Punim seminarik menaxhimi i rriskut ne ndermarrje
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

Punim seminarik menaxhimi i rriskut ne ndermarrje

on

  • 34,499 views

 

Statistics

Views

Total Views
34,499
Views on SlideShare
34,499
Embed Views
0

Actions

Likes
16
Downloads
980
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Punim seminarik menaxhimi i rriskut ne ndermarrje Document Transcript

  • 1. UNIVERSITETI I PRISHTINËS FAKULTETI EKONOMIK - PRISHTINË STUDIMET POSTDIPLOMIKE-MASTERLËNDA: MENAXHIMI I RISKUT DHE SIGURIMETTEMA: Menaxhimi i rrezikut në ndërmarrjeGrupi : Profesori i lëndës:Muhamet Selmani Prof.Dr. Fatos UKAJMentor Selmani Prishtinë 2010 1
  • 2. PËRMBAJTJA1. PERKUFIZIMI I NDËRMARRËSISË2. PROFILI I NDËRMARRËSIT3. MJEDISI / RRETHINA E BIZNESIT TË VOGËL DHE TË MESËM4. MENAXHIMI I RREZIKUT NË NJË BIZNES5. LLOJET E RREZIQEVE6. MUNDËSIT PËR PARANDALIMIN E RREZIKUT 2
  • 3. PERKUFIZIMI I NDËRMARRËSISË -Nga definicionet e shumta ne do të përkufizojmë ndërrmarësinë në mënyrë tëpërshtatshme.Richard Cantilllon ndërmarrësin e shihte si aktivitet ekonomik në kushte të pasigurisë.Peter Drucker ndërmarrësinë e paraqet si biznes që organizohet dhe kryhet në mënyrësistematike dhe të efektshme. Sipas Drakerit, ekonomia nderrmarrëse është fenomenkulturor dhe psikologjik, po aq sa është edhe fenomen ekonomik dhe teknologjik.Thënë shkurt, Ndërrmarrësia si kulturë dhe koncept i të menduarit ekonomik, paraqitet sinje resurs i rrallë, si agjent i ndryshimeve shoqërore (dhe politike). Arma kryesore endërmarrësisë është “destruksioni kreativ “ dhe novatorizmi sistematik. Ëickham numëron disa nga keto atribute : • Rreziku ( risku) • Efektiviteti dhe eficienca – ndërmarrësi siguron eficencë ekonomike nëpermjet krijimit te fitimit e që paraqet një shpaguarje / kthim të investimeve - shpërblimin për sakrificën • InovacioniKuratko dhe Ëelsch numërojnë katër karakteristika qenësore të ndërmarrësit : • Njohja e shansave në treg • Gadishmëria për pranimin e rrezikut • Aftësia për të siguruar resurset ( burimet) për investim • Aftësia për të menaxhuar biznesinPROFILI I NDËRMARRËSITZimmerer dhe Scarborough ( 1998) : një person që krijon një biznes duke u ballafaquarme rrezikun dhe duke synuar realizimin e fitimit dhe rritjen e biznesit duke përfituar ngashansat dhe aftesia për të siguruar dhe menaxhuar resurset ( burimet) .Ndërmarrësi i lëvizë burimet nga një fushë me fitim më të ultë në një fushë me fitim mëtë lartë përfshirë këtu njerzit, objektet, materialet dhe paranë.(D.Stoks, 29, 2003)MJEDISI / RRETHINA E BIZNESIT TË VOGËL DHE TË MESËM • Mjedisi miqësor dhe kërcenues • Mjedisi makro( niveli nacional/ shtetëror dhe ndërkombëtar) dhe mjedisi mikro (niveli lokal). • Mjedisi nacional/ ndërkombëtar ka të bëjë me poltikat ekonomike të një vendi ( taksat, kredia, valuta, stabiliteti makroekonomik – inflacioni, valuta, punësimi,ndryshimet socio-demografike, ndryshimet teknologjike) • Mjedisi lokal ( mikro) ndërlidhet me kushtet sociale dhe ekonomike në lokalitete të caktuara apo në sektorë specifik si dhe me nevojat e konsumatorëve. 3
  • 4. RRETHINA KONKURENTËT RRETHINA RRETHINA POLITIKE EKONOMIKE KOMPANIA JONË FURNIZUESIT - Produkti KONSUMATORËT - Shërbimi - Organizimi FAKTORËT SISTEMI SOCIAL FINANCIAR ZËVENDËSUESIT Produktet / Shërbimet MENAXHIMI I RREZIKUT NË NJË BIZNESRisku është definuarë si një ngjarje e mundshme që ndodhë dhe që ka implikimenegative ne ndërmarrje.Rreziku është element faktual fundamental i jetës së një biznesiRreziku mund të ketë domethënie të ndryshme për njerëz të ndryshëm, por çdonjëra ngakëto rreziqe mund të ketë pasoja të pa-evitueshme financiare.Rreziqet janë ose të brendëshme ose të jashtme për organizatën dhe se disa nga këtorreziqe është e pamundur të kontrollohen.  Menaxhmenti i riskut është proces i cili merret me menaxhimin e probabilitetit ose ashpërsis negative të rasteve në një gamë apo brenda kufinjeve të percaktuar nga ndërmarrja.Rreziku: Është definuar si një ekspozim i gjasave (shanseve) për humbje. Rrezikugjithashtu është definuar si një mundësi e paraqitjes së një ngjarjeje jo të favorshmesi dhe potencialit të mundshëm për implikimet e sajë në ndërmarrje.  Menaxhimi i rrezikut është proces i menaxhimit të mundësisë së paraqitjes së një ngjarje jo të favorëshme deri në një shkallë të pa-pranueshme apo brenda kufinjëve të caktuar nga një ndërmarrje. 4
  • 5.  Sistemi i menaxhimit te riskut është një metodë që në mënyrë sistematike bënë identifikimin, vlerësimin dhe menaxhimin e risqeve qe përballet ndërmarrja. Analiza e mundesive për rrezikun – është një proces i identifikimit të rrezikut. Me rastin e kryerjes së analizave për rreziqet duhet të pytemi: 1. Çfarë është një ngjarje me rrezik? 2. Cilat janë shkaqet që shpiejnë deri tek një rrezik? 3. Si monitorohen rreziqet?LLOJET E RREZIQEVE • Ngjarjet natyrore • Rrethanat politike • Rrethanat ekonomike • Teknologjia • Sjellja e njerëzve • Marëdhëniet legale dhe komerciale • Shtrirja, struktura menaxheriale dhe kontrolliNga kjo shtrohet pyetja se cilat burime të vlerave nevoiten të mbrohen? Asetet fizike – Toka, ndërtesa, paisjet dhe inventari (malli) Asetet fizike – Paratë e gatshme, paratë e pritëshme, borxhi, investimet, ekuiteti. Asetet e konsumatorëve – Konsumatorët, kanalet dhe filialet Cilat burime të vlerave nevoiten të mbrohen? Punëtori dhe furnizuesi i aseteve – Punëtorët, furnitorët dhe partnerët Organizimi i aseteve – Strategjia, njohuritë, vlerat, sistemet, inovacionet dhe emrat e firmave. Nga mos menaxhimi i mire vjen deri te shfaqja e pasojave të mundëshme të rreziqeve të cilat mund të veqohen : • Performanca (rezultatet) e dobët • Informimi jo –adekuat • Humbja e theksuar e klientëve dhe furnizuesëve • Humbja e tregut • Aplikimi jo-efikas • Humbja e moralit • Strategjitë e vjetërsuara apo të paqarta • Kostot e tepruaraVlerësimi i rrezikutMe rastin e vlerësimit të rreziqeve duhet shtruar pyetjet ne vazhdim: 1. Përse dëshironi të njoftoheni lidhur me shkallën e rrezikut? 2. Çfarë do të vlerësoni? 3. Si do të bëni një vlerësim të tillë? 4. Ku do të bëhet vlërësimi i caktuar i shkallës së rrezikut? 5. Kur do të bëhet një vlerësim i tillë? 5
  • 6. Risk Management Feedback Loop Identify, assess and prioritize risks Identifikimi, vlersimi dhe prioritetet e rezikut Develop Zhvillimi i Strategies Rishikimii Procedurave strategjive and policies dhe Politikave politikave per to measure Revise te matur risk policies and reziqet procedures Dizajnimi I politikave dhe Design procedurave policies and Test per zbutjen e effectiveness Testet procedures reziqeve and evaluate efektive dhe to mitigate results. vlersimi I risks. rezultateve Caktimi dhe zbatimi I pergjegjesis Implement and assign ResponsibilityIdentifikimi i zonave kritike në resikun e ndërmarrjeveTre reziqet më të mëdha në operacionet e rrezikut janë :  Risku Operative  Risku Financiare  Risku StrategjikRreziku operacional -Ky rrezik është një funksion i kontrolleve të brendshme, sistemete informacionit, integritetin e punonjësve dhe proceset operative Ato përfshijnë: 1. Risku i kredive 2. Riskun e transaksioneve 3. Riskun e mashtrimit • Risku i Kredis: përmbledh humbjen e të ardhurave qe rezultojnë nga ndërmarrja dhe në paaftësin e tyre për të mbledhur të ardhurat e parashikuar të interesit si dhe humbjen e kapitalit. • Risku i transaksioneve: ngritet në baza ditore në ndërmarrje si transaksionet që janë proceduar, ato janë të larta për ndërmarrjet, ato trajtojnë një volumi te lartë të transaksioneve të vogla të përditshme 6
  • 7. • Risku i mashtrimit: i referuara si rrezik integriteti, rreziku mashtrimit është rreziku i humbjes i të ardhurave ose të kapitalit, si rezultat i qëllimshëm i mashtrim nga një punonjës apo klientNdërmarrjet ballafaqohen me rrezikun e misionit nëse ato nuk bëjnë definimin e qartë tëcakut në treg.Ndërmarrjeve mundet gjithashtu t’iu mungoj mekanizmi i të siguruarit, sepse shërbimet ecaktuara financiare shkojnë në drejtim të grupit të caktuar (në shënjestër) të njerëzveRreziku financiar • Risku i likuiditetit: është mundësia e efekteve negative në interesin e pronarve, konsumatorëve dhe të partnerve tjerë të institucioneve mikrofinanciare • Risku i tregut: perfshin riskun e normës së interesit, riskun e valutes se huajë dhe riskun e investimeve.Ndrrimi i riskut te jashtëm: është e mundshme për humbjen e të ardhurave ose kapitalitqë vjen nga luhatjet vlerave te valutave te jashtme. Rreziku strategjik -Përfshinë rreziqe të brendshme dhe ato vendime negative që merren nga bizneset ose zbatimi i atyre vendimeve , udhëheqje të varfër, ose joefektiviteti i qeverisjes dhe i mbikëqyrjes • Risku i qeverisjes: i lidhur me qeverisjen joadekuate apo një strukturë të qeverisjes së dobët. • Risku i reputacionit: i referohet rrezikut të ardhurave ose të kapitalit që lindin nga opinioni negativ publik, i cili mund të ndikojë ne aftësinë e ndërmarrjes për të shitur prodhimet dhe shërbimet e tyre ose qasjen e tyre në fondet e kapitalit ose fondet e parave te gatshme. Ky është rrezik i humbjes së klientëve, furnitorëve dhe partnerëve si rezultat i reputacionit të dobët të një ndërmarrje. • Risku i mjedist të jashtem në biznes: i referohet rreziqeve të pandarë të aktivitetit biznesore të ndërmarrjes dhe të mjedisit të jashtëm të biznesit • Risku i regullatorit dhe pershtatshmëris legale: lind nga shkelja ose jo- përputhshmëria me ligjet, rregullat, rregulloret, praktikat e paraparë, ose standardet etike, që ndryshojnë nga vendi në vend.Egzistojnë edhe rreziqe te cilat vinë si pasoje e ambientit fizik e ato mund të jenë : • Disa zona janë të predisponuara ndaj rrezikut nga fatkeqësitë natyrore siç janë: vërshimet, ciklonet (erërat e fuqishme) apo thatësia. • Llojet e tilla të katastrofave dëmtojnë shtëpitë, ndërmarrjet, kanalet e hyrjes së të ardhurave dhe operacionet . 7
  • 8. RREZIQET ME TË CILAT BALLAFAQOHEN NDERMARRJET Institucional Misioni social Misioni komercial Varëshmëria Operacional Men. F. për:Kredi Asetet dhe detyrimetMashtrim Norma e interesitSiguri LLOJET E Këmbimi valutor RREZIQEV Rreziku ndajTransakcion E likuiditetit Rreziqet e jashtme Menaxhime të tjeraRregullativat, financiareKonkurenca Mos-efikacitetiShtrirja demografike Integriteti i sitemitMjedisi fizik 8
  • 9. MUNDËSIT PËR PARANDALIMIN E RREZIKUTEgzistojnë katër mënyra sesi t’i përgjigjemi rrezikut: shmangia, pakësimi, transferi dhepranimi i tij.-Shmangia e rrezikut e eliminon rrezikun përmes shmangies ose heqjes dorë ngaaktivitetet të cilat janë me rrezik. Disa rreziqeve nuk mund t’ju shmangemi, por ato mundtë reduktohen me veprime të kujdesshme të parandalimit, siç ndodh me përdorimin emasave mbrojtëse dhe masave të sigurise, kur të perdorim materiale të rrezikshme.- Pakësimi i rrezikut e minimizon rrezikun, duke përdorur metoda të ndryshme, për mëtepër për të pakësuar gjasat e ndodhive të dëmshme.- Transferi i rrezikut i kalon pasojat e rrezikut në një individ apo organizat tjetër, të cilëtjanë jashtë biznezit tuaj. Sigurimet janë forma më e mirë e transferit të rrezikut, kur njëkompani tjetër do te paguaj në rast të dëmit.- Pranimi i rrezikut përfshin pranimin e rrezikut dhe të pasojave, në rast të ndodhive jo tëmira. Teoritikisht, pranimi i rrezikut është zgjedhje e planifikuar dhe e menduar. Nëpërgjithësi, pranimi i rrezikut është i menduar atëher kur, për më tepër, rreziku i humbjessë mundëshme, financiarisht nuk është edhe aq e rëndësishme për biznesin, ose kurkostoja e sigurimit nga dëmi është shumë e kushtushme. Egzistojnë katër kategori të rrezikut të cilat duhet të studijohen: rreziku operacional,rreziku pronësor, rreziku i personelit( të punusuarit) dhe rreziku që ka në qendërkonsumatorin. Secila katergori e rrezikut përmban rrezik me potencial humbës, i cilimund ta shkretoj biznesin tuaj.Rreziqet vepruese(operacionale) janë ato pasiguri të cilat e sfidojnë biznesin gjatëoperimeve normale. Menaxhmenti efikas kerkon nga ju që të jeni të vetedishëm( tëinformuar ) për ambientin dhe kushtet në të cilat zhvillohet biznesi juaj, ose për atafaktorë që nëse do të ndryshojnë, mund të dëmtojnë biznesin tuaj. Rreziqet operacionalevargohen nga çështjet makroekonomike deri te ato mikroekonomike. Ketu përfshihet:recesioni, ndryshimet legjislative dhe të tregut, vjetërsimi i produkteve(afati I skadencës),ndryshimet në konkurrencë, humbja( ose vdekja e punëtorve kryesor).Në përgjithësi nga këto rreziqe nuk mund të sigurohemi, këto rreziqe vetëm mund tëminimizohen, përmes informacionit dhe planifikimit. Prandaj, kërkohet një monitorim ipërhershëm i këtyre sferave, në mënyrë që të reagojmë shpejt në raste të paraqitjes sëndodhive të dëmshme.Minimizimi i rrezikut nga humbja e punëtorve kyç është menaxhment i mirë. Ju duhet qënë mënyrë aktive ti trajnoni njerzit për detyra të shumëlllojshme dhe vazhdimisht të bënipërsosjen profesionale të punëtorve tuaj.Ju mund ta zvogloni rrezikun nga vdekja e punëtorve kyç, duke e bërë sigurimin e jetëssë tyre. Një hap i tillë, që shumë herë harrohet në bizneset e vogla është edhe sigurimi ihumbjes së pronarit – i vetes tuaj. Shumë njerëz mendojne për rrezikun e pronës vetëm atëher kur përmendet menaxhimi irrezikut. Ky është një shkatërrim( destrukcion) potencial, ose humbje e disa aseteve fiziketë biznesit. Me gjasë, më së lehti është që të mbrohemi dhe të sigurohemi kundrejthumbjes së pasurisë. Pa pasur parasysh se a është mbrojtje nga zjarri, system i siguris,ztrategji e mbrojtjes së keshit, ose sigurim i sistemit kompjuteristik, ju duhet tiidentifikoni rreziqet potenciale dhe te dilni me një plan për zvogelimin e ekspozimit tërrezikut, duke përfshirë rrezikun nga humbja totale. 9
  • 10. Rreziqet e punëtorve shumë leht mund të konsiderohen si rreziqe operacionale. Më herëtfolëm për mundësin e humbjes së punëtorve kyç. Të punësuarit gjithashtu janë tëinvolvuar në rreziqet e pronës. Edhe pse ne nuk duam të mendojmë për vjedhjen dhevandalizmin e punëtorve, megjithatë, ajo mund të ndodhë, prandaj duhet ndërmarr masambrojtëse. Punëtort mund të sigurohen kundër rreziqeve, deri në një shkallë të caktuar,përmes kontratave ose polisave të sigurimit. Mënyra më efikase për mbrojtje nga rreziqete punëtorve është zgjedhja e jujdesshme dhe mbikqyrja e tyre. Me rritjen e biznesit, ështëe rëndësishme gjetja dhe trajnimi i punëtorëve shtesë. Është më rëndësi të madhe nëse atajanë të aftë dhe të ndershëm.Njëri aspect i sistemit të kontrollit është mekanizmi të cilin ju e përdorni për kontrollin ebrendshëm dhe mënura se si e bëni mbikqyrjen e punëtorëve tuaj.Në një anë, punëtorët tuaj presin nga ju besim dhe confidence rreth aftësive të tyre. Nëanën tjeter, ju duhet t’i mbikqyrni dhe kontrolloni veprimet e tyre, për ta ruajtur veten dhebiznesin tuaj. Ajo që ndërlidhet me këtë është programi i marrëdhënieve me punëtorë.Sidoqoftë, shumë ndërmarrës nuk e shohin, ose e minimizojnë rëndësinë e pasjes sëmarrëdhënieve të mira me punëtorë që të keni një biznes të suksesshëm. Punëtorët tuajjanë burimi kryesor i mirëqenjës së biznesit tuaj, prandaj ashtu edhe duhet të trajtohen.Mbajtja e marrëdhënjeve te mira me ata do të zvogëlojë ekspozimin tuaj ndaj rreziqeve tëpunëtorëve.Formë tjetër e rrezikut të punëtorëve është lëndimi në punë. Biznesi është përgjegjës që tëofrojë një ambient të sigurtë për biznes dhe për punëtorë. Shumica e shteteveperëndimore e praktikojnë një lloj të kompenzimit të punëtorëve, në rast lëndimi kë punë,duke ju ofruar mbulesë sigurimi, megjithatë, kompanitë mund t’i ekospozohen rrezikut nëmasen e cila shkon përtej asaj që u është paguar me këto sigurime.Rreziqet e fokusuara në konsumatorë gjithashtu mund të paraqiten në forma të ndryshme.Një rrezik i pastër, i cili përgjithësisht mbulohet nga sigurimi, është nëse konsumatorilëndohet në objektet tuaja. Për aktivitetet në shitjen me pakicë, vjedhja nga konsumatoriështë teëpr e mundëshme, por kjo ndërlidhet me rrezikun e pasurisë. Rreziku më i madh,që shoqërohet me konsumatorë, është në sferën e përgjegjësisë ndaj rrezikut në produktedhe shërbime kërkon monitorimin e vazhdueshëm të kualitetit të veprimeve tuaja. Përaktivitetet në shitjen me pakicë, vjedhja nga konsumatori është tepër e mundshshme, porkjo ndërlidhet me rrezikun e pasurisë. Rreziku më i madh, që shoqërohet mekonsumatorë, është në sferën e përgjegjësisë të produkteve dhe të shërbimeve.Rreziku i vazhdueshëm i konsumatorit është atëherë kur ai më nuk blen tek ju, ose kurnuk paguan për atë që e ka blerë. Mënyra e vetme për reduktimin e këtij rreziku është t’idalloni konsumatorët tuaj dhe t’i vëzhgoni ata për së afërmi. Fatkeqësisht, shumë biznesetë cilat janë në rritje e sipër përqendrohen në rritjen e shitjeve dhe të numrit tëkonsumatorëve të rinj, pa u fokusuar në dëshirat dhe në afësitë paguese tëkonsumatorëve. Gjatë gjithë këtij paragrafi, ne kemi bërë fjalë për siguracione, pa hyrë në detajespecifike. Egzistojnë disa lloje të sigurimeve. Në që të gjithë jemi të njohur me sigurimine jetës dhe me sigurimin nga zjarri. Veç kësaj, ekzistojnë shumëllojshmëri e sigurimevetë mundshme të shkakësive(sausalty), kredisë (credit), ndërprerjës së biznesit (businessinterruption), borxhit ( liability), garancisë (surety), dhe bëanikërisë (fidelity).Siguracioni është i komplikuar dhe i shtrenjtë, ndërsa mund të ketë njërën nga këto triforma: vetësigurimi, bashkeësigurimi dhe sigurimi i plotë. Është me rëndësi të cekim 10
  • 11. faktin se derisa rreziqet e nën-siguruara(under-insuring) janë të dallueshme pa vështirësi,mbi sigurimet (over-insuring) gjithashtu mund të shkaktojnë vështirësi financiare.Vetësigurimi është marrje e rrezikut, nga biznesi, pa e involvuar ndonjë kompani tësigurimit. Kjo është e njëjtë sikurse kur s’ke sigurim fare. Derisa shumë kompani tëmëdha kanë rezerva të mjaftueshme të keshit ose asete që e mundësojne këtë, shumekompani të vogla nuk e kanë këtë mundësi. Në realitet, rreziku i cili as nuk është i njohure as i pranuar është vetësiguria.Çasja e bashkësigurimit kërkon nga ju që të merrni një pjesë të paradeterminuar tërrezikut, zakonisht në formë të zbritur. Kjo do të thotë se ju jeni përgjegjës për pagesën epjesës së parë të dëmit. Plani operativ do të përfundojë jo vetëm më identifikimin e rreziqeve të parashikueshmedhe të rëndësishme, por edhe me prezentaimin e strategjisë tuaj të menaxhimit të rrezikut,prezaentimin e portofolit të siguracioneve dhe të planit të pasigurive. Plani ipasigurimeve të specifikojë se cilët hapa do të ndërmirren në rast të humbjevesignifikante, të pjesshme ose të plota. Plani nuk ka nevoje të jetë i gjatë. Nuk ka nevoje teidentifikojë secilin rrezik, por duhet të identifikojë rreziqet më kryesore, të cilat mund tadëmtojnë biznesin tuaj. Ai duhet të jetë gjithëpërfshirës, me shkrim dhe rregullisht irishqyrtueshëm. Në vijim do ta paraqesim listën e plotë të pasigurive, e cila nxjerr në pahlëmitë kyçe të shqetësimeve në biznesin tuaj. Çështjet në Planin e pasigurive1.Sferat dhe zbutja e rrezikut a) Rreziqet operacionale 1. Alternativat e siversifikimit? 2. Trajnimi I kombinuar I punëtorëve? 3. Sigurimi I punëtorëve kyç ? 4. Mbrojtja e sistemeve dhe shënimeve kompjuteristike ? b) Rreziqet në pasuri 1. Alternativat e sigurimit për katastrofa natyrore, vjedhje dhe dëmtime? 2. Sistemet kundër vjdhjeve dhe dëmtimeve fizike ? 3. Dalja nga përdorimi ? c) Rreziqet e fokusuara në të punësuarit 1. Zgjedhja e kujdesshme, tranimi dhe mbikëqyrja e punëtorëve? 2. Mjedisi i sigurt për punë? 3. Procedurat e kontrollit të brendshëm ? 4. Marrëdhëniet me punëtorë ? d) Rreziqet e fokusuara në konsumatorë 1. Lëndimet e konsumatorëve ? 2. Çështjet e të metave të produktit/ shërbimit ? 3. Borxhet e konsumatorëve dhe çështjet e varësisë nga një konsumator ?2). Gjerësia dhe thellësia e mbulesës së sigurimit 11
  • 12. a). Efikasiteti i shpenzimeve / vlera e polisës së sigurimit ?3). Plani gjithëpërfshirës i pasigurive a). Strategjitë vepruese për zbutjën e rreziqeve ? b). Veprimet të cilat duhet ndërmarrë në rast të paraqitjes së dëmit(një apo mëshumë raste?) c). Veprmit të cilat duhët ndërmarrë në rast të paraqitjes së humbjeskatastrofale(totale) ? LITERATURA 1. Menaxhimi i riskut dhe sigurimet – Xhevat Bakraqi 2. Ndermarresia – Safet Merovci 3. Hulumtim ne internet 12