhingredient or product. ph n ho t hoá thu c tr sâu.Registration: Formal listing with EPA of a new ðăng ký: Vi c ñăng ký chính th c v i EPApesticide before it can be sold or distributed. v s n ph m thu c tr sâu m i trư c khi bánUnder the Federal Insecticide, Fungicide, and ho c phân ph i. Theo ð o lu t liên bang vRodenticide Act, EPA is responsible for thu c tr sâu, di t n m, và chu t b , EPAregistration (pre-market licensing) of pesticides ch u trách nhi m ñăng ký (c p phép trư c khion the basis of data demonstrating no ñưa ra th trư ng) thu c tr sâu trên cơ sunreasonable adverse effects on human health or ñánh giá d li u ghi nh n không có tác h ithe environment when applied according to b t h p lý ñ n môi trư ng và s c kho conapproved label directions. ngư i khi ñư c dùng theo ch d n ghi trên nhãn. 167
  • 168. Registration Standards: Published documents Tiêu chu n ñăng ký: Các tài li u xu t b nwhich include summary reviews of the data bao g m b n xem xét t ng k t tóm lư c cácavailable on a pesticides active ingredient, data d ki n có s n v ho t t thu c tr sâu,gaps, and the Agencys existing regulatory nh ng l h ng d li u và v trí lu t ñ nh hi nposition on the pesticide. hành c a EPA ñ i v i thu c tr sâu.Regulated Asbestos-Containing Material V t li u ch a amiăng ñư c qu n lý(RACM): Friable asbestos material or nonfriable (RACM): V t li u amiăng b v n ho c v tACM that will be or has been subjected to li u ch a amiăng không b v n s ñư c ho csanding, grinding, cutting, or abrading or has ñã ñư c ñưa vào chà xát, nghi n nh , c tcrumbled, or been pulverized or reduced to v n, mài mòn, ho c t b v n ra, ho c ñư cpowder in the course of demolition or renovation nghi n thành b t ho c làm thành b t trongoperations. ho t ñ ng phá h y ho c ph c h i.Regulated Medical Waste: Under the Medical Rác th i y t theo quy ñ nh: Theo ð o lu tWaste Tracking Act of 1988, any solid waste theo dõi rác y t năm 1988, là b t kỳ ch t th igenerated in the diagnosis, treatment, or r n nào ñư c t o ra trong vi c ch n ñoán,immunization of human beings or animals, in ñi u tr , tiêm ch ng ngư i và ñ ng v t, trongresearch pertaining thereto, or in the production nghiên c u liên quan, trong vi c s n xu tor testing of biologicals. Included are cultures ho c th nghi m sinh h c. Rác y t theo quyand stocks of infectious agents; human blood and ñ nh bao g m vi trùng nuôi c y và vi trùngblood products; human pathological body wastes g c c a các tác nhân lây nhi m, máu ngư ifrom surgery and autopsy; contaminated animal và các s n ph m máu, ch t th i truy n nhi mcarcasses from medical research; waste from t cơ th ngư i qua gi i ph u và khámpatients with communicable diseases; and all nghi m t thi, xác ñ ng v t nhi m b n tused sharp implements, such as needles and nghiên c u khoa h c, ch t th i t b nh nhânscalpels, and certain unused sharps. (See: treated m c b nh lây nhi m; t t c các d ng c s cmedical waste; untreated medical waste; bén ñư c s d ng như kim, dao m , và cácdestroyed medical waste.) v t nh n chưa ñư c s d ng. (Xem: rác y t ñã x lý; rác y t chưa x lý; rác y t ñã tiêu h y.)Relative Ecological Sustainability: Ability of Duy trì h sinh thái tương ñ i: Kh năngan ecosystem to maintain relative ecological m t h sinh thái duy trì tính toàn v n sinhintegrity indefinitely. thái tương ñ i vô h n ñ nh.Relative Permeability: The permeability of a Kh năng th m tương ñ i: ð th m th urock to gas, NAPL, or water, when any two or c a ñá ñ i v i khí, ch t l ng không phamore are present. nư c, nư c, khi có s hi n di n c a hai hay nhi u các ch t trên.Relative Risk Assessment: Estimating the risks ðánh giá r i ro tương ñ i: ðánh giá r i roassociated with different stressors or liên quan t i các tác nhân ng su t khác nhaumanagement actions. ho c nh ng hành ñ ng qu n lý khác nhau.Release: Any spilling, leaking, pumping, S rò thoát: B t kỳ vi c làm ñ , rò r , bơm,pouring, emitting, emptying, discharging, rót, b c to , trút ñ , tuôn ch y, tiêm truy n,injecting, escaping, leaching, dumping, or rò r , l c, v t b , ho c t ng kh hoá ch t 168
  • 169. disposing into the environment of a hazardous or nguy h i ho c nh ng ch t c c ñ c vào môitoxic chemical or extremely hazardous trư ng.substance.Remedial Action (RA): The actual construction Hành ñ ng tr li u: Giai ño n xây d ng hayor implementation phase of a Superfund site th c hi n vi c d n s ch th c s m t ñacleanup that follows remedial design. ñi m Superfund, sau khi thi t k tr li u.Remedial Design: A phase of remedial action Thi t k tr li u: M t giai ño n c a hànhthat follows the remedial investigation/feasibility ñ ng tr li u theo sau vi c ñi u tra trstudy and includes development of engineering li u/nghiên c u kh thi, bao g m vi c phátdrawings and specifications for a site cleanup. tri n các b n v xây d ng và ch tiêu k thu t ñ d n s ch m t ñ a ñi m.Remedial Investigation: An in-depth study ði u tra tr li u: M t b n nghiên c u sâudesigned to gather data needed to determine the ñư c l p ra ñ thu th p d li u c n thi tnature and extent of contamination at a nh m xác ñ nh tr ng thái nguyên th y vàSuperfund site; establish site cleanup criteria; m c ô nhi m t i m t ñ a ñi m Superfund;identify preliminary alternatives for remedial thi t l p tiêu chu n thu d n ch t th i m taction; and support technical and cost analyses of nơi; tìm ra nh ng gi i pháp bư c ñ u choalternatives. The remedial investigation is hành ñ ng hi u ch nh; và h tr ñánh giá chiusually done with the feasibility study. Together phí và k thu t c a các gi i pháp. ði u tra trthey are usually referred to as the "RI/FS". li u ñư c ti n hành cùng v i nghiên c u kh thi. Chúng ñư c g i chung là “RI/FS”.Remedial Project Manager (RPM): The EPA Giám ñ c d án tr li u: Quan ch c EPAor state official responsible for overseeing on- hay quan ch c ti u bang ch u trách nhi msite remedial action. giám sát ho t ñ ng tr li u t i hi n trư ng.Remedial Response: Long-term action that ng c u tr li u: Hành ñ ng lâu dài ch nstops or substantially reduces a release or threat ngay ho c làm gi m ñáng k s rò thoát ho cof a release of hazardous substances that is nguy cơ rò thoát các ch t nguy h i nghiêmserious but not an immediate threat to public tr ng nhưng không ñe do ngay ñ n s c khohealth. ngư i dân.Remediation: 1. Cleanup or other methods used Tr li u: 1. Bi n pháp d n s ch ho c các bi nto remove or contain a toxic spill or hazardous pháp khác ñư c dùng ñ lo i b , ngăn ch nmaterials from a Superfund site; 2. For the tràn ch t ñ c và ch t nguy h i t i m t ñ aAsbestos Hazard Emergency Response program, ñi m Superfund; 2. ð i v i Chương trìnhabatement methods including evaluation, repair, ng c u kh n c p nguy h i amiăng, là cácenclosure, encapsulation, or removal of greater bi n pháp lo i gi m bao g m ñ nh lư ng, s athan 3 linear feet or square feet of asbestos- ch a, quây ngăn, gom g n ho c lo i b hơn 3containing materials from a building. feet d c ho c 3 feet vuông các v t li u ch a amiăng kh i m t toà nhà.Remote Sensing: The collection and C m ng t xa: Vi c thu th p và gi i thíchinterpretation of information about an object các thông tin v m t v t mà không c n ti pwithout physical contact with the object; e.g., xúc v i v t ñó; ví d như: mô t t v tinh,satellite imaging, aerial photography, and open ch p nh trên không, và ño ñ c ngoài hi npath measurements. trư ng.Removal Action: Short-term immediate actions Hành ñ ng lo i b : Nh ng hành ñ ng t c 169
  • 170. taken to address releases of hazardous substances th i ñư c ti n hành ñ ch rõ s rò thoát cácthat require expedited response. (See: cleanup.) ch t nguy h i c n có s ng c u kh n trương. (Xem: s d n s ch)Renewable Energy Production Incentive Khuy n khích s n xu t năng lư ng tái tân:(REPI): Incentive established by the Energy Khuy n khích do ð o lu t v chính sáchPolicy Act available to renewable energy power năng lư ng thi t l p dành cho các d án năngprojects owned by a state or local government or lư ng có th làm m i l i thu c quy n s h unonprofit electric cooperative. c a chính quy n ñ a phương ho c ti u bang ho c h p tác xã ñi n năng phi l i nhu n.Repeat Compliance Period: Any subsequent Th i kỳ tuân th l p l i: B t kỳ th i kỳcompliance period after the initial one. tuân th nào ti p theo sau th i kỳ ñ u tiên.Reportable Quantity (RQ): Quantity of a Lư ng có th báo cáo (RQ): S lư ng ch thazardous substance that triggers reports under nguy h i b t ñ u ph i báo cáo theo ð o lu tCERCLA. If a substance exceeds its RQ, the trách nhi m pháp lý, b i thư ng và ng c urelease must be reported to the National môi trư ng toàn di n (CERCLA). N u m tResponse Center, the SERC, and community ch t vư t quá lư ng có th báo cáo thì ph iemergency coordinators for areas likely to be báo cáo s rò thoát ñó lên Trung tâm ng c uaffected. qu c gia, trung tâm ng c u ti u bang (SERC), và các nhà ñi u ph i kh n c p c ng ñ ng ñ bi t các khu v c có kh năng b nh hư ng.Repowering: Rebuilding and replacing major Tái n p ñi n: Tái xây d ng và thay th cáccomponents of a power plant instead of building linh ki n ch y u c a m t nhà máy ñi n thaya new one. vì xây d ng m t nhà máy m i.Representative Sample: A portion of material M u ñ i di n: Ph n v t li u hay nư c cóor water that is as nearly identifical in content thành ph n và n ng ñ càng gi ng v i kh iand consistency as possible to that in the larger v t li u ho c kh i nư c l n hơn ñư c l ybody of material or water being sampled. m u càng t t.Reregistration: The reevaluation and relicensing Tái ñăng ký: Vi c ñánh giá l i và tái c pof existing pesticides originally registered prior phép cho các lo i thu c tr sâu hi n có ñãto current scientific and regulatory standards. ñư c ñăng ký trư c khi áp d ng các tiêuEPA reregisters pesticides through its chu n theo quy t c và mang tính khoa h cRegistration Standards Program. hi n hành. EPA tái ñăng ký thu c tr sâu thông qua Chương trình tiêu chu n ñăng ký c a EPA.Reserve Capacity: Extra treatment capacity Công su t d tr : Công su t x lý thêmbuilt into solid waste and wastewater treatment ñư c xây d ng các nhà máy x lý ch t th iplants and interceptor sewers to accommodate r n, nhà máy x lý nư c th i và c ng ch n ñflow increases due to future population growth. ñáp ng lưu lư ng tăng lên do s gia tăng dân s trong tương lai.Reservoir: Any natural or artificial holding area H ch a: M t vùng trũng t nhiên hay nhân 170
  • 171. used to store, regulate, or control water. t o b t kỳ dùng ñ ch a, ñi u hòa ho c ki m soát lư ng nư c.Residential Use: Pesticide application in and S d ng khu dân cư: Vi c ng d ngaround houses, office buildings, apartment thu c tr sâu xung quanh nhà, công s , chung cư, khách s n, và các khu v c sinhbuildings, motels, and other living or working s ng hay làm vi c khác.areas.Residential Waste: Waste generated in single Ch t th i sinh ho t: Ch t th i sinh ra t m tand multi-family homes, including newspapers, ho c nhi u gia ñình, bao g m báo chí, qu nclothing, disposable tableware, food packaging, áo, b ñ ăn b v t b , bao bì th c ăn, lon,cans, bottles, food scraps, and yard trimmings chai l , th c ăn th a, rác vư n, không ph i làother than those that are diverted to backyard nh ng th ñư c ñưa ra sau vư n làm phâncomposting. (See: Household hazardous waste.) bón. (Xem: ch t th i sinh ho t nguy h i.)Residual: Amount of a pollutant remaining in C n bã: Lư ng ch t ô nhi m còn l i trongthe environment after a natural or technological môi trư ng sau quá trình x lý t nhiên hayprocess has taken place; e.g., the sludge công ngh . Ví d : bùn còn l i sau quá trìnhremaining after initial wastewater treatment, or x lý nư c th i ñ u tiên, ho c các vi h t cònparticulates remaining in air after it passes l i trong không khí sau khi lu ng khí ñi quathrough a scrubbing or other process. quy trình l c hay các quy trình khác.Residual Risk: The extent of health risk from air R i ro do c n bã: M c r i ro s c kho dopollutants remaining after application of the các ch t ô nhi m không khí còn sót l i sauMaximum Achievable Control Technology khi áp d ng Công ngh ki m soát t i ña có(MACT). th ñ t ñư c (MACT).Residual Saturation: Saturation level below Bão hoà c n bã: M c bão hoà mà dư i m cwhich fluid drainage will not occur. ñó không th có nư c th i.Residue: The dry solids remaining after the C n: Các ch t r n khô còn l i sau khi làmevaporation of a sample of water or sludge. bay hơi m t m u nư c ho c làm khô m t m u bùn.Resistance: For plants and animals, the ability to S c ñ kháng: ð i v i th c v t và ñ ng v t,withstand poor environmental conditions or kh năng ch u ñ ng nh ng ñi u ki n môiattacks by chemicals or disease. May be inborn trư ng t i t ho c s t n công c a hoá ch tor acquired. và d ch b nh. Do b m sinh ho c t rèn luy n mà có.Resource Recovery: The process of obtaining Khôi ph c ngu n: Quá trình thu ch t ho cmatter or energy from materials formerly năng lư ng t các v t li u b v t b trư cdiscarded. ñây.Response Action: 1. Generic term for actions Hành ñ ng ng c u: 1. Thu t ng t ng quáttaken in response to actual or potential health- ch nh ng hành ñ ng ñư c th c hi n ñ ph nthreatening environmental events such as spills, ng v i các s c môi trư ng ñe do ho c cósudden releases, and asbestos th ñe do ñ n s c kho , như s ñ tràn, ròabatement/management problems. 2. A thoát ñ t ng t, v n ñ qu n lý/lo i gi m 171
  • 172. CERCLA-authorized action involving either a amiăng; 2. Ho t ñ ng chính th c theo ð oshort-term removal action or a long-term lu t CERCLA liên quan ñ n hành ñ ng lo iremoval response. This may include but is not b ng n h n ho c liên quan ñ n ng c u lo ilimited to: removing hazardous materials from a b dài h n. Hành ñ ng ng c u bao g msite to an EPA-approved hazardous waste facility nhưng không gi i h n: vi c d n các ch tfor treatment, containment or treating the waste nguy h i t m t ñ a ñi m ñ n nơi có thi t bon-site, identifying and removing the sources of x lý ch t th i nguy h i ñư c EPA ch pground-water contamination and halting further thu n, vi c ngăn ch n hay x lý ch t th i t imigration of contaminants. 3. Any of the hi n trư ng, ñ nh v và lo i b các ngu n ôfollowing actions taken in school buildings in nhi m nư c ng m và ngăn ch n các ch t gâyresponse to AHERA to reduce the risk of ô nhi m lan tràn ra xa hơn; 3. B t kỳ nh ngexposure to asbestos: removal, encapsulation, hành ñ ng nào sau ñây ñư c th c hi nenclosure, repair, and operations and trư ng h c d a theo ð o lu t AHERA nh mmaintenance. (See: cleanup.) gi m r i ro ti p xúc v i amiăng: lo i b , quây gom, rào ch n, s a ch a, ho t ñ ng và b o dư ng. (Xem: Vi c d n s ch).Responsiveness Summary: A summary of oral B n tóm lư c thông tin ph n h i: M t b nand/or written public comments received by EPA tóm lư c các nh n xét mi ng ho c vi t c aduring a comment period on key EPA công chúng mà EPA nh n ñư c trong th i kỳdocuments, and EPAs response to those ti p nh n ý ki n v nh ng tài li u chính c acomments. EPA, và thông tin ph n h i c a EPA v nh ng nh n xét ñó.Restoration: Measures taken to return a site to S khôi ph c: Các bi n pháp th c hi npre-violation conditions. nh m ñưa m t nơi tr v ñi u ki n trư c khi có s vi ph m ô nhi m.Restricted Entry Interval: The time after a Kho ng th i gian h n ch vào: Th i gianpesticide application during which entry into the sau khi s d ng thu c tr sâu, trong su t th itreated area is restricted. gian ñó vi c lui t i khu v c ñư c x lý b h n ch .Restricted Use: A pesticide may be classified S d ng có h n ch : M t lo i thu c tr sâu(under FIFRA regulations) for restricted use if it có th b phân lo i (theo quy ñ nh c arequires special handling because of its toxicity, FIFRA) h n ch s d ng n u nó ñòi h i ph iand, if so, it may be applied only by trained, x lý ñ c bi t do có ñ c tính, và, n u nhưcertified applicators or those under their direct v y, ch có th ñư c s d ng b i các nhà ngsupervision. d ng ñư c ñào t o và c p gi y phép ho c nh ng ngư i ch u s giám sát c a các nhà ng d ng này.Restriction Enzymes: Enzymes that recognize Enzim ki m hãm: Enzim phát hi n nh ngspecific regions of a long DNA molecule and cut vùng ñ c bi t c a m t phân t ADN dài vàit at those points. c t phân t này t i nh ng ñi m ñó.Retrofit: Addition of a pollution control device L p ñ t thêm: S b sung thi t b ki m soáton an existing facility without making major ô nhi m vào m t phương ti n có trư c màchanges to the generating plant. Also called không gây ra nh ng thay ñ i l n t o thành 172
  • 173. backfit. nhà máy sinh th i. Cũng còn ñư c g i là l p ñ t sau.Reuse: Using a product or component of Tái s d ng: S d ng m t s n ph m ho cmunicipal solid waste in its original form more thành ph n ch t th i r n ñô th dư i hìnhthan once; e.g., refilling a glass bottle that has th c nguyên th y c a nó hơn m t l n; ví dbeen returned or using a coffee can to hold nuts như: làm ñ y l th y tinh ñư c thu l i ho cand bolts. s d ng can cà phê ñ ñ ng c vít và bù loong.Reverse Osmosis: A treatment process used in Th m th u ngư c: Quy trình x lý h th ngwater systems by adding pressure to force water nư c b ng cách gia tăng áp l c ñ y nư c quathrough a semi-permeable membrane. Reverse m t màng bán th m. S th m th u ngư c sosmosis removes most drinking water lo i b h u h t các ch t làm ô nhi m nư ccontaminants. Also used in waste-water u ng. Phương pháp này còn ñư c dùng trongtreatment. Large-scale reverse osmosis plants are x lý nư c th i. Nhi u nhà máy x d ngbeing developed. phương pháp th m th u ngư c có quy mô l n ñang ñư c xây d ng.Reversible Effect: An effect which is not Hi u ng thu n ngh ch: M t tác ñ ngpermanent; especially adverse effects which không t n t i trong th i gian dài; ñ c bi t làdiminish when exposure to a toxic chemical các tác ñ ng có h i s m t ñi khi ch m d tstops. ti p xúc v i hoá ch t ñ c h i.Ribonucleic Acid (RNA): A molecule that Axít ribônuclêic (ARN): M t phân t mangcarries the genetic message from DNA to a thông tin di truy n t ADN ñ n m t b ph ncellular protein-producing mechanism. mô s n xu t prôtêin.Rill: A small channel eroded into the soil by Rãnh nư c: Khe nư c ăn vào trong ñ t b isurface runoff; can be easily smoothed out or nư c ch y b m t. Có th d dàng b sanoblitrated by normal tillage. ph ng ho c xóa s ch b ng phương pháp canh tác thông thư ng.Ringlemann Chart: A series of shaded Bi u ñ Ringlemann: Chu i minh h a bóngillustrations used to measure the opacity of air m ñư c s d ng ñ ño ñ ñ c c a phát th ipollution emissions, ranging from light grey gây ô nhi m không khí, ñư c x p t màuthrough black; used to set and enforce emissions xám sáng ñ n màu ñen; sơ ñ này dùng ñstandards. thi t l p và c ng c các tiêu chu n phát th i.Riparian Habitat: Areas adjacent to rivers and Môi trư ng s ng ven sông: Khu v c k c nstreams with a differing density, diversity, and sông su i nơi có các loài ñ ng th c v t v iproductivity of plant and animal species relative m t ñ , s ña d ng và sinh s n khác nhau cóto nearby uplands. liên quan ñ n nh ng vùng ñ t cao lân c n.Riparian Rights: Entitlement of a land owner to Quy n khai thác ven sông: Quy n cho phépcertain uses of water on or bordering the ch ñ t ñư c s d ng ngu n nư c nào ñóproperty, including the right to prevent diversion n m trên hay bao quanh vùng ñ t c a mình,or misuse of upstream waters. Generally a matter bao g m quy n ch ng chuy n hư ng dòngof state law. ch y ho c l m d ng các ngu n nư c thư ng 173
  • 174. ngu n. Thư ng là v n ñ c a lu t ti u bang.Risk (Adverse) for Endangered Species: Risk R i ro (có h i) ñ i v i các loài có nguy cơto aquatic species if anticipated pesticide residue tuy t ch ng: R i ro ñ i v i các loài s nglevels equal one-fifth of LD10 or one-tenth of dư i nư c n u dư lư ng thu c tr sâu d tínhLC50; risk to terrestrial species if anticipated b ng 1/5 c a LD10 ho c 1/10 c a LC50; r ipesticide residue levels equal one-fifth of LC10 ro ñ i v i loài trên c n n u dư lư ng thu cor one-tenth of LC50. tr sâu b ng 1/5 c a LC10 ho c 1/10 c a LC50.Risk: A measure of the probability that damage R i ro: M c ñ gây t n h i ñ n cu c s ng,to life, health, property, and/or the environment s c kho , tài s n, và/ho c ñ n môi trư ng,will occur as a result of a given hazard. x y ra do m t m i nguy h i nh t ñ nh.Risk Assessment: Qualitative and quantitative ðánh giá r i ro: ðánh giá ñ nh lư ng vàevaluation of the risk posed to human health ñ nh tính r i ro có th x y ra cho s c khoand/or the environment by the actual or potential con ngư i hay môi trư ng b i s hi n di npresence and/or use of specific pollutants. ho c có th hi n di n cũng như vi c s d ng các ch t ô nhi m nh t ñ nh.Risk Characterization: The last phase of the ð c tính hoá r i ro: Pha cu i cùng c a quárisk assessment process that estimates the trình ñánh giá r i ro, pha này ư c tính ti mpotential for adverse health or ecological effects năng tác h i v s c kho và môi trư ng sinhto occur from exposure to a stressor and thái có th x y ra do s ti p xúc v i m t tácevaluates the uncertainty involved. nhân ng su t và ñánh giá tình tr ng b p bênh có liên quan.Risk Communication: The exchange of Trao ñ i thông tin v r i ro: S trao ñ iinformation about health or environmental risks thông tin v r i ro môi trư ng và s c khoamong risk assessors and managers, the general gi a các nhà qu n lý và ñánh giá r i ro, côngpublic, news media, interest groups, etc. chúng nói chung, phương ti n thông tin ñ i chúng, các nhóm có cùng l i ích …Risk Estimate: A description of the probability Ư c tính r i ro: Mô t kh năng các sinh v tthat organisms exposed to a specific dose of a b ti p xúc v i li u lư ng hoá ch t hay ch t ôchemical or other pollutant will develop an nhi m nh t ñ nh s phát tri n thành ph n ngadverse response, e.g., cancer. có h i, ví d như ung thư.Risk Factor: Characteristics (e.g., race, sex, age, Y u t r i ro: Nh ng ñ c ñi m (vd như:obesity) or variables (e.g., smoking, occupational ch ng t c, gi i tính, tu i tác, s béo phì)exposure level) associated with increased ho c nh ng bi n s (vd như: hút thu c, m cprobability of a toxic effect. ñ phơi nhi m do ngh nghi p) có liên quan ñ n kh năng gia tăng hi u ng ñ c h i.Risk for Non-Endangered Species: Risk to R i ro ñ i v i loài không n m trong nguyspecies if anticipated pesticide residue levels are cơ tuy t ch ng: R i ro cho các loài n u dưequal to or greater than LC50. lư ng thu c tr sâu d tính b ng ho c l n hơn LC50.Risk Management: The process of evaluating Qu n lý r i ro: Quá trình ñánh giá và ch n 174
  • 175. and selecting alternative regulatory and non- l c nh ng ng c u thay th có thay ñ i ho cregulatory responses to risk. The selection không thay ñ i khi có r i ro. Quá trình ch nprocess necessarily requires the consideration of l c ñòi h i c n thi t ph i xem xét các y u tlegal, economic, and behavioral factors. lu t pháp, kinh t , và hành vi.Risk-based Targeting: The direction of Hư ng ñ n vùng r i ro: Chi u hư ng cácresources to those areas that have been identified ngu n hư ng t i nh ng vùng ñư c xác ñ nhas having the highest potential or actual adverse gây ra ho c có kh năng gây ra tác h i choeffect on human health and/or the environment. s c kho con ngư i và môi trư ng.River Basin: The land area drained by a river Lưu v c sông: Vùng ñ t ñư c m t con sôngand its tributaries. và ph lưu c a nó thoát nư c.Rodenticide: A chemical or agent used to Thu c di t chu t b : M t hoá ch t ho c tácdestroy rats or other rodent pests, or to prevent nhân ñư c s d ng ñ tiêu di t chu t ho cthem from damaging food, crops, etc. các loài g m nh m khác, ho c ngăn ch n không cho chúng làm h i th c ph m, mùa màng…Rotary Kiln Incinerator: An incinerator with Lò thiêu chuy n ñ ng quay: M t lò thiêua rotating combustion chamber that keeps v i khoang ñ t có th quay ñ làm cho rác liên t c di chuy n khi n chúng d b c hơi vàwaste moving, thereby allowing it to vaporize d cháy hơn.for easier burning.Rough Fish: Fish not prized for sport or eating, Cá nhám: Cá không dùng trong th thao haysuch as gar and suckers. Most are more tolerant ăn u ng, như cá nhái hay cá mút. ða sof changing environmental conditions than are chúng có kh năng ch u ñ ng các ñi u ki ngame or food species. bi n ñ i sinh thái hơn cá ch i hay cá ñ ăn.Route of Exposure: The avenue by which a ðư ng phơi nhi m: Con ñư ng qua ñó m tchemical comes into contact with an organism, hoá ch t có th ti p xúc v i m t cơ quan cơe.g., inhalation, ingestion, dermal contact, th , như hít th , ăn u ng, ti p xúc ngoài da,injection. tiêm chích.Rubbish: Solid waste, excluding food waste and Rác bã: Ch t th i r n bao g m ch t th i th cashes, from homes, institutions, and workplaces. ph m và tro t gia ñình, cơ quan, nơi làm vi c.Running Losses: Evaporation of motor vehicle Th t thoát khi v n hành: S b c hơi c afuel from the fuel tank while the vehicle is in nhiên li u ñ ng cơ xe t thùng nhiên li u khiuse. xe ñang v n hành.Run-Off: That part of precipitation, snow melt, Dòng ch y: M t ph n nư c mưa, tuy t tanor irrigation water that runs off the land into hay lư ng nư c tư i ch y t m t ñ t vàostreams or other surface-water. It can carry dòng su i hay các ngu n nư c m t khác. Nópollutants from the air and land into receiving có th ñem ch t ô nhi m trong không khí vàwaters. ñ t vào ngu n ti p nh n. 175
  • 176. SSacrificial Anode: An easily corroded material C c dương hy sinh: M t ch t d b ăn mòndeliberately installed in a pipe or intake to give it ñư c c tình ñ t trong ng ho c c a n p ñ bup (sacrifice it) to corrosion while the rest of the ăn mòn (hy sinh) trong khi ph n còn l i c awater supply facility remains relatively thi t b cung c p nư c tránh b ăn mòn m tcorrosion-free. cách tương ñ i.Safe: Condition of exposure under which there is An toàn: Tình tr ng ti p xúc b o ñ m ch ca practical certainty that no harm will result to ch n không có s gây h i nào ñ n các cá thexposed indiviuals. ti p xúc.Safe Water: Water that does not contain harmful Nư c an toàn: Nư c không ch a các vibacteria, toxic materials, or chemicals, and is khu n có h i, ch t ñ c hay hoá ch t và ñư cconsidered safe for drinking even if it may have xem là an toàn ñ u ng ngay c khi có th cótaste, odor, color, and certain mineral problems. mùi v , màu s c hay m t s v n ñ v khoáng ch t.Safe Yield: The annual amount of water that can Hi u su t an toàn: Lư ng nư c có th khaibe taken from a source of supply over a period of thác t m t ngu n cung c p trong nhi u nămyears without depleting that source beyond its mà không làm ngu n nư c ñó quá c n ki tability to be replenished naturally in "wet years." ñ n n i m t ñi kh năng t làm ñ y trong nh ng năm mưa nhi u.Safener: A chemical added to a pesticide to keep Ch t an toàn: M t h p ch t ñư c thêm vàoit from injuring plants. trong thu c tr sâu ñ cây tr ng không b t n h i.Salinity: The percentage of salt in water. ð m n: T l mu i có trong nư c.Salt Water Intrusion: The invasion of fresh S ng p m n: S xâm nh p c a nư c m nsurface or ground water by salt water. If it comes vào ngu n nư c ng t trên m t ñ t hay ngu nfrom the ocean it may be called sea water nư c ng m. N u s ng p m n này b t ngu nintrusion. t ñ i dương thì có th ñư c g i là s xâm nh p c a nư c bi n.Salts: Minerals that water picks up as it passes Mu i: Các khoáng ch t mà nư c l y ñư cthrough the air, over and under the ground, or khi nó ñi qua không khí, trên và dư i m t ñ tfrom households and industry. , ho c t các h dân hay xí nghi p.Salvage: The utilization of waste materials. T n d ng: Vi c s d ng ch t th i.Sampling Frequency: The interval between the T n su t l y m u: Kho ng th i gian gi acollection of successive samples. nh ng l n l y m u liên ti p.Sanctions: Actions taken by the federal Hình ph t: Là hành ñ ng chính ph liêngovernment for failure to provide or implement a bang ñưa ra nh m tr ng ph t nh ng trư ngState Implementation Plan (SIP). Such action h p sai sót trong vi c ñáp ng hay th c hi nmay include withholding of highway funds and a K ho ch thi hành ti u bang (SIP). M t hànhban on construction of new sources of potential ñ ng tr ng ph t như v y có th bao g m vi c 176
  • 177. pollution. rút l i ngu n h tr tài chính công c ng và c m xây d ng nh ng ngu n ô nhi m ti m tàng m i.Sand Filters: Devices that remove some B l c cát: Thi t b lo i b m t s các ch tsuspended solids from sewage. Air and bacteria r n trôi n i trong nư c th i. Không khí và cácdecompose additional wastes filtering through vi khu n phân h y các ch t th i ph khi l cthe sand so that cleaner water drains from the qua cát nên nư c s ch hơn s t ñáy ch y ra.bed.Sanitary Landfill: (See: landfills.) Bãi rác v sinh: (Xem: bãi rác).Sanitary Sewers: Underground pipes that C ng v sinh: H th ng ng ng m ch dùngcarry off only domestic or industrial waste, not d n ch t th i sinh ho t hay công nghi p, không dùng d n nư c mưa.storm water.Sanitary Survey: An on-site review of the water ði u tra v sinh: S quan sát t i ch cácsources, facilities, equipment, operation and ngu n nư c, trang thi t b , ch ñ v n hànhmaintenance of a public water system to evaluate và b o dư ng m t h th ng nư c công c ngthe adequacy of those elements for producing ñ ñánh giá s tương h p c a các y u t trênand distributing safe drinking water. trong vi c s n xu t và phân ph i ngu n nư c u ng an toàn.Sanitary Water (Also known as gray water): Nư c th i v sinh (Nư c xám): Nư c th i raWater discharged from sinks, showers, kitchens, t ch u r a, nhà t m, nhà b p hay các ho tor other non-industrial operations, but not from ñ ng phi công nghi p khác nhưng không ph icommodes. t nhà v sinh.Saprolite: A soft, clay-rich, thoroughly Saprolit: M t lo i ñá m m, giàu ch t sét, bdecomposed rock formed in place by chemical phân h y hoàn toàn, ñư c hình thành t i chweathering of igneous or metamorphic rock. do tác ñ ng hoá h c lên ñá nham th ch ho cForms in humid, tropical, or subtropical ñá bi n ch t. Hình thành trong khí h u c nclimates. nhi t ñ i, nhi t ñ i m.Saprophytes: Organisms living on dead or Vi khu n ho i sinh: Nh ng sinh v t s ngdecaying organic matter that help natural trên ch t h u cơ ch t hay ñang phân hu giúpdecomposition of organic matter in water. quá trình phân hu t nhiên các ch t h u cơ trong nư c.Saturated Zone: The area below the water table T ng bão hoà: T ng dư i gương nư c nơiwhere all open spaces are filled with water under t t c các l h ng hay khe n t ñ u ch a ñ ypressure equal to or greater than that of the nư c dư i áp su t b ng hay l n hơn áp su tatmosphere. khí quy n.Saturation: The condition of a liquid when it Tr ng thái bão hoà: Tr ng thái c a m t ch thas taken into solution the maximum possible l ng khi nó t o thành dung d ch v i lư ngquantity of a given substance at a given temp- l n nh t có th c a m t ch t m t nhi t ñerature and pressure. và áp su t nh t ñ nh.Science Advisory Board (SAB): A group of Ban c v n khoa h c (SAB): M t nhóm cácexternal scientists who advise EPA on science nhà khoa h c bên ngoài, là nh ng ngư i c 177
  • 178. and policy. v n cho EPA v khoa h c và chính tr .Scrap: Materials discarded from manufacturing Ph li u: Nh ng ch t b lo i b trong quáoperations that may be suitable for reprocessing. trình s n xu t, có th thích h p cho quá trình tái ch .Scrap Metal Processor: Intermediate operating Thi t b x lý v n kim lo i: Thi t b v nfacility where recovered metal is sorted, cleaned hành t m trung, phân lo i và r a s ch ôof contaminants, and prepared for recycling. nhi m kh i kim lo i ñã ñư c ph c h i ñ chu n b cho s tái ch .Screening Risk Assessment: A risk assessment ðánh giá r i ro sàng l c: M t ñánh giá r iperformed with few data and many assumptions ro ñư c th c hi n khi có ít d li u và nhi uto identify exposures that should be evaluated gi ñ nh ñ nh n di n nh ng phơi nhi m c nmore carefully for potential risk. ñư c ñánh giá c n th n hơn v r i ro ti m n.Screening: Use of screens to remove coarse S sàng l c b ng màng ch n: Vi c s d ngfloating and suspended solids from sewage. màng ch n ñ lo i b các h t r n thô trôi n i và lơ l ng trong nư c c ng.Scrubber: An air pollution device that uses a Máy l c: Thi t b ch ng ô nhi m không khíspray of water or reactant or a dry process to trap s d ng nư c hay ch t ph n ng dư i d ngpollutants in emissions. phun ho c m t quy trình khô ñ gi l i các ch t gây ô nhi m trong khí th i.Secondary Drinking Water Regulations: Non- Quy ñ nh v nư c u ng th c p: Nh ngenforceable regulations applying to public water quy ñ nh không b t bu c, áp d ng v i hsystems and specifying the maximum th ng nư c công c ng và c th hóa nh ngcontamination levels that, in the judgment of m c ñ gây ô nhi m t i ña. Nh ng quy ñ nhEPA, are required to protect the public welfare. này ñ t ra nh m b o v quy n l i c a ngư iThese regulations apply to any contaminants that dân (theo s th m ñ nh c a EPA) và ñư c ápmay adversely affect the odor or appearance of d ng cho b t kỳ ch t ô nhi m nào có th gâysuch water and consequently may cause people nh hư ng ñ n mùi v hay hình th c bênserved by the system to discontinue its use. ngoài c a nư c và có th làm cho ngư i s d ng h th ng nư c ngưng s d ng.Secondary Effect: Action of a stressor on Hi u ng th c p: Tác ñ ng c a m t tácsupporting components of the ecosystem, which nhân ng su t lên các ph n t h tr h sinhin turn impact the ecological component of thái, khi n các ph n t này nh hư ng ñ nconcern. (See: primary effect.) các ph n t sinh thái có liên quan. (Xem: hi u ng sơ c p).Secondary Materials: Materials that have been V t li u th c p: Nh ng v t li u ñã ñư cmanufactured and used at least once and are to s n xu t, s d ng ít nh t m t l n và còn ñư cbe used again. s d ng l i.Secondary Standards: National ambient air Tiêu chu n th c p: Các tiêu chu n qu cquality standards designed to protect welfare, gia v ch t lư ng không khí bao quanh ñư cincluding effects on soils, water, crops, ñ t ra ñ b o v l i ích, bao g m tác ñ ng lênvegetation, man-made (anthropogenic) materials, ñ t, nư c, cây tr ng, th c v t, v t li u nhânanimals, wildlife, weather, visibility, and t o, ñ ng v t, sinh v t hoang dã, t m nhìn,climate; damage to property; transportation th i ti t, khí h u; thi t h i v tài s n; nguyhazards; economic values, and personal comfort h i trong v n chuy n; các giá tr kinh t , tình 178
  • 179. and well-being. tr ng kh e m nh và tho i mái c a cá nhân.Secondary Treatment: The second step in most X lý th c p: Khâu x lý th hai h u h tpublicly owned waste treatment systems in các h th ng x lý ch t th i công h u trongwhich bacteria consume the organic parts of the ñó vi khu n s tiêu th nh ng thành ph n h uwaste. It is accomplished by bringing together cơ trong ch t th i. Khâu x lý này ñư c hoànwaste, bacteria, and oxygen in trickling filters or t t b ng cách t p trung ch t th i, vi khu n vàin the activated sludge process. This treatment khí ôxi vào các b l c nh gi t hay ñi qua quiremoves floating and settleable solids and about trình x lý b ng than ho t hóa. Quá trình x90 percent of the oxygen-demanding substances lý này lo i b ñư c nh ng ch t r n trôi n iand suspended solids. Disinfection is the final hay l ng ñ ng ñư c kho ng 90% các ch t c nstage of secondary treatment. (See: primary, oxi và ch t r n lơ l ng. Vi c kh trùng làtertiary treatment.) công ño n cu i c a khâu x lý th c p. (Xem: x lý sơ c p, th c p.)Secure Chemical Landfill: (See: landfills.) Bãi rác hoá h c an toàn: (Xem: bãi rác).Secure Maximum Contaminant Level: M c ô nhi m t i ña an toàn: M c ñ choMaximum permissible level of a contaminant in phép t i ña m t ch t ô nhi m trong nư cwater delivered to the free flowing outlet of the ñư c ñưa t i ch vòi ch y t do c a ngư i sultimate user, or of contamination resulting from d ng sau cùng, ho c m c ñ t i ña cho phépcorrosion of piping and plumbing caused by s ăn mòn ñư ng ng và bơm nư c do ch twater quality. lư ng nư c gây ra.Sediment Yield: The quantity of sediment Lư ng l ng ñ ng: Lư ng tr m tích t p trungarriving at a specific location. t i m t ñ a ñi m c th .Sedimentation: Letting solids settle out of S l ng ñ ng: Vi c làm các h t r n trongwastewater by gravity during treatment. nư c th i l ng xu ng, dư i tác ñ ng c a tr ng l c trong quá trình x lý.Sedimentation Tanks: Wastewater tanks in B l ng: Các b ch a nư c th i trong ñó cácwhich floating wastes are skimmed off and ch t th i trôi n i s ñư c v t ra và các ch tsettled solids are removed for disposal. r n ñã l ng xu ng s ñư c lo i b .Sediments: Soil, sand, and minerals washed Tr m tích: ð t, cát và các khoáng ch t bfrom land into water, usually after rain. They pile r a trôi kh i ñ t vào trong nư c, thư ng x yup in reservoirs, rivers and harbors, destroying ra sau cơn mưa. Chúng tích t trong h ch a,fish and wildlife habitat, and clouding the water sông ngòi, b n c ng và hu ho i môi trư ngso that sunlight cannot reach aquatic plants. s ng c a cá và các ñ ng v t hoang dã, ñ ngCareless farming, mining, and building activities th i làm ñ c nư c khi n ánh sáng không thwill expose sediment materials, allowing them to ñ n ñư c các th c v t th y sinh. Nh ng ho twash off the land after rainfall. ñ ng nông nghi p, khai m , xây d ng b a bãi s làm l các l p tr m tích khi n chúng d dàng b r a trôi kh i ñ t sau cơn mưa.Seed Protectant: A chemical applied before Ch t b o v h t: M t hóa ch t ñư c dùngplanting to protect seeds and seedlings from trư c khi tr ng ñ b o v các h t gi ng vàdisease or insects. cây con tránh kh i b nh t t hay sâu b . 179
  • 180. Seepage: Percolation of water through the soil S r th m: S th m th u c a nư c qua ñ tfrom unlined canals, ditches, laterals, t các con kênh, mương, kênh nhánh, côngwatercourses, or water storage facilities. trình d n nư c hay các phương ti n tr nư c không ph m t.Selective Pesticide: A chemical designed to Thu c tr sâu ch n l c: M t hóa ch t ñư caffect only certain types of pests, leaving other t o ra ñ gây tác ñ ng lên m t s loài gâyplants and animals unharmed. h i, không làm h i ñ n các ñ ng th c v t khác .Semi-Confined Aquifer: An aquifer partially T ng ng m nư c bán gi i h n: T ng ng mconfined by soil layers of low permeability nư c b gi i h n b i l p ñ t có ñ th m th uthrough which recharge and discharge can still kém. S tái n p và x nư c v n có th x y raoccur. qua nh ng l p ñ t này.Semivolatile Organic Compounds: Organic Các h p ch t h u cơ bán n ñ nh: Các h pcompounds that volatilize slowly at standard ch t h u cơ bay hơi ch m t i nhi t ñ chu n (temperature (20 degrees C and 1 atm pressure). 200C và áp su t 1 Atm ) .Senescence: The aging process. Sometimes used Lão hoá: Thu t ng này ñôi khi dùng ñ chto describe lakes or other bodies of water in các h nư c hay th nư c ñã ñ t ñ n giaiadvanced stages of eutrophication. Also used to ño n cao c a s phú dư ng. Cũng ñư c dùngdescribe plants and animals. cho cây c i và ñ ng v t.Septic System: An on-site system designed to H th ng t ho i: H th ng t i ch ñư ctreat and dispose of domestic sewage. A typical thi t k ñ x lý và lo i b nư c th i sinhseptic system consists of tank that receives waste ho t. M t h th ng t ho i tiêu bi u g m m tfrom a residence or business and a system of tile b ch a nh n ch t th i t nh ng khu dân cưlines or a pit for disposal of the liquid effluent hay các văn phòng, và m t h th ng các(sludge) that remains after decomposition of the ñư ng d n ph ñá hay h ñ th i ch t l ngsolidis by bacteria in the tank and must be phát sinh (bùn ñ c) còn ñ ng l i sau khi phânpumped out periodically. h y các ch t r n b ng vi khu n trong b ch a và ph i ñư c bơm ra theo ñ nh kỳ.Septic Tank: An underground storage tank for B t ho i: B ng m ch a các ch t th i t hwastes from homes not connected to a sewer gia ñình không k t n i v i h th ng c ngline. Waste goes directly from the home to the nư c th i. Ch t th i ñi th ng t nhà ñ n btank. (See: septic system.) ch a. (Xem: h th ng t ho i).Service Connector: The pipe that carries tap ng n i d ch v : ng d n nư c máy twater from a public water main to a building. ngu n nư c công c ng chính ñ n m t tòa nhà.Service Line Sample: A one-liter sample of M u nư c trong ñư ng ng d ch v : M uwater that has been standing for at least 6 hours nư c m t lít hi n di n trong ñư ng ng d chin a service pipeline and is collected according to v ít nh t 6 ti ng và ñư c l y m u theo quyfederal regulations. ñ nh liên bang.Service Pipe: The pipeline extending from the ðư ng ng d ch v : ðư ng ng n i twater main to the building served or to the ngu n nư c chính ñ n tòa nhà c n dùng hayconsumers system. ñ n h th ng c a khách hàng. 180
  • 181. Set-Back: Setting a thermometer to a lower ð t ngư c: Vi c ñ t nhi t k nhi t ñ th ptemperature when the building is unoccupied to hơn khi tòa nhà không có ngư i ñ gi m sreduce consumption of heating energy. Also tiêu th nhi t lư ng. Cũng dùng ñ ch vi crefers to setting the thermometer to a higher ñ t nhi t k nhi t ñ cao khi tòa nhà khôngtemperature during unoccupied periods in the có ngư i vào mùa l nh.cooling season.Settleable Solids: Material heavy enough to sink Ch t r n l ng ñư c: Các v t li u ñ n ng ñto the bottom of a wastewater treatment tank. có th l ng xu ng ñáy b x lý nư c th i.Settling Chamber: A series of screens placed in Khoang l ng: M t dãy màng ch n ñ t trongthe way of flue gases to slow the stream of air, ng khói ñ làm ch m lu ng khí th i, giúpthus helping gravity to pull particles into a tr ng l c hút các h t vào thi t b thu gom.collection device.Settling Tank: A holding area for wastewater, B l ng: B ch a nư c th i, nơi các thànhwhere heavier particles sink to the bottom for ph n n ng hơn chìm xu ng ñáy ñ b lo i b .removal and disposal.7Q10: Seven-day, consecutive low flow with a 7Q10: Dòng ch y th p liên t c trong b yten year return frequency; the lowest stream flow ngày v i t n s tr l i mư i năm m t; lưufor seven consecutive days that would be lư ng th p nh t trong b y ngày liên t c cóexpected to occur once in ten years. th tái di n mư i năm m t l n.Sewage Lagoon: (See: lagoon.) Phá ch a nư c c ng: (Xem: phá.)Sewage Sludge: Sludge produced at a Publicly Bùn c ng: Bùn t các nhà máy x lý côngOwned Treatment Works, the disposal of which h u. Công tác lo i b chúng ñư c quy ñ nhis regulated under the Clean Water Act. theo ð o lu t nư c s ch.Sewage: The waste and wastewater produced by Nư c c ng: Ch t và nư c th i t khu dân cưresidential and commercial sources and và thương nghi p ñư c ñ vào c ng rãnh .discharged into sewers.Sewer: A channel or conduit that carries C ng rãnh: M t ñư ng ng mang nư c th iwastewater and storm-water runoff from the và nư c mưa t ngu n ñ n nhà máy x lýsource to a treatment plant or receiving stream. ho c ñưa vào dòng ti p nh n. C ng v sinh"Sanitary" sewers carry household, industrial, ch a nư c th i t h dân cư, khu công nghi pand commercial waste. "Storm" sewers carry và thương m i. C ng mưa ch a nư c mưarunoff from rain or snow. "Combined" sewers hay nư c do tuy t tan. C ng ph i h p ch ahandle both. c hai lo i nư c trên .Sewerage: The entire system of sewage H th ng c ng rãnh: Toàn b h th ng t pcollection, treatment, and disposal. h p, x lý và lo i b ch t th i.Shading Coefficient: The amount of the suns H s bóng râm: Lư ng nhi t m t tr i th mheat transmitted through a given window th u qua m t c a s cho trư c so v i lư ngcompared with that of a standard 1/8-inch-thick nhi t ñi qua m t ô c a kính có ñ dày tiêusingle pane of glass under the same conditions. chu n 1/8 inch cùng ñi u ki n. 181
  • 182. Sharps: Hypodermic needles, syringes (with or V t nh n: Kim tiêm dư i da, sylanh (có haywithout the attached needle), Pasteur pipettes, không có kim ñi kèm), ng Pasteur, lư i daoscalpel blades, blood vials, needles with attached m , l ñ ng máu, kim có kèm ng tiêm, ñĩatubing, and culture dishes used in animal or c y vi khu n dùng trong chăm sóc ñi u trhuman patient care or treatment, or in medical, ngư i ho c ñ ng v t b b nh, trong phòng thíresearch or industrial laboratories. Also included nghi m công nghi p, nghiên c u, y khoa.are other types of broken or unbroken glassware Cũng ñư c dùng ñ ch các lo i ñ th y tinhthat were in contact with infectious agents, such v hay không v dùng khi ti p xúc v i tácas used slides and cover slips, and unused nhân truy n b nh, ví d như lam kính, lamhypodermic and suture needles, syringes, and ñ y, kim khâu và kim tiêm dư i da chưa sscalpel blades. d ng, sylanh và lư i dao m .Shock Load: The arrival at a water treatment T i ñ t bi n: Quá trình nư c thô ch a lư ngplant of raw water containing unusual amounts khác thư ng các lo i t o, ch t keo, ch t r nof algae, colloidal matter, color, suspended lơ l ng, có màu, ñ ñ c ho c các ch t ôsolids, turbidity, or other pollutants. nhi m khác ñi ñ n nhà máy nư c.Short-Circuiting: When some of the water in ðo n m ch: Khi m t lư ng nư c trong btanks or basins flows faster than the rest; may ch a hay lòng ch o ch y nhanh hơn ph n cònresult in shorter contact, reaction, or settling l i, nó có th d n ñ n s ti p xúc, ph n ngtimes than calculated or presumed. ho c th i gian l ng ñ ng ng n hơn so v i tính toán hay ñ nh trư c.Sick Building Syndrome: Building whose H i ch ng b nh cao c: Cao c nơi ngư ioccupants experience acute health and/or dân c m th y có nh hư ng v s c kho haycomfort effects that appear to be linked to time b t an. C m giác này xu t hi n trong th ispent therein, but where no specific illness or gian t i cao c, nơi không có b nh haycause can be identified. Complaints may be nguyên do c th nào ñư c xác ñ nh. L i thanlocalized in a particular room or zone, or may phi n có th thu h p trong m t phòng hayspread throughout the building. (See: building- vùng không gian c th , ho c lan ra toàn caorelated illness.) c. (Xem: b nh liên quan ñ n cao c).Signal: The volume or product-level change Tín hi u: S thay ñ i v kh i lư ng hay m cproduced by a leak in a tank. s n xu t sinh ra do s rò r trong b ch a.Signal Words: The words used on a pesticide T hi u: T dùng trên nhãn thu c tr sâu –label – Danger, Warning, Caution – to indicate Nguy Hi m, C nh Báo, Th n Tr ng – ñ chlevel of toxicity. m c ñ ñ c h i.Significant Deterioration: Pollution resulting S s t gi m ñáng k : Ô nhi m gây ra dofrom a new source in previously "clean" areas. m t ngu n m i n m trong vùng trư c ñây(See: prevention of significant deterioration.) còn “s ch”. (Xem: phòng ch ng s t gi m ñáng k ).Significant Municipal Facilities: Those Nhà máy ñô th chính: Nh ng nhà máy xpublicly owned sewage treatment plants that lý nư c th i thu c s h u toàn dân cho radischarge a million gallons per day or more and hàng tri u gallon nư c ho c nhi u hơn m iare therefore considered by states to have the ngày, nên ñư c chính quy n ñánh giá là cópotential to substantially affect the quality of ti m năng tác ñ ng ñáng k ñ n ch t lư ngreceiving waters. dòng ti p nh n . 182
  • 183. Significant Non-Compliance: (See significant S không tuân th chính: (Xem: vi ph mviolations.) chính).Significant Potential Source of Ngu n ô nhi m ti m tàng ñáng k : PhươngContamination: A facility or activity that stores, ti n hay ho t ñ ng tàng tr , s d ng, s n xu tuses, or produces compounds with potential for các h p ch t có kh năng nh hư ng nghiêmsignificant contaminating impact if released into tr ng ñ n ch t lư ng nư c n u b phóng thíchthe source water of a public water supply. vào ngu n nư c c a h th ng c p nư c công c ng.Significant Violations: Violations by point Vi ph m chính: Vi ph m v i lư ng hay th isource dischargers of sufficient magnitude or gian ñ ñ c u thành theo lu t ñ nh là nơiduration to be a regulatory priority. phóng th i ngu n ñi m.Silt: Sedimentary materials composed of fine or Bùn: Ch t tr m tích bao g m nh ng h tintermediate-sized mineral particles. khoáng ch t m n c trung.Silviculture: Management of forest land for Lâm nghi p: S qu n lý ñ t r ng ñ l y g .timber.Single-Breath Canister: Small one-liter canister H p th ñơn: H p nh m t lít ñư c thi t kdesigned to capture a single breath. Used in air ñ ch a hơi th ñơn l . ðư c s d ng trongpollutant ingestion research. nghiên c u ti p nh n ô nhi m không khí.Sink: Place in the environment where a ði m chìm: V trí mà m t ch t hay h p ch tcompound or material collects. t p h p l i trong môi trư ng.Sinking: Controlling oil spills by using an agent S ñánh chìm: Vi c ch ng v t d u loangto trap the oil and sink it to the bottom of the b ng cách s d ng m t tác nhân ñ gi d ubody of water where the agent and the oil are và làm nó chìm xu ng ñáy c a th nư c nơibiodegraded. tác nhân ñó và d u ñư c phân h y sinh h c.SIP Call: EPA action requiring a state to SIP Call: Ho t ñ ng c a EPA ñòi h i m tresubmit all or part of its State Implementation bang ph i ñ trình l i t t c hay t ng ph n KPlan to demonstrate attainment of the required ho ch th c thi ti u bang (SIP), ñ ch ngnational ambient air quality standards within the minh cho s ñ t ñư c yêu c u tiêu chu nstatutory deadline. A SIP Revision is a revision qu c gia v ch t lư ng không khí bao quanhof a SIP altered at the request of EPA or on a trong th i h n ñư c n ñ nh. Xét duy t SIP làstates initiative. (See: State Implementation s xét duy t m t SIP ñư c thay ñ i theo yêuPlan.) c u c a EPA hay theo sáng ki n c a ti u bang. (Xem: k ho ch th c thi ti u bang).Site: An area or place within the jurisdiction of ð a ñi m: M t vùng ho c m t nơi n m trongthe EPA and/or a state. pháp quy n c a EPA hay ti u bang.Site Assessment Program: A means of Chương trình ñánh giá ñ a ñi m: M t cáchevaluating hazardous waste sites through ñánh giá ñ a ñi m có ch t th i nguy h i,preliminary assessments and site inspections to thông qua ñánh giá sơ b và thanh tra ñ adevelop a Hazard Ranking System score. ñi m ñ ghi ñi m trong H th ng x p lo i 183
  • 184. ch t th i nguy h i.Site Inspection: The collection of information Ki m tra ñ a ñi m: S t p h p thông tin tfrom a Superfund site to determine the extent m t ñ a ñi m Superfund ñ quy t ñ nh ph mand severity of hazards posed by the site. It vi và m c nghiêm tr ng c a m i nguy h ifollows and is more extensive than a preliminary xu t hi n t i ñ a ñi m trên. B n ñánh giá n iassessment. The purpose is to gather information ti p và có ph m vi m r ng hơn b n ñánh giánecessary to score the site, using the Hazard sơ b . M c ñích là t p h p thông tin c n thi tRanking System, and to determine if it presents ñ cho ñi m v trí, s d ng H th ng x p lo ian immediate threat requiring prompt removal. ch t nguy h i, và quy t ñ nh xem có m i ñe d a t c th i c n ph i d p b nhanh chóng hay không.Site Safety Plan: A crucial element in all K ho ch an toàn ñ a ñi m: M t y u tremoval actions, it includes information on quan tr ng trong t t c các hành ñ ng d nequipment being used, precautions to be taken, d p, bao g m thông tin v thi t b ñư c sand steps to take in the event of an on-site d ng, s phòng ng a và các bư c ti n hànhemergency. trong trư ng h p có s c t i ch .Siting: The process of choosing a location for a Xác ñ nh ñ a ñi m: Quá trình l a ch n v trífacility. ñ t trang thi t b .Skimming: Using a machine to remove oil or H t váng: Dùng máy ñ v t b váng d uscum from the surface of the water. trên m t nư c.Slow Sand Filtration: Passage of raw water L c cát ch m: Cho nư c thô ch y qua m tthrough a bed of sand at low velocity, resulting l p cát v i t c ñ ch m giúp lo i b ñáng k các ch t ô nhi m sinh hóa.in substantial removal of chemical andbiological contaminants.Sludge: A semi-solid residue from any of a Bùn ñ c: Ch t c n bán r n có ngu n g c tnumber of air or water treatment processes; can b t kỳ quá trình x lý không khí ho c nư c;be a hazardous waste. có th là m t ch t th i nguy h i.Sludge Digester: Tank in which complex B h p th bùn: B n ch a trong ñó các h porganic substances like sewage sludges are ch t h u cơ ph c t p như bùn c ng ñư c n obiologically dredged. During these reactions, vét sinh h c. Trong nh ng quy trình ph nenergy is released and much of the sewage is ng này, năng lư ng ñư c gi i phóng vàconverted to methane, carbon dioxide, and water. ph n l n nư c th i ñư c chuy n hóa thành khí metan, cacbonic, và nư c.Slurry: A watery mixture of insoluble matter Bùn l ng: H n h p nư c c a nh ng ch tresulting from some pollution control techniques. không th hòa tan có ngu n g c t m t s phương pháp k thu t ki m soát ô nhi m.Small Quantity Generator (SQG-sometimes Ngu n th i s lư ng nh (SQG- ñ c làreferred to as "Squeegee"): Persons or “squeegee”): Ngư i hay công ty th i t 220-enterprises that produce 220-2200 pounds per 2200 pound ch t th i nguy h i m i tháng; h 184
  • 185. month of hazardous waste; they are required to ñư c yêu c u gi biên b n ghi chép nhi ukeep more records than conditionally exempt hơn ngu n th i ñư c mi n có ñi u ki n.generators. The largest category of hazardous Ngu n th i s lư ng nh là lo i nhân t th iwaste generators, SQGs, include automotive nguy h i r ng nh t, bao g m c a hàng ôtô,shops, dry cleaners, photographic developers, lau d n làm khô, ti m r a nh, và các lo iand many other small businesses. (See: hình kinh doanh nh khác. (Xem: ngu n th iconditionally exempt generators.) ñư c mi n có ñi u ki n).Smelter: A facility that melts or fuses ore, often Lò n u ch y: M t trang thi t b làm ch ywith an accompanying chemical change, to hay n u ch y qu ng, thư ng có kèm theoseparate its metal content. Emissions cause bi n ñ i hoá h c, ñ phân tách ñ c tính kimpollution. "Smelting" is the process involved. lo i. Khí th i ra gây ô nhi m. “Nung ch y” là quá trình liên quan.Smog: Air pollution typically associated with Khói mù: S ô nhi m không khí ñi n hìnhoxidants. (See: photochemical smog.) liên quan ñ n các ch t ôxy hoá. (Xem: khói mù quang hoá).Smoke: Particles suspended in air after Khói: Nh ng h t lơ l ng trong không khí sauincomplete combustion. quá trình ñ t cháy không hoàn toàn.Soft Detergents: Cleaning agents that break Ch t t y m m: Nh ng tác nhân làm s chdown in nature. tiêu h y trong không khí.Soft Water: Any water that does not contain a Nư c m m: Nư c b t kỳ không ch a hàmsignificant amount of dissolved minerals such as lư ng ñáng k ch t khoáng không tan nhưsalts of calcium or magnesium. mu i canxi hay magiê.Soil Adsorption Field: A sub-surface area L p ñ t h p th : Vùng dư i b m t có rãnhcontaining a trench or bed with clean stones and ho c l p ñá s ch và h th ng ñư ng ng quaa system of piping through which treated sewage ñó nư c th i ñã ñư c x lý s th m vào ñ tmay seep into the surrounding soil for further xung quanh ñ x lý k hơn và lo i b .treatment and disposal.Soil and Water Conservation Practices: Bi n pháp b o qu n ñ t và nư c: Bi nControl measures consisting of managerial, pháp ki m soát bao g m ho t ñ ng qu n lý,vegetative, and structural practices to reduce the sinh dư ng và c u trúc ñ gi m lư ng ñ t vàloss of soil and water. nư c m t ñi.Soil Conditioner: An organic material like Ch t ñi u hoà ñ t: M t ch t h u cơ nhưhumus or compost that helps soil absorb water, mùn ho c phân giúp ñ t h p th nư c, t obuild a bacterial community, and take up mineral nên qu n th vi khu n và chi m l y nh ngnutrients. ch t khoáng dinh dư ng.Soil Erodibility: An indicator of a soils Kh năng xói mòn ñ t: Ch s v tính nh ysusceptibility to raindrop impact, runoff, and c m c a ñ t ñ i v i tác nhân mưa và nh ngother erosive processes. ti n trình xói mòn khác.Soil Gas: Gaseous elements and compounds in Khí ñ t: Nh ng h p ch t và nguyên t khí cóthe small spaces between particles of the earth trong kho ng không nh gi a các h t c a ñ tand soil. Such gases can be moved or driven out và ñ t tr ng. Nh ng khí như v y có th ñư c 185
  • 186. under pressure. di chuy n ho c b ñ y ra b ng áp l c.Soil Moisture: The water contained in the pore Hơi m ñ t: Nư c ñư c ch a trong nh ngspace of the unsaturated zone. kho ng tr ng nh li ti c a t ng không bão hoà.Soil Sterilant: A chemical that temporarily or Thu c tri t sinh ñ t: M t hoá ch t ngănpermanently prevents the growth of all plants ch n nh t th i hay vĩnh vi n s phát tri n c aand animals. t t c các loài ñ ng th c v t.Solder: Metallic compound used to seal joints H p kim hàn: H p ch t kim lo i ñư c sbetween pipes. Until recently, most solder d ng ñ hàn g n các m i n i gi a các ng.contained 50 percent lead. Use of solder Cho t i g n ñây, ph n l n h p kim hàn ch acontaining more than 0.2 percent lead in pipes 50% chì. Hi n gi vi c s d ng h p kim hàncarrying drinking water is now prohibited. ch a hơn 0,2% chì trong các ng d n nư c u ng ñã b c m.Sole-Source Aquifer: An aquifer that supplies T ng ng m nư c ngu n ñơn nh t: T ng50-percent or more of the drinking water of an ng m nư c cung c p 50% ho c nhi u hơnarea. ngu n nư c u ng c a m t khu v c.Solid Waste Disposal: The final placement of Lo i b ch t th i r n: Phân ño n cu i cùngrefuse that is not salvaged or recycled. dành cho ch t ph th i không th t n d ng hay tái ch ñư c.Solid Waste: Non-liquid, non-soluble materials Ch t th i r n: Là ch t không d ng l ng,ranging from municipal garbage to industrial không hoà tan bao g m rác th i ñô th và ch twastes that contain complex and sometimes th i công nghi p có ch a nh ng thành ph nhazardous substances. Solid wastes also include ph c t p và ñôi khi nguy h i. Ch t th i r nsewage sludge, agricultural refuse, demolition cũng bao g m bùn c ng, rác nông nghi p,wastes, and mining residues. Technically, solid ch t th i t các công trình b phá hu ho cwaste also refers to liquids and gases in c n khai m . V m t k thu t, ch t th i r ncontainers. cũng bao g m các ch t l ng và khí ñ ng trong các v t ch a.Solid Waste Management: Supervised handling S qu n lý ch t th i r n: S qu n lý cóof waste materials from their source through giám sát các ch t th i t ngu n th i thôngrecovery processes to disposal. qua các quy trình ph c h i ñ n lo i b .Solidification and Stabilization: Removal of Quá trình ñông ñ c và n ñ nh: Vi c rútwastewater from a waste or changing it nư c th i t ch t th i ho c thay ñ i nó v m tchemically to make it less permeable and hoá h c, làm cho nó ít b th m th u và dsusceptible to transport by water. ñư c nư c mang ñi.Solubility: The amount of mass of a compound ð hoà tan: Lư ng h p ch t ñư c hoà tanthat will dissolve in a unit volume of solution. trong m t ñơn v th tích dung d ch. ð tanAqueous Solubility is the maximum trong nư c là n ng ñ t i ña c a m t hoáconcentration of a chemical that will dissolve in ch t hoà tan trong nư c s ch nhi t ñ quypure water at a reference temperature. chi u.Soot: Carbon dust formed by incomplete B hóng: B i cácbon ñư c hình thành do scombustion. cháy không hoàn toàn. 186
  • 187. Sorption: The action of soaking up or attracting S hút th m: Ho t ñ ng h p th ho c hútsubstances; process used in many pollution các ch t; là ti n trình ñư c s d ng trongcontrol systems. nhi u h th ng ki m soát ô nhi m.Source Area: The location of liquid Vùng ngu n: V trí c a hydrocacbon l nghydrocarbons or the zone of highest soil or ho c vùng n ng ñ cao nh t c a m t hóa ch tgroundwater concentrations, or both, of the ñáng quan tâm có trong ñ t tr ng ho c nư cchemical of concern. ng m, ho c c hai.Source Characterization Measurements: ðo lư ng ñ c tính ngu n th i: Nh ng phépMeasurements made to estimate the rate of ño ñư c th c hi n ñ ñánh giá t l các ch t ôrelease of pollutants into the environment from a nhi m th i ra môi trư ng t m t ngu n nhưsource such as an incinerator, landfill, etc. lò thiêu, bãi rác …Source Reduction: Reducing the amount of S gi m ngu n th i: Gi m lư ng v t ch t ñimaterials entering the waste stream from a vào dòng th i t m t ngu n c th b ng cáchspecific source by redesigning products or thi t k l i các s n ph m ho c cách th c s npatterns of production or consumption (e.g., xu t hay tiêu th (vd: dùng chai l ñ ng nư cusing returnable beverage containers). u ng có th s d ng l i). ð ng nghĩa v i sSynonymous with waste reduction. gi m thi u ch t th i.Source Separation: Segregating various wastes S tách ngu n th i: Vi c tách r i các ch tat the point of generation (e.g., separation of th i khác nhau giai ño n phát th i (vd: táchpaper, metal and glass from other wastes to make r i gi y, kim lo i và thu tinh t các ch t th irecycling simpler and more efficient). khác ñ làm cho quá trình tái ch ñơn gi n và hi u qu hơn).Source-Water Protection Area: The area Khu v c b o v nư c ngu n: Khu v c ñư cdelineated by a state for a Public Water Supply ti u bang v ch ra ñ hình thành ngu n c por including numerous such suppliers, whether nư c công c ng ho c bao g m nhi u ngu nthe source is ground water or surface water or như th , dù ñó là ngu n nư c ng m, nư cboth. m t hay c hai.Sparge or Sparging: Injection of air below the R y khí: Bơm không khí vào dư i gươngwater table to strip dissolved volatile organic nư c ñ gi i phóng các h p ch t h u cơ hoàcompounds and/or oxygenate ground water to tan d bay hơi và/ho c oxi hoá nư c ng m ñfacilitate aerobic biodegradation of organic giúp phân h y vi sinh hi u khí các h p ch tcompounds. h u cơ.Special Local-Needs Registration: Registration ðăng ký nhu c u ñ a phương ñ c bi t:of a pesticide product by a state agency for a Vi c m t ti u bang ñăng ký m t s n ph mspecific use that is not federally registered. thu c tr sâu dùng cho m c ñích c thHowever, the active ingredient must be federally không ñư c ñăng ký c p liên bang. Tuyregistered for other uses. The special use is nhiên, ho t t dùng cho m c ñích khác ph ispecific to that state and is often minor, thus may ñư c ñăng ký v i liên bang. Vi c s d ngnot warrant the additional cost of a full federal ñ c bi t ph i c th ñ i v i bang ñó vàregistration process. SLN registration cannot be thư ng là ph , vì th có th không có phí t nissued for new active ingredients, food-use active ph thêm phát sinh trong quá trình ñăng kýingredients without tolerances, or for a canceled hoàn ch nh c p liên bang. ðăng ký SLNregistration. The products cannot be shipped không ñư c c p cho nh ng ho t t m i, ho t 187
  • 188. across state lines. t s d ng trong th c ph m không có m c dung sai, ho c ñ i v i ñăng ký ñã b h y. Các s n ph m này không ñư c v n chuy n qua biên gi i các bang.Special Review: Formerly known as Rebuttable Xem xét ñ c bi t: Trư c ñây có tên là CănPresumption Against Registration (RPAR), this c bác b ch ng l i s ñăng ký (RPAR). ðâyis the regulatory process through which existing là ti n trình ñi u ch nh trong ñó nh ng lo ipesticides suspected of posing unreasonable risks thu c tr sâu ñang b nghi ng gây r i roto human health, non-target organisms, or the không chính ñáng ñ n s c kho con ngư i,environment are referred for review by EPA. sinh v t không n m trong m c tiêu c n tiêuSuch review requires an intensive risk/benefit di t, hay môi trư ng s ñư c EPA xem xét.analysis with opportunity for public comment. If S cân nh c y ñòi h i m t b n phân tích vrisk is found to outweigh social and economic m c ñ l i/h i t m r ng và có s phê bìnhbenefits, regulatory actions can be initiated, góp ý t phía công chúng. N u nguy cơ ñư cranging from label revisions and use-restriction tìm th y có gây nh hư ng ñ n l i ích kinh tto cancellation or suspended registration. xã h i thì nh ng ho t ñ ng ñi u ch nh s ñư c ñưa ra, t vi c xét duy t nhãn hi u và h n ch s d ng ñ n vi c h y b hay ñình ch ñăng ký.Special Waste: Items such as household Ch t th i ñ c bi t: Bao g m nh ng ch t th ihazardous waste, bulky wastes (refrigerators, nguy hi m t h gia ñình, các ch t th i c ngpieces of furniture, etc.) tires, and used oil. k nh (như t l nh, các m nh ñ g …), l p xe hay d u ñã qua s d ng.Species: 1. A reproductively isolated aggregate Loài: 1. T p h p ñơn l v m t sinh s n cácof interbreeding organisms having common sinh v t giao ph i có cùng thu c tính chungattributes and usually designated by a common và thư ng ñư c g i b ng m t tên chung. 2.name.2. An organism belonging to such a M t sinh v t thu c lo i như v y.category.Specific Conductance: Rapid method of ð d n ñ c trưng: Phương pháp nhanh ñánhestimating the dissolved solid content of a water giá ph n ch t r n không hoà tan c a m tsupply by testing its capacity to carry an ngu n cung c p nư c b ng cách ki m tra khelectrical current. năng d n ñi n c a nó.Specific Yield: The amount of water a unit Hi u su t ñ c trưng: Lư ng nư c m t ñơnvolume of saturated permeable rock will yield v th tích ñá ư t có th cung c p khi b v twhen drained by gravity. ki t b i tác d ng c a tr ng l c.Spill Prevention, Containment, and K ho ch ñ i phó, ngăn ch n và phòngCountermeasures Plan (SPCP): Plan covering ng a v t loang (SPCP): K ho ch ki m soátthe release of hazardous substances as defined in vi c phóng thích nh ng ch t th i nguy h ithe Clean Water Act. ñư c ghi trong ð o lu t v nư c s ch.Spoil: Dirt or rock removed from its original Bùn n o vét: B i ho c ñá b di chuy n ralocation – destroying the composition of the soil kh i v trí ban ñ u c a nó – phá hu thànhin the process – as in strip-mining, dredging, or ph n c u t o c a ñ t trong quá trình diconstruction. chuy n – như trong khai m , n o vét hay xây 188
  • 189. d ng.Sprawl: Unplanned development of open land. Vùng ng n ngang: S phát tri n l n x n c a vùng ñ t m .Spray Tower Scrubber: A device that sprays Tháp l c phun: D ng c dùng ñ x t nư calkaline water into a chamber where acid gases ki m vào khoang có khí axit ñ h tr vi care present to aid in neutralizing the gas. trung hoà khí.Spring: Ground water seeping out of the earth Su i: Ngu n nư c ng m ch y ra t ñ t nơiwhere the water table intersects the ground gương nư c c t b m t ñ t.surface.Spring Melt/Thaw: The process whereby warm Su i tan ch y/ S tan ch y: Quá trình nhi ttemperatures melt winter snow and ice. Because ñ m lên làm tan tuy t và băng. Do nhi uvarious forms of acid deposition may have been d ng axít ñ ng có th t n t i trong nư c ñóngstored in the frozen water, the melt can result in băng nên s tan ch y có th gây nên m tabnormally large amounts of acidity entering lư ng l n b t thư ng axít hòa vào sông, su i,streams and rivers, sometimes causing fish kills. có khi làm ch t cá.Stabilization: Conversion of the active organic S n ñ nh: S chuy n hóa nh ng ho t ch tmatter in sludge into inert, harmless material. h u cơ trong bùn thành ch t trơ vô h i.Stabilization Ponds: (See: lagoon.) H n ñ nh: (Xem: phá).Stable Air: A motionless mass of air that holds, Không khí n ñ nh: M t kh i khí b t ñ nginstead of dispersing, pollutants. lưu l i các ch t gây ô nhi m thay vì xua tan chúng.Stack: A chimney, smokestack, or vertical pipe ng khói cao: ng khói hay ng th ng ñ ngthat discharges used air. th i ra không khí ñã s d ng.Stack Effect: Air, as in a chimney, that moves Hi u ng ng khói: Không khí, như khíupward because it is warmer than the ambient trong ng khói, bay lên vì nóng hơn khôngatmosphere. khí bao quanh.Stack Effect: Flow of air resulting from warm Hi u ng ng khói: Dòng không khí diair rising, creating a positive pressure area at the chuy n do không khí nóng b c lên, t o nêntop of a building and negative pressure area at m t vùng có áp su t dương trên ñ nh c a m tthe bottom. This effect can overpower the toà nhà và m t khu v c có áp su t âm bênmechanical system and disrupt building dư i. Hi u ng này có th nh hư ng ñ n hventilation and air circulation. th ng cơ h c và phá v s thông gió l n s lưu thông không khí trong tòa nhà.Stack Gas: (See: flue gas.) Khí ng khói: (Xem: khí nguyên li u).Stage II Controls: Systems placed on service Bi n pháp ki m soát giai ño n II: H th ngstation gasoline pumps to control and capture ñư c ñ t trong máy bơm t i tr m xăng ñgasoline vapors during refuelling. ki m soát và thu l i hơi xăng trong su t quá 189
  • 190. trình ti p nhiên li u.Stagnation: Lack of motion in a mass of air or S tù ñ ng: S thi u v n ñ ng trong kh iwater that holds pollutants in place. khí ho c kh i nư c gi ch t ô nhi m m t ch .Stakeholder: Any organization, governmental C ñông: B t kỳ t ch c, th c th chính trentity, or individual that has a stake in or may be hay cá nhân nào có ph n hay có th liên quanimpacted by a given approach to environmental ñ n quy ñ nh môi trư ng, s ngăn ch n ôregulation, pollution prevention, energy nhi m, s b o t n năng lư ng…conservation, etc.Standard Sample: The part of finished drinking M u chu n: Ph n nư c u ng thành ph m ñãwater that is examined for the presence of ñư c ki m tra xem có tr c khu n ru t không.coliform bacteria.Standards: Norms that impose limits on the Tiêu chu n: Chu n áp ñ t gi i h n v lư ngamount of pollutants or emissions produced. các ch t gây ô nhi m ho c các ch t th i ra.EPA establishes minimum standards, but states EPA ñưa ra nh ng tiêu chu n t i thi u,are allowed to be stricter. nhưng các bang ñư c phép ñưa ra nh ng tiêu chu n nghiêm hơn.Start of a Response Action: The point in time B t ñ u hành ñ ng ph n ng: Th i ñi mwhen there is a guarantee or set-aside of funding ñúng ngay khi có s b o ñ m hay bù l tàiby EPA, other federal agencies, states or chính c a EPA, cơ quan liên bang, ti u bangPrincipal Responsible Parties in order to begin ho c các bên ch u trách nhi m chính, ñ b tresponse actions at a Superfund site. ñ u nh ng hành ñ ng c i t o t i ñ a ñi m Superfund.State Emergency Response Commission y ban ph n ng tình tr ng kh n c p ti u(SERC): Commission appointed by each state bang (SERC): y ban do th ng ñ c m igovernor according to the requirements of SARA bang ch ñ nh theo yêu c u c a ð o lu tTitle III. The SERCs designate emergency SARA m c III. Các y ban này ch ñ nhplanning districts, appoint local emergency nh ng khu lên k ho ch kh n c p, b nhi mplanning committees, and supervise and ban k ho ch kh n c p ñ a phương, giám sátcoordinate their activities. và h p tác trong ho t ñ ng c a nh ng ban này.State Environmental Goals and Indication D án ch tiêu môi trư ng ti u bang:Project: Program to assist state environmental Chương trình giúp ñ các cơ quan môiagencies by providing technical and financial trư ng ti u bang b ng cách cung c p s trassistance in the development of environmental giúp v tài chính và k thu t cùng v i s phátgoals and indicators. tri n các m c tiêu và ch s .State Implementation Plans (SIP): EPA K ho ch th c thi ti u bang (SIP): EPAapproved state plans for the establishment, ch p thu n các k ho ch th c thi ti u bangregulation, and enforcement of air pollution cho s thi t l p, ñi u ch nh và áp ñ t các tiêustandards. chu n ô nhi m không khí.State Management Plan: Under FIFRA, a state K ho ch qu n lý ti u bang: Theo ð o lu tmanagement plan required by EPA to allow FIFRA, m t k ho ch qu n lý ti u bang dostates, tribes, and U.S. territories the flexibility to EPA quy ñ nh cho phép các bang, b t c, các 190
  • 191. design and implement ways to protect ground vùng lãnh th trên ñ t M có s linh ñ ngwater from the use of certain pesticides. trong vi c ñ ra và th c thi các bi n pháp nh m b o v ngu n nư c ng m kh i s s d ng m t vài lo i thu c tr sâu.Static Water Depth: The vertical distance from ð sâu th y tĩnh: Kho ng cách th ng ñ ngthe centerline of the pump discharge down to the t tâm tr c ng x c a máy bơm ñ n m t c asurface level of the free pool while no water is m t b nư c khi máy không hút nư c t bbeing drawn from the pool or water table. hay t gương nư c.Static Water Level: 1. Elevation or level of the M c th y tĩnh: 1. ð cao hay m c nư cwater table in a well when the pump is not ng m trong gi ng khi máy bơm nư c khôngoperating. 2. The level or elevation to which ho t ñ ng. 2. M c ho c ñ cao mà nư c swater would rise in a tube connected to an lên t i trong ng n i v i t ng ho c lòng ch oartesian aquifer or basin in a conduit under ch a nư c trong m t ñư ng ng ch u áp l c.pressure.Stationary Source: A fixed-site producer of Ngu n tĩnh: M t nơi ñóng v trí c ñ nhpollution, mainly power plants and other gây ra tình tr ng ô nhi m, ch y u là các nhàfacilities using industrial combustion processes. máy ñi n và các phương ti n khác có s d ng(See: point source.) các quá trình cháy công nghi p. (Xem: ngu n ñi m).Sterilization: The removal or destruction of all S ti t trùng: Vi c lo i b ho c h y di t t tmicroorganisms, including pathogenic and other c các vi sinh v t, bao g m các tác nhân gâybacteria, vegetative forms, and spores. b nh và vi khu n khác, các th th c v t và bào t .Sterilizer: One of three groups of anti- Ch t ti t trùng: M t trong ba nhóm ch tmicrobials registered by EPA for public health ch ng khu n ñư c ñăng ký b i EPA chouses. EPA considers an antimicrobial to be a phép s d ng trong chăm sóc s c kho c ngsterilizer when it destroys or eliminates all forms ñ ng. EPA xem m t ch t ch ng khu n là m tof bacteria, viruses, and fungi and their spores. ch t ti t trùng khi nó phá h y hay tiêu di t t tBecause spores are considered the most difficult c các th vi khu n, virút, n m gây b nh vàform of microorganism to destroy, EPA các bào t c a chúng. Vì các bào t ñư c coiconsiders the term sporicide to be synonymous là nh ng vi sinh v t khó tiêu di t nh t, EPAwith sterilizer. coi thu t ng “thu c di t bào t ” ñ ng nghĩa v i thu t ng ch t ti t trùng.Storage: Temporary holding of waste pending S lưu tr : Vi c ch a t m th i các ch t th itreatment or disposal, as in containers, tanks, ñang ch ñư c x lý hay hu b , trong v twaste piles, and surface impoundments. ch a, b ch a, ñ ng ch t th i và khu v c ngăn b m t.Storm Sewer: A system of pipes (separate from C ng nư c mưa: M t h th ng ñư ng ngsanitary sewers) that carries water runoff from (tách kh i c ng v sinh) ch a nư c ch y ra tbuildings and land surfaces. toà nhà và b m t ñ t.Stratification: Separating into layers. S phân t ng: S tách ra thành các t ng. 191
  • 192. Stratigraphy: Study of the formation, ð a t ng h c: Vi c nghiên c u v s hìnhcomposition, and sequence of sediments, thành, c u t o, và chu i tr m tích xem nó cówhether consolidated or not. v ng ch c hay không.Stratosphere: The portion of the atmosphere 10- T ng bình lưu: Ph n b u khí quy n n mto-25 miles above the earths surface. ñ cao t 10-25 d m so v i b m t trái ñ t.Stressors: Physical, chemical, or biological Tác nhân ng su t: Th c th sinh hoá lý cóentities that can induce adverse effects on th gây ra nh ng tác h i lên h sinh thái hayecosystems or human health. s c kho con ngư i.Strip-Cropping: Growing crops in a systematic Tr ng theo d i: Vi c tr ng cây theo s b tríarrangement of strips or bands that serve as có h th ng các d i và ñai có nhi m v nhưbarriers to wind and water erosion. nh ng t m ch n gió và nư c xói mòn.Strip-Mining: A process that uses machines to ðào theo d i: M t quá trình s d ng máyscrape soil or rock away from mineral deposits móc cào ñ t ñá kh i m khoáng s n ngayjust under the earths surface. dư i b m t ñ t.Structural Deformation: Distortion in walls of S bi n d ng c u trúc: S bi n d ng cáca tank after liquid has been added or removed. b c vách c a m t cái b ch a sau khi thêm vào hay rút ra dung d ch .Subchronic Exposure: Multiple or continuous Phơi nhi m c n mãn tính: Nhi u ph n ngexposures lasting for approximately ten percent ti p xúc liên t c kéo dài x p x 10% cu c ñ iof an experimental species lifetime, usually over m t loài th c nghi m, thư ng là dài hơn giaia three-month period. ño n ba tháng.Subchronic: Of intermediate duration, usually C n mãn tính: Th i gian dài trung bình,used to describe studies or periods of exposure thư ng ñư c dùng ñ mô t các nghiên c ulasting between 5 and 90 days. ho c giai ño n phơi nhi m kéo dài trong chu kỳ t 5-90 ngày.Submerged Aquatic Vegetation: Vegetation Th c v t th y sinh c n chìm: Th c v tthat lives at or below the water surface; an s ng t i hay dư i m t nư c; là m t nơi cư trúimportant habitat for young fish and othr aquatic quan tr ng cho cá nh và nh ng sinh v torganisms. s ng dư i nư c khác.Subwatershed: Topographic perimeter of the ðư ng c n phân nư c: Vành ñai ñ a hìnhcatchment area of a stream tributary. lưu v c c a m t ph lưu sông.Sulfur Dioxide (SO2): A pungent, colorless gas Sulfur dioxit: M t ch t khí hăng, khôngformed primarily by the combustion of fossil màu, ñư c hình thành ch y u do quá trìnhfuels; becomes a pollutant when present in large ñ t cháy các nhiên li u hoá th ch và tramounts. thành ch t gây ô nhi m khi xu t hi n v i s lư ng l n.Sump: A pit or tank that catches liquid runoff H nư c th i: M t cái h hay b ch a ch tfor drainage or disposal. l ng dùng ñ rút hay tiêu nư c. 192
  • 193. Superchlorination: Chlorination with doses that Siêu kh trùng: Vi c s d ng clo v i li uare deliberately selected to produce water free of lư ng th n tr ng ñ cho ra ngu n nư c khôngcombined residuals so large as to require có các ch t c n bã k t h p quá l n ñ n n idechlorination. c n ph i kh clo.Supercritical Water: A type of thermal Nư c siêu t i h n: Cách x lý nhi t s d ngtreatment using moderate temperatures and high nhi t ñ v a ph i và áp su t cao làm tăng khpressures to enhance the ability of water to break năng c a nư c phân h y nh ng phân t h udown large organic molecules into smaller, less cơ l n thành nh ng phân t nh và ít ñ c tínhtoxic ones. Oxygen injected during this process hơn. Ôxi ñư c bơm vào trong su t quá trìnhcombines with simple organic compounds to này s k t h p v i các h p ch t h u cơ ñơnform carbon dioxide and water. gi n ñ t o thành khí CO2 và nư c.Superfund Innovative Technology Evaluation Chương trình ư c lư ng công ngh c i(SITE) Program: EPA program to promote ti n Superfund (SITE): Chương trình c adevelopment and use of innovative treatment and EPA nh m ñ y m nh s phát tri n và ssite characterization technologies in Superfund d ng quá trình x lý c i ti n và công nghsite cleanups. ñ nh tính ñ a ñi m trong vi c d n s ch ch t th i t i các ñ a ñi m Superfund.Superfund: The program operated under the Superfund: Chương trình ñư c ti n hànhlegislative authority of CERCLA and SARA that theo quy n lu t ñ nh c a ð o lu t CERCLAfunds and carries out EPA solid waste và SARA. Chương trình này tài tr và th cemergency and long-term removal and remedial hi n nh ng ho t ñ ng c a EPA v tr li u,activities. These activities include establishing d n d p dài h n và kh n c p các ch t th ithe National Priorities List, investigating sites for r n. Nh ng ho t ñ ng này bao g m vi c thi tinclusion on the list, determining their priority, l p Danh sách ưu tiên qu c gia, thanh tra cácand conducting and/or supervising cleanup and ñ a ñi m n m trong danh sách, xác ñ nhother remedial actions. quy n ưu tiên c a chúng, hư ng d n, qu n lý và/ho c giám sát vi c d n d p cũng như các ho t ñ ng tr li u khác.Supplemental Registration: An arrangement S ñăng ký b sung: S s p x p nh ñó m twhereby a registrant licenses another company to bên có phép c p phép cho m t công ty khácmarket its pesticide product under the second ti p th s n ph m thu c tr sâu c a mình dư icompanys registration. s ñăng ký c a công ty th hai.Supplier of Water: Any person who owns or Nhà cung c p nư c: B t c cá nhân nào soperates a public water supply. h u ho c ñi u hành m t cơ s cung c p nư c công c ng.Surface Impoundment: Treatment, storage, or S ngăn b m t: X lý, lưu ch a hay th i ñidisposal of liquid hazardous wastes in ponds. các ch t th i l ng nguy hi m trong h ch a.Surface Runoff: Precipitation, snow melt, or Dòng ch y m t: Lư ng mưa, s tan ch y c airrigation water in excess of what can infiltrate tuy t, hay vi c tư i nư c thái quá khi n chothe soil surface and be stored in small surface nư c th m qua m t ñ t và tr l i trong nh ngdepressions; a major transporter of non-point ch trũng nh ; m t s trung chuy n chính cácsource pollutants in rivers, streams, and lakes.. ch t gây ô nhi m không ph i t ngu n ñi m 193
  • 194. sông, su i, h …Surface Uranium Mines: Strip mining Ngu n urani l thiên: Nh ng ho t ñ ng ñàooperations for removal of uranium-bearing ore. theo d i ñ di d i qu ng có ch a urani.Surface Water: All water naturally open to the Nư c m t: T t c nh ng ngu n nư c l thiênatmosphere (rivers, lakes, reservoirs, ponds, t nhiên trong khí quy n (sông su i, ao h ,streams, impoundments, seas, estuaries, etc.) h ch a, dòng ngăn, bi n, c a sông…)Surface-Water Treatment Rule: Rule that Quy t c x lý nư c m t: Quy t c c th hoáspecifies maximum contaminant level goals for m c tiêu m c ñ t i ña ch t gây ô nhi m ñ iGiardia lamblia, viruses, and Legionella and v i các virút nhóm Giardia, Legionella vàpromulgates filtration and disinfection công b nh ng quy ñ nh v quá trình l c vàrequirements for public water systems using kh trùng ñ i v i h th ng c p nư c côngsurface-water or ground-water sources under the c ng có s d ng ngu n nư c m t ho c ngu ndirect influence of surface water. The regulations nư c ng m dư i nh hư ng tr c ti p c aalso specify water quality, treatment, and nư c m t. Các quy t c cũng c th hoá ch twatershed protection criteria under which lư ng nư c, bi n pháp x lý và tiêu chu nfiltration may be avoided. b o v ñư ng phân nư c trong ñó quá trình l c có th ñư c b qua.Surfacing ACM: Asbestos-containing material ACM dùng cho b m t: V t li u có ch athat is sprayed or troweled on or otherwise amiăng ñư c phun ho c trát lên hay dùngapplied to surfaces, such as acoustical plaster on trên các b m t, ch ng h n như v a cách âmceilings and fireproofing materials on structural trên tr n nhà và các v t li u ch ng cháy trongmembers. nh ng b ph n k t c u nhà.Surfacing Material: Material sprayed or V t li u b m t: Ch t ñư c phun hay trát lêntroweled onto structural members (beams, nh ng b ph n c u trúc (như thanh xà, c t,columns, or decking) for fire protection; or on sàn) ñ ch ng cháy; ho c trên tr n hay tư ngceilings or walls for fireproofing, acoustical or nhà nh m m c ñích cách âm, ch u l a haydecorative purposes. Includes textured plaster, trang trí. Bao g m v a thô, các lo i b m tand other textured wall and ceiling surfaces. tư ng và tr n có k t c u thô khác.Surfactant: A detergent compound that Ch t có ho t tính b m t: H p ch t t y làmpromotes lathering. tăng s t o b t.Surrogate Data: Data from studies of test D li u thay th : D li u t các nghiên c uorganisms or a test substance that are used to sinh v t thí nghi m hay ch t ki m nghi m,estimate the characteristics or effects on another ñư c s d ng ñ ñánh giá nh ng ñ c ñi morganism or substance. ho c nh hư ng lên sinh v t hay ch t khác.Surveillance System: A series of monitoring H th ng giám sát: M t lo t thi t b theo dõidevices designed to check on environmental ñư c thi t k ñ ki m tra các ñi u ki n vconditions. môi trư ng.Susceptibility Analysis: An analysis to Phân tích tính nh y c m: S phân tích ñdetermine whether a Public Water Supply is xác ñ nh li u h th ng cung c p nư c côngsubject to significant pollution from known c ng có d b các ngu n ô nhi m ti m tàng 194
  • 195. potential sources. ñã bi t gây ô nhi m ñáng k hay không.Suspect Material: Building material suspected Ch t nghi ng : V t li u xây d ng b nghiof containing asbestos; e.g., surfacing material, ng có ch a amiăng, vd như v t li u b m t,floor tile, ceiling tile, thermal system insulation. ñá lát sàn, ñá lát tr n, h th ng cách nhi t.Suspended Loads: Specific sediment particles T i tr ng lơ l ng: Nh ng h t tr m tích chínhmaintained in the water column by turbulence b gi l i trong c t nư c do s xáo tr n và band carried with the flow of water. cu n theo dòng nư c ch y.Suspended Solids: Small particles of solid Ch t r n lơ l ng: Là nh ng h t nh c a ch tpollutants that float on the surface of, or are r n gây ô nhi m n i trên m t ho c lơ l ngsuspended in, sewage or other liquids. They trong c ng rãnh hay các ch t l ng khác. Cácresist removal by conventional means. phương ti n x lý thông thư ng không lo i b ñư c chúng.Suspension Culture: Cells growing in a liquid Vi khu n c y lơ l ng: Các t bào phát tri nnutrient medium. trong trung gian dinh dư ng l ng.Suspension: Suspending the use of a pesticide S ñình ch : Vi c ñình ch s d ng m t lo iwhen EPA deems it necessary to prevent an thu c tr sâu khi EPA nh n th y c n có simminent hazard resulting from its continued ngăn ch n vi c ti p t c s d ng ch t gây ôuse. An emergency suspension takes effect nhi m. S ñình ch kh n c p s có hi u l cimmediately; under an ordinary suspension a t c thì; trong trư ng h p ñình ch bìnhregistrant can request a hearing before the thư ng thì ngư i ñăng ký có th ñ ngh lu nsuspension goes into effect. Such a hearing án trư c khi vi c ñình ch có hi u l c. M tprocess might take six months. quá trình lu n án như th có th kéo dài 6 tháng.Swamp: A type of wetland dominated by woody ð m l y: M t d ng ñ t ư t ñó th c v tvegetation but without appreciable peat deposits. thân g chi m ña s nhưng không có ñáng kSwamps may be fresh or salt water and tidal or tr m tích than bùn. Vùng ñ m có th là nư cnon-tidal. (See: wetlands.) ng t, nư c m n, ch u hay không ch u nh hư ng c a thu tri u. (Xem: ñ t ư t)Synergism: An interaction of two or more S hi p l c: S tương tác c a hai hay nhi uchemicals that results in an effect greater than hoá ch t mà ñem l i hi u qu l n hơn lư ngthe sum of their separate effects. tác ñ ng riêng l .Synthetic Organic Chemicals (SOCs): Man- Hoá ch t h u cơ t ng h p (SOCs): Là cácmade (anthropogenic) organic chemicals. Some hoá ch t h u cơ nhân t o. M t s d bay hơi,SOCs are volatile; others tend to stay dissolved s khác l i có khuynh hư ng hoà tan trongin water instead of evaporating. nư c thay vì b c hơi .System With a Single Service Connection: A H th ng m t ñư ng n i d ch v riêng l :system that supplies drinking water to consumers M t h th ng cung c p ngu n nư c u ng ñ nvia a single service line. ngư i tiêu th qua m t ñư ng ng d ch v riêng l . 195
  • 196. Systemic Pesticide: A chemical absorbed by an Thu c tr sâu ng m: M t hoá ch t ñư corganism that interacts with the organism and sinh v t h p th . Hoá ch t này tương tác v imakes the organism toxic to pests. sinh v t, làm cho sinh v t tr nên ñ c h i ñ i v i các loài gây h i.TTail Water: The runoff of irrigation water from Nư c cu i: Dòng nư c tư i l y t ph n ñ tthe lower end of an irrigated field. th p hơn phía cu i cánh ñ ng ñã ñư c tư i nư c.Tailings: Residue of raw material or waste Qu ng cu i: C n bã c a các v t li u thô hayseparated out during the processing of crops or ch t th i ñư c tách ra su t quá trình thumineral ores. ho ch hay khai thác qu ng khoáng s n.Tailpipe Standards: Emissions limitations Tiêu chu n cu i ng: Nh ng gi i h n phóngapplicable to mobile source engine exhausts. th i ñư c áp d ng cho khí th i t các lo i ñ ng cơ di ñ ng.Tampering: Adjusting, negating, or removing S can thi p: Vi c ch nh s a, h y b ho cpollution control equipment on a motor vehicle. tháo d các thi t b ki m soát ô nhi m trên các phương ti n giao thông có ñ ng cơ.Technical Assistance Grant (TAG): As part of Tr c p h tr k thu t (TAG): Là m tthe Superfund program, Technical Assistance ph n trong chương trình Superfund, s ti nGrants of up to $50,000 are provided to citizens h tr lên ñ n 50,000 USD và ñư c c p chogroups to obtain assistance in interpreting các nhóm công dân ñ tr giúp vi c di n gi iinformation related to clean-ups at Superfund thông tin liên quan ñ n công tác làm s chsites or those proposed for the National Priorities nh ng ñ a ñi m Superfund ho c nh ng nơiList. Grants are used by such groups to hire ñư c ñ c trong Danh sách ưu tiên qu c gia.technical advisors to help them understand the Ti n tr c p ñư c dùng ñ m i các c v n ksite-related technical information for the duration thu t ñ n giúp h hi u các thông tin k thu tof response activities. v th i gian ti n hành c i t o liên quan ñ n khu v c.Technical-Grade Active Ingredient (TGA): A Ho t t c p k thu t: Hóa ch t tr sâu cònpesticide chemical in pure form as it is d ng nguyên như lúc m i s n xu t trư c khimanufactured prior to being formulated into an ñư c áp d ng công th c ñ bi n thành s nend-use product (e.g., wettable powders, ph m s d ng cu i cùng (vd như b t tan, h tgranules, emulsifiable concentrates). Registered nh , ch t cô ñ c có th chuy n sang d ng nhũmanufactured products composed of such tương). Nh ng s n ph m ñã ñăng ký s n xu tchemicals are known as Technical Grade có ch a nh ng hóa ch t như th ñư c g i làProducts. s n ph m c p k thu t.Technology-Based Limitations: Industry- Gi i h n d a trên công ngh : Nh ng gi ispecific effluent limitations based on best h n v dòng th i công nghi p ñ c trưng, d aavailable preventive technology applied to a trên công ngh phòng tránh s n có t t nh tdischarge when it will not cause a violation of ñư c áp d ng cho m t ngu n th i không viwater quality standards at low stream flows. ph m các tiêu chu n v ch t lư ng nư c khiUsually applied to discharges into large rivers. th i lưu lư ng th p. Gi i h n này thư ng 196
  • 197. áp d ng cho các ngu n th i ch y vào sông l n.Technology-Based Standards: Industry-specific Tiêu chu n d a trên công ngh : Nh ngeffluent limitations applicable to direct and gi i h n v dòng th i công nghi p ñ c trưngindirect sources which are developed on a áp d ng cho các ngu n tr c ti p và gián ti pcategory-by-category basis using statutory v n ñư c phát tri n trên n n t ng phân lo ifactors, not including water-quality effects. t ng ph n s d ng các y u t lu t ñ nh, không bao g m các tác ñ ng ch t lư ng nư c.Teratogenesis: The introduction of Thai nguyên h c: Vi c ñưa ra các khuy t t tnonhereditary birth defects in a developing fetus b m sinh trong m t bào thai ñang phát tri nby exogenous factors such as physical or không do di truy n mà do các nhân t bênchemical agents acting in the womb to interfere ngoài gen như các tác nhân hóa h c và v t lýwith normal embryonic development. ho t ñ ng trong t cung. Nh ng nhân t này ngăn không cho phôi phát tri n bình thư ng.Terracing: Dikes built along the contour of N n ñ t ñ p cao: Nh ng con ñê ñư c ñ psloping farm land that hold runoff and sediment xung quanh vùng ñ t canh tác có ñ nghiêngto reduce erosion. ñ gi nư c thoát và tr m tích nh m gi m xói mòn.Tertiary Treatment: Advanced cleaning of X lý tam c p: Quá trình làm s ch cao c pwastewater that goes beyond the secondary or nư c th i sau giai ño n x lý th c p hay giaibiological stage, removing nutrients such as ño n x lý sinh h c, lo i b các ch t dinhphosphorus, nitrogen, and most BOD and dư ng có trong nư c như nitơ, ph tpho, ph nsuspended solids. l n ôxi sinh hóa và các ch t r n lơ l ng.Theoretical Maximum Residue Contribution: Dư lư ng t i ña ñư c ch p nh n trên lýThe theoretical maximum amount of a pesticide thuy t: Lư ng thu c tr sâu t i ña trên lýin the daily diet of an average person. It assumes thuy t có trong th c ñơn hàng ngày c a m tthat the diet is composed of all food items for ngư i trung bình. Nó gi ñ nh r ng trong t twhich there are tolerance-level residues of the c các lo i th c ăn ñư c dùng hàng ngày spesticide. The TMRC is expressed as milligrams có m c dung sai thu c tr sâu. TMRC ñư cof pesticide/kilograms of body weight/day. bi u hi n b ng miligram thu c tr sâu/tr ng lư ng cơ th /ngày.Therapeutic Index: The ratio of the dose Ch s ñi u tr : Là t l gi a li u dùng ñrequired to produce toxic or lethal effects to the t o ra ñ c tính hay t vong v i li u dùng ñdose required to produce nonadverse or t o ra ph n ng ch a tr hay không gây h i.therapeutic response.Thermal Pollution: Discharge of heated water Ô nhi m nhi t: Nư c nóng th i ra t các quáfrom industrial processes that can kill or injure trình công nghi p có th gây ch t ho c làmaquatic organisms. t n thương sinh v t th y sinh.Thermal Stratification: The formation of layers S phân t ng nhi t: S t o thành các t ngof different temperatures in a lake or reservoir. nhi t khác nhau trong h ho c h ch a nư c. 197
  • 198. Thermal System Insulation (TSI): Asbestos- S cách ly h th ng nhi t (TSI): V t li ucontaining material applied to pipes, fittings, ch a amiăng ñư c ñ t trong ñư ng ng, máyboilers, breeching, tanks, ducts, or other interior móc ph , n i hơi, khoá nòng, b ch a, ngstructural components to prevent heat loss or d n hay các thi t b k t c u bên trong khác ñgain or water condensation. tránh hi n tư ng tăng gi m nhi t ho c ngưng t nư c.Thermal Treatment: Use of elevated Phương pháp x lý nhi t: Phương pháp stemperatures to treat hazardous wastes. (See: d ng nhi t ñ cao ñ x lý ch t th i nguy h i.incineration; pyrolysis.) (Xem: thiêu ñ t; nhi t phân)Thermocline: The middle layer of a thermally D bi t nhi t: L p gi a h hay h ch a nư cstratified lake or reservoir. In this layer, there is a có s phân t ng nhi t. t ng nhi t này, nhi trapid decrease in temperatures in a lake or ñ h hay h ch a gi m xu ng nhanh chóng.reservoir.Threshold Level: Time-weighted average M c ngư ng: N ng ñ ch t ô nhi m trungpollutant concentration values exposure beyond bình ñư c tính theo th i gian ư c tính swhich is likely to adversely affect human health. phơi nhi m mà hơn m c ñó có th gây tác h i(See: environmental exposure). ñ n s c kho con ngư i. (Xem: phơi nhi m môi trư ng).Threshold Limit Value (TLV): The Tr s gi i h n ngư ng (TLV): N ng ñconcentration of an airborne substance to which c a m t ch t bay mà m t ngư i trung bình cóan average person can be repeatedly exposed th ti p xúc nhi u l n mà không có tác h i.without adverse effects. TLVs may be expressed TLV có th di n t theo ba cách: (1) TLV-in three ways: (1) TLV-TWA – Time weighted TWA trung bình tính theo th i gian, ñư caverage, based on an allowable exposure d a trên s ti p xúc ñư c phép trung bìnhaveraged over a normal 8-hour workday or 40- trong th i gian ngày làm vi c 8 ti ng ho chour workweek; (2)TLV-STEL – Short-term tu n làm vi c 40 ti ng; (2) TLV-STEL gi iexposure limit or maximum concentration for a h n ti p xúc ng n h n hay n ng ñ t i ñabrief specified period of time, depending on a trong kho ng th i gian ñ c trưng chung, tuỳspecific chemical (TWA must still be met); and thu c vào hoá ch t c th (trung bình tính(3) TLV-CEL – Ceiling Exposure Limit or theo th i gian v n phù h p); và (3) TLV-maximum exposure concentration not to be CEL gi i h n ti p xúc tr n hay n ng ñ ti pexceeded under any circumstances. (TWA must xúc t i ña không ñư c vư t quá trong b t kỳstill be met.) hoàn c nh nào (trung bình tính theo th i gian v n phù h p).Threshold Odor: (See: Odor threshold). Mùi ngư ng: (Xem: Ngư ng mùi).Threshold Planning Quantity: A quantity Lư ng ho ch ñ nh ngư ng: Lư ng ch ñ nhdesignated for each chemical on the list of cho m t hoá ch t n m trong danh sách cácextremely hazardous substances that triggers ch t c c kỳ nguy h i b t ñ u ñư c cácnotification by facilities to the State Emergency phương ti n thông báo ñ n Ban ph n ngResponse Commission that such facilities are kh n c p ti u bang r ng các phương ti n nàysubject to emergency planning requirements ñang n m trong yêu c u ho ch ñ nh kh n c punder SARA Title III. c a ð o lu t SARA m c III.Threshold: The lowest dose of a chemical at Ngư ng: Li u lư ng hoá ch t th p nh t c nwhich a specified measurable effect is observed có ñ quan sát tác ñ ng ñ c trưng có th ño 198
  • 199. and below which it is not observed. ñư c, dư i m c ñó thì không th quan sát.Threshold: The dose or exposure level below Ngư ng: Li u lư ng ho c m c phơi nhi mwhich a significant adverse effect is not mà dư i m c ñó m t tác h i ñáng k khôngexpected. x y ra.Thropic Levels: A functional classification of M c liên h : S phân lo i các sinh v t theospecies that is based on feeding relationships ch c năng d a trên các m i quan h v th c ăn (ví d như các lo i cây c s ng dư i nư c(e.g., generally aquatic and terrestrial green và trên ñ t li n nói chung t o thành c p ñplants comprise the first thropic level, and th nh t, ñ ng v t ăn c t o thành c p ñ thherbivores comprise the second.) hai.)Tidal Marsh: Low, flat marshlands traversed by ð m th y tri u: Nh ng vùng ñ m l y th p,channels and tidal hollows, subject to tidal ph ng xen l n v i khe rãnh hay vũng th yinundation; normally, the only vegetation present tri u ch u tác ñ ng dâng lên c a th y tri u.is salt-tolerant bushes and grasses. (See: Thông thư ng, lo i th c v t duy nh t t n t iwetlands.) ñây là c và b i cây ch u m n. (Xem: ñ t ư t.)Tillage: Plowing, seedbed preparation, and Làm ñ t: Là vi c cày x i, chu n b lu ngcultivation practices. gieo h t và cách th c canh tác.Time-weighted Average (TWA): In air Trung bình tính theo th i gian (TWA):sampling, the average air concentration of Trong vi c thu m u khí, là n ng ñ ch tcontaminants during a given period. nhi m b n trung bình trong không khí trong kho ng th i gian nh t ñ nh.Tire Processor: Intermediate operating facility Máy ch bi n v xe: Là phương ti n ho twhere recovered tires are processed in ñ ng trung c p, nơi v xe thu ñư c ñư c chpreparation for recycling. bi n trư c khi ñưa vào tái ch .Tires: As used in recycling, passenger car and V xe: V c a các lo i xe khách, xe t i dùngtruck tires (excludes airplane, bus, motorcycle trong vi c tái ch (không tính v bánh xeand special service military, agricultural, off-the- máy bay, xe buýt, xe máy, xe chuyên d ngroad and slow speed industrial tires). Car and c a quân ñ i, xe nông nghi p, xe côngtruck tires are recycled into rubber products such nghi p t c ñ th p không lưu thông trên l ).as trash cans, storage containers, rubberized V xe hơi, xe t i ñư c tái ch thành các s nasphalt or used whole for playground and reef ph m cao su như thùng rác, thùng ch aconstruction. hàng, nh a ñư ng cao su hóa ho c dùng trong sân chơi và làm rìa bao.Tolerance Petition: A formal request to Ki n ngh v dung sai: ð ngh chính th cestablish a new tolerance or modify an existing yêu c u thi t l p m t m c dung sai m i ho cone. s a ñ i m c hi n hành.Tolerances: Permissible residue levels for Dung sai: Dư lư ng thu c tr sâu có thpesticides in raw agricultural produce and ch p nh n ñư c trong s n xu t nông s n tươiprocessed foods. Whenever a pesticide is s ng ho c trong th c ph m ñã ch bi n. Hregistered for use on a food or a feed crop, a m t lo i thu c tr sâu nào ñư c phép dùng 199
  • 200. tolerance (or exemption from the tolerance trên th c ph m hay cây lương th c thì m crequirement) must be established. EPA dung sai (hay s mi n gi m các yêu c u vestablishes the tolerance levels, which are dung sai) ph i ñư c thi t l p. EPA thi t l penforced by the Food and Drug Administration các m c dung sai và Hi p h i lương th c vàand the Department of Agriculture. dư c ph m và S nông nghi p s ñem ra thi hành.Tonnage: The amount of waste that a landfill T n tr ng: Lư ng ch t th i m t bãi rác ch aaccepts, usually expressed in tons per month. ñư c, thư ng ñư c tính b ng t n/tháng. M cThe rate at which a landfill accepts waste is ch a m t bãi rác ñư c gi i h n b i gi y phéplimited by the landfills permit. bãi rác.Topography: The physical features of a surface ð a hình: Nh ng ñư ng nét v t lý c a m tarea including relative elevations and the khu v c b m t, bao g m ñ cao tương ñ i vàposition of natural and man-made v trí các ñi m t nhiên và nhân t o.(anthropogenic) features.Total Dissolved Phosphorous: The total T ng ph tpho hòa tan: Toàn b hàm lư ngphosphorous content of all material that will ph t pho c a t t c các ch t s ñi qua b l c và ñư c xác ñ nh là octo-photphat mà khôngpass through a filter, which is determined as có s tiêu th hay th y phân trư c ñó. Cũngorthophosphate without prior digestion or ñư c g i là ph tpho hòa tan hay octo-hydrolysis. Also called soluble P. or ortho P. ph tpho.Total Dissolved Solids (TDS): All material that T ng ch t r n hòa tan (TDS): T t c cácpasses the standard glass river filter; now called ch t ñi qua b l c dòng th y tinh tiêu chu n.total filtrable residue. Term is used to reflect Hi n nay ñư c g i là t ng c n l c ñư c.salinity. Thu t ng này dùng ñ ch ñ m n c a nư c.Total Petroleum Hydrocarbons (TPH): T ng hydrocacbon d u m (TPH): S ñoMeasure of the concentration or mass of n ng ñ hay kh i lư ng các thành ph npetroleum hydrocarbon constituents present in a hydrocacbon d u m hi n di n trong m tgiven amount of soil or water. The word total is lư ng ñ t ho c nư c cho trư c. “T ng” làa misnomer – few, if any, of the procedures for m t t sai vì có r t ít quy trình ñ nh lư ngquantifying hydrocarbons can measure all of hydrocacbon có th ño ñư c toàn b lư ngthem in a given sample. Volatile ones are usually hydrocacbon có trong m t m u nh t ñ nh.lost in the process and not quantified and non- Nh ng hydrocacbon d bay hơi thư ng m tpetroleum hydrocarbons sometimes appear in the ñi trong quá trình ño nên không ñ nh lư nganalysis. ñư c và nh ng hydrocacbon phi d u m ñôi khi l i xu t hi n trong quá trình phân tích.Total Recovered Petroleum Hydrocarbon: A T ng lư ng hydrocacbon d u m thumethod for measuring petroleum hydrocarbons ñư c: Phương pháp ño lư ng hydrocacbonin samples of soil or water. d u m có trong các m u ñ t ho c nư c.Total Suspended Solids (TSS): A measure of T ng ch t r n lơ l ng (TSS): S ño lư ngthe suspended solids in wastewater, effluent, or ch t r n lơ l ng trong nư c th i, dòng th i,water bodies, determined by tests for "total ho c th nư c, ñư c xác ñ nh b ng xétsuspended non-filterable solids." (See: nghi m “t ng ch t r n lơ l ng không l csuspended solids.) ñư c”. (Xem: ch t r n lơ l ng.) 200
  • 201. Total Suspended Particles (TSP): A method of T ng h t lơ l ng (TSP): Phương pháp ki mmonitoring airborne particulate matter by total soát ch t h t lơ l ng b ng t ng tr ng lư ng.weight.Toxaphene: Chemical that causes adverse health Toxaphin: Hóa ch t gây h i ñ n s c kh e, cóeffects in domestic water supplies and is toxic to trong ngu n nư c sinh ho t và ñ c h i ñ ifresh water and marine aquatic life. v i ñ i s ng sinh v t bi n và nư c ng t.Toxic Chemical: Any chemical listed in EPA Hoá ch t ñ c h i: B t kỳ hóa ch t nào ñư crules as "Toxic Chemicals Subject to Section 313 li t kê trong quy ñ nh c a EPA như “Hoáof the Emergency Planning and Community ch t ñ c h i theo kho n 313 ð o lu t Quy nRight-to-Know Act of 1986." ñư c bi t c a c ng ñ ng và Vi c ho ch ñ nh kh n c p năm 1986.”Toxic Chemical Release Form: Information Hình th c phát th i hoá ch t ñ c h i: Hìnhform required of facilities that manufacture, th c thông tin mà m t phương ti n c n cóprocess, or use (in quantities above a specific trong s n xu t, ch bi n hay s d ng (vư tamount) chemicals listed under SARA Title III. quá m t m c c th ) các hóa ch t ñư c li t kê trong m c III ð o lu t SARA.Toxic Chemical Use Substitution: Replacing S thay th hóa ch t ñ c h i: Vi c thay thtoxic chemicals with less harmful chemicals in các hóa ch t b ng các ch t khác ít ñ c h iindustrial pro- cesses. hơn trong các quá trình ch bi n công nghi p.Toxic Cloud: Airborne plume of gases, vapors, Mây ñ c: C m các khí bay, hơi nư c, khóifumes, or aerosols containing toxic materials. hay các sol khí ch a ch t ñ c.Toxic Concentration: The concentration at N ng ñ ñ c: N ng ñ mà t i ñó m t ch t swhich a substance produces a toxic effect. t o ra hi u ng ñ c.Toxic Dose: The dose level at which a substance Li u ñ c: M c li u lư ng mà t i ñó m t ch tproduces a toxic effect. s t o ra hi u ng ñ c.Toxic Pollutants: Materials that cause death, Ch t ô nhi m ñ c: Ch t gây ra t vong,disease, or birth defects in organisms that b nh t t hay khi m khuy t b m sinh cho các sinh v t ñã h p th chúng. Lư ng và m cingest or absorb them. The quantities and phơi nhi m c n thi t ñ gây ra các tác ñ ngexposures necessary to cause these effects can này có th thay ñ i nhi u.vary widely.Toxic Release Inventory: Database of toxic B ng ki m kê phóng th i ch t ñ c: Cơ sreleases in the United States compiled from d li u v vi c th i ch t ñ c M ñư c biên so n t các b n báo cáo theo m c III kho nSARA Title III Section 313 reports. 313 ð o lu t SARA.Toxic Substance: A chemical or mixture that Ch t ñ c: M t hoá ch t ho c h n h p cómay present an unreasonable risk of injury to bi u hi n gây ra r i ro b t h p lý làm t nhealth or the environment. thương s c kho ho c môi trư ng. 201
  • 202. Toxic Waste: A waste that can produce injury if Ch t th i ñ c: Ch t th i có th gây thươnginhaled, swallowed, or absorbed through the t n n u hít vào, nu t hay th m qua da.skin.Toxicant: A harmful substance or agent that Ch t ñ c: M t ch t có h i hay m t tác nhânmay injure an exposed organism. có th làm t n thương các cơ quan bên ngoài.Toxicity Assessment: Characterization of the ðánh giá ñ ñ c: Vi c mô t ñ c ñi m ñ ctoxicological properties and effects of a tính hay nh ng tác ñ ng c a m t hoá ch t,chemical, with special emphasis on ñ c bi t chú tr ng ñ n s hình thành các ñ cestablishment of dose-response characteristics. tính ph n ng v i li u dùng.Toxicity Testing: Biological testing (usually Th nghi m ñ ñ c: Vi c ki m tra sinh h cwith an invertebrate, fish, or small mammal) to (thư ng ñư c ti n hành trên ñ ng v t khôngdetermine the adverse effects of a compound or xương s ng, cá hay ñ ng v t h u nhũ nh ) ñeffluent. xác ñ nh tác h i c a m t h p ch t hóa h c hay dòng th i nào ñó.Toxicity: The degree to which a substance or ð ñ c: Là m c ñ mà t i ñó m t ch t haymixture of substances can harm humans or m t h n h p có th gây h i cho con ngư i vàanimals. Acute toxicity involves harmful effects ñ ng v t. ð c c p tính g m các tác h i bênin an organism through a single or short-term trong sinh v t thông qua ph n ng ti p xúcexposure. Chronic toxicity is the ability of a ñơn ho c ng n h n. ð c mãn tính là kh năngsubstance or mixture of substances to cause m t ch t ho c m t h n h p có th gây h iharmful effects over an extended period, usually trong m t th i gian dài, thư ng do có ph nupon repeated or continuous exposure sometimes ng ti p xúc l p ñi l p l i, ñôi khi kéo dài cholasting for the entire life of the exposed ñ n h t quá trình t n t i c a sinh v t b tácorganism. Subchronic toxicity is the ability of ñ ng. ð c c n mãn tính là kh năng m t ch tthe substance to cause effects for more than one ho c m t h n h p có th t o ra tác h i trongyear but less than the lifetime of the exposed kho ng th i gian l n hơn m t năm nhưngorganism. không vư t quá th i gian s ng c a sinh v t b tác ñ ng.Toxicological Profile: An examination, Ti u s ch t ñ c: M t b n ki m tra, tómsummary, and interpretation of a hazardous lư c, di n d ch v m t ch t ñ c, nh m ñánhsubstance to determine levels of exposure and giá m c phơi nhi m và nh ng tác ñ ng ñ nassociated health effects. s c kh e ñi kèm.Transboundary Pollutants: Air pollution that Ch t ô nhi m vư t ra ngoài biên gi i: Ôtravels from one jurisdiction to another, often nhi m không khí di chuy n t nơi này ñ ncrossing state or international boundaries. Also nơi khác, thư ng vư t qua ranh gi i trongapplies to water pollution. nư c và qu c t . Thu t ng này cũng dùng cho ô nhi m nư c.Transfer Station: Facility where solid waste is Tr m chuy n ti p: ð a ñi m nơi ch t th itransferred from collection vehicles to larger r n ñư c chuy n t xe thu gom sang xe t itrucks or rail cars for longer distance transport. l n hơn hay ôtô ray ñ v n chuy n ñư ng dài.Transient Water System: A non-community H th ng nư c t m th i: M t h th ngwater system that does not serve 25 of the same nư c phi công c ng không ph c v cho 25nonresidents per day for more than six months thành ph n di trú gi ng nhau m i ngày trong 202
  • 203. per year. hơn 6 tháng m i năm.Transmission Lines: Pipelines that transport ðư ng truy n: ðư ng ng d n nư c thô traw water from its source to a water treatment ngu n ñ n nơi x lý, sau ñó ñ n h th ngplant, then to the distribution grid system. phân ph i nư c.Transmissivity: The ability of an aquifer to ð d n truy n: Kh năng d n nư c c a m ttransmit water. t ng ng m nư c.Transpiration: The process by which water S thoát hơi: Quá trình thoát hơi nư c tvapor is lost to the atmosphere from living th c v t vào khí quy n. Thu t ng này cũngplants. The term can also be applied to the dùng ñ ch lư ng nư c m t ñi trong quáquantity of water thus dissipated. trình này.Transportation Control Measures (TCMs): Các bi n pháp ki m soát v n chuy n: CácSteps taken by a locality to reduce vehicular bư c ñư c m t ñ a phương ti n hành ñ làmemission and improve air quality by reducing or gi m khí th i giao thông và nâng cao ch tchanging the flow of traffic; e.g., bus and HOV lư ng không khí b ng cách gi m b t ho clanes, carpooling and other forms of ride- thay ñ i lu ng giao thông; ví d như làn choshairing, public transit, bicycle lanes. xe buýt và phương ti n chi m nhi u ch , làn cho ôtô và các lo i phương ti n dùng chung, phương ti n chuy n ti p công c ng và xe ñ p.Transporter: Hauling firm that picks up Ngư i v n chuy n: Các công ty chuyên chproperly packaged and labeled hazardous waste có nhi m v l y các ch t th i nguy h i ñãfrom generators and transports it to designated ñư c dán nhãn và ñóng gói h p l t ngu nfacilities for treatment, storage, or disposal. phát th i và v n chuy n ñ n nhà máy ñư cTransporters are subject to EPA and DOT ch ñ nh làm công vi c x lý, lưu kho ho chazardous waste regulations. phân h y. Các công ty này ho t ñ ng theo các quy ñ nh c a EPA và DOT v ch t th i nguy h i.Trash: Material considered worthless or Bã: V t li u không còn giá tr ho c b b ñioffensive that is thrown away. Generally defined do khó ch u. Nói chung, chúng là lo i ch tas dry waste material, but in common usage it is th i khô, nhưng theo cách dùng thônga synonym for garbage, rubbish, or refuse. thư ng, t này ñ ng nghĩa v i rác, hay ph th i.Trash-to-Energy Plan: Burning trash to K ho ch ñi t bã ñ n năng lư ng: Vi cproduce energy. ñ t rác ñ t o ra năng lư ng.Treatability Studies: Tests of potential cleanup Nghiên c u kh năng x lý: Các cu c thtechnologies conducted in a laboratory (See: nghi m k thu t làm s ch có ti m năng ñư cbench-scale tests.) ti n hành trong phòng thí nghi m (Xem: ki m tra phân ño n.)Treated Regulated Medical Waste: Medical Rác y t ñư c x lý theo quy ñ nh: Rác y twaste treated to substantially reduce or eliminate ñư c x lý nh m làm gi m ho c lo i b v cơits pathogenicity, but that has not yet been b n các tác nhân gây b nh, nhưng v n chưa 203
  • 204. destroyed. ñư c tiêu h y.Treated Wastewater: Wastewater that has been Nư c th i ñã x lý: Nư c th i ñã qua m tsubjected to one or more physical, chemical, and hay nhi u quá trình x lý hoá lý sinh ñ gi mbiological processes to reduce its potential of b t kh năng gây h i ti m tàng ñ n s c kh ebeing ahealth hazard. con ngư i.Treatment: (1) Any method, technique, or S x lý: 1. Phương pháp, công ngh hayprocess designed to remove solids and/or quy trình ñư c ñ ra ñ lo i b ch t r n vàpollutants from solid waste, waste-streams, ch t gây ô nhi m kh i ch t th i r n, dòng th ieffluents, and air emissions. (2) Methods used to và khí phóng th i. 2. Nh ng phương phápchange the biological character or composition làm thay ñ i tính ch t sinh h c hay thànhof any regulated medical waste so as to ph n c a ch t th i y t theo quy ñ nh ñ gi msubstantially reduce or eliminate its potential for b t và h n ch v cơ b n ti m năng gây b nh.causing disease.Treatment Plant: A structure built to treat Nhà máy x lý: M t công trình ñư c xâywastewater before discharging it into the d ng ñ x lý nư c th i trư c khi th i nó raenvironment. môi trư ng.Treatment, Storage, and Disposal Facility: Nhà máy x lý, lưu gi và phân h y: ð aSite where a hazardous substance is treated, ñi m nơi ch t nguy h i ñư c x lý, lưu gi ,stored, or disposed of. TSD facilities are hay h y b . Nhà máy TSD ñư c ñi u ch nhregulated by EPA and states under RCRA. b i EPA và bang theo ð o lu t RCRA.Tremie: Device used to place concrete or grout Tremie: Máy dùng ñ ñ bê tông hay v aunder water. l ng dư i nư c.Trial Burn: An incinerator test in which ð t th : M t cu c ki m tra lò ñ t, trong ñóemissions are monitored for the presence of khí th i ñư c giám sát ñ có s xu t hi n cácspecific organic compounds, particulates, and h p ch t h u cơ, h t và hydroclorua ñ chydrogen chloride. trưng.Trichloroethylene (TCE): A stable, low Trichloroethylene (TCE): Ch t l ng b n,boiling-point colorless liquid, toxic if inhaled. không màu, nhi t ñ sôi th p, r t ñ c n u hítUsed as a solvent or metal degreasing agent, and ph i, ñư c dùng làm dung môi hay tác nhânin other industrial applications. t y nh n kim lo i và dùng trong các ngành công nghi p khác.Trickle Irrigation: Method in which water drips Tư i nh gi t: Phương pháp mà nư c nhto the soil from perforated tubes or emitters. t ng gi t xu ng ñ t t các ng khoét l hay ng xu t.Trickling Filter: A coarse treatment system in B l c nh gi t: M t h th ng x lý thôwhich wastewater is trickled over a bed of stones trong ñó nư c th i nh t ng gi t lên n n ñáor other material covered with bacteria that break ho c m t v t li u khác ñư c vi khu n baodown the organic waste and produce clean water. quanh. Chúng phá v ch t th i h u cơ và t o ra nư c s ch. 204
  • 205. Trihalomethane (THM): One of a family of Trihalometan (THM): M t h p ch t h u cơorganic compounds named as derivative of thu c h các ch t d n xu t t mêtan. THMmethane. THMs are generally by-products of thư ng là s n ph m ph c a quá trình x lýchlorination of drinking water that contains nư c u ng có ch a ch t h u cơ b ng phươngorganic material. pháp clo.Troposphere: The layer of the atmosphere T ng ñ i lưu: T ng khí quy n g n b m tclosest to the earths surface. trái ñ t nh t.Trust Fund (CERCLA): A fund set up under Qu Trust (ð o lu t CERCLA): Qu ñư cthe Comprehensive Environmental Response, thi t l p theo ð o lu t ph n ng môi trư ngCompensation and Liability Act (CERCLA) to toàn di n, trách nhi m pháp lý và ñ n bù thi thelp pay for cleanup of hazardous waste sites h i (CERCLA). Qu giúp chi tr cho côngand for legal action to force those responsible for tác làm s ch nh ng nơi có ch t th i nguythe sites to clean them up. h i và cho ho t ñ ng lu t pháp bu c nh ng bên có trách nhi m ñ i v i nh ng ñ a ñi m trên ti n hành làm s ch.Tube Settler: Device using bundles of tubes to B l ng ng tuýp: Là thi t b g m nhi u bólet solids in water settle to the bottom for ng tuýp làm các ch t r n trong nư c l ngremoval by conventional sludge collection xu ng ñáy ñ l c b b ng các phương ti n tmeans; sometimes used in sedimentation basins bùn c ñi n; ñôi khi dùng trong b tr m tíchand clarifiers to improve particle removal. và b g n l c nh m c i ti n vi c lo i b h t.Tuberculation: Development or formation of Lao: S phát tri n ho c hình thành các môsmall mounds of corrosion products on the inside nh nh ng ch b ăn mòn bên trong ngof iron pipe. These tubercules roughen the inside s t. Nh ng mô này làm cho b m t trong ngof the pipe, increasing its resistance to water tr nên g gh , tăng s c n tr dòng nư cflow. ch y.Tundra: A type of treeless ecosystem dominated Lãnh nguyên: Lo i h sinh thái không cóby lichens, mosses, grasses, and woody plants. cây c i, ch có ñ a y, rêu, c và th c v t gTundra is found at high latitudes (arctic tundra) phát tri n. Lãnh nguyên ñư c tìm th yand high altitudes (alpine tundra). Arctic tundra vùng thu c vĩ ñ cao (lãnh nguyên vùng c c)is underlain by permafrost and is usually water và cao ñ l n (lãnh nguyên núi). Phía dư isaturated. (See: wetlands.) lãnh nguyên vùng c c là t ng ñ t ñóng băng vĩnh c u và thư ng ng p trong nư c (Xem: ñ t ư t.)Turbidimeter: A device that measures the ð c k : D ng c ño ñ ñ c c a ch t r n lơcloudiness of suspended solids in a liquid; a l ng trong m t ch t l ng; phương pháp ñomeasure of the quantity of suspended solids. lư ng ch t r n lơ l ng.Turbidity: 1. Haziness in air caused by the ð ñ c: 1. S m ñ c c a không khí do cácpresence of particles and pollutants. 2. A cloudy h t và ch t ô nhi m gây ra. 2. S m ñ c c acondition in water due to suspended silt or nư c do phù sa lơ l ng ho c các ch t h u cơ.organic matter. 205
  • 206. UUltra Clean Coal (UCC): Coal that is washed, Than c c s ch: Là lo i than ñá ñã ñư c r aground into fine particles, then chemically s ch, nghi n nh thành h t m n, sau ñó ñư ctreated to remove sulfur, ash, silicone, and other x lý hóa h c ñ lo i b sulfua, tro, silicon vàsubstances; usually briquetted and coated with a các ch t khác; thư ng ñư c ñóng thành bánhsealant made from coal. và b c b ng ch t b t làm t than.Ultraviolet Rays: Radiation from the sun that Tia c c tím: Là b c x m t tr i h u íchcan be useful or potentially harmful. UV rays nhưng cũng ti m n ñ c h i. Tia c c tím tfrom one part of the spectrum (UV-A) enhance m t ph n quang ph (UV-A) kích thích splant life. UV rays from other parts of the tăng trư ng th c v t. Tia c c tím xu t phát tspectrum (UV-B) can cause skin cancer or other ph n quang ph khác (UV-B) có th gây ungtissue damage. The ozone layer in the thư da ho c phá h y các mô khác. T ng ôzônatmosphere partly shields us from ultraviolet trong b u khí quy n s ngăn m t ph n khôngrays reaching the earths surface. cho tia c c tím l t vào b m t trái ñ t.Uncertainty Factor: One of several factors used Nhân t b p bênh: M t trong vài nhân tin calculating the reference dose from dùng ñ tính toán li u lư ng tham chi u t dexperimental data. UFs are intended to account li u th c nghi m. Nhân t b p bênh ñư cfor (1) the variation in sensitivity among dùng ñ gi i thích cho: 1. S thay ñ i tronghumans; (2) the uncertainty in extrapolating ñ nh y c m c a con ngư i; 2. S khônganimal data to humans; (3) the uncertainty in ch c ch n trong d li u ngo i suy trên ñ ngextrapolating data obtained in a study that covers v t so v i con ngư i; 3. S không ch c ch nless than the full life of the exposed animal or trong d li u ngo i suy t b n nghiên c uhuman; and (4) the uncertainty in using LOAEL bao quát không h t toàn b th i gian s ngdata rather than NOAEL data. c a con ngư i và ñ ng v t ch u tác ñ ng phơi nhi m. 4. S không ch c ch n trong vi c s d ng d li u LOAEL thay cho d li u NOAEL.Unconfined Aquifer: An aquifer containing T ng ng m nư c không gi i h n: L p ñ twater that is not under pressure; the water level ng m nư c không ch u áp su t; m c nư cin a well is the same as the water table outside trong m t cái gi ng b ng m c nư c ng mthe well. bên ngoài.Underground Injection Control (UIC): The Ki m soát vi c bơm vào ñ t (UIC): Chươngprogram under the Safe Drinking Water Act that trình thu c ð o lu t nư c u ng an toàn qu nregulates the use of wells to pump fluids into the lý vi c s d ng gi ng ñ bơm các ch t l ngground. vào lòng ñ t.Underground Injection Wells: Steel- and Gi ng n i x ng m: Nh ng gi ng ñư c ñúcconcrete-encased shafts into which hazardous b ng bê tông c t thép trong ñó ch t th i nguywaste is deposited by force and under pressure. h i ñư c c t gi b ng l c và áp su t.Underground Sources of Drinking Water: Nh ng ngu n nư c u ng ng m: T ng ng mAquifers currently being used as a source of nư c ñang ñư c s d ng làm ngu n nư c 206
  • 207. drinking water or those capable of supplying a u ng ho c nh ng t ng ng m nư c có khpublic water system. They have a total dissolved năng cung c p cho m t h th ng nư c côngsolids content of 10,000 milligrams per liter or c ng. Chúng ch a t ng lư ng ch t r n hoàless, and are not "exempted aquifers." (See: tan kho ng 10.000 miligram/lít hay ít hơn vàexempted aquifer.) không ph i là “t ng ng m nư c ñư c mi n” (Xem: t ng ng m nư c ñư c mi n.)Underground Storage Tank (UST): A tank B ch a ng m (UST): B ch a có ít nh tlocated at least partially underground and m t ph n ng m dư i ñ t, ñư c thi t k ñdesigned to hold gasoline or other petroleum ch a xăng d u, các s n ph m d u m ho cproducts or chemicals. hoá ch t.Unreasonable Risk: Under the Federal R i ro phi lý: Theo ð o lu t liên bang vInsecticide, Fungicide, and Rodenticide Act thu c di t côn trùng, n m, và chu t b , “tác(FIFRA), "unreasonable adverse effects" means h i phi lý” là b t kỳ r i ro phi lý nào gây raany unreasonable risk to man or the cho con ngư i ho c môi trư ng, xét v m tenvironment, taking into account the medical, chi phí và l i nhu n y t , kinh t , xã h i, môieconomic, social, and environmental costs and trư ng c a b t kỳ lo i thu c tr sâu nào.benefits of any pesticide.Unsaturated Zone: The area above the water T ng không bão hòa: T ng ñ t bên trêntable where soil pores are not fully saturated, gương nư c nơi các l ñ t chưa hoàn toànalthough some water may be present. bão hòa m c dù nư c có th hi n di n ñây.Upper Detection Limit: The largest Gi i h n dò tìm trên: N ng ñ l n nh t màconcentration that an instrument can reliably m t thi t b có th ñ m b o tìm ra.detect.Uranium Mill Tailings Piles: Former uranium Khu qu ng cu i t nhà máy Urani: Làore processing sites that contain leftover nh ng nơi ch bi n qu ng urani trư c kia nayradioactive materials (wastes), including radium còn ch t phóng x th a (ch t th i), bao g mand unrecovered uranium. urani không ñư c thu h i và radi.Uranium Mill-Tailings Waste Piles: Licensed Khu th i cu i t nhà máy Urani: Nh ngactive mills with tailings piles and evaporation nhà máy ñư c c p gi y phép ho t ñ ng cóponds created by acid or alkaline leaching khu ch a qu ng cu i và ao bay hơi do cácprocesses. quy trình l c ki m ho c axít t o ra.Urban Runoff: Storm water from city streets Dòng ch y ñô th : Lư ng nư c mưa t cácand adjacent domestic or commercial properties ñư ng ph , khu dân cư, khu thương m i g nthat carries pollutants of various kinds into the ñ y mang theo ch t gây ô nhi m các lo isewer systems and receiving waters. ch y vào h th ng c ng rãnh và dòng ti p nh n.Urea-Formaldehyde Foam Insulation: A Ch t cô l p d ng b t urê-formaldehit:material once used to conserve energy by sealing Ch t ñư c dùng ñ b o toàn năng lư ng b ngcrawl spaces, attics, etc.; no longer used because cách b t kín các l ngo n nghoèo, tư ng ápemissions were found to be a health hazard. mái…; nay không còn ñư c s d ng vì khí th i gây h i cho s c kh e. 207
  • 208. Use Cluster: A set of competing chemicals, B s d ng: M t t p h p các hoá ch t, quyprocesses, and/or technologies that can substitute trình và/ho c công ngh c nh tranh, có thfor one another in performing a particular thay th cho nhau trong vi c th hi n m tfunction. ch c năng chuyên bi t.Used Oil: Spent motor oil from passenger cars D u ñã s d ng: D u máy xe hơi, xe t i ñãand trucks collected at specified locations for qua s d ng ñư c thu l i t i nh ng nơi riêngrecycling (not included in the category of ñ tái ch (không n m trong danh m c ch tmunicipal solid waste). th i ñô th r n).User Fee: Fee collected from only those persons Phí s d ng: Là lo i phí ch thu t nh ngwho use a particular service, as compared to one ngư i có s d ng m t lo i d ch v nào ñó,collected from the public in general. khác v i phí thu công c ng.Utility Load: The total electricity demand for a T i ti n ích: Nhu c u ñi n toàn ph n c a m tutility district. khu ti n ích.VVadose Zone: The zone between land surface T ng nư c c n: Vùng gi a b m t ñ t vàand the water table within which the moisture gương nư c nơi lư ng hơi m chưa ñ t m ccontent is less than saturation (except in the bão hòa (ngo i tr rìa mao d n) và áp su tcapillary fringe) and pressure is less than th p hơn áp su t khí quy n. Nh ng khe hatmospheric. Soil pore space also typically trong ñ t có ñ c tính ch a không khí và cáccontains air or other gases. The capillary fringe is lo i khí khác. Rìa mao d n cũng ñư c tínhincluded in the vadose zone. (See: Unsaturated vào vùng nư c c n. (Xem: t ng không bãoZone.) hoà)Valued Environmental Attributes/ Các thành ph n/thu c tính môi trư ng cóComponents: Those aspects giá tr : Các m t (thu c tính/quá trình/ch c(components/processes/functions) of ecosystems, năng) c a h sinh thái, s c kh e con ngư i vàhuman health, and environmental welfare ích l i môi trư ng ñư c xem là quan tr ngconsidered to be important and potentially at risk và có nguy cơ g p r i ro do ho t ñ ng c afrom human activity or natural hazards. Similar con ngư i hay do các ch t nguy h i t nhiên.to the term valued environmental components Tương t v i thu t ng Các thành ph n môiused in environmental impact assessment. trư ng có giá tr dùng trong ñánh giá tác ñ ng môi trư ng.Vapor Capture System: Any combination of H th ng gi hơi: S k t h p c a capô và hhoods and ventilation system that captures or th ng thông gió ñ thu gi hơi h u cơ nh mcontains organic vapors so they may be directed d n chúng ñ n m t thi t b thu h i ho c lo ito an abatement or recovery device. gi m.Vapor Dispersion: The movement of vapor S phân tán hơi: S di chuy n c a các ñámclouds in air due to wind, thermal action, gravity mây hơi nư c trong không khí nh gió, tácspreading, and mixing. ñ ng nhi t, s căng tr ng l c và hoà l n. 208
  • 209. Vapor Plumes: Flue gases visible because they D i hơi: Khí th i ng khói nhìn th y ñư c vìcontain water droplets. có ch a nư c gi t nh .Vapor Pressure: A measure of a substances Áp su t hơi: Phép ño kh năng bay hơi c apropensity to evaporate, vapor pressure is the m t ch t. Áp su t hơi là l c hơi tác ñ ng lênforce per unit area exerted by vapor in an m t ñơn v di n tích trong tr ng thái cân b ngequilibrium state with surroundings at a given v i môi trư ng xung quanh m t áp su t chopressure. It increases exponentially with an trư c. S này s tăng theo lũy th a tương ngincrease in temperature. A relative measure of v i ñ tăng nhi t ñ . Cũng là s ño tương ñ ichemical volatility, vapor pressure is used to kh năng d bay hơi c a m t hóa ch t, ápcalculate water partition coefficients and su t hơi ñư c dùng ñ tính h s phân chiavolatilization rate constants. c a nư c và h ng s t l bay hơi.Variance: Government permission for a delay or S linh ñ ng: Vi c chính ph cho phép trìexception in the application of a given law, hoãn hay ng ng thi hành m t ñi u lu t, s cordinance, or regulation. l nh hay quy ñ nh cho trư c.Vector: 1. An organism, often an insect or V t ch trung gian: 1. M t sinh v t, thư ngrodent, that carries disease. 2. Plasmids, viruses, là côn trùng hay loài g m nh m có mangor bacteria used to transport genes into a host m m b nh. 2. Plasmit, virút hay vi khu ncell. A gene is placed in the vector; the vector ñư c dùng ñ ñưa các gen vào m t t bào v tthen "infects" the bacterium. ch . M t gen ñư c ñ t vào v t ch trung gian; v t ch trung gian sau ñó làm lây lan vi khu n.Vegetative Controls: Non-point source Bi n pháp ki m soát sinh dư ng: Vi c ti npollution control practices that involve hành ki m soát lo i ô nhi m không ph ivegetative cover to reduce erosion and minimize ngu n ñi m, liên quan ñ n vi c che ph th closs of pollutants. v t ñ gi m xói mòn và gi m thi u s th t thoát ch t gây ô nhi m.Vehicle Miles Travelled (VMT): A measure of D m ñ ng cơ ñi ñư c (VMT): S ño ph mthe extent of motor vehicle operation; the total vi ho t ñ ng c a các phương ti n có ñ ng cơ;number of vehicle miles travelled within a t ng d m ñư ng xe ñi ñư c trong m t vùngspecific geographic area over a given period of ñ a lý nh t ñ nh trong kho ng th i gian chotime. trư c.Ventilation Rate: The rate at which indoor air T c ñ thông gió: T c ñ không khí bênenters and leaves a building. Expressed as the trong di chuy n ra vào m t tòa nhà. Bi u di nnumber of changes of outdoor air per unit of time b ng s l n thay ñ i c a không khí bên ngoài(air changes per hour (ACH), or the rate at which trong m t ñơn v th i gian (lư ng không khía volume of outdoor air enters in cubic feet per thay ñ i/gi (ACH), ho c t c ñ m t th tíchminute (CFM)). khí bên ngoài ñi vào tính theo feet 3/phút (CFM)).Ventilation/Suction: The act of admitting fresh S thông gió/ hút gió: Vi c ñưa không khíair into a space in order to replace stale or s ch vào m t vùng ñ thay th cho ph ncontaminated air; achieved by blowing air into không khí cũ ho c b ô nhi m; th c hi n b ngthe space. Similarly, suction represents the cách th i không khí vào nơi ñó. Tương t , 209
  • 210. admission of fresh air into an interior space by hút gió là vi c ñưa không khí s ch vào m tlowering the pressure outside of the space, vùng bên trong b ng cách gi m áp su tthereby drawing the contaminated air outward. không khí bên ngoài không gian ñó, do ñó có th rút ñư c không khí ô nhi m ra ngoài.Venturi Scrubbers: Air pollution control Máy l c Venturi: Thi t b ki m soát ô nhi mdevices that use water to remove particulate không khí b ng cách dùng nư c lo i b cácmatter from emissions. ch t h t ra kh i khí th i.Vinyl Chloride: A chemical compound, used in Vinyl clorua: H p ch t hóa h c dùng trongproducing some plastics, that is believed to be s n xu t nh a, ñư c xem là ch t gây ung thư.oncogenic.Virgin Materials: Resources extracted from V t li u nguyên sơ: Tài nguyên ñư c khainature in their raw form, such as timber or metal thác d ng thô, ví d như g ho c qu ng kimore. lo i.Viscosity: The molecular friction within a fluid ð nh y: Ma sát phân t trong ch t l ng sinhthat produces flow resistance. ra s c n tr dòng ch y.Volatile: Any substance that evaporates readily. D bay hơi: Ch t b c hơi d dàng.Volatile Liquids: Liquids which easily vaporize Ch t l ng d bay hơi: Ch t l ng d dàngor evaporate at room temperature. bay hơi t i nhi t ñ phòng.Volatile Organic Compound (VOC): Any H p ch t h u cơ d bay hơi (VOC): H porganic compound that participates in ch t h u cơ tham gia vào các ph n ng quangatmospheric photochemical reactions except hóa trong khí quy n tr nh ng ch t do Cơthose designated by EPA as having negligible quan b o v môi trư ng ch ñ nh là có ho tphotochemical reactivity. tính quang hóa không ñáng k .Volatile Solids: Those solids in water or other Ch t r n d bay hơi: Nh ng ch t r n trongliquids that are lost on ignition of the dry solids nư c hay trong các ch t l ng khác b tiêu h yat 5500 centigrade. khi ñ t cháy dư i d ng khô nhi t ñ 0 5500 C.Volatile Synthetic Organic Chemicals: Hóa ch t h u cơ t ng h p d bay hơi: CácChemicals that tend to volatilize or evaporate. hóa ch t có khuynh hư ng d bay hơi hay b c hơi.Volume Reduction: Processing waste Gi m th tích: Vi c ch bi n ch t th i ñmaterials to decrease the amount of space they gi m b t không gian chúng chi m gi , thư ng b ng cách nén, c t v n, ñ t ho c choccupy, usually by compacting, shredding, thành phân.incineration, or composting.Volumetric Tank Test: One of several tests to Ki m tra th tích b ch a: M t trong s cácdetermine the physical integrity of a storage phương pháp ki m tra ñ ñánh giá tình tr ngtank; the volume of fluid in the tank is measured nguyên v n v t lý c a b ch a; th tích c adirectly or calculated from product-level ch t l ng trong b ñư c ño tr c ti p ho c tínhchanges. A marked drop in volume indicates a toán theo ñ thay ñ i m c s n ph m. M t s 210
  • 211. leak.Vulnerability Analysis: Assessment of elements Phân tích tính nh y c m: S ñánh giá cácin the community that are susceptible to damage y u t d t n thương trong m t c ng ñ ngif hazardous materials are released. n u các ch t nguy h i ñư c th i ra.Vulnerable Zone: An area over which the Vùng nh y c m: Khu v c mà n ng ñ lơairborne concentration of a chemical accidentally l ng trong không khí c a m t hóa ch t tìnhreleased could reach the level of concern. c thoát ra có th ñ t ñ n m c ñ ñáng quan tâm.WWaste: 1. Unwanted materials left over from a Ch t th i: 1. Nh ng ch t không dùng ñ nmanufacturing process. 2. Refuse from places of ñư c th i ra t quá trình s n xu t. 2. Ch t phhuman or animal habitation. th i t nơi cư trú c a ngư i ho c ñ ng v t.Waste Characterization: Identification of ð c tính hoá ch t th i: S xác ñ nh cácchemical and microbiological constituents of a thành ph n hóa h c và vi sinh c a m t ch twaste material. th i.Waste Exchange: Arrangement in which Trao ñ i ch t th i: Là vi c các công ty s pcompanies exchange their wastes for the benefit x p ñ trao ñ i ch t th i v i nhau vì l i íchof both parties. c a c hai bên.Waste Feed: The continuous or intermittent flow Cung c p ch t th i: Lu ng ch t th i liên t cof wastes into an incinerator. hay không gián ño n ñi vào lò ñ t.Waste Generation: The weight or volume of S phát sinh ch t th i: Tr ng lư ng hay thmaterials and products that enter the waste tích nguyên li u và s n ph m ñ vào dòngstream before recycling, composting, landfilling, th i trư c khi ti n hành tái ch , ch bi nor combustion takes place. Also can represent phân, cho vào bãi rác, hay ñ t b . Cũng cóthe amount of waste generated by a given source th bi u trưng cho s lư ng ch t th i th I raor category of sources. t m t hay nhi u ngu n cho trư c.Waste Load Allocation: 1. The maximum load S phân ñ nh lư ng ch t th i: 1. Lư ng t iof pollutants each discharger of waste is allowed ña ch t gây ô nhi m mà m i ngu n th i ñư cto release into a particular waterway. Discharge phép th i vào l ch nư c riêng. Gi i h n th ilimits are usually required for each specific water thư ng ñư c ñ t ra khi m t tiêu chu n ch tquality criterion being, or expected to be, lư ng nư c riêng bi t ñang hay có th s b viviolated. 2. The portion of a streams total ph m. 2. M t ph n kh năng ñ ng hoá toànassimilative capacity assigned to an individual b c a m t dòng ch y ñư c quy ñ nh chodischarge. ngu n th i cá th .Waste Minimization: Measures or techniques S gi m thi u ch t th i: Là nh ng bi nthat reduce the amount of wastes generated pháp hay k thu t làm gi m lư ng ch t th iduring industrial production processes; term is phát sinh trong quá trình s n xu t côngalso applied to recycling and other efforts to nghi p; thu t ng này cũng ñư c áp d ng cho 211
  • 212. reduce the amount of waste going into the waste vi c tái ch và nh ng n l c khác nh m làmstream. gi m lư ng ch t th i ñi vào dòng th i.Waste Piles: Non-containerized, lined or unlined ð ng th i: Nh ng ñ ng ch t th i r n khôngaccumulations of solid, nonflowing waste. thoát ñi ñư c, ñ y hay không ñ y nhưng không ñư c ñóng thùng.Waste Reduction: Using source reduction, S gi m th i: Vi c s d ng phương pháprecycling, or composting to prevent or reduce gi m ngu n th i, tái ch , hay ch bi n phânwaste generation. nh m ngăn ng a và gi m phát sinh ch t th i.Waste Stream: The total flow of solid waste Dòng ch t th i: Toàn b dòng th i r n th ifrom homes, businesses, institutions, and ra t các h gia ñình, cơ s kinh doanh, cơmanufacturing plants that is recycled, burned, or quan và nhà máy s n xu t. Nh ng ch t th idisposed of in landfills, or segments thereof such này ñư c tái ch , thiêu h y trong bãi rác.as the "residential waste stream" or the Ho c các nhánh th i như “dòng th i t khu"recyclable waste stream." dân cư” hay “dòng th i có th tái ch .”Waste Treatment Lagoon: Impoundment made Phá x lý ch t th i: S ngăn nư c b ngby excavation or earth fill for biological cách ñào h ho c ñ p ñ t ñ x lý sinh h ctreatment of wastewater. nư c th i.Waste Treatment Plant: A facility containing a Nhà máy x lý ch t th i: Phương ti n g mseries of tanks, screens, filters and other m t lo t các b ch a, màn l c, b l c và cácprocesses by which pollutants are removed from quy trình khác qua ñó các ch t th i ñư c táchwater. ra kh i nư c.Waste Treatment Stream: The continuous Dòng th i x lý: Dòng ch t th i di chuy nmovement of waste from generator to treater and liên t c t nơi phát sinh ñ n nơi nơi x lý vàdisposer. h yb .Waste-Heat Recovery: Recovering heat S thu h i nhi t th i: Vi c thu h i nhi tdischarged as a byproduct of one process to th i ra như s n ph m ph c a m t quy trìnhprovide heat needed by a second process. ñ cung c p cho quy trình th hai ñang c n nhi t.Waste-to-Energy Facility/ Municipal-Waste Máy t o năng lư ng t ch t th i/ Máy ñ tCombustor: Facility where recovered municipal ch t th i ñô th : Phương ti n dùng ñsolid waste is converted into a usable form of chuy n ñ i ch t th i r n thành m t d ng năngenergy, usually via combustion. lư ng có ích, thư ng b ng cách ñ t cháy.Wastewater Infrastructure: The plant or Cơ s h t ng nư c th i: Nhà máy ho cnetwork for the collection, treatment, and m ng lư i thu th p, x lí và h y b nư c th idisposal of sewage in a community. The level of trong m t c ng ñ ng. M c ñ x lí s tuỳtreatment will depend on the size of the thu c vào qui mô c ng ñ ng, lo i ch t th icommunity, the type of discharge, and/or the và/hay vi c s d ng ñư c quy ñ nh c a dòngdesignated use of the receiving water. ti p nh n.Wastewater Operations and Maintenance: V n hành và b o dư ng nư c th i: Nh ng 212
  • 213. Actions taken after construction to ensure that bi n pháp th c hi n sau khi xây d ng nh mfacilities constructed to treat wastewater will be ñ m b o phương ti n ñư c xây d ng ñ x lýoperated, maintained, and managed to reach ch t th i s ñư c ho t ñ ng, b o trì và qu n líprescribed effluent levels