วิชา ฉันทลักษณ์

1,801 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,801
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
11
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

วิชา ฉันทลักษณ์

  1. 1. บรรยายโดย .... พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม . [email_address] 081-4720909 พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์ วิชา ฉันทลักษณ์
  2. 2. โครงสร้างบาลีไวยากรณ์ พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์ 1. นาม 3. อาขยาต 2. อัพยยศัพท์ 4. กิตก์ 8. สนธิ 7. สมัญญาภิธาน 6. ตัทธิต 5. สมาส 1. ลิงค์ 2. วจนะ 3. วิภัตติ 4. อายตนิบาต 5. การันต์ 6. กติปยศัพท์ 7. มโนคณะศัพท์ 8. สังขยา 9. สัพพนาม 1. อุปสัค 2. นิบาต 3. ปัจจัยในอัพยยศัพท์ 1. วิภัตติ 2. กาล 3. บท 4. วจนะ 5. บุรุษ 6. ธาตุ 7. วาจก 8. ปัจจัย 1. นามกิตก์ 2. กิริยากิตก์ 1. กัมมธารยสมาส 2. ทิคุสมาส 3. ตัปปุริสสมาส 4. ทวันทวสมาส 5. อัพยยีภาวสมาส 6. พหุพพิหิสมาส 7. สมาสท้อง 1. สามัญญตัทธิต 2. โคตตตัทธิต 3. ตรัตยาทิตัทธิต 4. ราคาทิตัทธิต 5. ชาตาทิตัทธิต 6. สมุหตัทธิต 7. ฐานตัทธิต 8. พหุลตัทธิต 9. เสฏฐตัทธิต 10. ตทัสสัตถิตัทธิต 11. ปกติตัทธิต 12. ปูรณตัทธิต 13. สังขยาตัทธิต 14. ภาวตัทธิต 15. อัพยยตัทธิต 1. สระ 2. พยัญชนะ 3. ฐานกรณ์ของอักขระ 4. เสียงของอักขระ 5. พยัญชนะสังโยค 6. อัฑฒสระ 1. สนธิกิริโยปกรณ์ 2. สระสนธิ 3. พยัญชนะสนธิ 4. นิคคหิตสนธิ
  3. 3. ๑ . ความหมายคำว่า ฉันท์ <ul><li>คำว่าฉันท์ แปลว่า ปกปิดเสียซึ่งโทษ วิเคราะห์ศัพท์ ว่า ย ร ต ภ ช ส ม นาติ อิเมหิ อกฺขเรหิ นิยโม อุปลกฺขิโต วิธิวิเสโส อวชฺชํ ฉาเทตีติ ฉนฺทํ ฯ </li></ul><ul><li>แปลได้ดังนี้ ว่า ฉันท์ ได้แก่วิธีพิเศษ ที่ท่านกำหนดไว้ ด้วยอักษรเหล่านี้คือ ย ร ต ภ ช ส ม น ฯ </li></ul><ul><li>คำว่าฉันท์ มีคำเรียกได้อีก เช่น พันธะ ปพันธะ คาถา วุตติ หรือพฤติ </li></ul><ul><li>ภาษาไทย เรียกว่า คำร้อยกรองภาษาบาลี , คำประพันธ์ภาษาบาลี </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  4. 4. ๒ . ประเภทของฉันท์ <ul><li>ฉันท์แบ่งออกได้ ๒ ประเภทคือ </li></ul><ul><li>๑ . วณฺณวุตฺติ ฉันท์วรรณพฤติ คือฉันท์ที่ท่านกำหนดจำนวนตัวอักษร หรือจำนวนคำในบาทหนึ่ง ๆ </li></ul><ul><li>๒ . มตฺตาวุตฺติ ฉันท์มาตราพฤติ คือฉันท์ที่ท่านกำหนดมาตราคือ จำนวนครุลหุ ในบาทหนึ่ง ๆ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  5. 5. ๓ . ฉันท์ที่กำหนดให้เรียนใน ป . ธ . ๘ กำหนด ๖ อย่าง <ul><ul><li>ปัฐยาวัตรฉันท์ ( ปฐฺยาวตฺตํ ) </li></ul></ul><ul><ul><li>อินทรวิเชียรฉันท์ ( อินฺทวชิรา ) </li></ul></ul><ul><ul><li>อุเปนทรวิเชียรฉันท์ ( อุเปนฺทวชิรา ) </li></ul></ul><ul><ul><li>อินทรวงศ์ฉันท์ ( อินฺทวํโส ) </li></ul></ul><ul><ul><li>วังสัฏฐฉันท์ ( วํสฏฺฐา ) </li></ul></ul><ul><ul><li>วสันตดิลกฉันท์ ( วสนฺตติลกา ) </li></ul></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  6. 6. ฉันท์ที่กำหนดให้นักเรียนแต่งสอบสนามหลวง มี ๓ ฉันท์แต่งตามถนัด <ul><li>กำหนดไว้ว่า แต่งฉันท์ใดให้แจ้ง / บอกชื่อไว้ด้วย </li></ul><ul><li>การบอกชื่อให้เขียนไว้ด้านซ้ายมือของแต่ละคาถา </li></ul><ul><li>ถ้ามีการแต่งซ้ำนั้น จะต้องแต่งได้ ๓ ฉันท์ก่อนจึงแต่งซ้ำได้ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  7. 7. ๔ . ลหุ ครุ <ul><li>ลหุ ครุ มีส่วนสำคัญในการแต่งฉันท์ เพราะท่านรวมคำเป็นกลุ่ม ๆ ละ ๓ คำ เรียกว่า คณะ ในแต่ละคณะมีเสียงหนักบ้าง เบาบ้าง คละเคล้าปะปนกัน คำหนัก หรือคำเบานั้นเอง ท่านเรียกว่า ลหุครุ </li></ul><ul><li>นักศึกษาต้องจำให้แม่นยำว่า คำใดเป็นคำลหุ คำใดเป็นคำครุ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  8. 8. ลหุ หมายถึง <ul><li>คำที่มีเสียงเบา เป็นคำเบา ออกเสียงสั้น ๆ มีมาตราเดียว ได้แก่สระเสียงสั้น คือ อ อิ อุ และคำที่ประกอบด้วย สระเสียงสั้น เช่น ภควติ อิสิปตน อนุจรติ ปฏิวสติ สุมุนิ ภวตุ เป็นต้น </li></ul><ul><li>ดังตัวอย่างในบท อตฺถิ โลเก </li></ul><ul><li>สจฺจ กิริยม นุตฺตรํ สจฺ จพลม วสฺสาย สจฺ จกิริยม กาสหํ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  9. 9. ครุ หมายถึง <ul><li>คำที่มีเสียงหนัก เป็นคำหนัก ออกเสียงยาว มีหลายมาตรา อันได้แก่ สระเสียงยาวทั้ง ๕ ตัว คือ อา อี อู เอ โอ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  10. 10. ครุยังแบ่งออกได้อีก ๔ ประเภท <ul><li>๑ . อักษรสังโยค คำที่ประกอบด้วยสระสั้น แต่มีตัวสะกด เช่น พุทฺ โธ ธมฺ โม สงฺ โฆ สฺวากฺ ขาโต เป็นต้น เรียกว่า สังโยคาทิครุ </li></ul><ul><li>๒ . อักษรเสียงยาว คือคำที่ประกอบด้วยสระเสียงยาวทั้ง ๕ ตัวนั้น เช่น อาโป เตโช โยโธ เป็นต้น เรียกว่า ทีฆาทิครุ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  11. 11. ครุยังแบ่งออกได้อีก ๔ ประเภท <ul><li>๓ . อักษรมีนิคคหิต คือคำที่มีนิคคหิต เป็นตัวสะกด เช่น กึ อุทกํ สีลํ วรํ เป็นต้น เรียกว่า นิคคหิตครุ </li></ul><ul><li>๔ . อักษรปลายบาท คือคำที่อยู่ตัวสุดท้ายของทุกบาทคาถา แม้บางฉันท์ จะกำหนดว่า เป็น ครุ แต่จะแต่งเป็น ลหุ ก็ได้ และลหุนี้ จัดเป็นครุ เรียกว่า ปาทันตครุ เช่นคาถา ว่า ยานีธ ภูตานิ สมาตคา นิ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  12. 12. สัญลักษณ์ที่ใช้แทนลหุ - ครุ <ul><li>ครุ ตามตำรามีสัณฐาน คดงอ เหมือนพระจันทร์ครึ่งเสี้ยว หรือมีลักษณะ เหมือนไม้ตีกลอง ดังนั้น จึงขอใช้ รูปไม้หันอากาศแทน ั </li></ul><ul><li>ลหุ ตามตำรามีสัณฐานตรงเหมือนไม้เท้า ดังนั้น จึงขอใช้รูปสระอุ แทน </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  13. 13. <ul><li>บาทและคาถา ได้แก่โครงสร้าง หรือส่วนประกอบของฉันท์แต่ละชนิด </li></ul><ul><li>บาท คือ ส่วนหนึ่งในสี่ส่วนของคาถาหนึ่ง ๆ ในแต่ละบาทนั้น ท่านกำหนดให้มีอักษร ( คำ ) ตามจำนวนที่ท่านกำหนดไว้ในแต่ละฉันท์ ชนิดนั้น ๆ เช่น ปัฐยาวัตร กำหนดไว้ว่า บาทหนึ่งต้องมี 8 คำ อินทรวิเชียร บาทหนึ่งต้องมี 11 คำ เป็นต้น </li></ul><ul><li>หมายเหตุ แต่ละบาทนั้น ต้องมีจำนวนคำเท่ากันทุกบาท หรือทุกบรรทัด </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์ คาถา และบาท
  14. 14. <ul><li>คาถา คือฉันท์ที่แต่งได้ครบ ๔ บาท มีลักษณะเหมือนกันทุกบาท และเป็นฉันท์ชนิดเดียวกัน ไม่มีฉันท์อื่นมาแซก ปะปนอยู่ เมื่อแต่งครบ ๔ บาทแล้ว ท่าเรียกว่า คาถาหนึ่ง </li></ul><ul><li>ถ้าแต่ง เกินไปจากนี้ ต้องให้ได้ ๒ บาท รวมเป็น ๖ บาท จึงจะสมบูรณ์ ท่านเรียก คาถากึ่ง </li></ul><ul><li>ห้ามแต่งเป็น ๓ หรือ ๕ หรือ ๗ บาท </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์ คาถา และบาท ( ต่อ )
  15. 15. คณะฉันท์ <ul><li>ฉันท์วรรณพฤติ ที่กำหนดด้วยอักขระหรือคำ โดยท่านรวมอักขระลงเป็นกลุ่มอักขระ หรือกลุ่มคำ กลุ่มคำเช่นนี้ท่านเรียกว่า คณะฉันท์ </li></ul><ul><li>คณะฉันท์แต่ละคณะมี ๓ อักษรหรือ ๓ คำ </li></ul><ul><li>แต่ละคณะจะมีคำไม่ซ้ำกับคณะอื่นทั้ง ๓ อักขระ จะมีครุ ล้วนบ้าง ลหุล้วนบ้าง หรือสลับกันบ้าง </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  16. 16. คณะฉันท์มี ๘ คณะได้แก่ <ul><li>๑ . มะ คณะ = สพฺพญฺญู –โม ๒ ๒ ๒ </li></ul><ul><li>๒ . นะ คณะ = สุมุนิ - โน ๑ ๑ ๑ </li></ul><ul><li>๓ สะ คณะ = สุคโต - โส ๑ ๑ ๒ </li></ul><ul><li>๔ . ชะ คณะ = มุนินฺท - โช ๑ ๒ ๑ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  17. 17. คณะฉันท์มี ๘ คณะได้แก่ <ul><li>๕ . ตะ คณะ = มาราริ - โต ๒ ๒ ๑ </li></ul><ul><li>๖ . ภะ คณะ = มารชิ - โภ ๒ ๑ ๑ </li></ul><ul><li>๗ . ระ คณะ = นายโก - โร ๒ ๑ ๒ </li></ul><ul><li>๘ . ยะ คณะ = มเหสี - โย ๑ ๒ ๒ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  18. 18. โคลงที่แสดงคณะฉันท์บาลี <ul><li>มะ นะ ครุ อุ ล้วน เรียงกัน </li></ul><ul><li>ภะ ยะ ครุ อุ สรร เสกหน้า </li></ul><ul><li>ชะ ระ ครุ อุ พัน เนาท่ามกลางนา </li></ul><ul><li>สะ ตะ ครุ อุ อ้า ว่าไว้หนหลัง ฯ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  19. 19. ๑ . ปัฐยาวัตรฉันท์ <ul><li>หมายถึง คาถาที่สวดเป็นทำนองจตุราวัตร คือหยุดพักหายใจทุก ๔ คำ </li></ul><ul><li>ฉันท์นี้กำหนดบาทหนึ่งมี ๘ คำ </li></ul><ul><li>ใช้คณะฉันท์เพียง ๒ คณะ คือ ย และ ช คณะ มีกฎเกณฑ์ </li></ul><ul><li>๑ . คำแรกและคำสุดท้ายของทุกบาท ไม่นับเป็นคณะ จะมีเสียงครุหรือลหุก็ได้ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  20. 20. ๑ . ปัฐยาวัตรฉันท์ <ul><li>๒ . ห้าม มี น และ ส คณะ ในตำแหน่งคำที่ ๒ - ๓ - ๔ </li></ul><ul><li>ของทุกบาท </li></ul><ul><li>๓ . ให้ใช้ ย คณะ ( มเหสี ) ในตำแหน่งคำที่ ๕ - ๖ - ๗ </li></ul><ul><li>ของบาทที่ ๑ และ ๓ </li></ul><ul><li>๔ . ให้ใช้ ช คณะ ( มุนินฺท ) ในตำแหน่งคำที่ ๕ - ๖ - ๗ </li></ul><ul><li>ของบาทที่ ๒ และ๔ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  21. 21. แผนผังปัฐยาวัตรฉันท์ <ul><li> ห้าม ส , น , ใช้ ย ห้าม ส , น , ใช้ ช </li></ul><ul><li>๐ ๐ ๐ ๐ ๑ ๒ ๒ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๑ ๒ ๑ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๑ ๒ ๒ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๑ ๒ ๑ ๐ </li></ul><ul><li>๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ </li></ul><ul><li>สเมสุ สินฺ ธุโต เช น ปฐฺยาวตฺตํ ปกิตฺติ ตํ . </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  22. 22. ตัวอย่าง คาถาปัฐยาวัตร <ul><li>สพฺพีติโย วิ วชฺ ชนฺ ตุ สพฺพโรโค วิ นสฺ ส ตุ </li></ul><ul><li>อเสวนา จ พา ลา นํ ปณฺฑิตานญฺ จ เส ว นา </li></ul><ul><li>มหาการุ ณิ โก นา โถ หิตาย สพฺ พ ปา ณิ นํ </li></ul><ul><li>มโนปุพฺพงฺ คมา ธมฺ มา มโนเสฏฺฐา ม โน ม ยา </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  23. 23. ๒ อินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑ <ul><li>หมายถึง ฉันท์ทีมีครุเสียงหนักมากเหมือนคทาเพชรของ </li></ul><ul><li>พระอินทร์ </li></ul><ul><li>จัดเป็นเอกาทสักขรฉันท์ บาทหนึ่งมี ๑๑ คำ เขียนบรรทัดละ ๑ บาท </li></ul><ul><li>กำหนดให้ใช้คณะฉันท์ ๓ คณะ คือ ต ต ช และมีครุลอย ๒ คำสุดท้าย </li></ul><ul><li>มียติคือหยุดพักเสียงเวลาสวดทำนอง คำที่ ๕ และ ๑๑ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  24. 24. <ul><li>อินทรวิเชียร มีสูตรที่กล่าวถึงในคัมภีร์วุตโตทัย ว่า </li></ul><ul><li>อินฺทาทิกา ตา วชิรา ช คา โค </li></ul><ul><li>( แผนผัง ) </li></ul><ul><li> ต ต ช ครุลอย </li></ul><ul><li> ๒ ๒ ๑ ๒ ๒ ๑ ๑ ๒ ๑ ๒ ๒ </li></ul><ul><li>สูตร = อินฺ ทา ทิ กา ตา ว ชิ รา ช คา โค </li></ul><ul><li>คาถาจำ = โย จกฺ ขุ มา โม ห ม ลา ป กฏฺ โ  </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์ ๒ อินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑ ( ต่อ )
  25. 25. ๓ อุเปนทรวิเชียรฉันท์ ๑๑ <ul><li>หมายถึงฉันท์ที่มีคณะฉันท์ใกล้เคียงกับอินทรวิเชียรฉันท์ </li></ul><ul><li>จัดเป็นเอกาทสักขรฉันท์ บาทหนึ่งม่ ๑๑ คำ </li></ul><ul><li>เขียนบรรทัดละ ๑ บาท </li></ul><ul><li>กำหนดให้ใช้คณะฉันท์ ๓ คณะ คือ ช ต ช </li></ul><ul><li>และมีครุลอย ๒ คำสุดท้าย </li></ul><ul><li>มียติคือหยุดพักเสียงเวลาสวดทำนอง คำที่ ๕ และ ๑๑ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  26. 26. <ul><li>อุเปนทรวิเชียร มีสูตรที่กล่าวถึงในคัมภีร์วุตโตทัย ว่า </li></ul><ul><li> อุปาทิกา สา ว ช ตา ช คา โค </li></ul><ul><li>( แผนผัง ) </li></ul><ul><li> ช ต ช ครุลอย </li></ul><ul><li> ๑ ๒ ๑ ๒ ๒ ๑ ๑ ๒ ๑ ๒ ๒ </li></ul><ul><li>สูตร = อุ ปา ทิ กา สา ว ช ตา ช คา โค </li></ul><ul><li>คาถาจำ = ย ทา ห เว ปา ตุ ภ วนฺ ติ ธมฺ มา </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์ ๓ อุเปนทรวิเชียรฉันท์ ๑๑ ( ต่อ )
  27. 27. ๔ อินทวงศ์ฉันท์ ๑๒ <ul><li>อินทวงศ์ฉันท์ ๑๒ เป็นบทประพันธ์ที่กำหนดว่ามีบาท ๑๒ คำเท่ากัน เหมือนกันหมดทั้ง ๔ บาท รวม ๔ บาทเป็น ๑ คาถา เป็น ๔๘ คำ ฉันท์นี้เป็นฉันท์ที่ใช้คำคณะฉันท์ ๔ คณะ นับว่าเป็นฉันท์ที่ลงตัวพอดี คณะฉันท์ ๑ ๆ มีคณะละ ๓ คำ มีความหมายว่าเป็นเชื้อสายของพระอินทร์ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  28. 28. <ul><li>อินทวงศ์ฉันท์ มีสูตรที่กล่าวถึงในคัมภีร์วุตโตทัย ว่า </li></ul><ul><li>สา อินฺทวํสา ขลุ ยตฺถ ตา ชฺรา ฯ </li></ul><ul><li> ต ต ช ร </li></ul><ul><li> ๒ ๒ ๑ ๒ ๒ ๑ ๑ ๒ ๑ ๒ ๑ ๒ </li></ul><ul><li>สูตร = สา อินฺ ท วํ สา ข ลุ ยตฺ ถ ตา ช รา </li></ul><ul><li>คาถาจำ = พุทฺ โธ สุ สุทฺ โธ ก รุ ณา ม หณฺ ณ โว </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์ ๔ อินทวศ์ฉันท์ ๑๒
  29. 29. ๕ วังสัฏฐฉันท์ ๑๒ <ul><li>วังสัฎฐฉันท์ ๑๒ เป็นบทประพันธ์ที่กำหนดว่า มีบาทละ ๑๒ คำเท่ากันเหมือนกันทั้ง ๔ บาท รวม ๔ บาทเป็น ๑ คาถา เป็น ๔๘ คำ เหมือนกับอินทรวงศ์ฉันท์ แต่กำหนดใช้คณะฉันท์ต่างกันดังนี้ คือ ในวังสัฎฐฉันท์นั้น กำหนดใช้ ชะคณะ ตะคณะ ชะคณะและระคณะ รวม ๔ คณะฉันท์ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  30. 30. <ul><li>วังสัฏฐฉันท์ มีสูตรที่กล่าวถึงในคัมภีร์วุตโตทัย ว่า </li></ul><ul><li>วทนฺติ วํสฏฺฐมิทํ ช ตา ช รา ฯ </li></ul><ul><li> ช ต ช ร </li></ul><ul><li> ๑ ๒ ๑ ๒ ๒ ๑ ๑ ๒ ๑ ๒ ๑ ๒ </li></ul><ul><li>สูตร = ว ทนฺ ติ วํ สฏฺ ฐ มิ ทํ ช ตา ช รา </li></ul><ul><li>คาถาจำ = กิ กี ว อณฺ ฑํ จ ม รี ว วา ล ธึ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์ ๕ วังสัฏฐฉันท์ ๑๒ ( ต่อ )
  31. 31. ๖ วสันตดิลกฉันท์ ๑๔ <ul><li>วสันตดิลกฉันท์ ๑๔ เป็นบทประพันธ์ที่กำหนดว่ามีบาทละ ๑๔ คำเท่ากันหมดทั้ง ๔ บาท รวม ๔ บาท เป็น ๑ คาถาหรือ ๑ ฉันท์ มี ๕๖ คำฉันท์ เพิ่มจากฉันท์ ๑๒ อีก ๒ คำ </li></ul><ul><li>วสันตดิลกฉันท์มีกำหนดการบังคับใช้คณะฉันท์เรียงไปตามลำดับ คือ กำหนดให้ใช้ ตะคณะ ภะคณะ ชะคณะ ชะคณะ และครุลอยท้ายบทอีก ๒ คำ รวมเป็น ๑๔ คำ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์
  32. 32. <ul><li>วสันตดิลกฉันท์ มีสูตรที่กล่าวถึงในคัมภีร์วุตโตทัย ว่า </li></ul><ul><li> วุตฺตา วสนฺตติลกา ต ภ ชา ชคา โค ฯ </li></ul><ul><li>( แผนผัง ) </li></ul><ul><li> ต ภ ช ช ครุลอย </li></ul><ul><li>๒ ๒ ๑ ๒ ๑ ๑ ๑ ๒ ๑ ๑ ๒ ๑ ๒ ๒ </li></ul><ul><li>วุตฺ ตา ว สนฺ ต ติ ล กา ต ภ ชา ช คา โค </li></ul><ul><li> พา หุ ส หสฺ ส ม ภิ นิมฺ มิ ต สา วุ ธนฺ ตํ </li></ul>พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์ ๖ วสันตดิลกฉันท์ ๑๔
  33. 33. พระมหาทิพย์ โอภาสโก ป . ธ . ๙ , กศ . ม .( การบริหารการศึกษา ) ห้องเรียนวัดพุทธบาทเขากระโคง บุรีรัมย์ สวัสดี

×