bctntlvn (55).pdf
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

bctntlvn (55).pdf

on

  • 569 views

 

Statistics

Views

Total Views
569
Views on SlideShare
569
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
7
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

bctntlvn (55).pdf bctntlvn (55).pdf Document Transcript

  • ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH --------------------------------------------------- ĐINH QUANG THÁIGIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM ĐÁP ỨNG NHU CẦUVIỆC LÀM CỦA LAO ĐỘNG NÔNG THÔN HUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP MÃ SỐ: 60.31.10 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Thái Nguyên, 2008
  • ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH --------------------------------------------------- ĐINH QUANG THÁI GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM ĐÁP ỨNG NHU CẦUVIỆC LÀM CỦA LAO ĐỘNG NÔNG THÔN HUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP MÃ SỐ: 60.31.10 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TIẾN SĨ NGÔ XUÂN HOÀNG Thái Nguyên, 2008
  • 1 MỞ ĐẦU1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Việc làm và giải quyết việc làm là một vấn đề kinh tế xã hội có tínhtoàn cầu, là mối quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới. Ngày nay, quanniệm về phát triển đƣợc hiểu đầy đủ là: Tăng trƣởng kinh tế đi đôi với tiến bộ,công bằng xã hội; phải xoá đói, giảm nghèo, giảm thiểu thất nghiệp… Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Chủ nghĩa xã hội trƣớc hết nhằm làmcho nhân dân lao động thoát khỏi bần cùng, làm cho mọi ngƣời có công ăn việclàm, đƣợc ấm no và đƣợc sống một đời hạnh phúc” [dt 23,tr.17]. Tƣ tƣởng củangƣời luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong các chủ trƣơng, chính sách của Đảngvà Nhà nƣớc ta về giải quyết việc làm cho ngƣời lao động. Ở nƣớc ta hiện nay, nông thôn chiếm 74,37% dân số và 75,6% lựclƣợng lao động (32,7 triệu trong 43 triệu lao động cả nƣớc) và gần 90% sốngƣời nghèo của cả nƣớc vẫn đang sống ở nông thôn. Tỷ lệ thời gian nhàn rỗiở nông thôn chiếm 19,3%, thất nghiệp ở thành thị 5,1%. Văn kiện Đại hội Đạibiểu toàn quốc lần thứ X của Đảng nhận định: “Tỷ trọng trong nông nghiệpcòn quá cao. Lao động thiếu việc làm và không có việc làm còn nhiều. Tỷ lệqua đào tạo rất thấp” [dt 14,tr.166] . Thất nghiệp, thiếu việc làm đang và sẽ diễn biến rất phức tạp, cản trở quátrình vận động và phát triển kinh tế đất nƣớc. Vì vậy, tạo việc làm cho ngƣờilao động là vấn đề nóng bỏng, cấp thiết cho từng ngành, địa phƣơng và từng giađình. Tạo điều kiện cho ngƣời lao động có việc làm, một mặt, nhằm phát huytiềm năng lao động, nguồn lực to lớn ở nƣớc ta cho sự phát triển kinh tế - xãhội, mặt khác, là hƣớng cơ bản để xoá đói, giảm nghèo có hiệu quả, là cơ sở đểcải thiện và nâng cao đời sống cho nhân dân, góp phần quan trọng giữ vững anninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, tạo động lực mạnh mẽ thực hiện sựnghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn View slide
  • 2 Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã chỉ rõ: “Giải quyếtviệc làm là một chính sách xã hội cơ bản. Bằng nhiều biện pháp, tạo ra nhiềuviệc làm mới, tăng quỹ thời gian lao động đƣợc sử dụng, nhất là trong nôngnghiệp, nông thôn. Các thành phần kinh tế mở mang các ngành nghề, các cơsở sản xuất, dịch vụ có khả năng sử dụng nhiều lao động. Chăm lo cải thiệnđiều kiện làm việc, đảm bảo an toàn và vệ sinh lao động, phòng chống tai nạnvà bệnh nghề nghiệp cho ngƣời lao động. Khôi phục và phát triển các làngnghề… sớm xây dựng và thực hiện chính sách trợ cấp cho ngƣời lao độngthất nghiệp” [dt 16,tr.140,150]. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứX của Đảng tiếp tục khẳng định: “Chú trọng đào tạo nghề, tạo việc làm chonông dân và cho lao động nông thôn, nhất là các vùng nhà nƣớc thu hồi đất đểxây dựng kết cấu hạ tầng và phát triển các cơ sở phi nông nghiệp. Đẩy mạnhchuyển dịch cơ cấu lao động ở nông thôn, giảm nhanh tỉ trọng lao động làmnông nghiệp, tăng tỉ trọng lao động làm công nghiệp và dịch vụ. Tạo điềukiện cho lao động nông thôn có việc làm…” [dt 14,tr.195] Trong thời gian qua tỉnh Thái Nguyên đã có một số biện pháp nhằmgiải quyết vấn đề việc làm trong lao động nông thôn, nhƣng qua thực tiễn chothấy cũng chỉ giải quyết đƣợc một số vấn đề nhỏ. Huyện Đồng Hỷ là một huyện phần lớn là sản xuất nông nghiệp, trìnhđộ sản xuất nông nghiệp còn thấp và là nơi tập trung các dân tộc thiểu số, tìnhhình kinh tế - xã hội chƣa thực sự phát triển, vấn đề lao động nông thôn dƣthừa đang còn là những bất cập cần đƣợc giúp đỡ và giải quyết. Xã hội ngày càng phát triển mạnh nhƣng ở Đồng Hỷ vẫn chƣa có giảipháp hữu hiệu để giải quyết vấn đề việc làm nông thôn, xuất phát từ những lído trên tác giả lựa chọn đề tài: "Giải pháp chủ yếu nhằm đáp ứng nhu cầuviệc làm của lao động nông thôn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên" làmđề tài luận văn thạc sĩ.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn View slide
  • 3 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2.1. Mục tiêu chung Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng về việc làm của lao động nông thôn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên, sẽ thấy có những ƣu điểm, những tồn tại và tiềm năng về lao động và việc làm, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm giải quyết nhu cầu việc làm để nâng cao chất lƣợng cuộc sống con ngƣời lao động nông thôn của huyện, góp phần thúc đẩy chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội của huyện. 2.2. Mục tiêu cụ thể - Góp phần hệ thống hoá về cơ sở lý luận và thực tiễn về lao động và nhucầu việc làm nói chung, giải quyết việc làm cho lao động nông thôn nói riêng. - Phân tích đánh giá thực trạng việc làm của lao động nông thôn trên địa bàn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên. - Đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết nhu cầu việc làm của lao động nông thôn trên địa bàn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên. 3. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3.1. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu là các vấn đề liên quan đến việc làm và nhu cầu việc làmcủa ngƣời lao động nông thôn trên địa bàn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên 3.2. Phạm vi nghiên cứu - Nội dung nghiên cứu: Đề tài chủ yếu nghiên cứu về thực trạng của lao động nông thôn của huyện Đồng Hỷ - Về không gian nghiên cứu trên địa bàn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên. - Về thời gian nghiên cứu thực trạng huyện Đồng Hỷ từ năm 2005 - 2007, số liệu sơ cấp đƣợc thu thập ở các hộ nông dân năm 2007. 4. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Đề tài là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, là tài liệu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 4giúp huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên xây dựng quy hoạch phát triển nguồnnhân lực, thực hiện hiệu quả chƣơng trình phát triển kinh tế - xã hội, xoá đóigiảm nghèo và đẩy lùi các tệ nạn xã hội trên địa bàn.5. BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo nội dung của luậnvăn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở khoa học về vấn đề việc làm của ngƣời lao độngnông thôn và phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 2: Thực trạng việc làm của ngƣời lao động nông thôn huyệnĐồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên. Chƣơng 3: Một số giải pháp chủ yếu nhằm đáp ứng nhu cầu việc làmcho lao động nông thôn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ VẤN ĐỀ VIỆC LÀM CỦA NGƢỜI LAO ĐỘNG NÔNG THÔN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1.1.1. Cơ sở lý luận của việc nghiên cứu việc làm cho ngƣời lao động 1.1.1.1. Một số khái niệm cơ bản về lao động và việc làm * Khái niệm về lao động và lao động nông thôn + Lực lƣợng lao động: Trên thế giới có nhiều quan niệm khác nhau về lực lƣợng lao động. Theo từ điển thuật ngữ trong lĩnh vực lao động của Liên Xô (cũ), (Matxcơva 1997, tiếng Nga) lực lƣợng lao động là khái niệm định lƣợng của lao động . Theo từ điển thuật ngữ Pháp (1997-1985) lực lƣợng lao động là số lƣợng và chất lƣợng những ngƣời lao động đƣợc quy đổi theo các tiêu chuẩn trung bình về khả năng lao động có thể sử dụng. Nhà kinh tế học David Begg cho rằng : Lực lƣợng lao động có đăng kýbao gồm số ngƣời có công ăn việc làm cộng với số ngƣời thất nghiệp có đăng ký. Theo tổ chức lao động của (ILO): Lực lƣợng lao động là một bộ phận dân số trong độ tuổi quy định, thực tế có tham gia lao động và những ngƣời không có việc làm đang tích cực tìm kiếm việc làm. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 6 Dân số trong tuổi lao động quy định (a) Có việc làm (b) Không có việc làm Muốn làm việc Không muốn làm việc E viẹc N - Chủ động tìm việc Không chủ động tìm - Sẵn sàng làm việc việc U NLực lƣợng lao động Không thuộc lực lƣợng lao động E: Ngƣời có việc làm U: Ngƣời thất nghiệp N: Ngƣời không tham gia hoạt động kinh tế Sơ đồ 1.1 Cơ cấu lực lƣợng lao động Theo Thuật ngữ về lĩnh vực lao động của Bộ Lao động Thƣơng binh và Xã hội Việt Nam thì lực lƣợng lao động là những ngƣời đủ 15 tuổi trở lên có việc làm và những ngƣời thất nghiệp. Lực lƣợng lao động đồng nghĩa với dân số hoạt động kinh tế; lực lƣợng lao động là bộ phận hoạt động của nguồn lao động [dt 39,tr.11]. Từ những quan niệm của các nhà nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam, chúng tôi đƣa ra quan niệm về lực lƣợng lao động nhƣ sau: Lực lượng lao động bao gồm toàn bộ những người từ đủ 15 tuổi trở lên đang có việc làm hoặc không có việc làm, nhưng có nhu cầu làm việc và sẵn sàng làm việc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 7 + Lao động: Khái niệm về lao động có nhiều cách tiếp cận khác nhau nhƣng suy đến cùng, lao động là hoạt động đặc thù của con ngƣời, phân biệt con ngƣời với con vật và xã hội loài ngƣời và xã hội loài vật, bởi vì: Khác với con vật, lao động của con ngƣời là hoạt động có mục đích, có ý thức tác động vào thế giới tự nhiên nhằm cải biến những vật tự nhiên thành sản phẩm phục vụ cho nhu cầu đời sống của con ngƣời. Theo C.Mác “Lao động trƣớc hết là một quá trình diễn ra giữa con ngƣời và tự nhiên, một quá trình trong đó bằng hoạt động của chính mình, con ngƣời làm trung gian, điều tiết và kiểm tra sự trao đổi chất giữa họ và tự nhiên” [dt 37,tr.230,321]. Ph.Ăng ghen viết: “Lao động là nguồn gốc của mọi của cải. Lao động đúng là nhƣ vậy, khi đi đôi với giới tự nhiên là cung cấp những vật liệu cho lao động đem biến thành của cải. Nhƣng lao động còn là một cái gì vô cùng lớn lao hơn thế nữa, lao động là điều kiện cơ bản đầu tiên của toàn bộ đời sống loài ngƣời, và nhƣ thế đến một mức mà trên một ý nghĩa nào đó, chúng ta phải nói: Lao động đã sáng tạo ra bản thân loài ngƣời” [dt 38,tr.641]. Nhƣ vậy, có thể nói lao động là hoạt động có mục đích, có ý thức của con ngƣời, trong quá trình lao động con ngƣời vận dụng sức lực tiềm tàng trong thân thể của mình, sử dụng công cụ lao động để tác động vào đối tƣợng lao động nhằm biến đổi nó phù hợp với nhu cầu của mình. Nói cách khác, trong bất kỳ nền sản xuất xã hội nào, lao động bao giờ cũng là điều kiện để tồn tại và phát triển của xã hội. + Nguồn lao động và lực lƣợng lao động : Nguồn lao động và lực lƣợng lao động là những khái niệm có ý nghĩaquan trọng làm cơ sở cho việc tính toán cân đối lao động, việc làm trong xã hội. Theo giáo trình kinh tế phát triển của trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân (2005) đƣa ra khái niệm “Nguồn lao động là bộ phận dân số trong độ tuổi lao động theo quy định của pháp luật có khả năng lao động, có nguyện vọng tham Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 8gia lao động và những ngƣời ngoài độ tuổi lao động (trên độ tuổi lao động)đang làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân” [dt 5,tr.167]. Ở mỗi quốc gia khác nhau thì việc quy định độ tuổi lao động là khácnhau, thậm chí khác nhau ở các giai đoạn của mỗi nƣớc. Điều đó tuỳ thuộcvào trình độ phát triển kinh tế. Ở nƣớc ta, theo quy định của Bộ luật Lao động(2002), độ tuổi lao động đối với nam từ 15-60 tuổi và nữ là từ 15-55 tuổi.Nguồn lao động luôn đƣợc xem xét trên hai mặt, biểu hiện đó là số lƣợng vàchất lƣợng. Số lượng lao động: Là toàn bộ những ngƣời trong độ tuổi lao động cókhả năng lao động gồm: Dân số đủ 15 tuổi trở lên có việc làm và dân số trongđộ tuổi lao động có khả năng lao động nhƣng đang thất nghiệp, đang đi học,đang làm công việc nội trợ trong gia đình, không có nhu cầu việc làm vànhững ngƣời thuộc tình trạng khác (bao gồm cả những ngƣời nghỉ hƣu trƣớctuổi quy định). Chất lượng lao động: Cơ bản đánh giá ở trình độ chuyên môn, tay nghề(trí lực) và sức khoẻ (thể lực) của ngƣời lao động. Lực lượng lao động: Theo quan niệm của tổ chức lao động Quốc tế(ILO) là bộ phận dân số trong độ tuổi lao động theo thực tế đang có việc làmvà những ngƣời thất nghiệp. Theo giáo trình Kinh tế phát triển, trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân, HàNội (2005), ở nƣớc ta hiện nay thƣờng sử dụng khái niệm sau: “Lực lƣợng laođộng là bộ phận dân số đủ 15 tuổi trở lên có việc làm và những ngƣời thấtnghiệp” [dt 5,tr.168]. Lực lƣợng lao động theo quan niệm nhƣ trên là đồngnghĩa với dân số hoạt động kinh tế (tích cực) và nó phản ánh khả năng thực tếvề cung ứng lao động của xã hội. + Thị trƣờng lao động Nƣớc ta, từ khi chuyển sang vận hành theo nền kinh tế thị trƣờng, thìSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 9thuật ngữ “Thị trƣờng lao động” đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến vớinhiều khái niệm khác nhau. Mỗi định nghĩa nhấn mạnh vào một phƣơng diệnnào đó của thị trƣờng này. Đề tài cấp nƣớc KX 04-04 cho rằng: Thị trƣờng lao động là toàn bộ cácquan hệ lao động đƣợc xác lập trong lĩnh vực thuê mƣớn lao động (bao gồmcác mối quan hệ lao động cơ bản nhƣ: Tiền lƣơng, tiền công, bảo hiểm xã hội,tranh chấp lao động ...) ở đó diễn ra sự trao đổi, thoả thuận giữa một bên làngƣời lao động tự do và một bên là ngƣời sử dụng lao động. Tổng quan khoa học đề tài cấp bộ (2003-2004), Thị trường lao độngViệt Nam thực trạng và giải pháp, của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ ChíMinh, đƣa ra khái niệm “Thị trƣờng lao động là một bộ phận của hệ thống thịtrƣờng, trong đó diễn ra quá trình trao đổi giữa một bên là ngƣời lao động tựdo và một bên là ngƣời có nhu cầu sử dụng lao động. Sự trao đổi này đƣợcthoả thuận trên cơ sở các mối quan hệ lao động nhƣ tiền công, tiền lƣơng,điều kiện việc làm, bảo hiểm xã hội... thông qua một hợp đồng lao động bằngvăn bản hoặc bằng miệng” [dt 52,tr.5]. Giáo trình của Khoa kinh tế lao động, Trƣờng Đại học Kinh tế quốcdân Hà Nội cũng đƣa ra một số khái niệm về thị trƣờng lao động nhƣ sau: Là một không gian trao đổi tiến tới thoả thuận giữa ngƣời sở hữu sứclao động và ngƣời cần có sức lao động để sử dụng. Là mối quan hệ xã hội giữa ngƣời lao động có thể tìm đƣợc việc làm đểcó thu nhập và ngƣời sử dụng lao động để thuê đƣợc công nhân bằng cách trảcông để tiến hành sản xuất kinh doanh. Là toàn bộ những quan hệ kinh tế hình thành trong lĩnh vực thuê mƣớnlao động. Theo Tiến sĩ Nguyễn Quang Hiển (1995), trong tác phẩm Thị trườnglao động thực trạng và giải pháp, Nhà xuất bản Thống kê, Hà Nội: “ThịSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 10trƣờng lao động là toàn bộ những quan hệ kinh tế hình thành trong lĩnh vựcthuê mƣớn lao động. Đối tƣợng tham gia thị trƣờng lao động bao gồm nhữngngƣời làm thuê và đang sử dụng sức lao động của mình để đƣợc nhận mộtkhoản tiền công” [dt 35,tr.9]. Theo ILO: Thị Trƣờng lao động là thị trƣờng trong đó các dịch vụ laođộng đƣợc mua và bán thông qua một quá trình để xác định mức độ có việclàm của lao động cũng nhƣ mức độ tiền lƣơng và tiền công. Tuy có nhiều cách định nghĩa khác nhau nhƣng các nhà nghiên cứu đềuthống nhất với nhau về nội dung cơ bản để hình thành nên thị trƣờng laođộng, đó là: Không gian, ngƣời cần bán sức lao động, ngƣời cần mua sức laođộng, giá cả sức lao động và những ràng buộc giữa các bên về nội dung này,và cũng từ những quan điểm đó, thị trƣờng lao động đƣợc hiểu là: Biểu hiệnquan hệ lao động diễn ra giữa một bên là ngƣời lao động và một bên là ngƣờisử dụng lao động, dựa trên nguyên tắc thoả thuận, thông qua các hợp đồng laođộng. Các yếu tố cấu thành thị trƣờng lao động có thể khái quát thành 4 nhómgồm: Cung lao động; cầu lao động; giá cả sức lao động (tiền lƣơng, tiềncông); thể chế; tổ chức và hệ thống công cụ của thị trƣờng lao động. + Cung về lao động: Là lực lƣợng lao động xã hội, là toàn bộ nhữngngƣời trong và ngoài độ tuổi lao động. Số lƣợng cung lao động có thể xem xét qua 2 khía cạnh: Cung thực tế lao động: Bao gồm tất cả những ngƣời trong độ tuổi laođộng đang làm việc và những ngƣời thất nghiệp, cung thực tế về lao độngchính là lực lƣợng lao động xã hội hay dân số hoạt động kinh tế. Cung tiềm năng về lao động: Bao gồm tất cả những ngƣời trong độ tuổilao động và những ngƣời thất nghiệp, những ngƣời trong độ tuổi lao động cókhả năng lao động đang đi học, đang làm công việc nội trợ trong gia đìnhSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 11mình hoặc không có nhu cầu làm việc. + Cầu về lao động: Là khả năng thuê mƣớn lao động trên thị trƣờng laođộng với các mức tiền lƣơng, tiền công tƣơng ứng. Cầu cũng nhƣ cung, cầu về lao động cũng phải đƣợc xem xét trên haikhía cạnh: Cầu thực tế và cầu tiềm năng. Cầu thực tế về lao động: “Là nhu cầu thực tế cần sử dụng lao động tạimột thời điểm nhất định” [ dt 52,tr.8].Cầu thực tế Chỗ việc làm cũ Chỗ việc làm Chỗ việc = + +về lao động đƣợc duy trì bị trống làm mới Chỗ làm việc trống: Là chỗ làm việc đã từng sử dụng lao động, naykhông có lao động làm việc và đang có nhu cầu sử dụng lao động. Chỗ làm việc mới: Là chỗ làm việc mới xuất hiện và đang có nhu cầusử dụng lao động. Cầu tiềm năng lao động: “Là số lao động tƣơng ứng với tổng số chỗviệc làm có đƣợc, sau khi đã tính đến các yếu tố ảnh hƣởng đến tạo việc làmtrong tƣơng lai nhƣ vốn, đất đai, tƣ liệu sản xuất, công nghệ, chính trị xã hội”[dt 51,Tr.8] Cầu tiềm năng = cầu thực tế + số chỗ làm việc sẽ đƣợc tạo ra trong tƣơng lai. + Quan hệ cung, cầu lao động: Thể hiện trên 3 trạng thái: Trạng thái cân bằng cung - cầu lao động,trạng thái rối loạn cân bằng cung cầu lao động và trạng thái cân bằng mới.Trong thị trƣờng sức lao động quy luật cầu-cung thể hiện khá rõ. Nếu mứctiền công quá cao (xem đồ thị 1.1) U1P1 thì có hiện tƣợng cung lao động lớnhơn về cầu lao động. Nghĩa là số ngƣời muốn đi làm việc sẽ lớn hơn số ngƣờitìm đƣợc việc làm ở mức tiền công này. Đoạn D1S1 là số ngƣời bị thất nghiệp trên thị trƣờng lao động. Ngƣợc lại,khi mức tiền công thấp U2P2 thì khả năng thu hút lao động sẽ lớn hơn và xuấtSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 12hiện cầu về lao động lớn hơn cung, đoạn S2D2 là sự thiếu hụt về lao động.Nhƣ vậy, theo quy luật của thị trƣờng lao động thì giá cả tiền công luôn có xuhƣớng trở về U0P0 để cung và cầu về lao động đƣợc cân bằng. UP SL D1 S1 U1P1 0 U0P0 S2 D2 U2P2 DL 0 L Đồ thị 1.1 Mối quan hệ cầu cung về lao động Trong đó : OL: là số chỗ làm việc OUP: Tiền công SL: Cung lao động DL: Cầu lao động Cầu, cung lao động là hai vế của thị trƣờng lao động, sử dụng nguồnlao động có hiệu quả, hoặc tận dụng nguồn lao động chỉ có thể đạt đƣợc khicân bằng cung-cầu lao động đƣợc duy trì ở một mức độ nhất định. Mỗi vế cầucung lao động luôn luôn biến đổi theo những nguyên nhân riêng của chúng vàdo tác động tƣơng hỗ giữa chúng. Trong các biện pháp tác động tới tƣơng quan cầu-cung lao động thì tiềncông có tác động mạnh và trực tiếp nhất. Sơ đồ 1.2 dƣới đây thể hiện các thành phần chủ yếu của tƣơng quan cầu- cung lao động và các nhân tố tác động tới tƣơng quan cầu - cung lao độngSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 13 Các chính sách (dân số , y t ế , giáo dục, di dân, k ế hoạch hóa gia Đặc điểm nhân khẩu đình….) học của nguồn lao động Đặc điểm (dân số, cơ cấu giới, chất lƣợng tuổi, tình trạng sức nguồn lao khoẻ, biến động tự động(văn nhiên, cơ học dân số hoá, chuyên và nguồn lao động) môn, KT…) Hệ thống đòn bẩy kinh tế kích thích lao động (tiền lƣơng, thuế,giá….) Tƣơng quan cầu – cung lao động Luật lệ, quy chế lao động Bảo trợ xã hội đối với ng ƣời lao động Sự phát triển kinh tế kéo theo sự phân công sử dụng nguồn lao động Giáo dục hƣớng nghiệp, đào tạo lại chuyờn mụn, kỷ luật Theo Theo Theo Theo thành dạng vùng ngành phần việc Điều kiện lao động lãnh kinh làm kinh tế thổ tế Sơ đồ 1.2 Tƣơng quan cầu cung lao động và các nhân tố tác động + Lao động nông thôn Lao động nông thôn là những ngƣời thuộc lực lƣợng lao động và hoạtđộng trong hệ thống kinh tế nông thôn [5.5]. - Đặc điểm của lao động nông thônSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 14 Lao động nông thôn có những đặc điểm cơ bản sau: Trình độ thể lựchạn chế do kinh tế kém phát triển, mức sống thấp. Điều này ảnh hƣởng đếnnăng suất lao động và trình độ phát triển kinh tế. Trình độ văn hoá, khoa họckỹ thuật cũng nhƣ trình độ tiếp cận thị trƣờng thấp. Đặc điểm này cũng ảnhhƣởng đến khả năng tự tạo việc làm của lao động. Lao động nông thôn nƣớcta còn mang nặng tƣ tƣởng và tâm lý tiểu nông, sản xuất nhỏ, ngại thay đổinên thƣờng bảo thủ và thiếu năng động. Tất cả những hạn chế trên cần đƣợc xem xét kỹ khi đƣa ra giải pháp tạoviệc làm cho lao động nông thôn. + Năng suất lao động: Năng suất lao động là “Sức sản xuất của lao động cụ thể có ích” [dt37,tr.104]. Nói lên kết quả hoạt động của con ngƣời trong một đơn vị thờigian nhất định. Năng suất lao động đƣợc đo bằng số lƣợng sản phẩm sản xuất ra trongmột đơn vị thời gian; hoặc bằng thời gian hao phí để sản xuất ra một đơn vịsản phẩm [dt 38,tr.22]. Từ định nghĩa năng suất lao động của K.Mác, mức năng suất lao độngđƣợc xác định bằng số lƣợng sản phẩm sản xuất ra trong một thời gian laođộng. Q Công thức tính: W =  T Trong đó: W: Là số lƣợng sản phẩm đƣợc sản xuất ra trong một đơn vị thời gianhay là năng suất lao động. Q: Là khối lƣợng sản phẩm sản xuất ra trong một thời gian nhất định. T: Là tổng thời gian hao phí để sản xuất ra Q sản phẩm.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 15 W thƣờng đƣợc biểu diễn dƣới dạng chỉ tiêu kép: Hiện vật, thời gianhay giá trị thời gian. Các khái niệm dân số, dân số hoạt động kinh tế, nguồn lao động, lựclƣợng lao động, năng suất lao động liên quan trực tiếp tới hoạt động giảiquyết việc làm. Trên cơ sở thống nhất những khái niệm này, đó là các chuẩnmực cơ bản để xác định, thống kê, đánh giá và thông tin về tình trạng đủ việclàm, thiếu việc làm, thất nghiệp, từ đó chúng ta có thể đƣa ra các chính sách,tìm các giải pháp tác động làm giảm thất nghiệp, thiếu việc làm, hơn nữa hệthống khái niệm này là cơ sở để xác định chuẩn xác mức độ có thể về tỷ lệngƣời có việc làm, thiếu việc làm, thất nghiệp. * Khái niệm về việc làm: - Khái niệm về việc làm Việc làm là mối quan tâm số một của ngƣời lao động và giải quyết việclàm là công việc quan trọng của tất cả các quốc gia. Cuộc sống của bản thânvà gia đình ngƣời lao động phụ thuộc rất lớn vào việc làm của họ. Sự tồn tạivà phát triển của mỗi quốc gia cũng gắn liền với tính hiệu quả của chính sáchgiải quyết việc làm. Với tầm quan trọng nhƣ vậy, việc làm đƣợc nghiên cứudƣới nhiều góc độ khác nhau nhƣ kinh tế, xã hội học, lịch sử... Khi nghiêncứu dƣới góc độ lịch sử thì việc làm liên quan đến phƣơng thức lao động kiếmsống của con ngƣời và xã hội loài ngƣời. Các nhà kinh tế coi sức lao độngthông qua quá trình thực hiện việc làm của ngƣời lao động là yếu tố quantrọng của đầu vào sản xuất và xem xét vấn đề thu nhập của ngƣời lao động từviệc làm. Ở Việt Nam trƣớc đây, trong cơ chế kế hoạch tập trung, quan liêu baocấp, ngƣời lao động đƣợc coi là có việc làm và đƣợc xã hội thừa nhận, trântrọng là ngƣời làm việc trong thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa (QuốcSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 16doanh, tập thể). Theo cơ chế đó, xã hội không thừa nhận việc làm ở các thànhphần kinh tế khác và cũng không thừa nhận thiếu việc làm, thất nghiệp... Ngày nay các quan niệm về việc làm đã đƣợc hiểu rộng hơn, đúng đắnvà khoa học hơn, đó là các hoạt động của con ngƣời nhằm tạo ra thu nhập, màkhông bị pháp luật cấm. Điều 13, chƣơng II Bộ luật Lao động Nƣớc cộng hoàxã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: “Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồnthu nhập không bị pháp luật cấm đều đƣợc thừa nhận là việc làm” [43,tr.42].Theo quan niệm trên, việc làm là các hoạt động lao động đƣợc hiểu nhƣ sau: Làm các công việc để nhận tiền công, tiền lƣơng hoặc hiện vật chocông việc đó. Làm những công việc tự làm mang lại lợi ích cho bản thân hoặc tạo thunhập cho gia đình, cho cộng đồng, kể cả những công việc không đƣợc trảcông bằng hiện vật. Theo khái niệm trên, một hoạt động đƣợc coi là việc làm cần thoả mãnhai điều kiện: Một là, hoạt động đó phải có ích và tạo ra thu nhập cho ngƣời lao độngvà các thành viên trong gia đình. Hai là, ngƣời lao động đƣợc tự do hành nghề, hoạt động đó không bịpháp luật cấm. Điều này chỉ rõ tính pháp lý của việc làm. Hai điều kiện này có quan hệ chặt với nhau, là điều kiện cần và đủ củamột hoạt động đƣợc thừa nhận là việc làm quan niệm đó đã góp phần mở rộngquan niệm về việc làm, khi đa số lao động đƣơng thời chỉ muốn chen chânvào trong các doanh nghiệp, cơ quan nhà nƣớc. Về mặt khoa học, quan điểmcủa Bộ luật lao động đã nêu đầy đủ yếu tố cơ bản nhất của việc làm .1.1.1.2. Một số khái niệm về thiếu việc làm và thất nghiệp * Khái niệm về thiếu việc làm - Thiếu việc làm:Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 17 Theo ILO ngƣời thiếu việc làm là ngƣời trong tuần lễ tham khảo có sốgiờ làm việc dƣới mức quy định chuẩn cho ngƣời có đủ việc làm và có nhucầu thêm việc làm . Theo một số chuyên gia về chính sách lao động việc làm thì cho rằng:Ngƣời thiếu việc làm là những ngƣời đang làm việc có mức thu nhập dƣớimức lƣơng tối thiểu và họ có nhu cầu làm thêm. Trần Thị Thu đƣa ra kháiniệm “Thiếu việc làm còn đƣợc gọi là bán thất nghiệp hoặc thất nghiệp tráhình là hiện tƣợng ngƣời lao động có việc làm ít hơn mức mà mình mongmuốn” [dt 54,tr.17]. Từ khái niệm ngƣời thiếu việc làm trên có thể hiểu nhƣ sau: Ngƣờithiếu việc làm là ngƣời lao động đang có việc làm nhƣng họ làm việc khônghết thời gian theo pháp luật quy định hoặc làm những công việc mà tiền lƣơngthấp không đáp ứng đủ nhu cầu của cuộc sống, họ muốn tìm thêm việc làm đểbổ sung thu nhập. ILO cũng khuyến nghị các nƣớc dùng khái niệm ngƣời thiếu việc làmhữu hình (Dạng nhìn thấy đƣợc) và dạng ngƣời thiếu việc làm vô hình (khóxác định). Thiếu việc làm hữu hình: Là khái niệm để chỉ hiện tƣợng ngƣời laođộng làm việc có thời gian ít hơn thƣờng lệ, họ không đủ việc làm đang tìmkiếm thêm việc làm và sẵn sàng để làm việc. Tình trạng việc làm hữu hình đƣợc biểu thị bởi hàm số sử dụng thờigian lao động nhƣ sau: Số giờ làm việc thực tế K= X 100% (Tính theo ngày, tháng, năm) Số giờ quy định Thiếu việc làm vô hình: Là những ngƣời có đủ việc làm, làm đủ thờigian thậm chí nhiều thời gian hơn mức bình thƣờng nhƣng thu nhập thấp,nguyên nhân của tình trạng này là do tay nghề hoặc kỹ năng của ngƣời laoSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 18động thấp không sử dụng hết khả năng hiện có hoặc do điều kiện lao động tồi,tổ chức lao động kém. Thƣớc đo khái niệm thiếu việc làm vô hình là mức thunhập thấp hơn mức lƣơng tối thiểu. Nguyên nhân thiếu việc làm: Do nền kinh tế chậm phát triển, diện tích đất nông nghiệp bình quânđầu ngƣời thấp và giảm dần do đô thị hoá. Do lực lƣợng lao động tăng quá nhanh, trong khi đó số chỗ làm việcmới tạo ra quá ít, do trình độ chuyên môn kỹ thuật, tay nghề của ngƣời laođộng còn thấp kém. Do tính chất thời vụ, thời tiết khí hậu, do chính sách đầu tƣ chƣa hợplý, sản phẩm sản xuất ra không tiêu thụ đƣợc... * Khái niệm về thất nghiệp Theo khái niệm của tổ chức lao động Quốc Tế (ILO), thất nghiệp (Theonghĩa chung nhất) là tình trạng tồn tại khi một số ngƣời trong độ tuổi lao độngmuốn có việc làm nhƣng không thể tìm đƣợc việc làm ở mức tiền công nhấtđịnh. Ngƣời thất nghiệp là ngƣời trong độ tuổi lao động có khả năng laođộng, không có việc làm và đang có nhu cầu tìm việc làm [7,tr.177]. Cũng có quan điểm cho rằng: Thất nghiệp là hiện tƣợng gồm nhữngphần mất thu nhập, do không có khả năng tìm đƣợc việc làm trong khi họ còntrong độ tuổi lao động có khả năng lao động muốn làm việc và đã đăng ký ởcơ quan môi giới về lao động nhƣng chƣa đƣợc giải quyết. Nhƣ vậy, những ngƣời thất nghiệp tất yếu họ phải thuộc lực lƣợng laođộng hay dân số hoạt động kinh tế. Một ngƣời thất nghiệp phải có 3 tiêuchuẩn: - Đang mong muốn và tìm việc làm. - Có khả năng làm việc.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 19 - Hiện đang chƣa có việc làm. Với cách hiểu nhƣ thế, không phải bất kỳ ai có sức lao động nhƣngchƣa làm việc đều đƣợc coi là thất nghiệp. Do đó một tiêu thức quan trọng đểxem xét một ngƣời đƣợc coi là thất nghiệp thì phải biết đƣợc ngƣời đó cómuốn đi làm hay không. Bởi lẽ, trên thực tế nhiều ngƣời có sức khoẻ, có nghềnghiệp song không có nhu cầu làm việc, họ sống chủ yếu dựa vào “nguồn dựtrữ” nhƣ kế thừa của bố mẹ, nguồn tài trợ. - Phân loại thất nghiệp Xét về nguồn gốc thất nghiệp có thể chia thành: Thất nghiệp tự nhiên: Là loại thất nghiệp khi có một tỷ lệ nhất định sốlao động ở trong tình trạng không có việc làm Thất nghiệp tạm thời: Là loại thất nghiệp phát sinh do sự di chuyểnkhông ngừng của ngành lao động giữa các vùng, giữa các loại công việc hoặcgiữa các giai đoạn khác nhau của cuộc sống. Thất nghiệp cơ cấu: Là loại thất nghiệp xảy ra khi có sự mất cân đốigiữa cầu-cung lao động trong một ngành hoặc một vùng nào đó. Thất nghiệp chu kỳ: Là loại thất nghiệp xảy ra do giảm sút giá trị tổngsản lƣợng của nền kinh tế. Trong giai đoạn suy thoái của chu kỳ kinh doanh,tổng giá trị sản xuất giảm dần, hầu hết các nhà sản xuất giảm sản lƣợng cầuđối với các đầu vào, trong đó có lao động. Đối với loại thất nghiệp này, nhữngchính sách nhằm khuyến khích tăng cầu thƣờng mang lại kết quả tích cực. Xét về tính chủ động của ngƣời lao động, thất nghiệp có thể chiathành: Thất nghiệp tự nguyện: Là loại thất nghiệp mà ở mức tiền công nào đóngƣời lao động không muốn làm việc vì lý do cá nhân nào đó (di chuyển, sinhcon) thất nghiệp loại này thƣờng gắn với thất nghiệp tạm thời.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 20 Thất nghiệp không tự nguyện: Là loại thất nghiệp mà ở mức tiền côngnào đó ngƣời lao động chấp nhận nhƣng vẫn không đƣợc làm việc do kinh tếsuy thoái, cung về lao động lớn hơn cầu về lao động. Ngoài thất nghiệp hữu hình bao gồm thất nghiệp tự nguyện và không tựnguyện còn tồn tại thất nghiệp trá hình: Thất nghiệp trá hình: Là hiện tƣợng xuất hiện khi ngƣời lao động đƣợcsử dụng ở dƣới mức khả năng mà bình thƣờng ngƣời lao động sẵn sàng làmviệc. Hiện tƣợng này xẩy ra khi năng suất lao động của một ngành nào đóthấp. Thất nghiệp loại này thƣờng gắn với việc sử dụng không hết thời gianlao động. Xét theo hình thức thất nghiệp có thể chia thành : Thất nghiệp theo giới tính: Là loại thất nghiệp của lao động nam (hoặc nữ). Thất nghiệp chia theo lứa tuổi: Là loại thất nghiệp của một lứa tuổi nàođó trong tổng số lực lƣợng lao động. Thất nghiệp chia theo vùng lãnh thổ: Là hiện tƣợng thất nghiệp xẩy rathuộc vùng lãnh thổ (thành thị, nông thôn, đồng bằng, miền núi..). Thất nghiệp chia theo ngành nghề: Là loại thất nghiệp xẩy ra ở mộtngành nghề nào đó. Ngoài các loại thất nghiệp nêu trên ngƣời ta có thể chia thất nghiệp theodân tộc, chủng tộc, tôn giáo... * Khái niệm về tạo việc làm và việc làm mới - Khái niệm về tạo việc làm. Tạo việc làm cho ngƣời lao động là đƣa ngƣời lao động vào làm việc đểtạo ra trạng thái phù hợp giữa sức lao động và tƣ liệu sản xuất, tạo ra hànghoá và dịch vụ đáp ứng nhu cầu thị trƣờng. - Các yếu tố tạo ra việc làm: + Nhu cầu thị trƣờng.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 21 + Điều kiện cần thiết để sản xuất ra sản phẩm, dịch vụ. + Môi trƣờng xã hội. . Trong điều kiện công nghệ không thay đổi. . Trong điều kiện mở rộng quy mô doanh nghiệp. - Việc làm mới Việc làm mới là những việc làm đƣợc pháp luật cho phép, đem lại thunhập cho ngƣời lao động, nó đƣợc tạo ra theo nhu cầu của thị trƣờng để sảnxuất và cung ứng một loại hàng hoá dịch vụ nào đó cho xã hội. Các cách tạo ra việc làm mới: + Tăng chi tiêu của Chính phủ cho các chƣơng trình phát triển khinh tếxã hội (tăng cầu lao động). + Giảm thuế để khuyến khích phát triển sản xuất. + Đối với ngƣời lao động: Không ngừng đào tạo nâng cao trình độ laođộng của mình.1.1.1.3. Vai trò của việc làm đối với người lao động và lao động nông thôn Giải quyết việc làm cho ngƣời lao động có ý nghĩa quan trọng trongquá trình phát triển kinh tế, xã hội. Bởi vì, con ngƣời là mục tiêu, động lựccủa sự phát triển kinh tế và là yếu tố tạo ra lợi ích kinh tế xã hội. Lý luận và thực tiễn đã khẳng định: Bất kỳ một quá trình sản xuất nàocũng đều là sự kết hợp của ba yếu tố cơ bản, đó là sức lao động, tƣ liệu laođộng và đối tƣợng lao động, là những yếu tố vật chất cho quá trình lao độngdiễn ra. Thực vậy, tƣ liệu sản xuất tự nó không thể tạo ra các sản phẩm phụcvụ cho nhu cầu cần thiết của con ngƣời và xã hội, nếu nhƣ không có sự kếthợp của sức lao động. C.Mac và P.Ăng Ghen khi nghiên cứu vai trò của sản xuất xã hội và cácyếu tố cơ bản của quá trình lao động sản xuất đã cho rằng: Sản xuất ra của cảiSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 22vật chất là cơ sở của đời sống xã hội loài ngƣời và là hoạt động cơ bản nhấttrong tất cả các hoạt động của con ngƣời. Ngày nay, con ngƣời với trình độ khoa học công nghệ cao là một thànhtố quan trọng của lực lƣợng sản xuất cũng nhƣ trong công cuộc xây dựng đổimới đất nƣớc, các chính sách của Đảng và Nhà nƣớc ta là chăm sóc, bồidƣỡng và phát huy nhân tố con ngƣời với tƣ cách vừa là động lực, vừa là mụctiêu chung của cách mạng. Đảng ta coi việc phát huy nhân tố con ngƣời nhƣlà một nguồn lực quan trọng nhất của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoáđất nƣớc. Đây chính là nguồn tài nguyên vô giá, nguồn nội lực dồi dào cầnchăm sóc để phát triển. Đầu tƣ vào con ngƣời và phát huy nguồn lực conngƣời là yếu tố cơ bản để phát triển nhanh và bền vững. - Việc làm đối với ngƣời lao động là nhu cầu để tồn tại và phát triển, làyếu tố khách quan của ngƣời lao động. Con ngƣời tồn tại phải đƣợc tiêu dùngmột lƣợng tƣ liệu sinh hoạt nhất định nhƣ: Thức ăn, đồ mặc, nhà ở, học tập,phƣơng tiện đi lại... Để có những thứ đó con ngƣời phải sản xuất và tái sảnxuất với quy mô ngày càng mở rộng. Nhƣ vậy, để tồn tại và phát triển conngƣời bằng sức lao động của mình, là yếu tố của quá trình sản xuất, là lựclƣợng sản xuất cơ bản nhất tạo ra giá trị hàng hoá dịch vụ. Sự phát triển kinh tế, xã hội suy cho cùng là nhằm mục tiêu phục vụcon ngƣời làm cho cuộc sống mỗi ngƣời ngày càng tốt đẹp hơn, xã hội ngàycàng văn minh hơn. Từ lý luận và thực tiễn đã chứng minh có ba điều kiện cơ bản nhất đểphát triển con ngƣời là phải đảm bảo an toàn lƣơng thực, an toàn việc làm vàan toàn môi trƣờng. - Giải quyết việc làm là cơ sở để phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội gópphần thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng công nghiệphoá, hiện đại hoá. Vì vậy, giải quyết việc làm không chỉ là trách nhiệm của cơSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 23quan trực tiếp quan hệ đến lao động, việc làm mà còn là trách nhiệm của tấtcả các cấp, các ngành, các tổ chức xã hội, các doanh nghiệp và cả bản thânngƣời lao động. Điều 13 Bộ luật Lao động nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩaViệt Nam đã nêu rõ: “Giải quyết việc làm, đảm bảo cho mọi ngƣời có khảnăng lao động đều có việc làm là trách nhiệm của nhà nƣớc, của các doanhnghiệp và của toàn xã hội” [dt 43,tr.42]. - Nƣớc ta đến nay vẫn còn 62 triệu ngƣời sống ở nông thôn, trong đó sốngƣời nằm trong độ tuổi lao động là 43,26 triệu ngƣời, chiếm 75,18% lựclƣợng lao động, nguồn thu nhập chính là nông nghiệp. Đặc điểm của lao độngnông thôn là tăng nhanh, ít qua đào tạo, đa dạng về lứa tuổi, sử dụng theo thờivụ, có nhiều cơ hội tìm việc làm nhƣng giá tiền công lại rẻ, di chuyển laođộng và một bộ phận lao động tự do. Sau 20 năm thực hiện đƣờng lối đổi mới, sản xuất nông nghiệp đã pháttriển tƣơng đối toàn diện theo hƣớng sản xuất hàng hoá và đạt đƣợc tốc độtăng trƣởng cao. Trong quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá, nhiều vùngnông thôn biến thành đô thị, nhiều diện tích đất nông nghiệp biến thành cáckhu công nghiệp, đƣờng giao thông, trung tâm thƣơng mại và đất khu dân cƣ.Tính chung, trong 10 năm 1995-2005 trung bình mỗi năm cả nƣớc mấtkhoảng 50 nghìn ha đất nông nghiệp cho các nhu cầu phi nông nghiệp. Trongkhi đó lao động nông nghiệp đã dƣ thừa trên 23% và số lƣợng cứ tăng dần vớitốc độ 2%/năm. Năm 2001, lao động nông thôn, nông nghiệp có 24,72 triệungƣời, chiếm 80% lao động nông thôn; năm 2005 tăng lên gần 27 triệu ngƣời.Nhƣ vậy, trung bình mỗi năm lao động nông nghiệp tăng thêm khoảng 45 vạnngƣời trong khi đó diện tích đất nông nghiệp lại giảm xuống kéo theo giảmviệc làm cho nông dân. Ruộng đất ít, lao động thừa, việc làm thiếu và thunhập thấp, đời sống nông dân còn nghèo, khoảng cách chênh lệch nông thônvà thành thị có xu hƣớng gia tăng. Vì vậy, vấn đề đặt ra hiện nay là làm thếSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 24nào để tạo việc làm mới cho lao động nông thôn nói chung, nông dân nóiriêng là mối quan tâm hàng đầu trong chiến lƣợc phát triển kinh tế, xã hội.1.1.1.4. Các nhân tố ảnh hưởng tới việc làm của lao động và lao độngnông thôn a, Nhân tố về điều kiện tự nhiên, môi trƣờng sinh thái Nếu nơi nào đó có điều kiện tự nhiên, môi trƣờng sinh thái thuận lợi, sẽcó nhiều dự án, nhiều chƣơng trình kinh tế - xã hội đƣợc đầu tƣ và nhƣ vậynơi đó sẽ có điều kiện hơn trong giải quyết việc làm cho ngƣời lao động.Ngƣợc lại, không thể có sự thuận lợi trong giải quyết việc làm tại chỗ đối vớingƣời lao động sống ở những nơi điều kiện tự nhiên bất lợi (sa mạc, vùngbăng giá, vùng núi cao, hải đảo...). Giải quyết việc làm vừa là nhiệm vụ bức xúc, vừa là chiến lƣợc lâu dài.Vấn đề đặt ra là phải bảo đảm cho môi trƣờng nhân tạo hoà hợp với môitrƣờng thiên nhiên, coi đây là một mục tiêu chính quan trọng trong giải quyếtviệc làm, đồng thời phải có giải pháp khắc phục tác động với thiên tai, sự biếnđộng khí hậu bất lợi và hậu quả chiến tranh còn lại đối với môi trƣờng sinhthái nƣớc ta. Vấn đề này cần đƣợc xuyên suốt trong toàn bộ chiến lƣợc vềviệc làm thể hiện trong từng vùng, từng ngành, từng lĩnh vực, từng cộng đồngdân cƣ để con ngƣời thực sự làm chủ đƣợc môi trƣờng sống của mình hoặchạn chế đƣợc đến mức thấp nhất những tác động xấu của biến động môitrƣờng. Nhƣ vậy, bảo vệ và cải thiện môi trƣờng không chỉ là mục tiêu tronggiải quyết việc làm mà còn là điều kiện để phát triển bền vững. b, Nhân tố về dân số Dân số, lao động, việc làm và nguồn nhân lực là yếu tố quyết định đếnsự phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc. Tăng trƣởng dân số với tốc độ vàquy mô hợp lý là nguồn cung cấp nguồn nhân lực vô giá. Tuy nhiên, nếu dânsố phát triển quá nhanh, quy mô phát triển lớn, vƣợt quá khả năng đáp ứng vàSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 25yêu cầu của xã hội, thì tăng trƣởng dân số không phải là yếu tố tích cực mà lạilà gánh nặng cho nền kinh tế. Mức sinh, mức chết, cơ cấu giới, tuổi của dân số đều ảnh hƣởng đếnquy mô của lực lƣợng lao động. Nếu mức sinh cao dẫn đến gia tăng nhanhchóng số lƣợng ngƣời trong độ tuổi lao động trong tƣơng lai, ... Ngoài ra, vấn đề di dân và các dòng di dân, đặc biệt là di dân từ nôngthôn ra đô thị gây ra các áp lực kinh tế-xã hội và chính trị còn nguy hiểm hơnso với tỷ lệ gia tăng dân số nhanh chóng. Quá trình đô thị hoá gây ra hậu quảtrực tiếp đến vấn đề việc làm, để có thể thu hút hết số lao động này, cần phảinhanh chóng tạo ra một số lƣợng lớn chỗ làm việc. Một vấn đề khác là chấtlƣợng của số lao động này về học vấn, đào tạo, trình độ nghề nghiệp khôngđáp ứng đƣợc với yêu cầu công việc trong khu đô thị. Do đó, tỷ lệ thất nghiệp,thiếu việc làm sẽ tăng lên. Trong kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội, việc khống chế mức tăng dânsố đƣợc gắn với vấn đề giảm áp lực đối với việc làm. Vấn đề dân số thƣờngđƣợc gắn với vấn đề sử dụng nguồn lao động và giải quyết việc làm. Nhìnchung, giảm tỷ lệ gia tăng dân số cũng có nghĩa là có sự đầu tƣ cao hơn vàocác lĩnh vực giáo dục, sức khoẻ và các dịch vụ xã hội. Ở nƣớc ta, nhân tố dân số đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta thể hiện trongkế hoạch phát triển kinh tế-xã hội từng thời kỳ, đặt con ngƣời vào vị trí trungtâm trong chiến lƣợc phát triển xã hội, con ngƣời vừa là mục tiêu, vừa là độnglực cho sự phát triển. Tuy nhiên, khi nguồn lực này tăng quá nhanh vừa chƣasử dụng hết lại là lực cản, gây sức ép về đời sống và việc làm. c, Nhân tố về chính sách vĩ mô: Để giải quyết việc làm cho ngƣời lao động, vấn đề quan trọng nhất lànhà nƣớc phải tạo các điều kiện và môi trƣờng thuật lợi để ngƣời lao động tựtạo việc làm trong cơ chế thị trƣờng thông qua những chính sách cụ thể. CóSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 26thể có rất nhiều chính sách tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc làm, hợpthành một hệ thống chính sách hoàn chỉnh có quan hệ qua lại, bổ sung chonhau hƣớng vào phát triển cả cung và cầu về lao động, đồng thời làm chocung và cầu phù hợp với nhau. Thực chất là tạo ra sự phù hợp giữa cơ cấukinh tế và cơ cấu lao động. + Nhóm chính sách khuyến khích phát triển những lĩnh vực, hình thứcvà vùng có khả năng thu hút đƣợc nhiều lao động trong cơ chế thị trƣờng nhƣ:Chính sách phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, chính sách phát triển khu vựcphi kết cấu, chính sách di dân và phát triển vùng kinh tế mới, chính sách đƣalao động đi làm việc có thời hạn ở nƣớc ngoài, chính sách khôi phục và pháttriển làng nghề... + Nhóm chính sách việc làm cho các đối tƣợng là ngƣời có công vàchính sách xã hội đặc biệt khác nhƣ: Thƣơng binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ,ngƣời tàn tật, đối tƣợng xã hội .... + Chính sách việc làm thuộc hệ thống chính sách xã hội, nhƣng phƣơngthức và biện pháp giải quyết việc làm mang nội dung kinh tế đồng thời liênquan đến những vấn đề thuộc về tổ chức sản xuất kinh doanh nhƣ: Tạo môitrƣờng pháp lý, vốn, lựa chọn và chuyển giao công nghệ, cơ sở hạ tầng, thịtrƣờng tiêu thụ sản phẩm... d, Nhân tố liên quan đến giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ: + Về giáo dục đào tạo Tiềm năng kinh tế của một đất nƣớc phụ thuộc vào trình độ khoa học,công nghệ của đất nƣớc đó. Trình độ khoa học công nghệ lại phụ thuộc vàocác điều kiện giáo dục. Giáo dục - đào tạo giúp cho ngƣời lao động có đủ trithức, năng lực, sẵn sàng đáp ứng mọi yêu cầu của công việc, ngƣời lao độngqua quá trình đào tạo sẽ có nhiều cơ hội để thực hiện các công việc mà xã hộiphân công sắp xếp.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 27 Giáo dục và đào tạo là động lực thúc đẩy, là điều kiện cơ bản để đảmbảo việc thực hiện những mục tiêu kinh tế xã hội. Giáo dục và đào tạo nhằmvào định hƣớng phát triển, trƣớc hết cung cấp cho xã hội một lực lƣợng laođộng mới đủ về số lƣợng, nâng cao chất lƣợng và phát huy hiệu quả để đảmbảo việc thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đấtnƣớc. + Về Khoa học công nghệ Khoa học công nghệ đã làm biến đổi cơ cấu đội ngũ lao động. Bên cạnhnhững ngành nghề truyền thống đã xuất hiện những ngành nghề mới và cùngvới nó là xu hƣớng tri thức hoá công nhân, chuyên môn hoá lao động, giảmbớt lao động chân tay nặng nhọc. Trong nền kinh tế phát triển, ngƣời lao động muốn thích ứng với cáccông việc mà xã hội yêu cầu, trƣớc hết họ phải là những ngƣời đƣợc trang bịMột kiến thức nhất định về khoa học công nghệ. Tuy nhiên, trong thực tế ởnhững nƣớc sản xuất kém phát triển thƣờng có mâu thuẫn: Nếu công nghệsản xuất tiên tiến với các dây chuyền sản xuất tự động hoá, chuyên môn hoácao thì trình độ ngƣời lao động chƣa bắt kịp dễ dẫn đến tình trạng một bộphận ngƣời lao động bị gạt ra khỏi quá trình sản xuất kinh doanh. Vì thế, bêncạnh công việc đào tạo nâng cao trình độ lành nghề cho ngƣời lao động, vấnđề lựa chọn áp dụng mức độ công nghệ nào trong dây chuyền kinh doanh phảitính toán thận trọng, bởi vì chính sách khoa học công nghệ có tác động mạnhmẽ đến vấn đề giải quyết việc làm cho ngƣời lao động. e, Nhân tố quốc tế trong quá trình toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốctế. Toàn cầu hoá đặt ra những thách thức và những nguy cơ lớn đối vớitình trạng việc làm ở tất cả các nƣớc trên thế giới. Số lƣợng việc làm ở khuSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 28vực này có thể tăng lên nhƣng lại giảm đi ở khu vực khác, một số loại việclàm sẽ mất đi nhƣng một số loại việc làm mới xuất hiện. Những biến đổi về quy mô và cơ cấu việc làm nhƣ vậy sẽ gây không ítkhó khăn và những chi phí lớn của cá nhân gia đình và toàn xã hội do mấtviệc làm, phải tìm chỗ làm việc mới, phải học tập những kiến thức và kỹ năngmới, phải di chuyển từ nơi này đến nơi khác để tìm việc làm, phải thích nghivới những điều kiện sống luôn thay đổi. Gây gánh nặng về đào tạo lại, trợ cấpxã hội, trợ cấp thất nghiệp do Chính phủ phải gánh chịu. Trong điều kiện thế giới ngày nay, để khai thác và sử dụng tốt các yếutố bên ngoài, đồng thời phải phát huy tối đa nội lực, kết hợp nội lực với ngoạilực thành sức mạnh tổng hợp trong giải quyết việc làm một cách năng động,hiệu quả, bền vững, tránh đƣợc những rủi ro. Cần có những nghiên cứu, mangtính hệ thống về tình hình thế giới, khu vực và các mối quan hệ giữa các điềuKiện bên trong và bên ngoài, nhận thức và vận dụng đúng đắn quan hệ đó khixây dựng chiến lƣợc việc làm.1.1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài1.1.2.1. Kinh nghiệm của một số nước về giải quyết việc làm cho lao độngnông thôn * Trung Quốc Trung Quốc là nƣớc đông dân nhất thế giới, với trên 1,3 tỷ dân nhƣnggần 70% dân số vẫn còn ở khu vực nông thôn, hàng năm có tới trên 10 triệulao động đến tuổi tham gia vào lực lƣợng lao động xã hội nên yêu cầu giảiquyết việc làm trở lên gay gắt hơn. Trƣớc đòi hỏi bức bách đó, thực tế từ những năm 1978 Trung Quốc đãthực hiện mở cửa cải cách nền kinh tế, và thực hiện phƣơng châm “Ly nôngbất ly hƣơng, nhập xƣởng bất nhập thành”, do đó Trung Quốc đã thực hiệnnhiều chính sách phát triển và đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phânSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 29công lại lao động ở nông thôn, rút ngắn sự chênh lệch giữa nông thôn vàthành thị, coi phát triển công nghiệp nông thôn là con đƣờng để giải quyết vấnđề việc làm. Những kết quả ngoạn mục về phát triển kinh tế và giải quyết việc làm ởTrung Quốc đạt đƣợc trong những năm đổi mới vừa qua đều gắn với bƣớc đicủa công nghiệp nông thôn. Từ thực tiễn phát triển công nghiệp nông thôn,giải quyết việc làm ở nông thôn Trung Quốc thời gian qua có thể rút ra một sốbài học kinh nghiệm sau: - Thứ nhất: Trung Quốc thực hiện chính sách đa dạng hoá và chuyênmôn hoá sản xuất kinh doanh, thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế trongnông thôn, thực hiện phi tập thể hoá trong sản xuất nông nghiệp thông qua ápdụng hình thức khoán sản phẩm, nhờ đó khuyến khích nông dân đầu tƣ dàihạn phát triển sản xuất cả nông nghiệp và mở các hoạt động phi nông nghiệptrong nông thôn. - Thứ hai: Nhà nƣớc tăng thu mua giá nông sản một cách hợp lý, giảmgiá cánh kéo giữa hàng nông nghiệp và hàng công nghiệp, qua đó tăng sứcmua của ngƣời nông dân, tăng mạnh cầu cho các hoạt động sản xuất kinhdoanh phi nông nghiệp ở nông thôn. Cùng với chính sách khuyến khích pháttriển sản xuất đa dạng hoá theo hƣớng sản xuất những sản phẩm có giá trịkinh tế hơn, phù hợp yêu cầu của thị trƣờng đã có ảnh hƣởng lớn đối với thunhập trong khu vực nông thôn. Theo kết quả điều tra cho thấy thu nhập thựctế bình quân đầu ngƣời ở khu vực nông thôn đã tăng lên. Chính sức mua trongkhu vực nông thôn tăng nhanh chóng đã làm tăng cầu về các hàng hoá tiêudùng từ hàng thực phẩm và hàng hoá thiết yếu sang tiêu dùng những sảnphẩm có độ co dãn theo thu nhập cao hơn. Tăng thu nhập và sức mua củangƣời dân nông thôn đã tạo ra cầu cho các doanh nghiệp công nghiệp ở nôngthôn phát triển thu hút thêm lao động.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 30 - Thứ ba: Tạo môi trƣờng thuận lợi để công nghiệp phát triển. - Thứ tƣ: Thiết lập một hệ thống cung cấp tài chính có hiệu quả chodoanh nghiệp nông thôn, giảm chi phí giao dịch để huy động vốn và lao độngcho công nghiệp nông thôn. - Thứ năm: Duy trì và mở rộng mối quan hệ hai chiều giữa doanhnghiệp nông thôn và doanh nghiệp nhà nƣớc. * Malaisia Liên bang Malaysia có diện tích tự nhiên 329,8 nghìn km2, dân số 22,2triệu ngƣời (vào năm 1998), mật độ dân số thƣa chƣa đến 70 ngƣời/km2. Hiệnnay lao động đang đƣợc thu hút mạnh vào các ngành phi nông nghiệp (côngnghiệp, dịch vụ) nên sức ép về dân số/đất đai là không lớn. Hiện nay Malaysiakhông đủ lao động nên phải nhập khẩu lao động từ nƣớc ngoài, nhƣng trongthời gian đầu của quá trình công nghiệp hoá, Malaysia đã phải giải quyết vấnđề dƣ thừa lao động nông thôn nhƣ nhiều quốc gia khác. Malaysia đã có kinhnghiệm tốt giải quyết lao động nông thôn làm biến nhanh tình trạng dƣ thừalao động sang mức toàn dụng lao động và phải nhập thêm lao động từ nƣớc ngoài. Kinh nghiệm của Malaysia cho thấy: - Thứ nhất: Thời gian đầu của quá trình CNH, Malaysia chú trọng pháttriển nông nghiệp trong đó đặc biệt chú trọng tới phát triển cây công nghiệpdài ngày. Cùng với phát triển nông nghiệp, Malaysia tập trung phát triển côngnghiệp chế biến, vừa giải quyết đầu ra cho sản xuất nông nghiệp vừa quyếtviệc làm việc làm và thu nhập cho ngƣời nông dân. - Thứ hai: Khai phá những vùng đất mới để phát triển sản xuất nôngnghiệp theo định hƣớng của Chính phủ để giải quyết việc làm mới cho laođộng dƣa thừa ngay trong khu vực nông thôn trong quá trình phát triển. Nhànƣớc đầu tƣ cơ sở hạ tầng và đầu tƣ đồng bộ vào cơ sở hạ tầng phúc lợi xãhội, kèm theo cung ứng vốn, vật tƣ, thông tin,hƣớng dẫn khoa học kỹSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 31thuật…để ngƣời dân ổn định cuộc sống, phát huy chủ động sáng tạo củangƣời dân và đầu tƣ sản xuất có hiệu quả, đồng thời gắn trách nhiệm giữangƣời dân và Nhà nƣớc, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. - Thứ ba: Thu hút cả đầu tƣ trong nƣớc và ngoài nƣớc vào phát triểncông nghiệp mà trƣớc hết là công nghiệp chế biến nhằm giải quyết lao độngvà chuyển dịch lao động từ khu vực nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ.Trong thời gian này, Malaysia thu hút vốn đầu tƣ từ nƣớc ngoài bằng cácchính sách ƣu đãi. Bằng các biện pháp này Malaysia đã giải quyết đƣợc vấnđề: + Tạo việc làm cho số lao động dƣ thừa. + Đào tạo công nhân nâng cao tay nghề và trình độ quản lý cho ngƣờilao động. + Các công ty nƣớc ngoài sẽ để lại cơ sở vật chất đáng kể khi hết thờihạn theo hợp đồng đã ký. - Thứ tƣ: Khi đất nền kinh tế đã đạt đƣợc mức toàn dụng lao động,Malaysia chuyển sang sử dụng nhiều vốn và khai thác công nghệ hiện đại,thực hiện sự quan hệ giữa nghiên cứu khoa học công nghệ và ứng dụng kỹthuật, công nghệ mới, cung cấp lao động đã qua đào tạo cho phát triển nôngnghiệp, công nghiệp, xây dựng nông thôn.1.1.2.2. Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở Việt Nam * Tình hình lao động việc làm ở Việt Nam Khu vực nông thôn của các nƣớc đang phát triển thƣờng có dân số tăngnhanh, cấu trúc dân số trẻ, nguồn lao động tăng với tốc độ hàng năm cao, ViệtNam cũng là nƣớc có đặc điểm trên rất rõ. Vì vậy khả năng đáp ứng nhu cầuviệc của nền kinh tế luôn thấp hơn nhu cầu việc làm của lao động nông thôn.Ở Việt Nam, số việc làm tăng hàng năm ở nông thôn chỉ đáp ứng đƣợc dƣới60% nhu cầu.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 32 Sản xuất nông - lâm - ngƣ nghiệp là lĩnh vực tạo việc làm truyền thốngvà thu hút nhiều lao động của cƣ dân nông thôn. Tuy nhiên bị hạn chế bởidiện tích đất canh tác, vốn hạn hẹp và có xu hƣớng giảm dần do quá trình đôthị hoá và CNH đang diễn ra mạnh ở các địa phƣơng. Điều này đã hạn chếkhả năng giải quyết việc làm ở nông thôn, và hậu quả ngày càng thiếu việclàm cho ngƣời lao động nông nghiệp, nếu lực lƣợng này không chuyển dầnsang khu vực sản xuất khác. - Sản xuất nông nghiệp luôn chịu tác động và chi phối mạnh mẽ củaquy luật sinh học và các điều kiện tự nhiên cụ thể của từng vùng, tiểu vùngnhƣ: Đất đai, khí hậu, thời tiết… Do đó mà tính thời vụ trong nông nghiệp rấtcao, thu hút lao động không đều, trong trồng trọt lao động chủ yếu tập trungchủ yếu vào thời điểm gieo trồng và thu hoạch, thời gian còn lại là rỗi rãi, đólà thời gian lao động “nông nhàn” trong nông thôn. Trong thời gian nông nhàn, một bộ phận lao động nông thôn chuyểnsang làm các công việc phi nông nghiệp hoặc đi sang các địa phƣơng kháclàm việc để tăng thu nhập. Tình trạng thời gian nông nhàn cùng với thu nhậpthấp trong sản xuất nông nghiệp là nguyên nhân đầu tiên gây nên hiện tƣợngdi chuyển lao động nông thôn từ vùng nay đến vùng khác, từ nông thôn rathành thị, tạm thời hoặc lâu dài. - Trong nông thôn các hoạt động sản xuất nông nghiệp, và phi nôngnghiệp (tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp, dịch vụ) thƣờng bắt nguồn từ laođộng của kinh tế hộ gia đình. Các thành viên trong gia đình có thể chuyển đổi,thay thế để thực hiện công việc của nhau. Vì vậy, việc chú trọng thúc đẩy việcphát triển các hoạt động khác nhau của kinh tế hộ gia đình là một những biệnpháp tạo việc làm có hiệu quả. - Sản xuất tiểu thủ công nghiệp ở nông thôn là hoạt động phi nôngnghiệp với một số nghề thủ công mỹ nghệ đƣợc lƣu truyền từ đời này qua đờiSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 33khác trong từng gia đình, từng dòng họ, từng làng xã, dần dần hình thành nênnhững làng nghề truyền thống, tạo ra những sản phẩm hàng hoá tiêu dùng độcđáo vừa có giá trị sử dụng vừa có giá trị văn hoá nghệ thuật đặc trƣng chotừng cộng đồng, từng dân tộc. - Hoạt động dịch vụ nông thôn bao gồm những hoạt động cung ứng đầuvào cho sản xuất nông - lâm - ngƣ nghiệp và các mặt hàng nhu yếu phẩm chođời sống dân cƣ nông thôn, là khu vực thu hút đáng kể lao động nông thôn vàtạo ra thu nhập cao cho ngƣời lao động. Nói chung, việc làm ở nông nghiệp, nông thôn thƣờng là những côngviệc đơn giản, thủ công ít đòi hỏi tay nghề cao, tƣ liệu sản xuất chủ yếu là đấtđai và công cụ cầm tay, dễ học hỏi, dễ chia sẻ. Vì vậy, khả năng thu dụng laođộng cao, nhƣng sản phẩm làm ra thƣờng chất lƣợng thấp, mẫu mã thƣờngđơn điệu, năng suất lao động thấp, nên thu nhập bình quân của lao động nôngthôn nói chung không cao, tỷ lệ đói nghèo ở nông thôn còn khá cao so vớikhu vực thành thị. Ở nông thôn, có một số lƣợng khá lớn công việc tại nhà không địnhthời gian nhƣ: Trông nhà, trông con cháu, nội trợ, làm vƣờn…có tác dụng tíchcực hỗ trợ tăng thêm thu nhập cho gia đình, đã có những nghiên cứu thống kêcho thấy 1/3 quỹ thời gian của lao động làm các công việc phụ mang tính hỗtrợ cho kinh tế gia đình. Thực chất đây cũng là việc làm có khả năng tạo thunhập và lợi ích đáng kể cho ngƣời lao động. Thị trƣờng sức lao động ở nông thôn thực tế đã có từ lâu nhƣng kémphát triển. Lao động thủ công, cơ bắp là chính. Một số nơi chƣa phát triểnđƣợc ngành nghề, dẫn đến dƣ thừa lao động, nhất là vào thời gian nông nhàn,ngƣời lao động phải đi làm thuê ở vùng khác, xã khác hoặc ra đô thị tìm kiếmviệc làm. Những đặc điểm trên đã làm ảnh hƣởng rất lớn đến chủ trƣơngchính sách và định hƣớng tạo việc làm ở nông thôn của Nhà nƣớc. Nếu có cơSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 34chế và biện pháp phù hợp thích ứng sẽ góp phần giải quyết tốt mối quan hệ dânsố - việc làm tại chỗ.1.1.3. Một số bài học rút ra từ nghiên cứu lý luận và thực tiễn Từ sự phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn về lao động và giải quyết việclàm ở một số địa phƣơng trong nƣớc thời gian qua có thể rút ra bài học kinhnghiệm và vận dụng cho giải quyết việc làm, trong quá trình phát triển kinh tếxã hội ở nƣớc ta nói chung và ở Đồng Hỷ nói riêng nhƣ sau: - Nhà nƣớc cần phải có những chính sách vĩ mô về vai trò quản lý nhànƣớc để chống thất nghiệp, thiếu việc làm, giải quyết việc làm cho ngƣời laođộng. Từ đó đề ra những giải pháp và chính sách đúng đắn, đồng bộ, đồngthời đảm bảo đƣợc những điều kiện để thực thi. Những giải pháp và chínhsách đó hƣớng vào phát triển sản xuất, tăng trƣởng kinh tế, thực hiện bằngđƣợc phát triển kinh tế đi đôi với giải quyết việc làm. - Phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn một cách toàn diện: Đẩymạnh thâm canh tăng năng suất cây trồng vật nuôi, chuyển dịch cơ cấu kinh tếtheo hƣớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với sự phát triển đa dạng cácngành nghề sử dụng nhiều lao động thu hút lao động, phân công lại lao động,tạo việc làm tại chỗ ở nông thôn. - Đa dạng hoá các hình thức giải quyết việc làm: Phát triển kinh tế -xãhội tạo việc làm, khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống, đẩymạnh phát triển tiểu thủ công nghiệp, nâng cao đời sống của nông dân, pháttriển hệ thống dịch vụ và chất lƣợng tìm việc làm của ngƣời lao động. Xã hộihoá giải quyết việc làm, huy động tổng hợp các nguồn lực và sự tham giarộng rãi của các tổ chức, đoàn thể chính trị xã hội và toàn thể nhân dân. - Đào tạo nghề và nâng cao trình độ nghề nghiệp cho ngƣời lao độngđáp ứng nhu cầu thị trƣờng lao động, nhất là các lĩnh vực kinh tế mũi nhọn,yêu cầu chất lƣợng cao và khu vực thu hút nhiều lao động.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 35 - Phát triển hệ thống sự nghiệp về lao động - việc làm nhƣ các trungtâm dịch vụ việc làm, cơ sở dạy nghề, các tổ chức xuất khẩu lao động. - Trên cơ sở phát huy nội lực trong nƣớc, mở rộng hợp tác quốc tế đểtranh thủ và sử dụng có hiệu quả sự hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và kinh nghiệmcho giải quyết việc làm . Tuỳ vào điều kiện tự nhiên, văn hoá, kinh tế-xã hội của mỗi địa phƣơng,mà có những giải pháp giải quyết việc làm khác nhau. Tuy nhiên, trong xu thếtoàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế trong giai đoạn hiện nay, Đồng Hỷcần tham khảo và vận dụng sáng tạo những kinh nghiệm của các tỉnh, nhất lànhững tỉnh có điều kiện kinh tế-xã hội tƣơng đồng để giải quyết tốt việc làmcho ngƣời lao động ở nông thôn.1.2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI1.2.1. Câu hỏi đặt ra cho vấn đề nghiên cứu - Một là, thực trạng lao động việc làm của huyện Đồng Hỷ tỉnh TháiNguyên hiện nay nhƣ thế nào? - Hai là, làm thế nào giải quyết tốt việc làm cho lao động nông thônhuyện Đồng Hỷ?1.2.2. Cơ sở phƣơng pháp luận nghiên cứu Đề tài lấy quan điểm chủ nghĩa duy vật biện chứng làm cơ sở phƣơngpháp luận của mình. Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho ta phƣơng pháp nhìn nhận sự vật,hiện tƣợng trong trạng thái vận động và phát triển và trong mối quan hệ biệnchứng với các sự vật, hiện tƣợng khác.1.2.2.1. Chọn địa điểm nghiên cứu - Chọn vùng nghiên cứu: Phân ra 3 vùng; vùng thấp, vùng giữa, vùngnúi cao. - Chọn xã nghiên cứu: Huyện Đồng Hỷ có 20 xã, thị trấn đề tài chọnSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 36những xã mang tính đặc trƣng nhất của vùng. - Chọn hộ nghiên cứu: Chọn 5% - 10% số hộ trong xã và mang tính đặctrƣng nhất của xã.1.2.2.2. Chọn mẫu điều tra Áp dụng chọn mẫu ngẫu nhiên: Chọn địa điểm, chọn hộ, chọn ngànhtiến hành lựa chọn từ các đơn vị điều tra trong vùng đƣợc chọn, mỗi đơn vịđại diện lấy ra 50 hộ, tổng số hộ điều tra là 150 hộ. Trong đó tỷ lệ dân tộc, tôngiáo, tỷ lệ lao động có việc làm, không có việc làm trong các ngành nôngnghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Chọn hộ điều tra đạidiện cho cả huyện theo tỷ lệ hộ giàu, trung bình, hộ nghèo và hộ thuần nông,Hộ nông nghiệp kiêm ngành nghề, hộ ngành nghề kiêm dịch vụ buôn bán, hộnông nghiệp kiêm dịch vụ buôn bán. Số hộ điều tra ở các địa điểm nghiên cứu Tên xã Số hộ (Hộ)Xã Linh Sơn 50Thị trấn Trại Cau 50Xã Sông Cầu 50Tổng số 1501.2.3. Các phƣơng pháp nghiên cứu1.2.3.1.Phương pháp thu thập số liệu - Phƣơng pháp điều tra thông tin thứ cấp (phƣơng pháp thu thập số liệugián tiếp) Thu thập và tính toán từ những số liệu của các cơ quan thống kê Trungƣơng, Tỉnh, Huyện Đồng Hỷ; các báo cáo chuyên ngành và những báo cáokhoa học đã đƣợc công bố, các tài liệu do các cơ quan tỉnh Thái Nguyên cungcấp (Sở Lao động Thƣơng binh và Xã hội, Cục thống kê), của huyện và cácxã; những số liệu này chủ yếu đƣợc thu thập ở phòng Thống kê, Phòng NôngSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 37nghiệp, phòng Tổ chức Lao động Thƣơng binh và Xã hội, Phòng địa chính,Phòng Môi trƣờng. - Phƣơng pháp điều tra thông tin sơ cấp thông qua phỏng vấn bằngphiếu điều tra (phƣơng pháp thu thập số liệu trực tiếp): + Phƣơng pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA): Là phƣơng phápquan sát, khảo sát thực tế địa bàn nghiên cứu, thu thập thông tin qua phỏngvấn cán bộ địa phƣơng, những hộ nông dân (lựa chọn theo tiêu thức). + Phƣơng pháp đánh giá nông thôn có ngƣời dân tham gia (PRA): TiếpXúc với ngƣời dân tại địa điểm nghiên cứu: Phỏng vấn cá nhân. Phỏng vấnNgƣời cung cấp thông tin chủ yếu. Phỏng vấn theo nhóm. Thảo luận nhóm cótrọng tâm. Thông qua phƣơng pháp này để hiểu biết thực trạng, những thuận lợi,khó khăn, nghiên cứu về việc làm của ngƣời lao động, từ đó đề xuất nhữnggiải pháp giải quyết việc làm cho ngƣời lao động góp phần cho sự phát triểnkinh tế nông thôn. + Phƣơng pháp điều tra: Nhằm thu thập số liệu về các yếu tố về đờisống vật chất, về việc làm, về hoạt động sản xuất, văn hóa tƣ tƣởng, nghiêncứu của hộ nông dân thông qua phƣơng pháp điều tra việc làm hộ nông dânkhu vực nông thôn.1.2.3.2. Phương pháp xử lý và tổng hợp số liệu Xử lý số liệu thông qua chƣơng trình Excel hoặc một số phần mềm xửlý số liệu chuyên biệt, phƣơng pháp phân tích.1.2.3.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu và phân tích * Chỉ tiêu nghiên cứu - Các hệ thống chỉ tiêu phân tích + Các chỉ tiêu phản ánh kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh: . Tổng giá trị sản xuất, thu nhập/hộ.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 38 . Tổng giá trị sản xuất/nhân khẩu. . Tổng giá trị sản xuất/lao động. . Giá trị sản xuất NLN /lao động NLN. . Giá trị sản xuất CN, TTCN, XDCB/lao động CN, TTCN, XDCB. . Giá trị sản xuất dịch vụ/lao động dịch vụ. + Các chỉ tiêu phản ánh phân bổ và hiệu quả sử dụng nguồn lực: . Đất đai. . Lao động. . Vốn sản xuất. . Năng suất lao động. . Chi phí sản xuất bình quân cho 1 ha canh tác ... + Một số chỉ tiêu khác: . Hệ số sử dụng đất. . Tốc độ tăng trƣởng. . Phân bổ quỹ thời gian lao động. * Phương pháp phân tích - Phƣơng pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Phƣơng phápchung và tổng quát cho toàn bộ đề tài, sử dụng phƣơng pháp Duy vật biệnchứng, Duy vật lịch sử và các lý luận kinh tế học. Với tất cả các phƣơng phápphân tích, tổng hợp, suy diễn và quy nạp sẽ giúp xem xét, đánh giá các sựviệc, hiện tƣợng trong mối quan hệ hệ thống, có liên quan quy luật, thực chấtvà bản chất của từng vấn đề nghiên cứu. Trên cơ sở lý luận, các phạm trù kinhtế học hiện nay trong đề tài còn sử dụng các quan điểm về lợi thế, tiềm năng,chi phí và kết quả, hiệu quả kinh tế. - Phƣơng pháp so sánh: Dùng phƣơng pháp so sánh để xem xét một sốchỉ tiêu bằng cách dựa trên việc so sánh theo thời gian, theo ngành nghề, theođộ tuổi lao động, theo cơ cấu kinh tế ... để xác định xu hƣớng mức biến độngSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 39của chỉ tiêu phân tích, phân tích tài liệu đƣợc khoa học, khách quan. - Phƣơng pháp dự báo thống kê: đề tài có sử dụng phƣơng pháp thốngkê dùng để thu thập điều tra những tài liệu mang tính đại diện cao, phản ánhchân thực thiện tƣợng nghiên cứu, giúp cho việc tổng hợp tài liệu tính toán,nghiên cứu các chỉ tiêu đƣợc đúng đắn. Các phƣơng pháp phân tổ, số tuyệtđối, số tƣơng đối, số bình quân trong thống kê đƣợc vận dụng nhƣ là nhữngphƣơng pháp chủ yếu để nghiên cứu học tập. Mô hình dự báo: Yn+h = Yn(t)h Trong đó: Y1: Mức độ đầu tiên của dãy số thời gian. Yn: Mức độ cuối cùng của dãy số thời gian. T : Tốc độ phát triển bình quân. H : Tầm xa của dự báo.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 40 CHƢƠNG 2 THỰC TRẠNG VIỆC LÀM CỦA LAO ĐỘNG NÔNG THÔN HUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN2.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA HUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN2.1.1. Đặc điểm tự nhiên - Vị trí địa lý Huyện Đồng Hỷ là một huyện trung du - miền núi nằm ở phía ĐôngBắc của Tỉnh Thái Nguyên. Trung tâm huyện cách thành phố Thái Nguyên 3km theo quốc lộ 1B, phía Đông giáp với tỉnh Bắc Giang, phía Tây giáp vớihuyện Đồng Hỷ, phía Nam giáp với huyện Phú Bình và thành phố TháiNguyên, phía Bắc giáp với huyện Võ Nhai và tỉnh Bắc Kạn. Có tọa độ địa lý : 21o32’ - 21o51’ độ vĩ Bắc, 105o46’ - 106o04’ độ kinh Đông. Huyện Đồng Hỷ có dân số là 125.036 ngƣời. Với đặc trƣng của vùngđất trung du miền núi, huyện Đồng Hỷ có thế mạnh về nông nghiệp, địa bànlại nằm tiếp giáp với thành phố Thái Nguyên có đƣờng quốc lộ 1B đi qua, nênđây là điều kiện thuận lợi để huyện tiêu thụ các mặt hàng nông, lâm sản củamình. Trên địa bàn huyện có sông Cầu chảy qua hàng năm đƣợc bồi đắp mộtlƣợng phù sa lớn, có nhiều khu vực đất bằng phẳng, các khu ruộng nối liềnvới nhau thành một cánh đồng lớn. Đồng Hỷ nằm gần thành phố Thái Nguyên, gần khu công nghiệp, gầncác trung tâm văn hóa, khoa học, giáo dục của các tỉnh trung du và miền núiBắc Bộ nên chịu sự tác động lớn về giao lƣu trong nhiều lĩnh vực kinh tế - xãhội, đây là điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ, phổ biến và quảng bá các mặthàng nông lâm sản của mình, ngoài ra trên địa bàn huyện còn có nhiều núi đávôi, điều kiện tự nhiên này có thể giúp cho huyện Đồng Hỷ phát triển mạnhmẽ ngành khai thác và sản xuất nguyên liệu xây dựng. Nhìn chung với tiềmSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 41năng đất đai và các nguồn lực khác thì Đồng Hỷ có nhiều điều kiện cho sựphát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện trong những năm tới. - Địa hình Là một huyện điển hình cho vùng trung du và miền núi phía Bắc, nênĐồng Hỷ có địa hình phức tạp, không thống nhất. Với độ cao trung bìnhkhoảng 100m so với mặt biển, cao nhất là Lũng Phƣợng - Văn Lăng, Mỏ Ba -Tân Long trên 600m, thấp nhất là Đồng Bẩm, Huống Thƣợng 20m. Phía bắcgiáp với Huyện Võ Nhai có địa hình núi cao, diện tích đất nông nghiệp ít,chiếm gần 9% tổng diện tích đất tự nhiên. Vùng trung du nằm ở phía TâyNam của huyện tiếp giáp với thành phố Thái Nguyên, địa hình tƣơng đốibằng, diện tích đất nông nghiệp chiếm gần 20% diện tích đất tự nhiên, thíchhợp với sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi. Vùng núi phía Đông Nam tiếp giápvới huyện Yên Thế - Bắc Giang có nhiều đồi núi thấp với diện tích đất nôngnghiệp chiếm gần 14% diện tích đất tự nhiên của vùng, thích hợp cho trồngcây công nghiệp, cây ăn quả và chăn nuôi đại gia súc. Với đặc điểm địa hìnhđã tạo nên 3 tiểu vùng riêng biệt. - Vùng núi phía Bắc: Gồm 6 xã và thị trấn: xã Văn Lăng, Hòa Bình,Tân Long, Hóa Trung, Quang Sơn, Minh Lập và thị trấn Sông Cầu. Vùng nàychủ yếu trồng cây ăn quả, cây chè, chăn nuôi đại gia súc. - Vùng núi cao phía Nam bao gồm 5 xã và 1 thị trấn: xã Khe Mo, VănHán, Cây Thị, Tân Lợi, Hợp Tiến và thị trấn Trại Cau. Địa hình ở đây cũngchủ yếu là đồi núi, đất bằng phẳng thích hợp cho sản xuất nông nghiệp khôngcó nhiều. - Vùng trung tâm: Gồm 6 xã và 1 thị trấn: xã Hóa Thƣợng, Cao Ngạn,Linh Sơn, Huống Thƣợng và thị trấn Chùa Hang. Địa hình ở khu vực này khábằng phẳng thuận lợi cho việc sản xuất nông nghiệp. Phần lớn diện tích trồnglúa và màu của huyện tập trung chủ yếu ở khu vực này. Khu vực này nằmSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 42ngay sát với trung tâm Thành phố Thái Nguyên, có sông Cầu chảy qua rấtthuận tiện cho việc tƣới tiêu. - Khí hậu huyện Đồng Hỷ có khí hậu mang tính đặc trƣng của vùngmiền núi và trung du, chịu ảnh hƣởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa nên đặcđiểm khí hậu chia làm hai mùa rõ rệt: mùa nóng mƣa nhiều từ tháng 4 đếntháng 10, mùa lạnh mƣa ít từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. - Nhiệt độ trung bình năm là 23,6 oC, nhiệt độ cao nhất là 28,9 oC, nhiệtđộ thấp nhất là 17 oC. Về độ ẩm không khí: + Độ ẩm lớn nhất là (vào tháng 3 và tháng 7) là 88%. + Độ ẩm thấp nhất (vào tháng 2và tháng 1) là 77%. Lƣợng mƣa: Lƣợng mƣa trên toàn khu vực đƣợc phân bố theo 2 mùa: mùa mƣa kéodài từ tháng 4 đến tháng 10, lƣợng mƣa tăng dần từ đầu mùa tới giữa mùa đạttới cực đại vào tháng 7 và tháng 8, mùa khô (mƣa ít) từ tháng 11 đến tháng 3năm sau. + Lƣợng mƣa trung bình lớn nhất hàng năm là 2.000 – 2.500 mm. + Số ngày mƣa trong năm là 150 – 160 ngày. + Lƣợng mƣa tháng lớn nhất là 489 mm. + Lƣợng mƣa tháng nhỏ nhất là 22 mm. + Số ngày mƣa lớn hơn 50 mm là 12 ngày. + Số ngày mƣa lớn hơn 100 mm là 2 – 3 ngày. + Lƣợng mƣa ngày lớn nhất là 353 mm. Khí hậu nóng ẩm thuận lợi cho phát triển ngành nông lâm nghiệp, vớiđiều kiện nhiệt độ cao có thể làm nhiều vụ trong một năm mà vòng sinhtrƣởng của cây trồng vẫn có thể đảm bảo, thêm vào đó với điều kiện mƣa ẩmnên có nhiều loài thực vật phát triển.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 43 Nhìn chung điều kiện thời tiết khí hậu của huyện Đồng Hỷ có nhữngđiều kiện thuận lợi cho sinh trƣởng phát triển của cây trồng, vật nuôi. Tuynhiên, vùng này cũng phải chịu những thay đổi đột ngột của khí hậu, thời tiếtvà thủy văn gây ra nhƣ; lũ lụt, hạn hán, sâu bệnh.. cũng gây ảnh hƣởng khôngnhỏ đến phát triển sản xuất nông lâm nghiệp. Vì vậy, cần có những giải phápchủ động phòng chống thiên tai, đồng thời khai thác những điều kiện thuậnlợi nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông lâm nghiệp. - Tài nguyên thiên nhiên + Tài nguyên đất Đất đai là nguồn tài nguyên quý giá nhất cho sự phát triển kinh tế - xãhội. Tổng số diện tích đất tự nhiên của huyện là 47.037,94 ha đƣợc chia thành5 loại đất. Đƣợc phân chia theo mục đích sử dụng (xem bảng 2.1).Bảng 2.1 Hiện trạng sử dụng đất ở huyện Đồng Hỷ giai đoạn 2005 - 2007 Đơn vị: Ha Chỉ tiêu 2005 2006 2007Tổng diện tích 46.020,66 47.037,00 47.037,941- Đất nông nghiệp 11.550,00 12.488,92 12.481,38 Trong đó:Cây hàng năm 6.857,99 6.969,83 6.964,76Cây lâu năm 4.353,63 5.174,33 5.172,70Đất nông nghiệp khác 108,32 108,32 107,50Đất có mặt nước đang dùng vào nông 230,06 236,44 236,42nghiệp2- Đất dùng vào lâm nghiệp 21.532,88 23.712,07 23.712,893- Đất chuyên dùng 2.759,85 2.797,34 2.831,834- Đất khu dân cƣ 954,31 956,18 958,935- Đất chƣa sử dụng 7.996,13 5.802,45 5.771,93 Nguồn: Phòng thống kê huyện Đồng HỷSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 44 Từ bảng 2.1 cho ta thấy tiềm năng đất của Đồng Hỷ còn khá lớn, còn5.771,93 ha đất chƣa sử dụng. Đất nông nghiệp là 12.481,38 ha chiếm26,54%. Trong những năm qua, do tích cực chuyển đổi cơ cây trồng trongnông nghiệp, giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích đất canh tác ngày càngtăng lên, góp phần đáng kể vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng thu nhập giảiquyết việc làm và nâng cao đời sống cho nông dân trong huyện. + Tài nguyên nƣớc : Nhìn chung các sông suối của huyện Đồng Hỷ đều bắt nguồn từ khuvực núi cao phía Bắc và Đông Bắc chảy vào sông Cầu, mật độ sông suối bìnhquân 0,2 km/km2, huyện Đồng Hỷ có các sông suối lớn nhƣ: Sông Cầu: Bắt nguồn từ Bắc Kạn, chảy từ Tây Bắc xuống Đông Nam,chiều dài chảy qua huyện Đồng Hỷ là 47 km, độ dốc đáy sông i = 1/500, lànguồn chính cung cấp nƣớc tƣới cho huyện. Sông Linh Nham: Bắt nguồn từ huyện Võ Nhai và chảy qua xã VănHán, Khe Mo, Hóa Thƣợng, Linh Sơn ra sông Cầu, chiều dài chảy qua huyệnĐồng Hỷ là 28km. Do rừng đầu nguồn bị chặt phá nhiều nên lƣu lƣợng nƣớcgiữa mùa mƣa và mùa khô chênh lệch rất lớn, mùa mƣa thƣờng gây lũ lớn,mùa khô mực nƣớc sông xuống thấp. - Suối Ngòi Trẹo bắt nguồn từ xã Văn Hán chảy qua Nam Hòa dài19km, suối Ngàn Me bắt nguồn từ Cây Thị chảy qua thị trấn Trại Cau và NamHòa dài 21km. Ngoài ra còn có hàng chục con suối lớn nhỏ khác cộng với hàng chụchồ nƣớc lớn, nhỏ phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Nƣớc ngầm qua thăm dòđƣợc đánh giá là rất phong phú. Chất lƣợng nguồn nƣớc của huyện Đồng Hỷdo tác động của con ngƣời nên nguồn nƣớc mặt đang bị ô nhiễm, cần cóphƣơng pháp hữu hiệu để làm giảm mức độ ô nhiễm. Nƣớc ngầm bảo đảmchất lƣợng và tiềm năng khai thác phục vụ đời sống.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 45 + Tài nguyên rừng : Theo số liệu điều tra, về quy hoạch đất đai huyện Đồng Hỷ đất dànhcho phát triển lâm nghiệp có thể là 32.440 ha chiếm khoảng 63,8% là rất lýtƣởng. Tổng diện tích trồng mới đạt 1.325 ha chiếm 137,8% kế hoạch (Trongđó trồng tập trung đạt 1.165 ha, Rừng dân tự trồng là 160 ha). Khoanh nuôi táisinh rừng đạt 1.063 ha kế hoạch tỉnh giao. Bảo vệ rừng 340 ha, đã ƣơm đƣợc125 vạn hom cây giống tại các vƣờn ƣơm, chuẩn bị cho việc trồng và bảo vệrừng. Đây chính là tiềm năng cho ngành lâm nghiệp + Tài nguyên khoáng sản: Đồng Hỷ là nơi chứa đựng nhiều mỏ khoáng sản chủ yếu về quặng trênđịa bàn: Gồm có các loại sau: Sắt, Chì kẽm, Vàng , khoáng sản về vật liệu xâydựng tập chung ở Trại Cau, Linh Sơn, Lang Hích, làng Mới, Khe Mo, TiếnBộ. Nhìn chung tài nguyên khoáng sản ở Đồng Hỷ rất phong phú có nhiềuloại có chữ lƣợng lớn và có ý nghĩa kinh tế cao. Bên cạnh đó nó cũng tạo ramặt không tốt ảnh hƣởng đến môi trƣờng cảnh quan xung quanh do việc khaithác bừa bãi. + Tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn: Đồng Hỷ có các địa danh nhƣ Hang động núi đá thực vật thuộc xãQuang Sơn, Tân Long hay Chùa Hang … Ngoài ra còn có tài nguyên du lịchvề mặt nhân văn nhƣ đền Văn Hán, Hang rơi, di tích Thần xa…… Có tiềm năng rất lớn về quả bá về du lịch tạo hình ảnh tốt trong lòngDu khách trong và ngoài nƣớc. Tạo dựng một hình ảnh tốt đẹp  Đánh giá chung về diều kiện tự nhiên của huyện đến sự pháttriển kinh tế xã hội và tình hình sản xuất nông nghiệp.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 46 * Thuận lợi + Có vị trí thuận lợi giao thông đi lại thuận lợi giáp với thành phố Thái Nguyên là điều kiện phát triển một thị trƣờng rộng lớn tăng khả năng giao thƣơng buôn bán, đồng thời tăng khả năng tiếp cận thị trƣờng của các hộ nông dân. + Có điều kiện khí hậu thủy văn đa dạng đây là điều kiện cần thiết đểphát triển các mô hình nông lâm nghiệp kết hợp tạo điều kiện bền vững vềmặt môi trƣờng. Hay việc phát triển đa dạng các loại cây trồng vật nuôi phùhợp. + Điện tích dất đai khá rộng lớn đây là điều kiện kiên quyết để phát triển mở rộng nền nông lâm nghiệp do vậy cần khai thác hợp lý nguồn tài nguyên này. + Trên địa bàn huyện có nhiều tài nguyên thiên nhiên về khoáng sản, sinh thái, rừng rất thuận lợi cho việc phát triển các khu công nghiệp khai thác tuy nhiên cần có quy hoạch cụ thể có hiệu quả chánh lãng phí. * Khó khăn + Dịa hình phức tạp và có độ dốc tƣơng đối lớn lên rất rễ bị xói mòn,rửa chôi thoái hóa đất…do vậy cần chú ý trồng xen các loại cây để có thể tăngsức sản xuất của đất đai + Do nằm trong vành đai khí hậu nhiệt đới gió mùa lên rất thuận lợi cho sâu bệnh, dịch bệnh phát triển, + Giao thông không thuận tiện ở các vùng xa xôi vùng cao lên ở những nơi này rất khó cho ngƣời dân tiếp cận thị trƣờng.2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội Kinh tế của huyện Đồng Hỷ đã không ngừng phát triển với tốc dộ tăngtrƣởng kinh tế cao (> 9% / năm). Riêng năm 2007, tốc độ tăng trƣởng kinh tếSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 47 đạt 13,5% GDP (theo giá hiện hành) đạt 960 tỷ đồng, GDP bình quân đầu ngƣời đạt 7.650 nghìn đồng/ngƣời. Bảng 2.2 Giá trị sản xuất các ngành kinh tế của huyện Đồng Hỷ (Đơn vị tính: Tỷ đồng) Năm 2005 Năm 2006 Năm 2007 Chỉ tiêu Giá cố Giá cố Giá cố Giá hiện Giá hiện Giá hiện định định định hành hành hành (1994) (1994) (1994)Tổng giá trị sản xuất 820 1.231,5 941 1.472,7 1.106 1.813,8I.Ngành nông, lâm, ngƣ, 214 292 224 311,2 237 336,5nghiệp1.Nông nghiệp 182,2 242 190 257,5 200,5 277,91.1.Trồng trọt 137,2 164 143 175 151 1901.2.Chăn nuôi 45 78 47 82,5 49,5 87,92.Lâm nghiệp 24,7 41 26,5 44,3 28,7 48,5II.Ngành công nghiệp 347 538 429 695 540 9181.Công nghiệp, tiểu thủ 293 454 359 565 410 697công nghiệp2.Xây dựng 54 84 70 130 130 221III.Thƣơng mại, dịch vụ 259 401,5 288 466,5 329 559,3Tổng giá trị gia tăng 468 677 529 804 602 960Giá trị gia tăng bình - 5.498 - 6.465 - 7.650quân đầu ngƣời (1000Đ)Cơ cấu tổng giá trị tăng - 100 - 100 - 100theo ngành (%)Tốc độ tăng trƣởng (%) 10,9 - 13 - 13,5 - Nguồn số liệu: PhòngTthống kê huyện Đồng Hỷ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 48 Năm 2007 là năm thứ hai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ HuyệnĐồng Hỷ lần thứ XXII và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2006 –2010. Bằng sự đoàn kết, nhất trí của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân các dântộc huyện Đồng Hỷ, sự chỉ đạo triển khai biện pháp đồng bộ, tích cực năm2007 huyện đã đạt đƣợc những thành tựu phát triển kinh tế nhƣ sau: Năm2007 tốc độ tăng trƣởng kinh tế là 13,5% tăng so với năm 2005 là 2,6%.Trong đó , tổng giá trị sản xuất của ngành nông, lâm, ngƣ nghiệp chiếm mộttỷ lệ thấp trong tổng giá trị sản xuất của huyện, năm 2005 là 292 tỷ đồng, năm2006 tăng lên là 311,2 tỷ đồng và đến năm 2007 tăng là 336,5 tỷ đồng. Tổnggiá trị sản xuất của ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng là 347tỷ đồng (năm 2005) và đến năm 2007 tăng lên là 697 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ caonhất trong tổng giá trị sản xuất của toàn huyện. Bên cạnh đó nhờ có vị tríthuận lợi về giao thông (cả về đƣờng bộ lẫn đƣờng thủy) ngành thƣơng mại,dịch vụ trên địa bàn huyện cũng tăng nhanh, trong những năm gần đây cónhiều chuyển biến tích cực, giá trị sản xuất của ngành thƣơng mại, dịch vụtăng chiếm một tỷ lệ quan trọng, góp phần thúc đẩy nền kinh tế, năm 2007tổng giá trị sản xuất của ngành thƣơng mại, dịch vụ là 559,3 tỷ đồng chiếm41,2% tổng giá trị sản xuất. Hệ thống chợ nông thôn đƣợc quan tâm và cải tạo nâng cấp và xây mới,cơ sở giao lƣu buôn bán mở rộng, sản xuất hàng hóa phát triển. Bên cạnh đócác ngành dịch vụ nhƣ: ăn uống công cộng, kinh tế văn phòng phẩm, cơ khí. .. phát triển đa dạng, hàng hóa phụ cũng theo chính sách đƣợc quan tâm nhƣmặt hàng thiết yếu, mặt hàng trợ giá, trợ cƣớc nhƣ: muối iốt, phân hóa học,thuốc trừ sâu, giống cây lƣơng thực…để phục vụ cho nhu cầu sản xuất. - Văn hóa thông tin - thể dục thể thao Tiếp tục thực hiện cuộc vận động “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sốngvăn hóa” đã thu đƣợc kết quả đáng khích lệ, đến cuối năm 2007 có 19.310 hộSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 49đạt gia đình văn hóa, 124 khu dân cƣ đạt khu dân cƣ tiên tiến, 55 làng đƣợccông nhận là làng văn hóa, 132 cơ quan đạt cơ quan văn hóa, toàn huyện có158 nhà văn hóa. Toàn huyện có 285 cụm loa truyền thanh đã góp phần phổbiến, tuyên truyền các chính sách của Đảng, Nhà nƣớc cũng nhƣ của các cấpủy Đảng và chính quyền địa phƣơng đến nhân dân. + Văn hóa - giáo dục và đào tạo : Đến năm 2007, toàn huyện có 47 trƣờng phổ thông, trong đó có 2trƣờng phổ thông trung học, 20 trƣờng trung học cơ sở và tiểu học, với tổngsố giáo viên phổ thông là 1.230 giáo viên, tỷ lệ học sinh trong độ tuổi đếntrƣờng đạt 97%. Trong giai đoạn 2005 - 2007, thực hiện chủ trƣơng kiên cốhóa trƣờng học, toàn huyện có 20/20 xã, thị trấn có trƣờng học cao tầng, đƣa89 phòng học kiên cố vào sử dụng. Hoạt động giáo dục của huyện có nhiềuchuyển biến tích cực, duy trì củng cố tốt thành quả phổ cập giáo dục tiểu họcvà phổ cập trung học cơ sở trong toàn huyện, riêng năm 2007, đƣợc côngnhận thêm 4 trƣờng đạt chuẩn Quốc Gia.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 50 Bảng 2.3 Số trƣờng, lớp, giáo viên và học sinh phổ thông ở huyện Đồng Hỷ So sánh Chỉ tiêu 2005 2006 2007 05/06 06/07 Bình (%) (%) quân(%)1.Số trƣờng 47 47 49 100 104,26 102,12 - Tiểu học 25 25 27 100 108 103,92 - Trung học cơ sở 20 20 20 100 100 100 - THCS và PTTH 1 1 1 100 100 100 - Phổ thông trung học 2 2 2 100 100 1002.Số phòng học 645 727 689 112,71 94,77 103,35 - Tiểu học 395 423 421 107,09 99,53 103,24 - Trung học cơ sở 202 260 213 128,71 81,92 102,68 -Phổ thông trung học 48 44 36 91,67 81,82 86,613.Số lớp học 779 753 736 96,66 97,74 97,20 -Tiểu học 446 433 426 97,09 98,38 97,73 -Trung học cơ sở 268 258 241 96,27 93,41 94,83 -Phổ thông trung học 65 62 69 95,38 111,29 103,034.Số giáo viên 1.232 1.336 1.230 108,44 92,07 99,92 -Tiểu học 601 622 574 103,49 92,28 97,72 - Trung học cơ sở 510 588 507 115,29 86,22 99,70 -Phổ thông trung học 121 126 149 104,13 118,25 110,975.Số học sinh 23.524 22.036 21.221 93,67 96.30 94,98 -Tiểu học 10.334 9.654 9.320 93,42 96,54 94,97 -Trung học cơ sở 10.006 8.989 8.556 89,84 95,18 92,47 - Phổ thông trung học 3.184 3.393 3.345 106,56 98,59 102,49Nguồn số liệu: Phòng Thống Kê huyện Đồng HỷSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 51 + Y tế và Bảo vệ sức khỏe: Đến năm 2007, toàn huyện có 1 bệnh viện, 1 phòng khám đa khoa khuvực và 20 trạm y tế, với 185 giƣờng bệnh đạt tỷ lệ 16 giƣờng bệnh / vạn dânvà 60 bác sĩ tỷ lệ 4 bác sĩ / vạn dân. Bảng 2.4 Số cơ sở y tế, giƣờng bệnh và cán bộ y tế trên địa bàn huyện Chỉ tiêu Năm 2005 Năm 2006 Năm 2007I. Số cơ sở y tế 22 22 22 -Bệnh viện 1 1 1 -Phòng khám đa khoa KV 1 1 1 -Trạm y tế xã phƣờng 20 20 20II. Số giƣờng bệnh 185 185 185 -Bệnh viện 90 95 95- Phòng khám đa khoa KV 5 5 5-Trạm y tế xã phƣờng 90 85 85III. Cán bộ ngành y, dƣợc 171 181 1851. Ngành Y 165 177 180 - Bác sĩ và trên đại học 55 54 60 - Y sĨ, kỹ thuật viên 69 68 66 -Y tá, Điều dƣỡng viên 47 59 542. Ngành dƣợc 6 4 5 - Dƣợc sĩ cao cấp 1 1 1 - Dƣợc sĩ trung cấp 2 2 3 -Dƣợc tá 3 1 1Nguồn: Phòng thống kê huyện Đồng Hỷ2.2. THỰC TRẠNG VIỆC LÀM CỦA LAO ĐỘNG NÔNG THÔNHUYỆN ĐỒNG HỶ2.2.1. Quy mô lao động Đồng Hỷ là huyện có tốc độ tăng dân số tƣơng đối thấp so với toànhuyện (1,2% năm 2007). Tuy diện tích tƣơng đối nhỏ nhƣng mật độ dân sốcủa huyện lại thƣa: 273 ngƣời /km2 .Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 52 Lực lƣợng lao động ở Đồng Hỷ có cơ cấu trẻ. Năm 2007, nhóm lựclƣợng lao động trẻ (từ 15-34 tuổi) có 40.946,69 ngƣời, chiếm 59,24% so vớitổng số; nhóm lực lƣợng lao động trung niên có 16.692 ngƣời, chiếm 34,47%và nhóm lực lƣợng lao động cao tuổi có 32.870 ngƣời, chiếm 6,29%. Nhómlực lƣợng lao động trẻ chiếm tỷ lệ cao nhất 59,24%. Đây là thế mạnh củanguồn lao động Đồng Hỷ Bảng 2.5 Cơ cấu tuổi của lực lƣợng lao động năm 2007 Tuổi Số lƣợng(Ngƣời) Tỷ lệ (%) 15-24 23.175,94 33,53 25-34 17.770,75 25,71 35-44 16.692,48 24,15 45-54 7.133,18 10,32 55-59 2.661,12 3,85 , 60 1.686,53 2,44 Tổng số: 69.120 100,00 Nguồn: Phòng thống kê huyện Đồng Hỷ Năm 2007, dân số bình quân của huyện là 125.829 ngƣời, trong đósố ngƣời trong độ tuổi lao động là 69.120 ngƣời. Hàng năm dân số ĐồngHỷ tăng thêm khoảng 9.000 ngƣời. Ngoài ra, còn phải kể đến số ngƣờingoài tuổi lao động nhƣng thực tế vẫn có việc làm cũng tăng lên (trong đóngày càng có nhiều trẻ em) đã tạo thành một nguồn cung về lao động khádồi dào. Ngoài hai yếu tố tăng tự nhiên của dân số và sự tham gia của những ngƣờingoài tuổi lao động, nguồn lao động Đồng Hỷ còn đƣợc bổ sung bằng một sốnguồn có tính chất cơ học nhƣ: số bộ đội giải ngũ, số học sinh, sinh viên tốtnghiệp ra trƣờng, số ngƣời dôi dƣ do sắp xếp lại lao động trong các DNNN.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 53 Dân số Đồng Hỷ chủ yếu là ở nông thôn, chiếm 65% so với tổng dân số củahuyện. Năm 2007, lao động nông nghiệp chiếm tỷ trọng tƣơng đối cao 85,71%,trong khi đó lao động trong ngành công nghiệp lại chiếm tỷ lệ quá thấp 11%. Bảng 2.6 Tình hình dân cƣ huyện Đồng Hỷ năm 2007 Đơn vị: người Chia theo giới tính Xã, thị trấn Tổng số Nam NữTổng số 125.829 64.634 61.195 Thị trấn: 17.363 8.919 8.4441. Chùa Hang 10.045 5.160 4.8852. Sông Cầu 3.349 1.720 1.6293. Trại Cau 3.969 2.039 1.930 Xã: 108.466 55.715 52.7514. Văn Lăng 4.273 2.195 2.0785. Tân Long 5.545 2.848 2.6976. Hòa Bình 2.874 1.476 1.3987. Quang Sơn 2.871 1.475 1.3968. Minh Lập 6.867 3.527 3.3409. Văn Hán 9.616 4.939 4.67710. Khe Mo 7.195 3.696 3.49911. Cây Thị 3.178 1.632 1.54612. Hóa Trung 4.522 2.323 2.19913. Hóa Thƣợng 14.038 7.211 6.82714. Cao Ngạn 6.613 3.397 3.21615. Linh Sơn 9.537 4.899 4.63816. Hợp Tiến 5.830 2.995 2.83517. Tân Lợi 4.693 2.411 2.28218. Nam Hòa 9.614 4.938 4.67619.Đồng Bẩm 5.545 2.848 2.69720. Huống Thƣợng 5.655 2.905 2.750 Nguồn: Phòng thống kê huyện Đồng HỷSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 542.2.2. Chất lƣợng nguồn lao động Chất lƣợng nguồn lao động nhìn chung đã đƣợc cải thiện nhiều nhƣngcung về chất lƣợng không đáp ứng đƣợc cầu về cả hai mặt thể lực và trí lựcnguồn lao động. Đó là tình trạng thiếu hụt kỹ năng của ngƣời lao động. Laođộng có tay nghề cao, công nhân kỹ thuật thiếu do đầu tƣ cho giáo dục chƣađủ, cơ cấu đào tạo chƣa hợp lý, thiếu cơ sở định hƣớng, không xuất phát từnhu cầu thị trƣờng lao động của huyện. Về mặt thể lực Tầm vóc và thể lực của ngƣời Việt Nam nói chung của ngƣời dân ĐồngHỷ nói riêng trong thập kỷ 90 đã có sự tăng trƣởng rõ rệt về chiều cao và cânnặng nhƣng vẫn thua kém nhiều nƣớc trong khu vực. Một so sánh cho thấy:chiều cao và cân nặng của trẻ em 15 tuổi - tuổi bắt đầu bƣớc vào độ tuổi laođộng, của Việt Nam là 147 cm, 34,3 kg; trong khi đó của Thái Lan là 149 cm,40,5 kg; của ấn Độ là 155 cm, 49 kg; Nhật Bản là 164 cm, 53 kg. Ngoài ra, tình trạng vệ sinh thực phẩm hiện nay rất đáng lo ngại, việcsử dụng các loại hóa chất bừa bãi không đúng quy định về an toàn thực phẩmđang hàng ngày ảnh hƣởng đến sức khỏe của nhân dân. Một loạt các chỉ số cóliên quan đến y tế, chăm sóc sức khỏe, vệ sinh môi trƣờng còn ở mức thấp,đặc biệt là ở nông thôn - nơi đông dân cƣ, trình độ dân trí thấp. Điều đó lýgiải phần nào sự hạn chế về mặt thể lực của ngƣời lao động Đồng Hỷ cũngnhƣ ngƣời lao động Việt Nam. Về mặt trí lực - Trình độ học vấn Trình độ văn hóa là cơ sở rất quan trọng để nâng cao năng lực và kỹnăng làm việc của ngƣời lao động. Số ngƣời biết đọc, biết viết tăng dần.Trong những năm qua, số ngƣời tốt nghiệp các cấp học phổ thông có xuhƣớng tăng dần qua từng năm: năm 2005 : 80,52%, năm 2006: 82,93% và nămSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 552007: 83,58%. Tỷ lệ lao động chƣa biết chữ và chƣa tốt nghiệp cấp I ngàycàng giảm xuống tƣơng xứng. Xu hƣớng trình độ học vấn của ngƣời lao độngngày càng cao cho thấy khả năng học nghề, đào tạo nghề và nâng cao taynghề của lực lƣợng lao động ở Đồng Hỷ vào loại khá. Đây là một tiền đề quantrọng của sự phát triển nguồn nhân lực của huyện. Tuy nhiên, chúng ta thấy tỷlệ ngƣời tốt nghiệp cấp II và cấp III trong lực lƣợng lao động của huyện cònthấp chỉ khoảng 50%. Với thực trạng trên, nếu không có những giải pháp tích cực và có hiệuquả để tăng nhanh số lƣợng và tỷ lệ lao động có trình độ học vấn tốt nghiệpcấp II và cấp III thì khó có thể thực hiện đƣợc các mục tiêu nâng cao chấtlƣợng nguồn lao động, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế cũng nhƣ giải quyếtviệc làm cho ngƣời lao động trong những năm tới. Bảng 2.7 Trình độ văn hóa của lao động huyện Đồng Hỷ Đơn vị: % Chỉ tiêu 2005 2006 2007Không biết chữ 4,46 3,80 3,10Chƣa tốt nghiệp cấp I 15,02 14,07 13,32Đã tốt nghiệp cấp I 24,26 25,09 24,71Đã tốt nghiệp cấp II 44,51 44,92 44,46Đã tốt nghiệp cấp III 11,75 12,12 14,41Tổng số: 100 100 100 Nguồn: UBND huyện Đồng Hỷ - Trình độ chuyên môn kỹ thuật Kết quả điều tra những năm gần đây cho thấy tình hình cụ thể nhƣ sau:Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 56 Bảng 2.8 Trình độ chuyên môn kỹ thuật Đơn vị: % Chỉ tiêu 2005 2006 2007Không có chuyên môn kỹ thuật 92,96 90,40 88,23Trình độ sơ cấp 0,85 1,06 1,06Công nhân kỹ thuật không bằng 1,03 2,21 2,99Công nhân kỹ thuật có bằng 1,13 1,78 2,40Trung học chuyên nghiệp 2,64 2,50 2,71Cao đẳng và đại học 1,38 2,04 2,60Trên đại học 0,01 0,01 0,01 Tổng số: 100 100 100 Nguồn: UBND huyện Đồng Hỷ Nhƣ vậy, số ngƣời chƣa đƣợc đào tạo nghề còn rất lớn chiếm 90% lựclƣợng lao động của huyện. Tỷ lệ lao động đã qua đào tạo chuyên môn kỹthuật chiếm tỷ lệ rất thấp: 11,77% (năm 2007) và qua các năm tỷ lệ lao độngđã qua đào tạo chuyển biến rất chậm, năm 2005 là 7,04%, năm 2006: 9,60%,năm 2007: 11,77%. Chất lƣợng lao động chuyên môn kỹ thuật của huyện còn nhiều bất cập.Lao động không đáp ứng đƣợc yêu cầu của công việc. Chƣa đƣợc đào tạo đủtrình độ quy định, năng lực thích ứng với việc làm trong nền kinh tế chuyểnđổi còn yếu. Tỷ lệ lao động chuyên môn kỹ thuật có trình độ cao thấp, cơ cấubậc đào tạo mất cân đối với nhu cầu sử dụng. Xét trong tổng số lao động chuyên môn kỹ thuật năm 2007của huyện,cơ cấu nhƣ sau: sơ cấp chiếm 1,06%, công nhân kỹ thuật (CNKT) khôngbằng: 2,99%, CNKT có bằng: 2,4%, trung học chuyên nghiệp (THCN):2,71%, cao đẳng và đại học (CĐ-ĐH): 2,6%, trên đại học: 0,01%. Nhƣ vậy,Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 57số lao động có chuyên môn kỹ thuật trình độ sơ cấp và không bằng cấp còn4,05% trong tổng số lao động chuyên môn kỹ thuật. Tính gộp cả sơ cấp, CNKT không bằng và có bằng là một bậc để sosánh với bậc THCN và bậc CĐ-ĐH (kể cả sau đại học), cơ cấu đào tạoCNKT/THCN/CĐ-ĐH là 2,4/1/1; nghĩa là ứng với 1 lao động có trình độ ĐH-CĐ thì có 1 lao động trình độ THCN và 2,4 lao động trình độ sơ cấp, CNKT.So với các nƣớc có mức GDP bình quân đầu ngƣời từ 200 - 300 USD là 7/2/1thì thấy cơ cấu lao động chuyên môn kỹ thuật của huyện hiện nay là bất hợplý. Sự bất hợp lý này có nguyên nhân bắt nguồn từ sự bất hợp lý trong cơ cấuđào tạo của huyện trong thời gian qua. Ngoài ra, nguyên nhân khách quan của tình trạng này là do 90,60% dâncƣ và 85,71% lực lƣợng lao động ở huyện đang làm việc trên địa bàn nôngthôn, nơi mà công việc lao động sản xuất chƣa đặt ra yêu cầu bức xúc về đàotạo nghề; chỉ có 8,05% ngƣời lao động ở nông thôn đã trải qua đào tạo nghềnghiệp, trong khi đó con số này ở thành thị là 33,70%. Cùng với việc pháttriển việc làm mới phi nông nghiệp ở nông thôn, việc đào tạo nghề cho ngƣờilao động trên địa bàn nông thôn đã trở thành vấn đề rất quan trọng cho sự pháttriển của khu vực rộng lớn này ở huyện Đồng Hỷ. Trong khu vực công nghiệp và dịch vụ, tỷ lệ công nhân kỹ thuật cònthấp, chỉ có dƣới 5% so với toàn bộ lực lƣợng lao động của huyện. Điều đánglƣu ý là trong đó hơn một nửa công nhân kỹ thuật tuy đã đƣợc đào tạo nhƣngkhông có bằng. Rõ ràng, đào tạo nghề đang là vấn đề bức xúc đối với lựclƣợng lao động không chỉ ở nông thôn mà ở cả thành thị.2.2.3. Thực trạng công tác đào tạo nghề Hiện nay, khoảng 80% lao động của huyện và đại bộ phận lao độngnông thôn chƣa có trình độ chuyên môn kỹ thuật nhƣ mong đợi. Để đáp ứngyêu cầu phát triển các ngành nghề mới, nâng cao hiệu quả của các ngành nghềSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 58đang có, thay đổi cơ cấu lao động và tính chất lao động, cần đẩy mạnh côngtác đào tạo, bồi dƣỡng nâng cao trình độ chuyên môn, văn hóa, khoa học kỹthuật, quản lý cho ngƣời lao động. Ngƣời lao động cần phải đƣợc đào tạo mớivà tập thêm các kiến thức mới để chuyển sang phát triển ngành nghề mới,nâng cao năng suất lao động trong ngành nghề đang làm việc. Việc này cần phảitiến hành cho tất cả lao động, trƣớc mắt là lao động trẻ, lao động ở nông thôn,đồng thời sử dụng tốt lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao. Qua khảo sát thực trạng một số doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Đồng Hỷcho thấy trình độ chuyên môn kỹ thuật của ngƣời lao động còn thấp, số côngnhân lao động chỉ đƣợc kèm cặp trong thời gian ngắn chủ yếu theo phƣơngpháp truyền nghề trực tiếp hoặc truyền nghề trong phạm vi gia đình, dòng họ. Kết quả điều tra chọn mẫu năm 2007 của huyện cho thấy, trong số 150hộ đƣợc điều tra trong huyện chỉ có 21 ngƣời đƣợc đào tạo chuyên nghiệp,dạy nghề, trong đó có tới 8 ngƣời đang học đại học, cao đẳng; số ngƣời họcnghề là 11 ngƣời, không có ngƣời nào học sơ cấp và công nhân kỹ thuật. Qua đó ta thấy, số công nhân kỹ thuật đƣợc đào tạo cơ bản chiếm tỷ lệrất nhỏ trong tổng số ngƣời đƣợc đào tạo và gần nhƣ không đáng kể so vớitổng số ngƣời tham gia hoạt động kinh tế. Không những thế nó còn mất cânđối cả về tỷ lệ đào tạo và loại hình đào tạo ngay trong các trƣờng, các cơ sởđào tạo trên địa bàn huyện. Chƣa có mối quan hệ giữa các trƣờng đào tạonghề với các doanh nghiệp. Số công nhân trong các doanh nghiệp chỉ đƣợcđào tạo trực tiếp, không đƣợc trạng bị lý thuyết nên học tới đâu biết tới đó.Ngƣợc lại, số học sinh trong các trƣờng dạy nghề chỉ nắm đƣợc lý thuyết,không đƣợc thực hành trên công việc cụ thể. Đội ngũ cán bộ, giáo viên trongcác trƣờng dạy nghề vừa giảm về số lƣợng, vừa tụt hậu về trình độ khoa học -công nghệ. Số lao động sau khi đƣợc đào tạo không đáp ứng đƣợc yêu cầucủa các doanh nghiệp nên rất khó tìm việc làm. Bên cạnh đó nhà trƣờng chỉSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 59đào tạo những ngành nghề nhất định, một số ngành kỹ thuật doanh nghiệp cầnthì nhà trƣờng lại chƣa có chƣơng trình đào tạo. Địa phƣơng chƣa thƣờng xuyên mở các lớp bồi dƣỡng về trình độ vănhóa, chuyên môn nghiệp vụ và trình độ quản lý cho các chủ doanh nghiệp nênhọ thiếu thông tin, bỡ ngỡ trƣớc sự biến động của thị trƣờng, nhất là thịtrƣờng nƣớc ngoài. Sự thăng trầm của doanh nghiệp phụ thuộc rất lớn vàotrình độ quản lý, sự năng động của các chủ doanh nghiệp. Đào tạo đội ngũ cánbộ quản lý trong các doanh nghiệp là vấn đề bức xúc cần quan tâm giải quyết.2.2.4. Thực trạng sử dụng nguồn lao động2.2.4.1. Theo ngành kinh tế - Ngành nông nghiệp Trong những năm qua, sản xuất nông nghiệp Đồng Hỷ đã dần đi vào ổnđịnh và phát triển với nhịp độ ngày càng nhanh. Sản xuất nông nghiệp ở nhiềuđịa phƣơng trong huyện đã bắt đầu chuyển sang hƣớng sản xuất hàng hóa, môhình kinh tế VAC, kinh tế trang trại phát triển hầu hết ở các địa phƣơng. Xuấthiện nhiều gia đình có quy mô chăn nuôi lớn: hàng ngàn con gà, hàng chụccon lợn theo phƣơng pháp công nghiệp mang lại thu nhập cao. Chăn nuôi cátheo phƣơng pháp thâm canh với các giống có năng suất cao, chất lƣợng tốtvà chăn nuôi các con đặc sản đã dần dần thay thế thả cá theo kiểu quảng canh.Cơ cấu ngành nông nghiệp chuyển dịch theo hƣớng tỷ trọng chăn nuôi và dịchvụ nông nghiệp ngày càng tăng, tỷ trọng ngành trồng trọt giảm tƣơng ứng. - Ngành công nghiệp Ngành nghề công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn huyện pháttriển dƣới nhiều hình thức đa dạng. Đến cuối năm 2007 toàn huyện có 29HTX, 32 doanh nghiệp tƣ nhân và 21 doanh nghiệp hỗn hợp. Ngành côngnghiệp và xây dựng tạo ra đƣợc 356,2 tỷ đồng, sử dụng một lƣợng lao động là2.596 ngƣời.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 60 - Ngành dịch vụ Ngành dịch vụ tạo ra đƣợc 183.000 triệu đồng, thu hút số lao độngtham gia là 5.199 ngƣời. Hoạt động dịch vụ ở nông thôn trong những năm gần đây có bƣớc pháttriển mới, nhiều loại hình kinh doanh, dịch vụ nhƣ: cung ứng hàng tiêu dùng,vật tƣ, thu gom nông sản, sửa chữa công cụ, đồ dùng phục vụ sinh hoạt, xuất hiệnphổ biến trong từng thôn xóm. Từ đó đã và đang hình thành các tụ điểm kinh tế,các thị tứ, thị trấn ở nông thôn góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh tế của huyện. Nhƣ vậy, cơ cấu kinh tế Đồng Hỷ đang từng bƣớc thay đổi, sản xuấthàng hóa ngày càng phát triển, cơ cấu chuyển dịch theo hƣớng tăng tỷ trọngcông nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng nông nghiệp. Bảng 2.9 Cơ cấu làm việc theo nhóm ngành Đơn vị: (%) Chỉ tiêu 2005 2006 20071. Nông nghiệp 81,00 76,05 73,602. Công nghiệp và XD 10,00 11,61 14,003. Dịch vụ 9,00 12,34 12,40 Nguồn: UBND huyện Đồng Hỷ Thông qua các chỉ tiêu trên cho thấy, cơ cấu lao động và cơ cấu việclàm đã có chuyển biến tích cực theo hƣớng tăng tỷ trọng lao động đƣợc đàotạo, đa dạng hóa ngành nghề. Tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm dần từ81% năm 2005 xuống 73,6% năm 2007, trong khi đó tỷ trọng công nghiệp,xây dựng và dịch vụ tăng lên rõ rệt.2.2.4.2. Theo thành phần kinh tế Tính đến nay trên lãnh thổ Đồng Hỷ đã hình thành một số khu, cụm vàcơ sở sản xuất công nghiệp và xây dựng.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 61 Những cơ sở này thuộc các ngành: công nghiệp cơ khí, kỹ thuật điện; vậtliệu xây dựng, chế biến gỗ, giấy, lâm sản; chế biến lƣơng thực thực phẩm. Trong 5 năm qua (2003 - 2007), các ngành công nghiệp này đã cónhiều đóng góp đƣa Đồng Hỷ phát triển nhanh hơn. Giá trị sản xuất toànngành công nghiệp tăng với tốc độ bình quân 34,3%/năm. Đối với thành phần kinh tế Nhà nước: quy mô nhỏ, trong những năm2005 - 2007 lực lƣợng lao động làm việc trong khu vực này thấp chỉ chiếmkhoảng 5%. Đối với thành phần kinh tế ngoài Nhà nước: kinh tế hộ gia đình vàngoài quốc doanh giữ vai trò chủ yếu trong tạo việc làm mới (chiếm 95% chỗlàm việc mới đƣợc tạo ra hàng năm). Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tuy vốnđầu tƣ cho công nghệ còn ít, đầu tƣ cho 1 chỗ làm việc còn thấp, nhƣng đangthể hiện một tiềm năng và ƣu thế trong tạo việc làm. Năm 2007, có 156 cơ sở sản xuất công nghiệp, thu hút 42.630 lao động;trong đó, có 1 DNNN thu hút 5.440 lao động, 7 HTX thu hút 2.431 lao động,42 công ty TNHH và doanh nghiệp tƣ nhân thu hút 1.690 lao động, 10.309 hộcá thể thu hút 32.620 lao động. Bảng 2.10 Việc làm chia theo thành phần kinh tế Đơn vị: người Chỉ tiêu 2005 2006 2007Tổng lao động xã hội 67.926 68.605 69.120Trong đó:- Nhà nƣớc 3.396 3.430 3.456- Ngoài Nhà nƣớc 64.530 65.175 65.664 Nguồn: UBND huyện Đồng HỷSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 622.2.4.3. Theo khu vực - Khu vực thành thị Đồng Hỷ là một huyện nông nghiệp, phần lớn dân cƣ sống ở nông thôn.Số ngƣời sống ở thành thị chỉ có 17.344 ngƣời, chiếm 13,8. Ngoài lực lƣợnglao động tại chỗ, hàng năm có một lực lƣợng lao động đáng kể từ các vùngnông thôn vào các khu công nghiệp, các đô thị tìm kiếm việc làm, đặc biệt từkhi chuyển đổi sang chế chế thị trƣờng. Ngƣời lao động nông thôn vào khu đôthị tìm việc và làm việc với nhiều dạng khác nhau và có xu hƣớng tăng nhanh.Một số vào theo mùa vụ nông nhàn nông nghiệp, một số khác tìm việc và làmviệc thƣờng xuyên trong năm… Đó là lực lƣợng đáng kể bổ sung vào nguồnlao động của khu vực thành thị. Về trình độ học vấn nói chung của ngƣời dân ở thành thị là khá cao vàngày càng đƣợc nâng cao hơn. Về trình độ chuyên môn kỹ thuật: lực lƣợng lao động có chuyên mônkỹ thuật đƣợc tập trung chủ yếu ở khu vực thành thị chiếm 27,63% lực lƣợnglao động ở huyện. Tuy nguồn lao động có trình độ học vấn bình quân tƣơng đối khá,nhƣng tỷ lệ đào tạo chuyên môn kỹ thuật còn thấp, cơ cấu đào tạo chƣa hợp lývà cân đối. Do vậy, chỉ có thể phát triển và nâng cao chất lƣợng nguồn nhânlực mới tránh khỏi tụt hậu, mới có thể đáp ứng đƣợc yêu cầu đòi hỏi của thịtrƣờng lao động hiện nay. Vấn đề sử dụng nguồn lao động khu vực thành thị trong thời gian qua:Tỷ lệ lao động có việc làm thời kỳ 2005 - 2007của khu vực thành thị là 93%(trong độ tuổi lao động). Tỷ lệ lao động không có việc làm trong độ tuổi laođộng ở khu vực thành thị giảm từ 7% năm 2005 xuống 6% năm 2006. Tỷ lệthất nghiệp ở khu vực thành thị đã giảm liên tục từ 5,57% năm 2005 xuống5,28% năm 2006 và 4,33% năm 2007.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 63 Thực hiện cơ chế mới, Đảng và Nhà nƣớc ta đã có chủ trƣơng và chínhsách khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển, đa dạng hóa các hình thứcsản xuất nhằm phát huy tốt mọi nguồn lực vào quá trình phát triển kinh tế, tạothêm nhiều công ăn việc làm cho lao động xã hội. Để có thể sử dụng ngày càng đầy đủ và có hiệu quả nguồn nhân lực,giải quyết tốt công ăn việc làm cho ngƣời lao động ở khu vực thành thị cầnthực hiện tốt các biện pháp sau: + Huy động tối đa các nguồn vốn trong và ngoài nƣớc để đảm bảo duytrì việc làm cũ cũng nhƣ tạo thêm chỗ làm mới cho nguồn lao động củahuyện. + Nâng cao chất lƣợng nguồn lao động. + Xây dựng và thực hiện tốt chƣơng trình việc làm của khu đô thị. - Khu vực nông thôn Hiện nay, dân cƣ nông thôn Đồng Hỷ có 108.329 ngƣời chiếm 86,2%dân số cả huyện, lao động nông thôn có 44.928 ngƣời chiếm 65% lực lƣợnglao động huyện, trong đó lao động có chuyên môn kỹ thuật chỉ có 8,05%. Nhƣvậy, lao động nông thôn đại bộ phận là lao động phổ thông, không có trình độchuyên môn kỹ thuật. Đặc trƣng của tình hình lao động và việc làm ở khu vực nông thônĐồng Hỷ hiện nay biểu hiện ở một số đặc điểm sau: + Đội ngũ lao động nông nghiệp, nông thôn khá lớn, tăng nhanh, khảnăng thu hút lao động rất hạn chế nên lao động dƣ thừa lớn. + Hệ số sử dụng thời gian lao động thấp, năm 2005 là: 70,1%, năm2007: 74,7%. + Giá trị lao động và thu nhập thấp. Nhìn chung giá trị lao động bình quân hàng năm của lao động nôngthôn còn rất thấp, thu nhập của những ngƣời lao động nông thôn trở nên quáSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 64ít ỏi, phần lớn không có tích lũy. Đó là nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạngđói nghèo ở khu vực nông thôn hiện nay. + Vấn đề giải quyết việc làm đƣợc triển khai bƣớc đầu đã có chuyểnbiến, song chƣa cơ bản. Từ nhiều năm nay, vấn đề giải quyết việc làm cho ngƣời lao động ởhuyện đã đƣợc Đảng bộ và chính quyền huyện hết sức quan tâm và đƣợc tổchức thực hiện dƣới nhiều hình thức, bằng nhiều chính sách cụ thể nhƣ: hìnhthành và cho vay vốn tạo việc làm từ quỹ quốc gia và giải quyết việc làm;thực hiện các chƣơng trình mục tiêu (chƣơng trình 327, chƣơng trình 773,chƣơng trình định canh định cƣ); chƣơng trình chuyển dịch cơ cấu kinh tếnông nghiệp; chƣơng trình xóa đói giảm nghèo; mở các trung tâm đào tạo vàgiải quyết việc làm; hợp tác lao động quốc tế. Những cố gắng trên của Đảng bộ và nhân dân huyện Đồng Hỷ đã đemlại những kết quả đáng khích lệ, hơn một trăm ngàn ngƣời có thêm việc làmvà việc làm mới, ngƣời lao động có thu nhập ổn định, góp phần phát triểnkinh tế và cải thiện đời sống. Tuy nhiên, vấn đề việc làm vẫn đang là vấn đề bức xúc của huyệnĐồng Hỷ hiện nay. Về chất lƣợng nguồn lao động ở khu vực nông thôn: Lao động ở khuvực nông thôn đã qua đào tạo chỉ chiếm 8,05%, còn lại trên 90% chƣa quađào tạo. Lao động nông thôn qua đào tạo chiếm một tỷ lệ thấp, nhƣng lại phânbố không đều. Các khu vực càng xa khu đô thị thì lực lƣợng lao động khôngqua đào tạo chiếm tỷ lệ càng cao. Lao động nông thôn đƣợc đào tạo thấp nên năng suất lao động và thunhập của ngƣời lao động cũng rất thấp. Về phân bố và sử dụng nguồn lao động ở khu vực nông thôn: Trong nôngthôn, cơ cấu lao động xã hội có sự chuyển dịch theo hƣớng tăng tỷ trọng laoSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 65động công nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp; tuy nhiên ởmức độ còn chậm. Kết quả điều tra năm 2007 cho thấy, tỷ lệ lao động nôngnghiệp chiếm 65%, công nghiệp và xây dựng chiếm 14%, dịch vụ chiếm 12,4%. Tình hình việc làm và sử dụng quỹ thời gian lao động nông thôn tuy đãcó những tiến triển rõ rệt, song nhìn chung lao động ở nông thôn vẫn còn làsức ép đối với nền kinh tế của huyện. Hiện nay, ở khu vực nông thôn đangthiếu nghiêm trọng những lao động có chuyên môn kỹ thuật, có tay nghề;trong khi đó nguồn nhân lực lao động ở khu vực này lại dồi dào nhƣng phầnlớn lại chƣa qua đào tạo nên không thể đáp ứng đƣợc yêu cầu. Vì vậy, để giải quyết cơ bản vấn đề giải quyết việc làm cho ngƣời laođộng ở khu vực nông thôn cần phải: + Giải quyết tốt nhu cầu về vốn phục vụ cho công tác giải quyết việclàm ở khu vực nông thôn. + Đẩy mạnh đào tạo chuyên môn kỹ thuật nhằm tăng nhanh chất lƣợngcủa đội ngũ lao động nông thôn. + Phát triển công nghiệp và dịch vụ; khôi phục và phát triển các làngnghề truyền thống tạo thêm nhiều việc làm cho lao động ở khu vực nông thôn. + Đẩy mạnh xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng ở nông thôn. + Thực hiện tốt các dự án di dân, hạn chế tối đa tình trạng di dân tự donhằm phân bố hợp lý lao động và dân cƣ giữa các vùng. Đánh giá chung về giải quyết việc làm ở Đồng Hỷ: Những kết quả đạt được: Đảng bộ và nhân dân huyện Đồng Hỷ đã từng bƣớc đi lên và tự khẳngđịnh mình trong việc phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống của nhândân. Thắng lợi có ý nghĩa tổng quát nhất là kinh tế của huyện Đồng Hỷ pháttriển với tốc độ cao và khá bền vững. Tổng sản phẩm trong huyện tạo ra hàngnăm tăng liên tục, bình quân mỗi năm tăng 12,4%. Cơ cấu kinh tế đã và đangSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 66chuyển dịch theo hƣớng CNH, HĐH; từng bƣớc nâng cao hiệu quả trong sảnxuất và kinh doanh. Kinh tế phát triển liên tục trong những năm qua đã tạo điềukiện từng bƣớc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho mọi tầng lớp dâncƣ trong huyện; đồng thời, làm cho kinh tế 2 vùng thành thị và nông thôn xíchlại gần nhau theo hƣớng đô thị hóa. Qua 4 năm thực hiện nhiệm vụ giải quyết việc làm cho ngƣời lao độngở huyện Đồng Hỷ đã bƣớc đầu thu đƣợc một số kết quả nhƣ sau: 1. Nhận thức, quan niệm của ngƣời lao động về việc làm đã đƣợc thayđổi cơ bản. Ngƣời lao động tự chủ trong việc tự tạo việc làm cho mình và chongƣời khác trong các thành phần kinh tế. Ngƣời sử dụng lao động đƣợckhuyến khích đầu tƣ phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tạo mở việc làm.Mặt khác, chủ trƣơng tạo việc làm cho ngƣời lao động cũng đƣợc thay đổi. Nhànƣớc tập trung ban hành cơ chế, chính sách, xây dựng hành lang pháp luật, tạomôi trƣờng thuận lợi để mọi ngƣời tự tạo việc làm cho mình và cho xã hội. 2. Chƣơng trình giải quyết việc làm đƣợc triển khai thực hiện có kếtquả với sự quan tâm của các ngành, các cấp, sự hƣởng ứng tích cực của các tổchức, đoàn thể và mọi tầng lớp dân cƣ. Kết quả là giảm tỷ lệ thất nghiệp từ5,57% (năm 2005) xuống còn 4,33% (năm 2007). 3. Đã phát triển và đa dạng hóa các hình thức kinh doanh tạo nhiều việclàm mới cho lao động của huyện: kinh tế hộ gia đình, doanh nghiệp vừa vànhỏ, khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống… 4. Các Trung tâm dịch vụ việc làm trên địa bàn huyện đã thực hiện tốtviệc giới thiệu việc làm cho các thành phần kinh tế; tổ chức đào tạo nghề chongƣời lao động, giúp họ tự tạo việc làm và tìm kiếm việc làm. 5. Công tác giải quyết việc làm đã gắn với việc chuyển dịch cơ cấukinh tế và cơ cấu lao động. Cơ cấu lao động và cơ cấu việc làm đã có chuyểnSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 67biến theo chiều hƣớng tích cực. Tỷ trọng trong nông nghiệp giảm dần, tỷtrọng trong công nghiệp, xây dựng và dịch vụ có chiều hƣớng tăng lên rõ rệt. 6. Các hình thức đào tạo nghề đã đƣợc đổi mới và chất lƣợng nguồn laođộng đã dần đƣợc nâng cao hơn. 7. Công tác đầu tƣ vốn tín dụng cho ngƣời nghèo, giúp các hộ nghèo ổnđịnh và cải thiện đời sống, giải quyết thêm việc làm và việc làm mới chongƣời lao động. Tóm lại, trong 4 năm qua, thực hiện đƣờng lối đổi mới đúng đắn củaĐảng, cơ chế chính sách phù hợp của Nhà nƣớc, huyện Đồng Hỷ đã tạo ra đƣợcsự chuyển biến cơ bản về nhận thức, phƣơng thức tạo mở việc làm; đã huy độngđƣợc mọi nguồn lực cho đầu tƣ phát triển và tạo việc làm. Chƣơng trình giảiquyết việc làm đã đƣợc triển khai thực hiện có kết quả với sự quan tâm của cácngành, các cấp, các tổ chức đoàn thể, nhờ vậy đã giảm đƣợc thất nghiệp, tăng việclàm và bƣớc đầu chuyển đổi cơ cấu và chất lƣợng lao động theo hƣớng tích cực. Những hạn chế và tồn tại: - Tỷ lệ thất nghiệp ở thành thị còn cao 4,33% (năm 2007). Tình trạngthất nghiệp ở khu vực nông thôn tuy không lớn, nhƣng tình trạng dƣ thừa laođộng lại khá cao, hệ số sử dụng thời gian lao động ở nông thôn mới chỉ có74,7% (năm 2007). - Cơ cấu lao động của huyện mất cân đối, thiếu lao động kỹ thuật, laođộng đã qua đào tạo. Vì vậy, gây nên tình trạng vừa thừa lại vừa thiếu laođộng. Số ngƣời không có việc làm ở Đồng Hỷ hầu hết là lao động phổ thông,không có trình độ chuyên môn kỹ thuật, do đó chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầuphát triển kinh tế hiện nay của huyện. - Các trƣờng dạy nghề chƣa thực sự đƣợc đầu tƣ đúng mức về chƣơngtrình, mục tiêu đào tạo, cũng nhƣ cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy nghề. Dovậy, chất lƣợng đào tạo còn thấp, chƣa đáp ứng đƣợc thị trƣờng lao động.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 68Công tác đào tạo, dạy nghề chƣa thật sự gắn với nhu cầu do thiếu thông tin thịtrƣờng lao động, Trung tâm chƣa dạy những cái mà thị trƣờng cần, cho nênthừa cả những lao động ngay sau khi đã đƣợc đào tạo. - Các trung tâm dịch vụ và giới thiệu việc làm chƣa phát triển. Các hìnhthức tƣ vấn và giới thiệu việc làm chƣa đƣợc mở rộng. Trình độ chuyên mônnghiệp vụ của đội ngũ cán bộ, nhân viên các trung tâm chƣa đáp ứng đƣợcyêu cầu ngày càng cao và đa dạng của thị trƣờng lao động. - Còn thiếu những chính sách đủ mạnh để khuyến khích đầu tƣ, huyđộng mọi nguồn lực, phát triển các thị trƣờng (nhất là thị trƣờng lao động) đểtăng trƣởng kinh tế và tạo mở việc làm. Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại: Thứ nhất, mâu thuẫn giữa cung và cầu lao động. + Cung lao động không phù hợp với cầu lao động về số lƣợng. Nguồn cung về số lƣợng lao động của huyện hiện nay là khá lớn và cóxu hƣớng tiếp tục tăng trong nhiều năm tới. Trong khi đó khả năng giải quyếtviệc làm còn hạn hẹp, có xu hƣớng tăng chậm hơn. Quy mô và tốc độ tăngtrƣởng không tƣơng xứng với nhau, làm cho quan hệ cung - cầu về lao độngngày càng mất cân đối nghiêm trọng. + Cung lao động không phù hợp với cầu lao động về chất lƣợng và cơ cấu. Trong khi nguồn cung về lao động của huyện hiện nay chủ yếu là laođộng không có chuyên môn kỹ thuật (chiếm 90% lực lƣợng lao động), thì cầuvề lao động lại đang đòi hỏi lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật là chủyếu. Do đó, dẫn đến một thực tế hiện nay là trong khi hàng chục nghìn ngƣờikhông có chuyên môn kỹ thuật không tìm đƣợc việc làm, thì ở một số ngànhnghề và nhiều cơ sở sản xuất kinh doanh đang thiếu lao động kỹ thuật chuyênmôn có nghề nghiệp và trình độ phù hợp với yêu cầu của sản xuất kinh doanh.Những hạn chế về chất lƣợng lao động dẫn đến hậu quả trực tiếp là vừa thừaSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 69lại vừa thiếu lao động, làm cho tỷ lệ thất nghiệp tăng lên, và nó là lực cảnquan trọng đối với sự tăng trƣởng kinh tế và phát triển xã hội của huyện. Về cơ cấu đào tạo và cơ cấu phân bố nguồn lao động cũng nhiều bấthợp lý. Nền kinh tế ở nƣớc ta nói chung và ở Đồng Hỷ nói riêng đang thiếutrầm trọng những công nhân lành nghề và lao động kỹ thuật, thừa tƣơng đốisinh viên đại học, cao đẳng. Nguyên nhân của sự thiếu hụt này là do cơ cấuđào tạo không hợp lý, dẫn đến tình trạng "thừa thầy, thiếu thợ". Mặt khác,chúng ta chƣa có chính sách khuyến khích dạy nghề và học nghề đối với laođộng; chƣa có sự đầu tƣ thỏa đáng cho đào tạo lao động, chậm định hƣớng đổimới lĩnh vực dạy nghề phù hợp với thị trƣờng lao động. Lao động đƣợc đào tạo phân bố theo khu vực mất cân đối nghiêmtrọng. Lực lƣợng lao động kỹ thuật dồn tụ vào thành phố, các khu côngnghiệp tập trung, còn ở khu vực nông thôn thì lại thiếu nghiêm trọng. Thứ hai, sự thay đổi cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu thành phần kinh tế. Trong thời kỳ CNH, HĐH, cơ cấu ngành kinh tế ở nƣớc ta vận độngtheo xu hƣớng chuyển từ cơ cấu kinh tế hai khu vực: nông nghiệp và côngnghiệp sang cơ cấu kinh tế ba khu vực: nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ.Tỷ trọng khu vực nông nghiệp trong GDP có xu hƣớng giảm dần và tăng tỷtrọng khu vực công nghiệp và dịch vụ, đặc biệt là khu vực dịch vụ. Khi cơ cấungành kinh tế thay đổi thì cơ cấu lao động cũng phải thay đổi theo cho phùhợp. Nhƣng, một thực tế đang diễn ra ở Đồng Hỷ cũng nhƣ cả tỉnh là cơ cấulao động không phù hợp với cơ cấu kinh tế đang chuyển đổi nên gây ra hiệntƣợng thiếu việc làm ở nông thôn và thất nghiệp ở thành thị. Trong quá trình đổi mới kinh tế, nền kinh tế nƣớc ta chuyển từ cơ cấukinh tế hai thành phần sang cơ cấu kinh tế nhiều thành phần. Do đó, tất yếu sẽdẫn đến phân bố lại lao động giữa các thành phần kinh tế. Trong quá trìnhcủng cố, sắp xếp lại kinh tế quốc dân và kinh tế tập thể, lao động dôi dƣ làSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 70khá lớn; trong khi đó, khả năng thu hút lao động vào các thành phần kinh tế tƣnhân và kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài còn nhiều hạn chế do chất lƣợng laođộng thấp. Mặt khác, lao động dôi dƣ chƣa thể hòa nhập ngay đƣợc với thịtrƣờng lao động mà cần phải có thời gian đào tạo và đào tạo lại mới đáp ứngđực yêu cầu của công việc mới. Thứ ba, hiệu quả hoạt động của hệ thống Trung tâm dịch vụ việc làmcòn thấp. Tìm việc làm thông qua hệ thống Trung tâm dịch vụ việc làm là hìnhthức phổ biến hiện nay. Ngƣời lao động hy vọng sẽ tìm đƣợc việc làm bằngcách nộp hồ sơ xin việc vào nhiều Trung tâm khác nhau. Và nhƣ vậy, họ cũngphải chi một khoản lệ phí tìm việc khá lớn mà hiệu quả lại không cao. Mặtkhác, do trình độ chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ nhân viên các Trung tâmdịch vụ còn thấp nên chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu cung cấp các dịch vụ việclàm cho ngƣời sử dụng lao động theo hợp đồng nhƣ: cung cấp nhân lực, giúptuyển lao động, tƣ vấn pháp luật về lao động, trao đổi thông tin về thị trƣờnglao động, các dịch vụ khác về lao động, việc làm… Công tác quản lý nhà nƣớc đối với các trung tâm còn lỏng lẻo, vì trƣớcđây các trung tâm dịch vụ việc làm thuộc nhiều cơ quan khác nhau. Các trungtâm tự đặt ra mức thu lệ phí riêng cho trung tâm mình. Họ còn đặt ra nhiềuquy định trái với quy định của Nhà nƣớc đã ghi trong Bộ luật Lao động nhƣ:không trả lại hồ sơ cho ngƣời tìm việc khi họ không tìm đƣợc việc làm, khôngtrả lệ phí ngay cho ngƣời lao động khi giới thiệu đến cơ sở có nhu cầu cần laođộng nhƣng bị từ chối… Tình hình trên dẫn đến hậu quả giải quyết việc làm qua mạng lƣới trungtâm dịch vụ việc làm không cao, chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu phát triển kinhtế - xã hội của huyện.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 71 Thứ tư, một số quy định, chính sách chưa được thực hiện tốt, chưa phùhợp với thực tế. Những chính sách về tổ chức dạy nghề, đào tạo lại, hƣớng dẫn sản xuất,kinh doanh hoặc cho vay vốn với lãi suất thấp từ quỹ quốc gia giải quyết việclàm… vấp phải nhiều thủ tục phức tạp, rƣờm rà, do đó làm hạn chế đối tƣợngcho vay vốn cũng nhƣ số vốn vay. ở các doanh nghiệp ngoài quốc doanh việcthực hiện bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế chƣa đƣợc thực hiện nghiêm túc.Nhà nƣớc chƣa có các biện pháp chế tài buộc các chủ doanh nghiệp phải thựchiện các quy định có tính pháp qui này. Đối với lao động nữ ở các doanhnghiệp này thƣờng bị đối xử không bình đẳng, hầu nhƣ họ không đƣợc hƣởngđúng những quy định về chế độ thai sản, con ốm, mẹ đau mà Bộ luật Laođộng đã quy định. Và cũng chính họ là đối tƣợng dễ bị sa thải nhất.2.3. NHỮNG VẤN ĐỀ BỨC XÚC ĐANG ĐẶT RA2.3.1. Mâu thuẫn giữa giải quyết việc làm với chuyển dịch cơ cấu kinh tế Đồng Hỷ là một huyện miền núi với nền nông nghiệp độc canh, tự cấp tựtúc, lao động nông nghiệp chiếm 65%, năng suất lao động thấp. Do đó, đời sốngcủa nhân dân trong huyện nhất là đời sống của bà con nông dân còn nhiều khókhăn. Mặc dù có những tiềm năng và lợi thế để phát triển kinh tế, song với cơcấu kinh tế nông nghiệp lạc hậu là một trở ngại đối với việc phát triển kinh tế củahuyện nói chung và với nông nghiệp nói riêng. Quá trình chuyển dịch cơ cấukinh tế tạo điều kiện để phân công lại lao động, phân bố lại dân cƣ giữa cácvùng, các ngành. Số lao động từ nông nghiệp dôi ra sẽ là nguồn lao động phụcvụ cho các ngành công nghiệp, dịch vụ. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế cả về lĩnhvực nông nghiệp - công nghiệp - dịch vụ, về ngành nghề, về cơ cấu cây trồng, vậtnuôi theo hƣớng tập trung chuyên canh, về trình độ khoa học - công nghệ, về cơcấu thành phần kinh tế… làm biến đổi bộ mặt nông thôn theo hƣớng văn minh,hiện đại đi đôi với khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 72 Trong sản xuất nông nghiệp của huyện, các cơ sở tích cực chỉ đạochuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hƣớng mở rộng sản xuất hàng hóa.Một số cơ sở bƣớc đầu đã hình thành vùng lúa, vùng chuyên canh rau, trồnghoa, cây cảnh; hình thành một số trang trại trồng trọt và chăn nuôi. Thời kỳ 2005- 2007 giá trị sản xuất nông nghiệp tăng 8,6%, trong đó trồng trọt tăng 7,7%,chăn nuôi tăng 10,9%. Năm 2007 đàn bò tăng 15,4%, đàn lợn tăng 43,9% sovới năm 2005. Ngoài ra, lĩnh vực chăn nuôi gia cầm và thủy sản cũng khôngngừng tăng. Trong trồng trọt vừa đẩy mạnh thâm canh vừa mở rộng diện tích,chuyển một phần diện tích lúa sang chăn nuôi, thả cá và trồng màu. Phát triểncác loại rau xuất khẩu nhƣ: ớt, tỏi, hành, dƣa chuột; hình thành vùng rau sạch,vùng trồng hoa tập trung ở Ngọc Lâm. Khi cơ cấu kinh tế thay đổi thì cơ cấu lao động cũng thay đổi theo. Đâylà một xu hƣớng tất yếu của quá trình chuyển hóa từ nền sản xuất tiểu nônglên sản xuất lớn. Sự phân công lại lao động chủ yếu diễn ra trong nội bộngành nông nghiệp, trƣớc hết là trong các ngành trồng trọt và chăn nuôi, giảmbớt số lao động nông nghiệp trên cơ sở tăng năng suất lao động, chuyển laođộng nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Giảm lao động trồng câylƣơng thực, chuyển sang trồng cây công nghiệp, cây ăn quả và những câytrồng có giá trị kinh tế cao. Giảm lao động trồng trọt và tăng lao động trongchăn nuôi. Thực tế hiện nay cho thấy rằng, nguồn lao động ở nông thôn huyệnĐồng Hỷ còn dôi dƣ khá lớn, quỹ đất nông nghiệp canh tác ngày càng bị thuhẹp do đô thị hóa ngày càng tăng, các trung tâm công nghiệp xây dựng ngàycàng nhiều; do vậy không thể dung nạp thêm số lao động đang ngày càng tăngthêm. Mặt khác, đặc điểm của sản xuất nông nghiệp có tính thời vụ, nhu cầuvề lao động trong những tháng nông nhàn chỉ bằng 30-40% mức nhu cầu laođộng bình quân hàng năm. Trong khi đó nền kinh tế hàng hóa nhiều thànhSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 73phần ở nông thôn phát triển chậm hơn ở thành thị, vì vậy sự đa dạng về việclàm cũng ít hơn và nét phổ biến ở nông thôn là thiếu việc làm. Để giải quyếtvấn đề này Đồng Hỷ đã chọn con đƣờng kết hợp phát triển nông nghiệp toàndiện với mở rộng ngành nghề và dịch vụ ở nông thôn. Về sự thay đổi cơ cấukinh tế và cơ cấu lao động đƣợc biểu hiện ở kết quả điều tra những năm gầnđây nhƣ sau: Bảng 2.11 Sự thay đổi cơ cấu GDP và lao động Đơn vị: (%) Ngành kinh tế 2005 2006 20071. Nông nghiệp - GDP 44,70 40,60 36,47 - Lao động 86,23 76,04 73,592. Công nghiệp, xây dựng - GDP 24,40 31,40 29,65 - Lao động 7,36 11,60 14,003. Dịch vụ - GDP 30,90 28,00 33,86 - Lao động 6,41 12,36 12,41 Nguồn: Phòng thống kê huyện Đồng Hỷ Căn cứ vào bảng trên ta thấy có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theohƣớng tiến bộ, biểu hiện tỷ trọng của khu vực nông nghiệp trong GDP có xuhƣớng giảm dần và tăng tỷ trọng của khu vực công nghiệp và dịch vụ trongGDP, đặc biệt là khu vực dịch vụ. Khi cơ cấu kinh tế thay đổi thì cơ cấu laođộng cũng phải thay đổi cho phù hợp. Song, ở Đồng Hỷ hiện nay có sự khôngphù hợp giữa cơ cấu lao động với cơ cấu kinh tế đang chuyển đổi nên gây rahiện tƣợng thiếu việc làm và thất nghiệp. Mặt khác, khu vực nông nghiệpSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 74chiếm tỷ trọng lớn trong lực lƣợng lao động xã hội từ 73-86%, điều đó chothấy khả năng chuyển dịch lao động từ lĩnh vực nông nghiệp sang lĩnh vựckhác rất khó khăn, bởi lao động ở huyện có chất lƣợng thấp, số lao động dôira chủ yếu là chƣa qua đào tạo. Chính vì vậy làm cho tỷ lệ thiếu việc làmtrong nông nghiệp ngày càng tăng. Đây là một mâu thuẫn lớn giữa chuyểndịch cơ cấu kinh tế với giải quyết việc làm ở huyện Đồng Hỷ. Định hƣớng tớicần tập trung giải quyết vấn đề chất lƣợng lao động, phải đầu tƣ cho công tácdạy nghề đúng mức, khuyến khích phát triển công tác dạy nghề đa dạng nhằmbù đắp những lỗ hổng chất lƣợng hiện tại. Có nhƣ vậy các biện pháp giảiquyết việc làm mới có cơ hội thực thi.2.3.2. Mâu thuẫn giữa giải quyết việc làm với đào tạo nguồn nhân lực Nguồn nhân lực đƣợc đề cập đến nhƣ một nguồn vốn tổng hợp vớihệ thống các yếu tố hợp thành: sức lực và trí tuệ, khối lƣợng cùng với cácđặc trƣng về chất lƣợng lao động nhƣ trình độ văn hóa, kỹ thuật, kinhnghiệm nghề nghiệp, thái độ và phong cách làm việc… ở đây, con ngƣờiđƣợc xem xét với tƣ cách là một yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất, mộtnguồn lực chủ yếu để phát triển kinh tế - xã hội. Theo UNDP, có năm nhân tố tác động đến quá trình phát triển nguồnnhân lực. Đó là giáo dục - đào tạo, sức khỏe và dinh dƣỡng, môi trƣờng, việclàm, sự giải phóng con ngƣời. Những nhân tố này quan hệ chặt chẽ với nhauvà phụ thuộc lẫn nhau, trong đó giáo dục - đào tạo là cơ sở của tất cả các nhântố khác. Bởi vậy, nói đến nguồn nhân lực là nói đến chất lƣợng và số lƣợnglao động, trong đó chất lƣợng giữ vai trò quyết định. Hiện nay, Đồng Hỷ có 69.120 ngƣời trong độ tuổi lao động. Nguồnlao động chủ yếu tập trung ở khu vực nông nghiệp, chiếm 65%. Chấtlƣợng lao động Đồng Hỷ còn thấp, trình độ dân trí mặc dù đã đƣợc nânglên rõ rệt nhƣng vẫn còn 18% số ngƣời không biết chữ và chƣa tốt nghiệpSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 75cấp I; lực lƣợng không có chuyên môn kỹ thuật còn cao, chiếm 90%; tỷ lệlao động đã qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật chiếm tỷ lệ rất thấp:11,77%; tỷ lệ lao động đã qua đào tạo chuyển biến rất chậm: năm 2005:7,04%, năm 2007: 11,77%. Chất lƣợng giáo dục - đào tạo nói chung cònthấp cả về tri thức khoa học, kỹ thuật, kỹ năng lao động, khả năng thíchứng và sáng tạo. Cơ cấu đào tạo bất hợp lý, xu hƣớng thƣơng mại hóatrong đào tạo khá phổ biến, đào tạo không gắn với sản xuất và thị trƣờngsức lao động. Lao động trong nông nghiệp nông thôn hầu nhƣ không đƣợcđào tạo. Do đó, lực lƣợng lao nông thôn ngày càng khó tìm đƣợc việc làmở các công ty, các khu chế xuất, các trung tâm kinh tế và cũng khó có khảnăng chuyển sang các hoạt động phi nông nghiệp ngay trên địa bàn nôngthôn. Mặt khác, số lao động đã qua đào tạo lại không muốn tìm việc làm ởkhu vực nông thôn nông nghiệp; ngƣời ở nông thôn đƣợc cử đi đào tạo đasố lại tìm cách ly hƣơng, ly nông, đi tìm kiếm việc làm ở các khu đô thị. Thực tiễn trong giải quyết việc làm cho thấy Đồng Hỷ vừa thừa lại vừathiếu lao động. Ở mọi nơi, mọi ngành đều thừa tƣơng đối không chỉ lao độnggiản đơn, mà cả lao động có nghề đƣợc đào tạo, nhƣng lại thiếu tuyệt đối laođộng có nghề theo công việc kỹ thuật đòi hỏi và thiếu lao động chất lƣợngcao. Nhìn bên ngoài, đâu đâu cũng thấy nhiều lao động không có hoặc thiếuviệc làm, nhƣng những chỗ làm việc mới thì lại thiếu lao động đáp ứng đƣợc. Đólà sự bất cập của phát triển nguồn nhân lực của huyện (xét cả ở khâu cung ứnglẫn ở khâu sử dụng nhân lực). Mặt khác, đó còn là sự yếu kém của nền kinh tếhuyện Đồng Hỷ trong việc tạo ra nhiều việc làm mới với yêu cầu thấp hơn vềchất lƣợng nguồn nhân lực để giải quyết việc làm cho số đông lao động phổthông. Để thực hiện tốt hơn công tác đào tạo nguồn nhân lực, Đồng Hỷ cần giảiquyết tốt một số vấn đề sau:Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 76 - Xây dựng và thực hiện tốt chiến lƣợc đào tạo nguồn nhân lực, chútrọng nâng cao tỷ trọng lao động có nghề trong lực lƣợng lao động của huyện. - Tập trung kinh phí, cơ sở vật chất lớn hơn từ Nhà nƣớc; đồng thờihuy động kinh phí trong dân thông qua xã hội hóa giáo dục - đào tạo,trong đó chú ý đúng mức đến đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ giáo viên.2.3.3. Mâu thuẫn giữa giải quyết việc làm với việc gia tăng dân số Dân số và việc làm quan hệ chặt chẽ với nhau. Dân số phát triển càngnhanh thì nguồn lao động trong tƣơng lai cũng tăng càng nhanh, sẽ dẫn đếnhậu quả việc làm ngày càng thiếu, thất nghiệp ngày càng tăng. Dân số Đồng Hỷ tính đến năm 2007 là 125.829 ngƣời trong đó số ngƣờitrong độ tuổi lao động là: 69.120 ngƣời, với tốc độ tăng dân số là 1,62 % thìhàng năm dân số Đồng Hỷ tăng thêm khoảng 14.558 ngƣời. Tỷ lệ sinh có xuhƣớng tăng: năm 2005 là 16,07% năm 2006: 15,46%, năm 2007: 16,36%. Bảng 2.12 Dân số huyện Đồng Hỷ trong độ tuổi lao động Đơn vị: người Chỉ tiêu 2005 2006 2007Tổng dân số 123.196 124.427 125.829Dân số trong độ tuổi lao động 67.758 68.099 69.120Tỷ lệ (%) so với tổng dân số 54,94 54,70 54,93 Nguồn: UBND huyện Đồng Hỷ Qua số liệu trên cho thấy, dân số trong độ tuổi lao động của huyệnĐồng Hỷ có xu hƣớng tăng dần. Nó phản ánh tỷ lệ sinh giảm dần và tuổi thọbình quân tăng dần lên. Dân cƣ Đồng Hỷ chủ yếu tập trung ở khu vực nông thôn, chiếm 71,45%,với sản xuất nông nghiệp là chủ yếu nên lực lƣợng lao động chiếm 65% lựclƣợng lao động toàn huyện. Do tác động của quá trình công nghiệp hóa nên laođộng nông nghiệp có xu hƣớng giảm dần: năm 2005: 70%, năm 2006: 68%,Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 77năm 2007: 65%; lao động trong khu vực công nghiệp, xây dựng và dịch vụtăng dần qua các năm: 2005: 21,43%, năm 2006: 23,95%, năm 2007: 26,4%. Đáng chú ý là do tác động của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế vàsắp xếp lại các doanh nghiệp nên không ít lao động phải nghỉ việc dẫn đếnlực lƣợng lao động nông thôn có việc làm thƣờng xuyên giảm. Tỷ lệ thấtnghiệp ở các khu vực thành thị có xu hƣớng giảm nhƣng vẫn còn cao. Trongtổng số lao động thiếu việc làm ở nông thôn phần lớn thuộc khu vực sảnxuất nông - lâm - ngƣ nghiệp, chiếm tỷ lệ trên dƣới 80%. Khu vực sản xuấtcông nghiệp và dịch vụ tỷ lệ ngƣời thiếu việc làm chỉ khoảng 5%. Ở Đồng Hỷ hiện nay, hàng năm có khoảng hơn 9.000 ngƣời bƣớc vàođộ tuổi lao động cùng với số học sinh, sinh viên tốt nghiệp ra trƣờng và sốbộ đội sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự trở về, cộng với số ngƣời dôidƣ do sắp xếp lại lao động trong khu vực Nhà nƣớc đã bổ sung thêm một lựclƣợng lao động khá lớn cho huyện. Đây là một sức ép lớn đối với vấn đề giảiquyết việc làm cho nhu cầu làm việc của ngƣời lao động ở Đồng Hỷ. Để giải quyết đƣợc mâu thuẫn trên Đồng Hỷ cần thực hiện tốt chƣơngtrình DS - KHHGĐ, hạ thấp tỷ lệ tăng dân số tự nhiên, khôi phục và phát triểnlàng nghề truyền thống, mở mang thêm ngành nghề mới để tạo mở thêm việclàm cho ngƣời lao động. Đó vừa là biện pháp để giảm sức ép về vấn đề giải quyếtviệc làm, vừa để thực hiện thành công các mục tiêu kinh tế - xã hội của huyện.2.4. THỰC TRẠNG VIỆC LÀM CỦA HỘ GIA ĐÌNH Để nghiên cứu thực trạng việc làm và giải quyết việc làm trong các hộgia đình, đề tài tiến hành khảo sát 150 hộ gia đình với kết quả nhƣ sau:Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 782.4.1. Thực trạng lao động của hộ Bảng 2.13 Nhân khẩu của hộ Nữ Nam Số có Số Số lƣợng Giới tính (Ngƣời) (Ngƣời) việc khẩu (Ngƣời) làm ăn theoTổng nhân khẩu 480 260 220 264 216Xã Linh sơn 174 97 77 103 71Thị trấn Trại Cau 161 80 81 78 83Xã Sông Cầu 145 83 62 83 62Nguồn: Số liệu điều tra năm 2007 Qua số liệu điều tra 150 hộ cho thấy tổng số nhân khẩu là 480 khẩu,trong đó khẩu ăn theo là 216 ngƣời chiếm 45%, số lao động là 264 ngƣờichiếm 55%. Bảng 2.14 Lực lƣợng lao động của hộ Chỉ tiêu Số lƣợng (Ngƣời) Cơ cấu (%)Tổng số lao động 480 100,0- Số lao động nam 220 45,8- Số lao động nữ 260 54,2Nguồn: Số liệu điều tra năm 2007 Lực lƣợng lao động nam có cơ cấu là 45,8% tƣơng đƣơng với 45,8%lao động, lực lƣợng lao động nữ chiếm 54,2% tƣơng đƣơng với 260 lao động.Do đặc điểm của lao động nam có sức lực và trí lực nhiều hơn nên với cơ cấunày lực lƣợng lao động của vùng điều tra là rất tốt.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 79 Bảng 2.15 Trình độ học vấn của lao động Chỉ tiêu Số lƣợng (Ngƣời) Cơ cấu (%)Tổng 480 100,0Chƣa học hết tiểu học 80 16,7Tốt nghiệp tiểu học 135 28,1Tốt nghiệp THCS 191 39,8Tốt nghiệp THPT 74 15,4Nguồn: Số liệu điều tra năm 2007 Trong 480 lao động thì có đến 135 lao động tốt nghiệp tiểu học vàchiếm 28,1%, số lao động tốt nghiệp THPT là 74 lao động chiếm 15,4%, cònlại số lao động chƣa tốt nghiệp tiểu học, tốt nghiệp trung học cơ sở là 16,7%và 39,8%. Nhƣ vậy cho thấy trình độ học vấn của lao động còn thấp chƣa thểáp dụng đƣợc khoa học kỹ thuật tốt đƣợc. Bảng 2.16 Trình độ chuyên môn của lao động Chỉ tiêu Số lƣợng (Ngƣời) Cơ cấu (%)Tổng 480 100,0Chƣa qua đào tạo chuyên môn 463 96,5Trung học chuyên nghiệp 8 1,7Cao đẳng 4 0,8Đại học 5 1,0Nguồn: Số liệu điều tra năm 2007 Quan sát biểu đồ dƣới đây cho thấy số lao động chƣa đƣợc qua đào tạochuyên môn là rất lớn chiếm đến 96,5% với số lƣợng 463 lao động trên 480lao động. Trung học chuyên nghiệp chỉ có 8 lao động chiếm 1,7%, cao đẳngcó 4 lao động chiếm 0,8%, đại học có 5 lao động với cơ cấu là 1,0%. Nhƣ vậytrình độ chuyên môn của lao động là rất thấp.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 802.4.2. Lĩnh vực lao động của hộ Bảng 2.17 Cơ cấu sử dụng đất trong ngành nông nghiệp Số lƣợng Chỉ tiêu Cơ cấu (%) (ha)Tổng cộng 36.194,27 100,00Đất trồng cây lâu năm 5.172,70 14,29Đất trồng cây hàng năm 6.964,76 19,24Đất lâm nghiệp 23.712,89 65,52Đất mặt nƣớc 236,42 0,65Đất khác 107,50 0,33Nguồn: Số liệu điều tra năm 2007 Qua bảng 2.17 cho thấy diện tích đất lâm nghiệp chiếm một số lƣợngrất cao và có cơ cấu lớn nhất là 65,52%, sau đó là đất trồng cây hàng nămchiếm 19,24%, đất trồng cây lâu năm chiếm 14,29%, đất mặt nƣớc và các loạiđất khác chiếm tỉ lệ nhỏ là 0,65% và 0,30%. 0.30% 0.65% 14.29% 19.24% 65.52% Đất trồng cây lâu năm Đất trồng cây hàng năm Đất lâm nghiệp Đất mặt nước Đất khácNguồn: Số liệu điều tra năm 2007 Biểu đồ 2.1 Cơ cấu sử dụng đất trong ngành nông nghiệpSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 812.4.2.1. Lao động làm việc trong nông hộ Bảng 2.18 Lĩnh vực việc làm của lao động trong nông hộ Số lƣợng Chỉ tiêu Cơ cấu (%) (Lƣợt ngƣời)Tổng 2.285 100Tham gia trông trọt vu xuân ̀ ̣ 518 22,67Tham gia trông trot vu thu đông ̀ ̣ ̣ 515 22,54Tham gia nuôi thuy san ̉ ̉ 73 3,19Tham gia trông rƣng ̀ ̀ 238 10,42Tham gia chăn nuôi 504 22,06Đi lam dị ch vu NN ̀ ̣ 36 1,58Tham gia SXKD phi NN cua hô ̉ ̣ 252 11,03Làm thuê phi NN 142 6,21Làm thuê NN nhƣng ở xa 7 0,31Nguồn: Số liệu điều tra năm 2007 Số lƣợt ngƣời tham gia vào các lĩnh vực lao động trong nông hộ đƣợcbố trí đều trên một số việc nhƣ: trồng trọt vụ xuân là 518 lƣợt chiếm 22,67%;trồng trọt vụ thu động là 515 lƣợt chiếm 22,54%; tham gia công việc chănnuôi có 504 lao động chiếm 22,06%; tham gia trồng rừng là 238 lao độngchiếm 10,42%. Còn lại các việc mà lao động ít tham gia nhƣ: nuôi trồng thủysản có 73 lao động chiếm 3,19%; làm thuê phi nông nghiệp 142 lao độngchiếm 6,21%; đặc biệt lao động làm thuê nông nghiệp nhƣng ở xã nhà là 7ngƣời chiếm 0,31%.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 822.4.2.2. Tham gia lao động ngoài nông hộ Bảng 2.19 Thời gian làm dịch vụ nông nghiệp cho các hộ khác Số lƣợng Chỉ tiêu Cơ cấu (%) (Công) Tông sô ̉ ́ 2.759,5 100 Sô ngay công lam đất ́ ̀ ̀ 814,5 29,52 Sô ngay công gieo hat cây lua ́ ̀ ̣ ́ ́ 1.251 45,33 Sô ngay công chăm soc cây ́ ̀ ́ 132,5 4,80 Sô ngay công thu hoach ́ ̀ ̣ 561,5 20,35Nguồn: Số liệu điều tra năm 2007 Hiện nay ở địa phƣơng một số gia đình có điều kiện nên họ đã đầu tƣmáy móc nhƣ máy cày, bừa, máy phun … để làm dịch vụ nông nghiệp cho địabàn, chính vì vậy số này công làm đất đƣợc làm bằng máy nên chiếm ít thờigian hơn thời gian gieo trồng, một số nơi trong địa bàn huyện hiện nay vẫntập quán trồng cấy theo kiểu truyền thống nên chiếm rất nhiều thời gian.Phƣơng pháp thu hoạch trong những năm gần đây rất hiện đại, bà con khôngphải gánh lúa về tận nhà nữa mà họ có dịch vụ tuốt lúa ngay tại ruộng do vậylƣợng ngày công ở đây là không lớn. Bảng 2.20 Thời gian làm công ăn lƣơng và làm phi nông nghiệp của lao động Số lƣợng Chỉ tiêu (Công) Tông sô ngay công lam viêc ̉ ́ ̀ ̀ ̣ 124 Tông sô ngay công lam viêc phi nông nghiệp ̉ ́ ̀ ̀ ̣ 15.549,75Nguồn: Số liệu điều tra năm 2007Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 83 Do huyện Đồng Hỷ là huyện miền núi nên công việc xã hội của laođộng nông thôn chiếm một tỉ lệ rất nhỏ, trong 150 hộ điều tra chỉ có đến 992giờ lao động làm công ăn lƣơng.2.4.3. Thu nhập của lao động Bảng 2.21 Thu nhập của hộ Số lƣợng Cơ cấu Chỉ tiêu (Triệu đồng) (%)Tổng thu nhập 100Thu nhập tƣ trông trot ̀ ̀ ̣ 305.538 41,14Thu nhập tƣ chăn nuôi ̀ 124.180 18,78Thu nhập tƣ hoat đông d.vụ NN ̀ ̣ ̣ 5.368 1,50Thu nhập tƣ lâm nghiêp ̀ ̣ 10,53Thu nhập tƣ thuy san ̀ ̉ ̉ 1,75Thu nhập tƣ SXKD phi NN ̀ 26,30Nguồn: Số liệu điều tra năm 2007 Đặc điểm chính là sản xuất nông nghiệp và ngành trồng trọt vẫn giữ vaitrò chủ đạo, do vậy thu nhập ngành trồng trọt đã chiếm tới 41,14% trong tổngthu nhập các ngành, sau đó đến ngành sản xuất kinh doanh phi nông nghiệpthu nhập chiếm 26,30%, ngành chăn nuôi chiếm 8,78% do quy mo chăn nuôivẫn còn manh mún. Thu nhập dịch vụ phi nông nghiệp chỉ chiếm 1,50% vìđây chỉ là dịch vụ làm thêm khi nhàn rỗi, huyện có diện tích mặt nƣớc ít dothu nhập từ thuỷ sản thấp đạt 1,75%.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 84 26.30% 41.14% 1.75% 10.53% 1.50% 18.78% Thu nhập từ trồng trọt Thu nhập từ chăn nuôi Thu nhập từ hoạt động d.vụ NN Thu nhập từ lâm nghiệp Thu nhập từ thủy sản Thu nhập từ SXKD phi NNNguồn: Số liệu điều tra năm 2007 Biểu đồ 2.2 Cơ cấu thu nhập của hộ2.4.4. Một số kết luận về lao động và việc làm của các nông hộ trên địabàn huyện Đồng Hỷ Một là: Chất lƣợng lao động của huyện hiện nay còn thấp, chủ yếu laođộng chỉ đạt tình độ trung học cơ sở, tỉ lệ lao động đƣợc tham gia các khóađào tạo ngắn hạn, dài hạn và có bằng cấp là rất thấp. Hai là: Cơ hội việc làm trong địa bàn huyện chƣa thực sự đáp ứng đƣợclao động trong vùng, các cơ sở sản xuất khá phong phú và đa dạng nhƣng cònmanh mún nhỏ lẻ chƣa thu hút đƣợc lao động, do vậy có nhiều lao động đã đilàm ở địa phƣơng khác. Ba là: Tỷ suất thời gian lao động tính trung bình đƣợc thể hiện quabảng sau:Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 85Bảng 2.22 Tỷ suất sử dụng thời gian lao động của các hộ điều tra năm 2007 Chỉ tiêu Đơn vị tính Năm 2007Tổng lao động Ngƣời 480Tổng thời gian lao động thực tế Ngày/năm 144.000Tổng thời gian có khả năng huy động Ngày/năm 161.280Tổng thời gian dƣ thừa Ngày/năm 17.280Tỉ suất sử dụng lao động % 89,28Nguồn: Số liệu điều tra năm 2007 Bốn là: Thu nhập trong ngành trồng trọt chiếm tỉ lệ 41,14% tức là118.551.955 đồng trên 150 hộ, nhƣ vậy số bình quân chỉ đƣợc 5.927.599,75đồng/hộ/năm. Tổng tất cả các ngành khác cộng lại là 169.640.380đ đạt58,86%, chia bình quân đạt mức 8.482.019 đồng/hộ/năm, nhƣ vậy tổng thunhập bình quân của hộ đạt 14.049.618 đồng/năm. Qua phân tích số liệu trên cho thấy cơ cấu thu nhập ngành trồng trọt rấtlớn, cần phải chú trọng ngành trồng trọt hơn nữa để đạt đƣợc giá trị kinh tếcao hơn, tuy nhiên tính bình quân thu nhập trên hộ cho thấy con số thu nhậpkhoảng 14 triệu đồng của hộ trên 1 năm là con số khá khiêm tốn khó có thểđáo ứng đƣợc nhu cầu đời sống vật chất nhƣ hiện nay.2.4.5. Cơ hội việc làm cho lao động nông thôn huyện Đồng Hỷ Cơ sở sản xuất cá thể trên địa bàn huyện hiện nay có cơ sở công nghiệpkhai thác, chủ yếu là khai thác đá, sỏi và các mỏ. Các cơ sở công nghiệp chếbiến sản phẩm lâm sản, có nhà máy xi măng Cao Ngạn, Quang Sơn … Ngoàira địa bàn còn có mỏ than Phấn Mễ có quy mô và trữ lƣợng rất lớn, có cácnhà máy sản xuất chè ở Thị trấn Sông Cầu. Các cơ ở khai thác quặng sắt tạixã Trại Cau và mỏ Linh Sơn trong những năm gần đây đã đƣợc nhà nƣớc bảohộ và khai thác với trữ lƣợng lớn đáp ứng đƣợc nhiều việc làm cho dân trongvùng.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 86 Hàng năm tại Trung tâm giới thiệu việc làm của huyện đã đào tạo vàgiới thiệu cho hàng nghìn lao động có việc làm trong và ngoài nƣớc. Nhu cầu việc làm của lao động trong huyện ngày càng lớn nhất lànhững lĩnh vực sản xuất và khai thác các sản phẩm công nghiệp, các cơ sở chếbiến nông sản và lâm sản.2.5. MỘT SỐ CHƢƠNG TRÌNH GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAOĐỘNG NÔNG THÔN CỦA HUYỆN ĐỒNG HỶ * Chương trình quốc gia xúc tiến việc làm (CT 120). - Căn cứ Luật Tổ chức Chính phủ ngày 25 tháng 12 năm 2001; Căn cứNghị định số 39/2003/NĐ-CP ngày 18 tháng 4 năm 2003 của Chính phủ vềviệc quy định chi tiết và hƣớng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Laođộng về việc làm; Căn cứ Nghị định số 78/2002/NĐ-CP ngày 04 tháng 10 năm2002 của Chính phủ về tín dụng đối với ngƣời nghèo và các đối tƣợng chínhsách khác; Xét đề nghị của Bộ trƣởng Bộ Lao động - Thƣơng binh và Xã hộiquyết định thành lập chƣơng trình "Quỹ cho vay giải quyết việc làm" đƣợcdùng để cho vay hỗ trợ các dự án nhỏ nhằm tạo thêm việc làm, đƣợc quản lýthống nhất từ trung ƣơng đến địa phƣơng. - Đối tƣợng vay vốn là hộ kinh doanh cá thể; tổ hợp sản xuất; hợp tác xãhoạt động theo Luật Hợp tác xã; cơ sở sản xuất kinh doanh của ngƣời tàn tật;doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động theo Luật Doanh nghiệp; chủ trang trại;Trung tâm Giáo dục Lao động - Xã hội (sau đây gọi chung là cơ sở sản xuất,kinh doanh) và hộ gia đình. - Vốn vay đƣợc sử dụng vào việc sau: + Mua sắm vật tƣ, máy móc, thiết bị, mở rộng nhà xƣởng; phƣơng tiệnvận tải, phƣơng tiện đánh bắt thuỷ hải sản, nhằm mở rộng, nâng cao năng lựcsản xuất - kinh doanh.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 87 + Mua sắm nguyên liệu, giống cây trồng, vật nuôi, thanh toán các dịchvụ phục vụ sản xuất, kinh doanh. - Mức lãi suất cho vay Lãi suất cho vay là 0.5%/tháng; riêng các đối tƣợng vay vốn là ngƣời tàntật là 0,35%/tháng. Khi lãi suất thị trƣờng thay đổi từ 15% trở lên, Bộ trƣởngBộ Tài chính tham khảo ý kiến của Bộ Lao động - Thƣơng binh và Xã hội, BộKế hoạch và Đầu tƣ trình Thủ tƣớng Chính phủ quyết định điều chỉnh lãi suấtcho vay. * Quỹ xoá đói giảm nghèo. - Về nguồn vốn: Hình thành quỹ xóa đói - giảm nghèo để đảm bảo vốncho ngƣời nghèo vay, đa dạng hoá các hình thức để tạo nguồn vốn vay: Vaydân cho dân vay, đóng góp của thành phần kinh tế, các tổ chức xã hội, vốn tàitrợ quốc tế, vốn trợ giúp của ngân sách Nhà nƣớc, tiết kiệm. - Về mức vay: Tuỳ theo yêu cầu về sản xuất, dịch vụ và năng lực sảnxuất cũng nhƣ triển vọng thanh toán của từng hộ mà cho các hộ vay với mứcnhiều hay ít khác nhau, thời hạn vay theo chu kì sản xuất nhƣng phải đảmbảo: Bình quân mỗi hộ đƣợc vay từ 3 - 5 triệu đồng, thời hạn vay không quá 3năm. Tránh tình trạng vay đảo nợ hoặc bình quân chủ nghĩa. - Về lãi suất: Đây là yếu tố mang nội dung kinh tế và tâm lý đối vớingƣời nghèo. Cần phải tạo ra những nấc thang cho ngƣời nghèo vay vốn,tham gia tín dụng. Chúng ta xoá bao cấp, không cho không và ngay từ đầuphải tập cho ngƣời nghèo tính toán sản xuất, dịch vụ gì là hiệu quả và nên chovay bao nhiêu, ngƣời vay phải tính toán cân nhắc trƣớc khi đi vay. * Chương trình 134 Thực hiện Quyết định 134 của Thủ tƣớng Chính phủ về một số chínhsách hỗ trợ đất sản xuất, đất ở, nhà ở và nƣớc sinh hoạt cho hộ đồng bào dântộc thiểu số nghèo, đời sống khó khăn và Quyết định số 364/QĐ-UB củaSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 88UBND tỉnh Thái Nguyên, tháng 7.2005 UBND huyện Đồng Hỷ thành lập Banchỉ đạo để triển khai, tổ chức thực hiện chƣơng trình. Đồng thời, huyện cũngtriển khai việc điều tra, bình xét các hộ đồng bào DTTS nghèo, đời sống khókhăn để đƣa vào danh sách đề nghị hỗ trợ đúng theo quy định. Việc bình xét đƣợc tiến hành bảo đảm nguyên tắc công khai, dân chủ.Căn cứ vào danh sách đề nghị của các xã, UBND huyện Đồng Hỷ đã giao chocác ngành: Tài nguyên - Môi trƣờng, NN và PTNT, Kho bạc Nhà nƣớc... ràsoát, đối chiếu với hộ nghèo năm 2004. Qua hơn 1 năm triển khai thực hiệnChƣơng trình 134, UBND huyện Đồng Hỷ đã phân bổ toàn bộ nguồn kinh phíđƣợc cấp cho các xã để thực hiện các công trình. Đến tháng 10/2006, huyệnhoàn thành việc xây dựng 476 căn nhà, 210 công trình nƣớc gia đình và 1công trình nƣớc sinh hoạt tập trung cho 25 hộ của xóm Liên Phƣơng, xã VânLăng với tổng kinh phí hơn 3 tỷ đồng, góp phần giúp các hộ dân tộc thiểu sốnghèo ổn định cuộc sống. Gần 2 năm Đồng Hỷ thực hiện Chƣơng trình 134 đã cho thấy nhữngkhó khăn, vƣớng mắc. Đây là chƣơng trình lớn, đƣợc triển khai trên địa bànrộng, Chính phủ quy định ngân sách T.Ƣ sẽ hỗ trợ mỗi căn nhà 5 triệu đồngcộng với ngân sách địa phƣơng và ngân sách do vận động nhân dân đóng góp.Tuy nhiên, so với yêu cầu thực tế mức kinh phí này còn rất thấp, nhiều hộ giađình không làm đƣợc nhà vì thiếu hoặc không có vốn đối ứng. Mục tiêu chínhcủa Chƣơng trình là cấp đất sản xuất cho nông dân, giải quyết nhu cầu cấpthiết của các hộ nghèo. Quỹ đất để giao cho đồng bào từ 4 nguồn: Đất côngNhà nƣớc thu hồi theo quy hoạch, đất điều chỉnh giao khoán cho các nông,lâm trƣờng; Đất thu hồi từ các nông, lâm trƣờng hiện đang quản lý nhƣng sửdụng kém hiệu quả; Khai hoang từ đất trống đồi trọc; Đất thu hồi từ cácdoanh nghiệp sản xuất kém hiệu quả, giải thể, từ các cá nhân chiếm dụnghoặc đất cấp trái phép. Ở Đồng Hỷ hiện chỉ có thể khai thác đất thu hồi từ cácSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 89lâm trƣờng, song việc cấp quyền sử dụng đất ở, đặc biệt là đất sản xuất khóthực hiện vì hầu hết quỹ đất của huyện đều đã có ngƣời sử dụng. Công tác chỉđạo, hƣớng dẫn của Sở NN và PTNT về việc khai thác gỗ làm nhà cũng gặpnhiều khó khăn do trình độ dân trí thấp, khả năng áp dụng kém. Để đẩy nhanh tiến độ cấp đất sản xuất, đất ở... cho hộ đồng bào thiểu sốnghèo, Ban chỉ đạo Chƣơng trình 134 ở huyện Đồng Hỷ đã đề nghị T.Ƣ xinđƣợc tăng kinh phí hỗ trợ, kéo dài thời gian phải hoàn thành chƣơng trìnhnăm 2007. Huyện cũng đề nghị tỉnh khẩn trƣơng rà soát lại danh sách để sớmcó kế hoạch hỗ trợ đất sản xuất, đất ở cho những hộ chƣa có hoặc còn thiếu,đồng thời tiếp tục thu hồi đất nông trƣờng, lâm trƣờng để cấp cho dân.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 90 CHƢƠNG 3 GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƢỜI LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN ĐỒNG HỶ3.1. PHƢƠNG HƢỚNG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƢỜI LAOĐỘNG Ở NÔNG THÔN ĐỒNG HỶ3.1.1. Phát triển các ngành nghề ở nông thôn Theo quyết định 132/2000/QĐ-TTg ngày 24 tháng 11 năm 2002 của Thủtƣớng Chính phủ, ngành nghề nông thôn bao gồm: Sản xuất thủ công mỹnghệ; Sản xuất tiểu thủ công nghiệp ở nông thôn (nhƣ chế biến, bảo quảnnông, lâm, thuỷ sản; sản xuất vật liệu xây dựng, đồ gỗ, mây tre đan, gốm, sứ,thuỷ tinh, dệt may, cơ khí nhỏ; xử lý chế biến nguyên liệu phục vụ sản xuấtngành nghề ở nông thôn), xây dựng, vận tải nội bộ liên xã và các dịch vụ khácphục vụ sản xuất và đời sống dân cƣ nông thôn. Các ngành nghề nông thônđƣợc coi là động lực trực tiếp giải quyết việc làm cho ngƣời lao động ở nông thôn. Ở Đồng Hỷ, việc phát triển ngành nghề nông thôn có nhiều thuận lợi,do điều kiện tự nhiên phong phú đa dạng, nguồn lao động phong phú, ngƣờilao động cần cù chịu khó, phù hợp với lao động thủ công, tạo ra những sảnphẩm có giá trị. Tuy nhiên bên cạnh đó, phát triển ngành nghề ở nông thônĐồng Hỷ cũng gặp nhiều khó khăn. Đó là những khó khăn về thị trƣờng tiêuthụ, khó khăn về vốn và kỹ thuật công nghệ. Phần lớn các công nghệ và kỹthuật áp dụng trong ngành nghề nông thôn ở Đồng Hỷ là công nghệ thủ công,năng suất thấp. Đó là một trong những nguyên nhân chính làm cho chất lƣợngsản phẩm thấp, giá thành cao, giảm sức cạnh tranh so với sản phẩm cùng loạicủa công nghiệp và hàng ngoại nhập. Phát triển ngành nghề nông thôn ở Đồng Hỷ phải trên cơ sở khai thácđƣợc những lợi thế, khắc phục hạn chế, khó khăn của tỉnh trong lĩnh vực này.Các ngành nghề ở nông thôn phải tạo mọi điều kiện khai thác mọi nguồn lựcSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 91trong và ngoài tỉnh, cũng nhƣ các thành phần kinh tế để tạo ra nhiều sản phẩmhàng hoá đáp ứng yêu cầu của thị trƣờng và giải quyết nhiều việc làm chongƣời lao động ở nông thôn. Ngành nghề nông thôn phải đƣợc phát triểntrong mối liên kết chặt chẽ với nông nghiệp và công nghiệp, trong tỉnh và cảnƣớc; Phát triển nhiều loại hình sản xuất kinh doanh với nhiều qui mô và trìnhđộ công nghệ thiết bị thích hợp, kết hợp công nghệ truyền thống với côngnghệ hiện đại nhằm tạo việc làm, tăng thu nhập cho ngƣời lao động và pháttriển kinh tế xã hội ở nông thôn.3.1.1.1. Định hướng phát triển theo ngành - Phải phát triển các ngành nghề có nhiều tiềm năng, lợi thế để thu hútnhiều và nhanh lực lƣợng lao động dƣ thừa, nâng cao thu nhập và đời sốngnhất là đời sống của nông dân. Đó là những ngành có nguyên vật liệu có sẵn,tại chỗ nhƣ chế biến nông, lâm, thuỷ sản ở Đồng Hỷ có thể đẩy mạnh sản xuấtcác ngành chế biến dăm gỗ, sản xuất đồ gỗ cao cấp... - Phát triển các ngành thủ công nghiệp và xây dựng, các ngành sản xuấtnhững mặt hàng thiết yếu phục vụ cho sản xuất và đời sống ở nông thôn: Cụ thểnhƣ ngành khai thác, sản xuất vật liệu xây dựng, sản xuất các công cụ phục vụsản xuất và đời sống ở nông thôn nhƣ khai thác cát, sỏi... hay hình thành nhữngcụm sản xuất cơ khí ở các thị trấn, thị tứ sản xuất máy móc nông nghiệp. - Phát triển các ngành dịch vụ phục vụ sản xuất và đời sống, một mặtcung cứng vật tƣ, hàng hoá cho sản xuất và đời sống, mặt khác tiêu thụ sảnphẩm cho nông dân. Ở nông thôn Đồng Hỷ hiện nay cần chú trọng phát triểnmạng lƣới thông tin liên lạc, phát triển các loại hình dịch vụ về tƣ vấn tiếp thị,chuyển giao công nghệ, đào tạo kỹ thuật... cho ngƣời lao động. Bên cạnh đó phải khôi phục các làng nghề truyền thống, nhƣ làng nghềmộc và du nhập những ngành nghề mới nhƣ nghề nuôi trồng nấm, nghề mâySố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 92tre đan, thủ công mỹ nghệ, giải quyết việc làm trong lúc nông nhàn cho nôngdân.3.1.1.2. Định hướng phát triển theo vùng - Đối với vùng đồng bằng nông thôn: Vùng đồng bằng nông thôn lànhững vùng có mật độ dân số lớn nhƣng ngành nghề ít phát triển, ngƣời dânchủ yếu làm nghề trồng trọt, phụ thêm chăn nuôi tại gia đình, có thu nhậpthấp. Chính vì vậy phải gia nhập những ngành nghề mới vào vùng này nhƣ:Phát triển nghề nuôi trồng nấm, tận dụng rơm rạ, nghề mây tre đan, thủ công mỹnghệ để tận dụng thời gian lúc nông nhàn... - Đối với vùng núi phía Tây, Nam của huyện: có lợi thế về thƣơng mạinên cần tạo ra các tụ điểm mạnh về thƣơng mại, dịch vụ, tăng mức lƣu thônghàng hoá buôn bán, phát triển thị trƣờng trong tỉnh với các địa phƣơng khác.Mặt khác, vùng này còn có lợi thế về lâm sản, chính vì vậy có thể đẩy mạnhcông nghiệp chế biến chè, dứa hộp, chế biến dăm gỗ, bột giấy. Đồng Hỷ là một huyện nhỏ, điều kiện khí hậu khắc nghiệt, gần 80% dân sốở vùng nông thôn, các nguồn tài nguyên phong phú, nhƣng chỉ ở qui mô nhỏ. Dovậy, phát triển tiểu thủ công nghiệp, các ngành nghề ở nông thôn là hƣớng pháttriển phù hợp để giải quyết việc làm cho ngƣời nông dân, từng bƣớc chuyển dịchcơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, là cơ sở để phát triển CNH, HĐH của tỉnh.3.1.2. Mở rộng các hình thức liên kết đào tạo nghề cho ngƣời lao động ởnông thôn Lực lƣợng lao động thất nghiệp, thiếu việc làm ở nông thôn Đồng Hỷ,thƣờng nằm trong độ tuổi từ 15 đến 24 (chiếm đến 79,86%) chủ yếu là lựclƣợng lao động mới bổ sung hàng năm, chƣa có nghề nghiệp ổn định. Chínhvì vậy nhu cầu đƣợc đào tạo nghề đối với những đối tƣợng này là rất lớn. Trong những năm qua, công tác đào tạo nghề của Đồng Hỷ có nhiềubƣớc phát triển. Các cơ sở đào tạo đã đƣợc đầu tƣ, xây dựng. Các trung tâmSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 93dạy nghề, dịch vụ việc làm đƣợc qui hoạch thống nhất với tên gọi là trung tâmdạy nghề và dịch vụ việc làm. Đội ngũ giáo viên cũng từng bƣớc đƣợc chuẩnhoá. Tuy nhiên, trong điều kiện nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN, đểnâng cao sức mạnh cạnh tranh về nguồn lao động, nhất là lực lƣợng ở nông thônvà đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá, công tác đàotạo nghề cho ngƣời lao động ở Đồng Hỷ cần phải gắn với chiến lƣợc phát triểnnguồn lao động của địa phƣơng và của cả nƣớc cũng nhƣ chiến lƣợc phát triểnnguồn lao động trong các ngành nghề và doanh nghiệp. Vì vậy, phải mở rộngcác hình thức liên kết đào tạo nghề cho ngƣời lao động ở nông thôn theo hƣớngsau: - Mở rộng liên kết đào tạo giữa các cơ sở đào tạo trong địa phƣơng vàcác địa phƣơng trong cả nƣớc, để tăng số lƣợng lao động đƣợc đào tạo. - Mở rộng liên kết giữa các cơ sở đào tạo nghề với các tổ chức quốc tếđể tranh thủ trình độ kỹ thuật công nghệ, nguồn vốn... cho công tác đào tạonghề, nâng cao chất lƣợng đào tạo. - Liên kết với các cơ sở đào tạo nghề trong cả nƣớc để thống nhất nộidung, chƣơng trình đào tạo, phát huy thế mạnh của cơ sở, đồng thời tranh thủkinh nghiệm, thế mạnh về kỹ thuật, công nghệ của các cơ sở đào tạo lớn. - Liên kết cơ sở đào tạo nghề với các đơn vị sản xuất kinh doanh nhằmhuy động kinh phí và gắn đào tạo với sử dụng. Kinh nghiệm dạy nghề chonông dân của các địa phƣơng cho thấy: dạy nghề cho nông dân phải đảm bảomục đích ngƣời lao động phải đƣợc học và học đƣợc, làm đƣợc và đƣợc làm.Các đơn vị sản xuất kinh doanh vừa là trung tâm thực hành vừa là nơi đƣa racác đơn đặt hàng cho cơ sở đào tạo. - Đẩy mạnh xã hội hoá công tác dạy nghề trên cơ sở đa dạng hoá cácloại hình trƣờng lớp (của nhà nƣớc, của tƣ nhân và quốc tế); Có sự liên kếtSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 94giữa các loại hình để tạo ra các hình thức và mô hình đa dạng, năng động, đápứng cầu của thị trƣờng lao động. Đồng thời có sự liên thông giữa các trình độsơ cấp nghề, trung cấp nghề và cao đẳng nghề nhằm đa dạng hoá ngành nghềvà cấp độ, đáp ứng nhu cầu tìm việc và tự tạo việc làm cho ngƣời lao độngnhất là ngƣời lao động ở nông thôn.3.1.3. Phát triển các hình thức hợp tác với các địa phƣơng trên cả nƣớcvà quốc tế về giải quyết việc làm cho ngƣời lao động ở nông thôn Đồng Hỷ là một huyện có nguồn lao động trẻ, tăng nhanh hàng năm, nhất làkhu vực nông thôn. Trong khi đó, nền kinh tế của tỉnh chƣa đủ khả năng phát triểnđào tạo việc làm thu hút hết lực lƣợng lao động đó. Vì vậy, phải tăng cƣờng hợptác với các địa phƣơng trong toàn tỉnh và cả nƣớc về giải quyết việc làm chongƣời lao động.3.1.3.1. Tăng cường quan hệ ký kết hợp đồng cung ứng lao động Hiện nay thị trƣờng lao động trên cả nƣớc phát triển không đều giữacác vùng. Ở các vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, phía Bắc, các thành phốlớn, thị trƣờng lao động phát triển mạnh, cung - cầu lao động diễn ra sôi động.Cầu lao động không chỉ trong vùng mà còn thu hút lao động ở nơi khác. ĐồngHỷ lại nằm trong vùng có môi trƣờng đầu tƣ khó khăn, số doanh nghiệp pháttriển chậm nên thị trƣờng lao động không mấy phát triển. Chính vì vậy trongthời gian tới, thị trƣờng lao động ở Đồng Hỷ phải đƣợc phát triển theo hƣớngđa dạng hoá các hình thức tổ chức và phƣơng thức giao dịch việc làm để cáctổ chức, cá nhân trong tỉnh có khả năng nhận bao thầu cung ứng lao động chocác khu công nghiệp, khu chế xuất, cũng nhƣ các hãng chủ thầu quốc tế. Cáccơ sở giới thiệu việc làm phải đƣợc qui hoạch và nâng cấp, sử dụng côngnghệ thông tin hiện đại làm tốt vai trò trung gian thực hiện giao dịch lànhmạnh giữa các bên một cách hiệu quả và chuyên nghiệp, chống tiêu cực nhấtlà lừa đảo ngƣời lao động. Mặt khác phải mở rộng và tạo điều kiện cho cácSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 95giao dịch trực tiếp giữa ngƣời lao động và ngƣời sử dụng lao động, đáp ứngnhanh nhu cầu giữa ngƣời tìm việc và việc tìm ngƣời.3.1.3.2. Tăng cường hợp tác phát triển sản xuất kinh doanh, tạo việc làmcho người lao động Nhằm tạo việc làm cho ngƣời lao động chƣa có việc làm hoặc thiếuviệc làm ở khu vực nông thôn, theo kinh nghiệm của cả nƣớc là phải đẩymạnh phát triển công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn, đó chính là chủ trƣơng“ly nông, bất ly hương”. Đề án phát triển CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôncủa Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng đã nêu rõ nội dung chủ yếulà: Thực hiện hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn, phát triển công nghiệpchế biến nông, lâm sản, phát triển hệ thống dịch vụ, phát triển cơ giới hoá,điện khí hoá nông nghiệp và nông thôn. Chƣơng trình này sẽ thu hút đƣợckhoảng 3 đến 3,5 triệu lao động nông thôn trên cả nƣớc. Ở Đồng Hỷ hiện nay, để phát huy đƣợc tiềm năng và lợi thế của địaphƣơng, tìm phƣơng hƣớng chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu kinh tế theo hƣớngcông nghiệp - tiểu thủ công nghiệp - dịch vụ ở nông thôn thì phải đẩy mạnhphát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản trên cơ sở liên kết công nghiệpchế biến ở địa phƣơng với các địa phƣơng khác trong khu vực và trong cảnƣớc theo các định hƣớng cơ bản sau: - Phải tạo sự liên kết giữa các cơ sở sản xuất trong khu vực về nguồnnguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm các cơ sở sản xuất kinh doanh trong tỉnh cácdoanh nghiệp trong khu vực, phải có sự hợp tác, phối hợp với chuyển giao lợithế cho nhau, hỗ trợ lẫn nhau nhằm phát huy thế mạnh của nhau, tạo điều kiệnđể các doanh nghiệp phát triển chuyên sâu và đi vào đổi mới. - Tăng cƣờng mối liên hệ hợp tác giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ ởĐồng Hỷ với các doanh nghiệp lớn trong toàn tỉnh và cả nƣớc thông qua việchình thành sự phân công theo chuyên môn hoá. Các doanh nghiệp của địaSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 96phƣơng có thể cung cấp nguyên liệu và góp phần tiêu thụ đầu ra cho cácdoanh nghiệp lớn. Các doanh nghiệp lớn sẽ hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏtrong lĩnh vực đào tạo, trao đổi thông tin, chuyển giao công nghệ, trên cơ sởđó phát triển công nghiệp phục vụ nông nghiệp và phát triển nông thôn, tạonhiều việc làm cho ngƣời lao động khu vực này. - Tăng cƣờng hợp tác giữa các ngành nghề có cùng sản phẩm của địaphƣơng với các tỉnh bạn trong tiếp thị, tiêu thụ sản phẩm và đầu tƣ để tranhthủ sự ách tắc trong lƣu thông và tránh đầu tƣ phát triển phong trào dàn trải,hiệu quả thấp. - Xây dựng kết cấu hạ tầng, phục vụ cho sản xuất và đời sống theo quihoạch vùng kinh tế của địa bàn và có sự liên kết với các vùng lân cận và vùngkinh tế trọng điểm. Gắn xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn nhƣ: Nhựa hoáđƣờng liên thôn, liên xã, liên huyện, bê tông hoá nội đồng, xây dựng trƣờng trạivới mở rộng thị tứ, chợ nông thôn, để tạo điểm thu hút đầu tƣ, thu hút lao động,tạo nhiều việc làm, các xã có giao thông thuận tiện.3.2. NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀMCHO NGƢỜI LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN ĐỒNG HỶ3.2.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng công nghiệp hoá, hiện đạihoá3.2.1.1. Đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn Nông nghiệp, nông thôn là ngành kinh tế có vị trí quan trọng trong đờisống kinh tế - xã hội của Đồng Hỷ. Trong những năm qua kinh tế nôngnghiệp nông thôn Đồng Hỷ có bƣớc tăng trƣởng khá, cơ sở hạ tầng đƣợc chútrọng xây dựng, bộ mặt nông thôn có nhiều khởi sắc. Công tác xoá đói giảmnghèo, giải quyết việc làm đạt nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, xét trên bình diện toàn tỉnh, kinh tế nông nghiệp, nông thônĐồng Hỷ còn nhiều hạn chế. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu cây trồng vậtSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 97nuôi, cơ cấu mùa vụ còn chậm. Sản xuất chủ yếu là tự cấp tự túc, kinh tế trangtrại chậm đƣợc hình thành, kinh tế tƣ nhân chậm đƣợc phát triển, kinh tế hợptác xã còn gặp nhiều khó khăn. Vấn đề tiêu thụ sản phẩm cho hàng hoá sảnxuất ra còn khó khăn, các dịch vụ thƣơng mại chƣa phát triển... Tất cả nhữngvấn đề trên đã hạn chế sự phát triển của kinh tế nông nghiệp, nông thôn ĐồngHỷ. Ngƣời lao động sản xuất trong ngành nông nghiệp, nông thôn gặp nhiềukhó khăn, lao động vất vả nhƣng thu nhập thấp, khiến nhiều ngƣời phải rờiquê hƣơng đi tìm việc làm nơi khác. Trong thời gian tới, để phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, tạo nhiềuviệc làm, huy động hết tiềm năng nguồn lao động, kinh tế nông nghiệp nôngthôn Đồng Hỷ phải đƣợc chuyển dịch theo hƣớng CNH, HĐH. Chuyển dịchcơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn ở Đồng Hỷ phải đảm bảo an ninh lƣơngthực, đảm bảo sự phát triển ổn định kinh tế - xã hội trong tỉnh nhằm mục tiêunâng cao hiệu quả sử dụng đất đai, lao động, nguồn vốn, tăng giá trị và giá trị lợinhuận trên diện tích đất canh tác, nâng cao thu nhập cho hộ gia đình nông dân. Mặt khác, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn ở ĐồngHỷ phải gắn với nhu cầu của thị trƣờng trong và ngoài nƣớc, sản xuất các loạisản phẩm hàng hoá có sức cạnh tranh cao, có hiệu quả kinh tế cao, coi trọnghiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế phải tạo ramối quan hệ chặt chẽ giữa sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm và xuất khẩu,khai thác tốt lợi thế của từng tiểu vùng sinh thái và phát huy vai trò tích cựccủa các thành phần kinh tế, kết hợp hài hoà lợi ích giữa nông dân với cơ sởchế biến, tiêu thụ sản phẩm. Phấn đấu đến năm 2010, Đồng Hỷ sẽ chuyển dịch cơ cấu kinh tế theohƣớng công nghiệp chiếm 53,8%, nông - lâm nghiệp chiếm 20,7%, dịch vụ25,5%. GDP bình quân đầu ngƣời đạt 600USD, tỷ lệ hộ nghèo đạt dƣới 3%,Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 98không còn hộ đói. Muốn đạt đƣợc mục tiêu đó, tỉnh Đồng Hỷ phải tiến hànhđồng bộ các giải pháp sau: Một là, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, đặc biệtcoi trọng công tác phát triển giống cây trồng, vật nuôi. Chọn lọc đƣa nhanhcác loại cây giống, vật nuôi có năng suất cao, chất lƣợng tốt phù hợp với điềukiện sinh thái của từng vùng; Ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất và nhângiống cây trồng vật nuôi bằng công nghệ sinh học; Kết hợp việc lƣu giữ quĩgen con giống, cây trồng quí hiếm với việc lai tạo giống mới. Đồng thời tỉnhphải tăng cƣờng công tác quản lý chất lƣợng đối với các cơ sở sản xuất cungứng giống trên địa bàn; chọn khâu giống là khâu đột phá để ứng dụng khoahọc công nghệ vào lĩnh vực nông nghiệp. Để đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến vào sản xuất, cầnthực hiện tốt công tác khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngƣ, chuyển giaocác tiến bộ kỹ thuật về trồng trọt, chăn nuôi đến từng hộ gia đình, tổ chứckhuyến nông, khuyến lâm, đến từng cơ sở. Cung cấp đầy đủ thông tin về khoa học công nghệ cho ngƣời sản xuất,đồng thời hƣớng dẫn bà con nông dân lựa chon công nghệ phù hợp với các điềukiện sản xuất của địa phƣơng với giá cả hợp lý, tránh mua phải công nghệ lạchậu. Có chính sách hỗ trợ, khuyến khích ngƣời lao động tích cực ứng dụngcông nghệ mới. Nhất là trong điều kiện nền kinh tế thị trƣờng, khoa học côngnghệ có tác dụng nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, tăng năng suất chấtlƣợng, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm, là sự sống còn của sản phẩm, củangƣời lao động và doanh nghiệp. Hai là, làm tốt công tác xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn. Xây dựngkết cấu hạ tầng phù hợp với yêu cầu hoạt động của công nghệ. Không có kếtSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 99cấu hạ tầng thích hợp với công nghệ thì không thể duy trì hoạt động hay hoạtđộng không có hiệu quả. Ba là, rà soát quĩ đất cho phát triển nông, lâm nghiệp và nuôi trồngthuỷ sản, đồng thời lập dự án chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Qui hoạch đất trồng cỏ để phục vụ chăn nuôi bò, trâu... trồng cây côngnghiệp lâu năm, trồng rừng ở những xã vùng núi, mở rộng vốn rừng, trồngcây phân tán, tạo nhiều việc làm cho ngƣời lao động. Dự kiến đến năm 2010ngành trồng trọt sẽ giải quyết việc làm cho 62.000 ngƣời lao động ở nôngthôn. Bốn là, xây dựng và nhân rộng các mô hình kinh tế trang trại sản xuấthàng hoá tập trung, nhất là các trang trại chăn nuôi tập trung nuôi lợn siêunạc, nuôi trồng thuỷ sản và đặc biệt là chăn nuôi bò theo hƣớng công nghiệplấy thịt, lấy sữa. Năm là, phát triển công nghiệp nhỏ, công nghiệp chế biến, tiêu thụnông sản hàng hoá cho nông nghiệp, nông thôn: Nâng cấp nhà máy chế biếnchè đen xuất khẩu. Sáu là, tăng cƣờng xúc tiến hoạt động thƣơng mại, dịch vụ trong nôngnghiệp nhằm hỗ trợ phục vụ sản xuất nhƣ: Cung ứng vật tƣ kỹ thuật, vận tải,đẩy mạnh công tác tìm kiếm thị trƣờng cho sản xuất nông nghiệp, từng bƣớclàm tốt công tác dự tính, dự báo thị trƣờng. Những giải pháp chủ yếu trên sẽtác động thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp nông thôn ĐồngHỷ tạo điều kiện có thêm nhiều việc làm, khắc phục tình trạng thiếu việc làmvà thất nghiệp.3.2.1.1. Chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp Đồng Hỷ chủ trƣơng đến năm 2010 sẽ tập trung mọi nguồn lực tạobƣớc đột phá về công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Phấn đấu giá trị sản xuấtSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 100công nghiệp xây dựng tăng bình quân 27%/năm, riêng ngành công nghiệptăng trên 33%; giá trị tăng thêm của khu vực công nghiệp tăng 23%. Bên cạnh đó để phát huy thế mạnh của tỉnh là nguồn tài nguyên khoángsản lớn, nguồn lao động dồi dào, Đồng Hỷ cũng đã phát triển công nghiệpkhai khoáng, công nghiệp chế biến nông lâm sản, tạo ra sự liên kết thúc đẩynông lâm sản phát triển. Phát triển công nghiệp chế biến, gắn với vùng nguyênliệu tập trung sẽ thúc đẩy sản xuất hàng hoá, tăng thêm giá trị và sức cạnh tranhcủa sản phẩm trên thị trƣờng trong và ngoài tỉnh. Công nghiệp chế biến phát triểnsẽ tạo điều kiện cho nông dân khai thác sử dụng đất có hiệu quả, tạo thêm việclàm và tăng thu nhập góp phần xóa đói giảm nghèo ở nông thôn. Để thực hiện các mục tiêu đó, tỉnh Đồng Hỷ cần thực hiện tốt các giảipháp sau: Một là, thực hiện thu hút đầu tƣ, làm mọi cách để các nhà đầu tƣ nƣớcngoài và trong nƣớc có điều kiện đầu tƣ thuận lợi nhất khi đến với Đồng Hỷ,nhƣ: ƣu đãi về đất đai, tạo điều kiện về mặt bằng, ƣu đãi về thuế, đơn giảnhoá những thủ tục hành chính rƣờm rà... cho các nhà đầu tƣ trong nƣớc vànƣớc ngoài đến với Đồng Hỷ, ƣu đãi kinh phí di dời thiết bị, nhà xƣởng vàokhu công nghiệp, đồng thời hỗ trợ một phần kinh phí đào tạo công nhân chocác doanh nghiệp trong tỉnh hoạt động. Hai là, phát triển những ngành có thể phát huy lợi thế về tài nguyênrừng và nông sản hàng hoá trong huyện. Khai thác tiềm năng đất đai, laođộng, nguyên liệu và các lợi thế khác để mở rộng sản xuất, thu hút nhiều laođộng. Một mặt củng cố, phát triển nâng cao năng lực, hiệu quả sản xuất sứccạnh tranh của các cơ sở sản xuất hiện có nhƣ các nhà máy chế biến nông sản:chè, dứa, thịt, hoa quả... Các nhà máy chế biến lâm sản, công nghiệp khaithác... đồng thời xây dựng thêm những cơ sở mới nhƣ xây dựng nhà máy xiSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 101măng Quang Sơn, khu công nghệ cao xã Linh Sơn và khu công nghiệp nhỏCao Ngạn... Ba là, đẩy mạnh phát triển nhanh các ngành công nghiệp có lợi thế vềnguyên liệu tại chỗ, có thị trƣờng ổn định và có khả năng xuất khẩu, tăngnhanh giá trị sản phẩm nông nghiệp, thu hút nhiều lao động nhƣ: Chế biếnlâm sản, chè, dăm gỗ, sản phẩm từ thịt, chế biến thức ăn gia súc, vừa phát huylợi thế của địa phƣơng vừa tạo việc làm tại chỗ ổn định cho ngƣời lao động. Bốn là, khôi phục và phát triển các nghề và các làng nghề truyền thống.Hiện nay ở Đồng Hỷ có những nghề nhƣ mây tre đan, nghề làm miến... và cáckhu khai thác vật liệu xây dựng. Để tạo điều kiện phát triển các ngành nghề, nâng cao năng suất chấtlƣợng và sức cạnh tranh của sản phẩm ngành nghề nông thôn Đồng Hỷ cầnchú ý giải quyết các vấn đề sau: - Hỗ trợ vốn và công nghệ cho các nghề và làng nghề. Có các hình thứctín dụng ƣu đãi cho sản xuất ngành nghề ở nông thôn. Các tổ chức đoàn thểnhƣ hội phụ nữ, hội nông dân, hội cựu chiến binh... phối hợp với các ngànhngân hàng hình thành các quĩ khuyến công, khuyến thƣơng, cho vay dài hạn(từ 5 năm trở lên) gắn hoạt động tín dụng ƣu đãi với thực hiện các mục tiêuphát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm cho ngƣờilao động. - Có chính sách miễn giảm thuế đối với những ngành nghề mới, nhữngcơ sở thử nghiệm công nghệ mới để khuyến khích đầu tƣ phát triển. Ngoài racần hỗ trợ về xây dựng cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện về mặt bằng sản xuất,cung cấp điện nƣớc và bảo vệ môi trƣờng cho các làng nghề. - Hỗ trợ tìm kiếm, mở rộng thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm cho ngànhnghề nông thôn; cung cấp đầy đủ thông tin về sản xuất kinh doanh cho ngƣờisản xuất, phát triển dịch vụ tƣ vấn kinh doanh, tƣ vấn thị trƣờng, giúp cácSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 102làng nghề làm các thủ tục xuất khẩu hàng hoá, gắn tổ chức sản xuất với tiêuthụ sản phẩm; đa dạng hoá các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh, khuyếnkhích và tạo điều kiện cho các làng nghề thành lập trung tâm hay doanhnghiệp chịu trách nhiệm bao thầu sản phẩm, giới thiệu đầu vào, đầu ra cho sảnphẩm và ban hành chính sách bảo hiểm sản phẩm mới để các cơ sở sản xuấtkinh doanh mạnh dạn đầu tƣ phát triển sản xuất. - Đổi mới trang thiết bị và công nghệ, từng bƣớc cơ giới hoá lao độngsản xuất của các ngành nghề, giảm bớt sức lao động cơ bắp cho ngƣời laođộng và nâng cao năng suất lao động và chất lƣợng sản phẩm. Song đối vớinhững nghề thủ công, truyền thống thì phải coi trọng kế thừa kỹ thuật cổtruyền với kỷ năng tay nghề của ngƣời lao động đồng thời kết hợp sử dụngthiệt bị công nghệ hiện đại những khâu có thể để nâng cao năng suất lao động. - Đào tạo, bồi dƣỡng, nâng cao năng lực quản lý kinh doanh cho các hộ,các cơ sở sản xuất kinh doanh làng nghề, tạo điều kiện cho ngƣời lao độngđộc lập, tự chủ trong sản xuất kinh doanh, đứng vững trong cơ chế thị trƣờng. - Thực hiện các mô hình liên doanh, liên kết giữa doanh nghiệp nhà nƣớcvà doanh nghiệp tƣ nhân để gây dựng và đào tạo cho làng nghề phát triển. - Tuyên truyền, nâng cao hiểu biết cho ngƣời dân về giá trị của các ngànhnghề truyền thống, khuyến khích mở rộng nhân cấy nghề, mở rộng qui mô, thuhút nhiều lao động, giải quyết việc làm cho ngƣời lao động nông thôn trong lúcnông nhàn.3.2.1.2. Chuyển dịch cơ cấu ngành dịch vụ Đẩy mạnh hoạt động thƣơng mại - du lịch - dịch vụ là hƣớng phát triểnnhanh trong cơ cấu kinh tế của tỉnh Đồng Hỷ. Trong những năm qua ngànhthƣơng mại, du lịch, dịch vụ đƣợc Đồng Hỷ xác định là ngành kinh tế mũinhọn, có tác động mạnh mẽ đến sản xuất và đời sống kinh tế - xã hội, tạo tiềnđề cho bƣớc phát triển mới của huyện.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 103 Để thực hiện chuyển dịch cơ cấu ngành dịch vụ, hình thành cơ cấu kinhtế hợp lý, tiến bộ, tạo nhiều việc làm, ngành thƣơng mại, du lịch, dịch vụ ởĐồng Hỷ cần thực hiện đối với các vấn đề sau: - Phát triển và nâng cao chất lƣợng phục vụ trong tất cả các ngành dịchvụ. Mở rộng phạm vị hoạt động về lãnh thổ và về ngành hàng, chú trọng thịtrƣờng nội địa, cung cấp kịp thời đầy đủ các loại hàng hoá, đặc biệt đẩy mạnhxuất khẩu, phấn đấu từ nay đến năm 2020. - Đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thƣơng mại, tạo điều kiện cho cácđơn vị tiếp cận, tham gia hội chợ, triển lãm, quảng cáo, giới thiệu sản phẩm,đồng thời thực hiện tốt quản lý thị trƣờng chống buôn lậu, tạo lập trật tựthƣơng mại, du lịch lành mạnh. - Khai thác tối đa các trung tâm thƣơng mại đã có, đồng thời phát triểnnhanh mạng lƣới thƣơng mại dịch vụ ở huyện, thị trấn làm hạt nhân, mở rộngthị trƣờng ở nông thôn, xây dựng các thị trấn, các chợ, trung tâm thƣơng mạinông thôn tại các xã, cụm xã, phát triển thị trƣờng nông thôn, tạo điều kiện đểnông dân có môi trƣờng thuận lợi giao lƣu hàng hoá - dịch vụ. - Ƣu tiên đầu tƣ phát triển các ngành du lịch, vận tải, bƣu điện, tài chínhngân hàng, những ngành chiếm tỉ trọng cao và then chốt, đồng thời mở rộngvà đa dạng hoá các hoạt động dịch vụ: thông tin, tƣ vấn pháp lý, tƣ vấn kỹthuật, tƣ vấn kinh doanh... Đây là hƣớng cơ bản để tăng “cầu” lao động cả ởnông thôn và thành thị. - Khai thác triệt để lợi thế đƣờng 1B và các khu di tích lịch sử, di tíchvăn hoá... phát triển ngành du lịch. - Có cơ chế đầu tƣ theo hƣớng đa dạng hoá các thành phần kinh tế hìnhthức tổ chức và loại hình du lịch, xây dựng các tour, tuyến du lịch trong vàngoài nƣớc, phát triển ngành du lịch kéo theo phát triển nhiều loại hình dịchSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 104vụ phục vụ du lịch, phát triển kinh tế xã hội những vùng xung quanh giảiquyết việc làm cho ngƣời lao động.3.2.2. Phát triển và đa dạng hoá các loại hình tổ chức sản xuất kinhdoanh, tạo việc làm cho ngƣời lao động ở nông thôn Phát triển và đa dạng hoá các loại hình tổ chức sản xuất kinh doanh vớinhiều trình độ kỹ thuật và qui mô tổ chức khác nhau, thu hút nhiều lao động làhƣớng đi quan trọng tạo việc làm, tăng thu nhập và chuyển dịch cơ cấu laođộng ở nông thôn.3.2.2.1. Phát triển kinh tế hộ gia đình Kinh tế hộ gia đình không phải là một thành phần kinh tế nhƣng nó làmột loại hình để phân biệt với các hình thức tổ chức kinh tế khác. Trong kinhtế thị trƣờng, kinh tế hộ phát triển hết sức linh hoạt, thích ứng nhanh, gópphần phát triển sản xuất, tạo mở nhiều việc làm phù hợp với mọi lứa tuổi, mọitrình độ của ngƣời lao động. Phát triển kinh tế hộ gia đình sẽ tận dụng đƣợccác nguồn lực về đất đai, lao động dƣ thừa, huy động nguồn vốn nhà rỗi trongdân cƣ, kinh nghiệm quản lý và ngành nghề nông thôn. Trong những năm tới, khuyến khích kinh tế hộ gia đình phát triển ởĐồng Hỷ cần tập trung vào những hƣớng sau: - Khuyến khích các hộ gia đình khai hoang phục hóa bằng các chínhsách miễn giảm thuế, hỗ trợ con giống, cây trồng và kỹ thuật để các hộ nhanhchóng phát triển sản xuất. - Tạo nguồn vốn, cho vay vốn để các hộ có điều kiện phát triển sảnxuất. Trong đó, cần phân loại các loại hình hộ theo trình độ phát triển để cóchủ trƣơng, định hƣớng phát triển phù hợp. Đảm bảo đủ nguồn vốn cho cáchộ nghèo, hộ khó khăn vay để phát triển sản xuất. Cùng với việc cho vay vốnphải hƣớng dẫn bà con cách làm ăn kinh doanh, chi tiêu tiết kiệm để không táinghèo.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 105 - Tăng cƣờng công tác đào tạo nghề, phổ cập kỹ thuật cấp tốc để các hộtiến hành sản xuất có hiệu quả. Cần mở rộng tuyên truyền những mô hìnhkinh tế hộ gia đình làm ăn có hiệu quả, thu nhập cao phù hợp với điều kiệncảu từng vùng để nhân rộng mô hình. Ví dụ: mô hình: lúa - lợn - vịt, cam- vải- gia cầm ở miền núi hay mô hình khai thác vật liệu xây dựng... đạt hiệu quảkinh tế cao để các hộ học tập, vận dụng vào sản xuất. - Tăng cƣờng công tác dịch vụ sản xuất nhƣ: cung ứng vật tƣ, thuốc bảovệ thực vật, thú y, chuyển giao khoa học công nghệ và tiêu thụ sản phẩm chohộ gia đình. - Tạo hành lang pháp lý cho kinh tế hộ gia đình phát triển. Những giải pháp trên sẽ tạo điều kiện cho kinh tế hộ gia đình ở ĐồngHỷ phát triển, thu hút đƣợc mọi loại đối tƣợng lao động trong gia đình: phụnữ, trẻ em, lao động lớn tuổi lao động có trình độ văn hóa và chuyên mônthấp, tạo việc làm tại chỗ cho ngƣời lao động ở nông thôn.3.2.2.2. Phát triển kinh tế tập thể, nòng cốt là hợp tác xã Ở Đồng Hỷ hiện nay, các hợp tác xã là loại hình kinh tế có đóng góp tolớn vào sự phát triển kinh tế của tỉnh nhà, góp phần xoá đói giảm nghèo, xâydựng nông thôn mới. Hợp tác xã còn có vai trò và ý nghĩa to lớn trong đời sốngxã hội, là cầu nối giữa hộ nông dân với chính quyền, tạo lập mối quan hệ cộngđồng, góp phần tăng cƣờng tình làng nghĩa xóm, hỗ trợ nhau trong sản xuất vàđời sống. Trong những năm tới, Đồng Hỷ xác định phát triển kinh tế hợp tác xãvẫn là hƣớng đi cơ bản để phát triển kinh tế, nhất là trong kinh tế nông nghiệpnông thôn, mang lại nhiều việc làm cho ngƣời lao động khu vực này. Chính vìvậy, cần đẩy mạnh phát triển kinh tế hợp tác xã theo các hƣớng sau: - Cải tiến công tác quản lý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của cáchợp tác xã nông nghiệp, phi nông nghiệp hiện có. Phát triển các hình thức đaSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 106dạng trong các lĩnh vực chăn nuôi, chế biến sau thu hoạch, sản xuất hàng thủcông mỹ nghệ, sinh vật cảnh... ở những nơi có nhu cầu và điều kiện. - Tập trung chỉ đạo để kiện toàn lại các hợp tác xã đã đƣợc chuyển đổivà xây dựng mới. Tổng kết những mô hình tốt đê rút ra bài học kinh nghiệm,đồng thời tập trung hỗ trợ, kiện toàn các hợp tác xã còn gặp khó khăn để tạosự chuyển biến đồng đều. - Ngoài các chính sách ƣu đãi các hợp tác xã nông nghiệp do Nhà nƣớcquy định, huyện cần có chính sách hỗ trợ mọi mặt tạo điều kiện cho kinh tếhợp tác và hợp tác xã phát triển, nhƣ: + Bố trí mặt bằng cho các hợp tác xã xây trụ sở, sân phơi, xây các cơ sởdịch vụ trực tiếp phục vụ sản xuất nông, lâm nghiệp... đƣợc miễn tiền thuê đấtđể sản xuất kinh doanh kể từ khi hợp tác xã nông nghiệp chuyển đổi theo LuậtHợp tác xã hoặc mới thành lập đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh + Đƣợc vay vốn ở các Ngân hàng Thƣơng mại hay các tổ chức Tíndụng để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật với chính sách ƣu đãi. + Các dự án phát triển nông nghiệp, nông thôn cần tập trung ƣu tiên đầutƣ cho các hợp tác xã. + Đào tạo, bồi dƣỡng, tập huấn cho đội ngũ cán bộ quản lý hợp tác xãhàng năm về công tác quản lý, chuyên môn, nghiệp vụ, tìm hiểu các chínhsách phát triển kinh tế hợp tác, hợp tác xã; không để hợp tác xã lồng ghép vớibộ máy chính quyền thôn, xã; tách chức năng quản lý kinh tế hợp tác xã rakhỏi chức năng quản lý nhà nƣớc. Đồng thời có chính sách thu hút cán bộquản lý, cán bộ khoa hoạc kỹ thuật về công tác lâu dài tại các hợp tác xã;động viên, khen thƣởng thích đáng với những cán bộ quản lý hợp tác xã làmviệc tốt. Tiến hành việc tham gia đóng Bảo hiểm xã hội đối với cán bộ quảnlý hợp tác xã.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 107 - Xây dựng một số mô hình hợp tác xã nông nghiệp, lâm nghiệp kiểumới hay chuyển đổi theo quy định của Luật Hợp tác xã để rút kinh nghiệm vànhân ra diện rộng. Ƣu tiên hợp tác xã triển khai thực hiện các mô hình thâmcanh, trình diễn, chuyển đổi, chuyển giao và áp dụng các tiến bộ khoa học kỹthuật.3.2.2.3. Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ Doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là những doanh nghiệp thuộc nhữngngành đòi hỏi không nhiều vốn nhƣng sử dụng nhiều lao động với trình độ côngnghệ vừa phải và sử dụng nguyên liệu tại chỗ đƣợc coi là nhân tố chủ yếu để tạoviệc làm, tăng thu nhập và chuyển dịch cơ cấu lao động ở nông thôn. Đặc biệt hiện nay ở Đồng Hỷ đang triển khai các dự án lớn: Nhà máy ximăng Quang Sơn... với một hệ thống chính sách ƣu đãi đã tạo ra nền tảng vàcơ hội phát triển tốt nhất cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển, giữ vaitrò vệ tinh cung cấp nguyên, vật liệu, lao động, dịch vụ, thƣơng mại cho cáctrung tâm kinh tế. Trong giai đoạn từ 2010 - 2020, Đồng Hỷ tập trung ƣu tiênphát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ về cả số lƣợng và chất lƣợng trong cáclĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, các làng nghề truyền thống khơidậy tính sáng tạo và phát huy truyền thống của địa phƣơng. Bên cạnh đó, chútrọng phát triển một số công ty đủ mạnh trên một số lĩnh vực nhƣ: côngnghiệp, lâm nghiệp, xây dựng, giao thông thủy lợi, để vừa làm đối tƣợng liênkết, liên doanh trong và ngoài tỉnh, tạo cơ sở thúc đẩy các doanh nghiệp vừavà nhỏ. Cần tập trung phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Đồng Hỷ theonhững hƣớng sau: - Rà soát quy hoạch phát triển ngành nghề trên địa bàn huyện, điềuchỉnh, sửa đổi, bổ sung các quy hoạch cho phù hợp với thực tế và xu thế pháttriển. Công bố quy hoạch phát triển đô thị, quy hoạch phát triển các khu côngSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 108nghiệp, cụm công nghiệp, quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu để ngƣờidân và doanh nghiệp có nhu cầu đầu tƣ có thông tin đầy đủ và chính xác nhất. - Xây dựng, thành lập và ban hành các chính sách khuyến khích pháttriển các quỹ dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, tăng cƣờng khả năng tiếpcận các nguồn vốn tín dụng cho các doanh nghiệp. Tạo điều kiện thuận lợicho các doanh nghiệp tiếp cận với các nguồn vốn tại các ngân hàng thƣơngmại, tín dụng ƣu đãi, tổ chức tín dụng quốc tế, các tổ chức thuê mua tài chính;hƣớng dẫn và hỗ trợ cho các doanh nghiệp có khả năng lập đƣợc những dự ánkhả thi để thuyết phục các ngân hàng cho vay vốn, đồng thời khuyến khíchcác doanh nghiệp cùng góp vốn để hình thành các quỹ trợ giúp nhau. - Bồi dƣỡng kiến thức, năng lực tổ chức quản lý và phát triển doanhnghiệp cho chủ doanh nghiệp, cán bộ quản lý và những ngƣời có nguyện vọngthành lập doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu đào tạo cho các doanh nghiệp vừa vànhỏ. - Chấn chỉnh bộ máy cơ quan đăng ký kinh doanh từ huyện, thị; xâydựng phƣơng án củng cố, kiện toàn, nâng cao năng lực để thống nhất đăng kýkinh doanh tất cả các loại hình doanh nghiệp trên địa bàn. Khuyến khíchdoanh nghiệp ở mọi thành phần kinh tế phát triển nhanh, bền vững. - Tạo điều kiện về mặt bằng sản xuất, bảo vệ môi trƣờng và đầu tƣ xâydựng kết cấu hạ tầng phục vụ nhu cầu sản xuất và kinh doanh của doanh nghiệp. - Phát triển thị trƣờng, xúc tiến thƣơng mại và đầu tƣ, phổ biến thôngtin kỹ thuật, công nghệ tới các doanh nghiệp và nâng cao năng lực của cácdoanh nghiệp trong việc xác định, lựa chọn và thích ứng với công nghệ. - Khuyến khích các doanh nghiệp tham gia liên kết ngành ở mọi cấp vàhỗ trợ phát triển các hiệp hội doanh nghiệp để bảo vệ lợi ích của các doanhnghiệp trong hội nhập và cạnh tranh.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 109 - Thực hiện trợ giúp có trọng điểm về tăng cƣờng khả năng cạnh tranhcủa một số ngành hàng mà huyện có lợi thế so với địa phƣơng khác. Đặc biệtƣu tiên khuyến khích các doanh nghiệp vừa và nhỏ đầu tƣ phát triển côngnghiệp, thủ công nghiệp, chế biến nông, lâm, hàng xuất khẩu, các ngành nghềtruyền thống, thu hút nhiều lao động, giải quyết việc làm cho ngƣời lao độngở nông thôn.3.2.3. Giải quyết việc làm cho ngƣời lao động nông thôn qua chƣơngtrình xúc tiến việc làm quốc gia3.2.3.1. Tạo việc làm cho người lao động ở vùng nông thôn Đồng Hỷ quaquỹ quốc gia giải quyết việc làm Quỹ quốc gia hỗ trợ việc làm ở Đồng Hỷ những năm qua đã phát huyvai trò tích cực trong việc thực hiện lồng ghép các chƣơng tình kinh tế - xãhội của địa phƣơng nhƣ: xóa đói giảm nghèo, chƣơng trình tổ, nhóm giúpnhau làm kinh tế trong các hội, đoàn thể phụ nữ, thanh niên, Hội Nông dân,thực hiện các dự án phát triển các dự án cây, con, ngành nghề, tạo vùngnguyên liệu cho công nghiệp chế biến theo vùng, lãnh thổ. Trong những năm tới, để phát huy hơn nữa hiệu quả nguồn vốn này,nhằm giải quyết nhiều việc làm cho ngƣời lao động ở nông thôn, tỉnh ĐồngHỷ cần thực hiện tốt các giải pháp sau: - Tranh thủ tối đa các nguồn vốn hỗ trợ của ngân hàng cấp trên, đồngthời chủ động khai thác những nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi, lãi suất thấp tạicác địa phƣơng, các chƣơng trình dự án tài trợ trong nƣớc, quốc tế có chínhsách ƣu đãi, nguồn vốn ngân sách địa phƣơng giành cho chƣơng trình xóa đóigiảm nghèo, tạo việc làm để đảm bảo nguồn vốn vay. - Nâng cao vai trò, trách nhiệm, hiệu quả phối hợp giữa các ngân hàngchính sách xã hội các cấp với lãnh đạo chính quyền địa phƣơng, ngành laođộng thƣơng binh xã hội, các tổ chức chính trị xã hội tham gia hợp đồng ủySố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 110thác, các đơn vị tham gia cho vay vốn, các trung tâm đào tạo, dịch vụ xuấtkhẩu lao động. Củng cố kiện toàn ban giải quyết việc làm các cấp; thƣờngxuyên kiểm tra giám sát việc tổ chức thực hiện, kịp thời phát hiện và chấnchỉnh sửa chữa những sai sót trong thực tiễn điều hành, đảm bảo sử dụngnguồn vốn cho vay có hiệu quả, đúng mục đích. Giữ gìn kỷ cƣơng quản lý, đặt mọi hoạt động của chƣơng trình cho vaydƣới sự chỉ đạo chặt chẽ của ban chỉ đạo chƣơng trình, cấp ủy đảng và cáccấp chính quyền. - Hoàn thiện cơ chế chính sách cho phù hợp với điều kiện thực tế địaphƣơng, tạo ra sự thông thoáng trong việc triển khai thực hiện ở các cấp, đơngiản hóa thủ tục hành chính, công khai hóa và thực hiện đúng vai trò của cơquan quản lý nhà nƣớc trong quan hệ với các chủ thể kinh tế, giúp các chủ thểnày đƣợc hƣởng chính sách tín dụng ƣu đãi của Nhà nƣớc một cách bình đẳngvà có hiệu quả. - Củng cố, nâng cao vai trò, trách nhiệm và hiệu quả hoạt động của cácđiểm giao dịch tại xã, tổ tiết kiệm cho vay vốn. Những tổ hoạt động yếu, tổtrƣởng có ý thức trách nhiệm thấp hay có biểu hiện rƣợu chè cờ bạc... cầnchấn chỉnh, thay đổi kịp thời. Những tổ trƣởng năng lực yếu thực hiện nghiệpvụ chƣa đầy đủ, chính xác, cần phối hợp tập huấn bồi dƣỡng. - Phối hợp lồng ghép các chƣơng trình, hƣớng dẫn cách làm ăn để nângcao hiệu quả sử dụng vốn; thực hiện tốt công tác thông tin hai chiều, duy trìlịch trực báo cáo để kịp thời sơ kết đúc rút kinh nghiệm. - Làm tốt công tác thẩm định kế hoạch dự án, lựa chọn dự án có tính khảthi cho vay vốn ƣu đãi; đảm bảo các hộ nghèo, khó khăn đƣợc vay vốn; đặcbiệt ƣu tiên cho vay vốn ƣu đãi để phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nôngthôn hoạt động trên các lĩnh vƣc thủ công nghiệp, khai thác vật liệu xây dựng,chế biến nông sản, dịch vụ, phát triển trang trại, chế biến thức ăn gia súc phụcSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 111vụ các trang trại chăn nuôi tập trung, tạo nhiều việc làm cho ngƣời lao độngkhu vực này.3.2.3.2. Giải quyết việc làm cho người lao động ở nông thôn qua các trungtâm dịch vụ việc làm Ngƣời lao động ở nông thôn Đồng Hỷ cũng nhƣ ngƣời lao động của cácvùng quê khác trong cả nƣớc còn gặp nhiều hạn chế, nhất là về thông tin, liênlạc và khả năng nhanh nhạy trong cơ chế thị trƣờng. Vì vậy, vấn đề tự tìmviệc làm, lựa chọn việc làm của họ còn nhiều khó khăn, rất cần đến hoạt độnghƣớng dẫn, tƣ vấn về lao động và việc làm của các cơ quan đoàn thể, trong đócó vai trò to lớn của trung tâm dịch vụ việc làm. Trung tâm dịch vụ việc làm là nơi tƣ vấn cho ngƣời lao động về chínhsách lao động và việc làm cho ngƣời lao động và ngƣời sử dụng lao động; đàotạo ngắn hạn và bổ túc nghề cho ngƣời lao động. Có thể nói các trung tâmdịch vụ việc làm là chiếc cầu nối giữa ngƣời lao động và ngƣời sử dụng laođộng. Tăng cƣờng hoạt động của các trung tâm dịch vụ việc làm, mở rộng cácgiao dịch việc làm là cơ hội để ngƣời lao động tìm đƣợc việc làm và đem cơhội việc làm đến cho ngƣời lao động. Trong những năm qua, hệ thống các trung tâm dịch vụ việc làm ở ĐồngHỷ phát triển chƣa đáp ứng đủ yêu cầu của giải quyết việc làm. Hoạt động củacác trung tâm chƣa trở thành một hệ thống, kinh phí của các trung tâm cònhạn hẹp, biên chế còn hạn chế. Chính vì vậy đã gây trở ngại lớn cho các hoạtđộng của trung tâm. Trong những năm tới, Đồng Hỷ cần đẩy mạnh phát triển hệ thống trungtâm dịch vụ việc làm, tăng cƣờng hoạt động dịch vụ, giới thiệu việc làm chongƣời lao động theo những hƣớng sau: - Nâng cao năng lực và hiện đại hóa các trung tâm dịch vụ việc làm,xây dựng cơ sở vật chất theo hƣớng hiện đại, ứng dụng Công nghệ thông tinSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 112vào hoạt động dịch vụ việc làm, nâng cấp trang thiết bị dạy nghề, bổ túc nghềcho ngƣời lao động đồng thời nâng cao năng lực và trình độ của đội ngũ cánbộ làm công tác dịch vụ việc làm. - Quy hoạch mạng lƣới dịch vụ việc làm phù hợp với cơ chế thị trƣờng.Củng cố các trung tâm dạy nghề, dịch vụ việc làm đã có trên địa bàn tỉnh.Đồng thời xây dựng mới khuyến khích các tổ chức đoàn thể, Hội Phụ nữ,Đoàn Thanh niên và các doanh nghiệp tham gia họat động trong lĩnh vực kinhdoanh dịch vụ việc làm, xây dựng một số vệ tinh, văn phòng đại diện ở cáchuyện, thị, các tụ điểm dân cƣ phối hợp với các trung tâm dịch vụ việc làm từhuyện đến cơ sở. - Đa dạng hóa các hình thức hoạt động của các trung tâm dịch vụ viêclàm nhƣ tổ chức giao lƣu gặp gỡ giữa ngƣời lao động và ngƣời sử dụng laođọng, các cơ sở dạy nghề, xây dựng trang thông tin về thị trƣờng lao động, tựquảng bá năng lực hoạt động của trung tâm qua các hội thảo, nâng cao nănglực, trình độ của đội ngũ cán bộ, mở rộng đội ngũ cộng tác viên, mở rộng cáchình thức dịch vụ việc làm. - Thực hiện quản lý nhà nƣớc đối với hệ thống các trung tâm dịch vụviệc làm. Một mặt giám sát sự hoạt động của các trung tâm theo luật định,mặt khác bổ sung các quy định mới về thành lập và hoạt động của các chinhánh, quy định hoạt động tài chính... đồng thời tăng thêm nguồn kinh phí đểxây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật và nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ nhânviên. Tăng cƣờng công tác kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng đốivới các Trung tâm dịch vụ việc làm, kiên quyết xử lý kịp thời các hành vi lừađảo trong môi giới dịch vụ việc làm. - Thúc đẩy tổ chức hội chợ việc làm lần thứ nhất ở Đồng Hỷ, phát triểnthị trƣờng lao động theo hƣớng tăng cƣờng các giao dịch trực tiếp giữa ngƣờiSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 113lao động và ngƣời sử dụng lao động, nối cung - cầu lao động trong tỉnh vàtrong cả nƣớc, giải quyết việc làm nhanh chóng cho ngƣời lao động. - Tuyên truyền giáo dục và nâng cao nhận thức cho ngƣời lao động đểngƣời lao động hiểu và coi các trung tâm dịch vụ việc làm là nơi đáng tin cậycủa họ trong lựa chọn việc làm, học nghề. Cung cấp các dịch vụ việc làmmiễn phí đối với ngƣời thất nghiệp, ngƣời thiếu việc làm đã đăng ký việc làm,hỗ trợ trực tiếp để giải quyết việc làm cho các đối tƣợng "yếu thế" trong thị trƣờng laođộng.3.2.3.3. Tạo việc làm cho người lao động ở nông thôn qua xuất khẩu lao động Công tác xuất khẩu lao động đƣợc xác định là công tác mũi nhọn tronggiải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo phát triển kinh tế - xã hội của huyện.Trong những năm tới, để thực hiện mục tiêu từng bƣớc tăng quy mô xuấtkhẩu lao động, Đồng Hỷ cần tiến hành đồng bộ các giải pháp sau: - Cần phải tuyên truyền sâu rộng Chỉ thị của Bộ Chính trị, Nghị địnhChính phủ và các văn bản hƣớng dẫn về xuất khẩu lao động trên các phƣơngtiện thông tin đại chúng và trong các tổ chức đoàn thể; thông báo công khai,cụ thể về thị trƣờng lao động, số lƣợng, thời gian, tiêu chuẩn tuyển chọn, điềukiện lao động, pháp luật về lao động của nƣớc có nhu cầu tuyển lao độngcũng nhƣ các chi phí đóng nộp, mức lƣơng và quyền lợi đƣợc hƣởng để ngƣờilao động tìm hiểu và có kế hoạch lựa chọn tham gia xuất khẩu lao động. - Các ngành, các cấp trong tỉnh nhƣ Sở Lao động Thƣơng binh và xãhội, Công an tỉnh, ngành Y tế và các ngành liên quan cũng nhƣ các cấp chínhquyền địa phƣơng phải phối hợp hoạt động đề xuất giải pháp thực hiện tốtcông tác xuất khẩu lao động trên địa bàn. - Mở rộng thị trƣờng xuất khẩu lao động, một mặt khai thác các thịtrƣờng truyền thống nhƣ: Malaixia, Đài Loan...đồng thời mở rộng xuất khẩulao động sang các thị trƣờng có thu nhập cao và có nhu cầu lớn về lao độngSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 114nhƣ đƣa ngƣời lao động đi làm nghề nông ở Mỹ hay xuất khẩu lao động sangChâu Âu, Trung Đông... các thị trƣờng vốn ổn định và đƣa lại thu nhập caocho ngƣời lao động. - Đầu tƣ thêm cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy nghề trọng điểm, pháttriển trung tâm có đủ điều kiện đào tạo đội ngũ lao động có chất lƣợng cao.Mặt khác phải xây dựng và hoàn thiện chƣơng trình đào tạo nghề cho ngƣờilao động phù hợp với nguồn lao động ở địa phƣơng để nhanh chóng đào tạolự lƣợng lao động có trình độ văn hóa cao, tay nghề vững chắc, ý thức tổ chứckỷ luật tốt đáp ứng yêu cấu ngày càng cao của phía sử dụng lao động. - Cần lập quỹ xuất khẩu lao động để có nguồn hỗ trợ kinh phí đào tạocho ngƣời nghèo, nhất là ngƣời lao động thuộc diện chính sách để họ có đủđiều kiện đi xuất khẩu lao động. Theo đề nghị của Sở Lao động Thƣơng binhvà xã hội cần hỗ trợ kinh phí đào tạo cho bình quân một lao động đi xuất khẩulao động, đặc biệt là hộ nghèo đi xuất khẩu lao động nƣớc ngoài đƣợc vay vốntín dụng ƣu đãi và đề nghị Ngân hàng Thƣơng mại bỏ quy định thế chấp 10%vốn vay cho ngƣời lao động. - Coi trọng công tác đào tạo nguồn và giới thiệu ngƣời lao động có ýthức tổ chức kỷ luật, chấp hành tốt các quy định của pháp luật để tham dự đilàm việc ở nƣớc ngoài. Công tác tạo nguồn và giới thiệu ngƣời đi lao động ởnƣớc ngoài phải gắn với chiến lƣợc mở rộng thị trƣờng xuất khẩu lao động,phù hợp với quan hệ cung - cầu và quá trình hội nhập quốc tế của thị trƣờngxuất khẩu lao động. - Để công tác xuất khẩu lao động thực sự là tiền đề cho sự phát triểnbền vững sau này của địa phƣơng thì bên cạnh việc đẩy mạnh xuất khẩu laođộng cần xây dựng chƣơng trình hậu xuất khẩu lao động để một mặt tận dụngnguồn vốn, tay nghề của ngƣời lao động ở nƣớc ngoài về, mặt khác tạo sự ổnđịnh kinh tế xã hội cho địa phƣơng có xuất khẩu lao động. Chƣơng trình hậuSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 115xuất khẩu lao động cần phát triển theo hƣớng khuyến khích ngƣời đi xuấtkhẩu lao động trở về đầu tƣ kinh doanh những ngành nghề thiết thực, khaithác đƣợc tiềm năng lợi thế của địa phƣơng. Ví dụ: phát triển nghề mộc, nghềkhai thác đá... vừa đƣa lại sự phát triển về kinh tế cho địa phƣơng, vừa tạoviệc làm cho lao động trong vùng và những vùng lân cận. Để làm đƣợc điềuđó, chính quyền địa phƣơng cần tạo điều kiện về mặt bằng thuận lợi, tạo môitrƣờng đầu tƣ và hành lang pháp lý cho ngƣời đi xuất khẩu lao động trở vềphát triển sản xuất, kinh doanh, làm giàu chính đáng và đóng góp cho quêhƣơng. Đối với những ngƣời lao động đã đƣợc đào tạo nghề nhƣ sản xuất điệntử, cơ khí hay thực phẩm v.v... sau khi đi xuất khẩu lao động trở về có thểđƣợc đào tạo lại và đƣợc nhận vào làm việc ở các doanh nghiệp ở địa phƣơngđể phát huy tay nghề và kinh nghiệm vì họ đã đƣợc đào tạo và trực tiếp laođộng trong môi trƣờng xã hội công nghệp của nƣớc bạn. Đây sẽ là nguồnnhân lực phục vụ tốt cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của địaphƣơng.3.2.4. Đẩy mạnh công tác đào tạo nghề cho ngƣời lao động3.2.4.1. Chấn chỉnh, kiện toàn hệ thống cơ sở dạy nghề ở Đồng Hỷ Trong những năm gần đây, công tác dạy nghề ở Đồng Hỷ đã có nhiềuchuyển biến tích cực. Xã hội và nhân dân đã coi đào tạo nghề là nguồn độnglực thay đổi và phát triển kinh tế gia đình, xã hội. Trong những năm tới Đồng Hỷ xác định đào tạo nghề vẫn là nhiệm vụquan trọng trong sự phát triển nguồn nhân lực, chuyển dịch cơ cấu lao độngcủa tỉnh theo hƣớng tiến bộ, đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực cho thời kýđẩy mạnh CNH, HĐH ở Đồng Hỷ. Để thực hiện mục tiêu đó, tỉnh Đồng Hỷ phải tiến hành đồng bộ các giảipháp chủ yếu sau đây:Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 116 - Tiếp tục củng cố, sắp xếp hệ thống các cơ sở dạy nghề trên toàn tỉnhtheo hƣớng hiện đại, vững chắc, chất lƣợng, có định hƣớng. Cụ thể là: + Bổ sung nguồn lực nâng cấp Trung tâm dạy nghề Đồng Hỷ thànhTrƣờng Trung cấp dạy nghề. + Cho phép UBND các xã lập dự án đầu tƣ xây dựng các Trung tâmdạy nghề cấp xã. Ƣu tiên và khuyến khích các tổ chức, cá nhân thành lập cơsở dạy nghề ở miền núi, vùng kinh tế khó khăn. + Khuyến khích và tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân thành lập, đầutƣ xây dựng cơ sở dạy nghề. + Huy động mọi nguồn lực để nâng cấp xây dựng cơ bản, đổi mới trangthiết bị đồ dùng, phƣơng tiện dạy học cho các cơ sở; khuyến khích và độngviên đội ngũ giáo viên tự làm thiết bị dạy nghề; phối hợp với các doanhnghiệp, cơ sở sản xuất để sử dụng trang, thiết bị công nghệ kỹ thuật dạy vàthực tập nghề; đƣa dần công nghệ thông tin, công nghệ tự động hóa vào trợgiúp giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh. - Tập trung bồi dƣỡng, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và kỹnăng sƣ phạm, cập nhật kiến thức kỹ thuật công nghệ mới cho đội ngũ giáoviên dạy nghề; có cơ chế, chính sách thu hút ngƣời có học vị cao, có kinhnghiệm, các nghệ nhân, thợ giỏi về làm giáo viên ở các cơ sở dạy nghề; tổchức thƣờng xuyên phong trào luyện tay nghề, thi thợ giỏi, giáo viên giỏi; cóchính sách động viên, khen thƣởng thỏa đáng và tôn vinh giá trị xã hội chonhững ngƣời đạt tiêu chuẩn thợ giỏi, giáo viên giỏi. - Tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc đối với công tác đào tạo nghề. Để công tác đào tạo nghề ở Đồng Hỷ từng bƣớc khắc phục khó khăn,tiếp tục phát triển đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế trong thời kỳ mới, ngànhLao động Thƣơng binh và xã hội tỉnh phối hợp với các cơ quan chức nănghƣớng dẫn, chỉ đạo, thanh tra, kiểm tra thực hiện công tác đào tạo nghề, nắmSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 117chắc tình hình họat động, theo dõi việc thực hiện chính sách, chế độ, điều lệ,quy chế hoạt động, nội dung chƣơng trình và chất lƣợng đào tạo của các cơ sởdạy nghề. Tăng cƣờng hỗ trợ ngân sách cho công tác dạy nghề; ban hành cácchính sách huy động vốn và tín dụng, chính sách đất đai và thuế tạo mối quanhệ bình đẳng giữa các cơ sở dạy nghề công lập và ngoài công lập, hỗ trợ, tạomọi điều kiện cho ngƣời lao động có cơ hội học nghề và tìm kiếm việc làm. Sự quản lý của Nhà nƣớc đối với hoạt động dạy nghề phải đem lạiquyền chủ động nâng cao trách nhiệm của địa phƣơng và các cơ sở dạy nghề.3.2.4.2. Thực hiện xã hội hóa dạy nghề ở Đồng Hỷ Xã hội hóa dạy nghề là xu thế khách quan trong phát triển kinh tế - xãhội ở Đồng Hỷ nhằm đƣa lại nguồn lao động có chất lƣợng cao phục vụ xuấtkhẩu lao động và sự nghiệp CNH, HĐH của tỉnh. Trong những năm qua, tốc độ xã hội hóa dạy nghề ở Đồng Hỷ cònchậm so với tiềm năng, mức độ xã hội hóa dạy nghề không đồng đều giữa cácvùng, các cơ sở dạy nghề ngoài công lập còn ít, các cơ sở dạy nghề công lậpvẫn áp dụng cơ chế quản lý nhƣ cơ quan hành chính nên không phát huy đƣợctính năng động, tự chủ trong công tác dạy nghề; nhận thức của một bộ phậnxã hội về xã hội hóa dạy nghề chƣa đầy đủ, xem xã hội hóa chỉ là biện pháphuy động sự đóng góp của nhân dân trong điều kiện ngân sách Nhà nƣớc cònhạn hẹp, chƣa coi dạy nghề là lĩnh vực ƣu tiên trong chiến lƣợc phát triểnnguồn nhân lực mà chỉ coi đó là một phúc lợi do Nhà nƣớc đầu tƣ nên trôngchờ, ỷ lại vào Nhà nƣớc. Trong những năm tới, Đồng Hỷ cần phải phát huy mọi tiềm năng trí tuệvà vật chất, xây dựng cộng đồng trách nhiệm của toàn xã hội chăm lo cho sựnghiệp dạy nghề; khuyến khích tối đa sự tham gia của ngƣời dân và của xãhội vào phát triển lĩnh vực này. Đồng thời, tạo mọi điều kiện để ngƣời dân cóSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 118cơ hội học tập nghề suốt đời, đƣợc hƣởng thụ mọi thành quả dạy nghề ở mứcđộ ngày càng cao, nhất là các đối tƣợng chính sách, ngƣời nghèo, con emđồng bào dân tộc thiểu số và bộ đội xuất ngũ. Xã hội hóa dạy nghề phải có bƣớc đi thích hợp với từng vùng, từng lĩnhvực bảo đảm tính hệ thống trong đào tạo nguồn nhân lực và phù hợp với xuthế hội nhập kinh tế thế giới. Để thực hiện mục tiêu đó, Đồng Hỷ cần thực hiện tốt các giải pháp cơ bản sau: - Tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức về xã hội hóa dạy nghềtrong toàn huyện. - Hoàn thiện chính sách và cơ chế quản lý khuyến khích phát triển xãhội hóa dạy nghề. Một mặt, các cơ quan chức năng của tỉnh phải sớm hoànthiện các quy định mô hình, các quy chế họat động của các cơ sở dạy nghềngoài công lập, các thủ tục hành chính cần thiết trong việc thành lập các cơ sởdạy nghề ngoài công lập và các chuẩn đánh giá chất lƣợng, cấp bằng, chứngchỉ dạy nghề. Mặt khác, phải chuyển cơ chế hoạt động của các cơ sở dạy nghềcông lập đang hoạt động theo cơ chế sự nghiệp hành chính sang cơ chế tự chủcung ứng dịch vụ công ích, không bao cấp tràn lan, có đầy đủ quyền tự chủquản lý, thực hiện đúng nhiệm vụ, hạch toán đầy đủ chi phí, cân đối thu chi. - Từng bƣớc thực hiện chính sách đấu thầu chỉ tiêu đào tạo do Nhànƣớc đặt hàng, khuyến khích các doanh nghiệp, các cơ sở dạy nghề thuộc mọithành phần kinh tế nếu có đủ điều kiện, đƣợc bình đẳng tham gia đấu thầu. - Mở rộng quy mô đào tạo nghề trên cơ sở đa dạng hóa hình thức đàotạo, bao gồm đào tạo dài hạn, ngắn hạn, kèm cặp, truyền nghề, đào tạo lại, đàotạo bổ sung, đào tạo tại chỗ, đào tạo lƣu động, đào tạo từ xa... đáp ứng nhucầu học nghề cho mọi đối tƣợng, mọi nơi, trong mọi điều kiện. - Đa dạng hóa ngành nghề đào tạo gắn với sự phát triển kinh tế - xã hộicủa mọi địa phƣơng và nhu cầu xuất khẩu lao động. Ở Đồng Hỷ hiện nay, bênSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 119cạnh việc đào tạo nghề cho ngành nông nghiệp phát triển nông thôn cần đẩymạnh đào tạo đội ngũ công nhân kỹ thuật có tay nghề cao cho ngành côngnghiệp - xây dựng, trƣớc mắt ƣu tiên phát triển đào tạo những ngành phục vụxây dựng kết cấu hạ tầng cho quá trình đô thị hóa của tỉnh.3.2.4.3. Đẩy mạnh công tác dạy nghề cho người lao động ở nông thôn Phát triển hệ thống cơ sở dạy nghề, thực hiện xã hội hóa dạy nghề làđiều kiện thuận lợi to lớn, là cơ sở để cho công tác dạy nghề cho ngƣời laođộng ở nông thôn Đồng Hỷ phát triển. Đặc biệt, ngày 18/4/2005 Thủ tƣớngChính phủ đã ban hành Quyết định số 81/2005/QĐ-TTg về chính sách hỗ trợdạy nghề ngắn hạn cho lao động ở nông thôn, đã tạo ra những tiền đề quantrọng để Đồng Hỷ tiến hành đẩy mạnh công tác này. Ở Đồng Hỷ hiện nay nhu cầu đào tạo nghề của lực lƣợng lao động nôngnghiệp nông thôn là rất lớn. 85,62% lực lƣợng lao động nông nghiệp nôngthôn chƣa có trình độ chuyên môn kỹ thuật đang đặt ra một nhiệm vụ to lớn.nặng nề cho công tác này. Đặc biệt những hộ nông dân bị thu hồi đất, các đốitƣợng chính sách, lao động thuộc các dân tộc thiểu số, các xã đặc biệt khókhăn, lao động nữ chƣa có việc làm... tất cả những đối tƣợng trên đang rất cầnviệc làm. Thực tế đó đòi hỏi phải đẩy mạnh đào tạo nghề cho ngƣời lao độngở nông thôn Đồng Hỷ. Công tác dạy nghề cho ngƣời lao động ở nông thôn Đồng Hỷ cần phảiđáp ứng các yêu cầu của chiến lƣợc phát triển nông nghiệp, nông thôn củatỉnh, phù hợp với tình hình sinh thái và ngành nghề của địa phƣơng, gắn vớinhu cầu của thị trƣờng, kết hợp với hoạt động khuyến nông, khuyến lâm,khuyến ngƣ để xây dựng chƣơng trình dào tạo thiết thực cho hoạt động laođộng sản xuất của bà con nông dân, góp phần xóa đói giảm nghèo và nângcao dân trí ở nông thôn.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 120 Để đẩy mạnh công tác đào tạo nghề cho ngƣời lao động ở nông thôn,Đồng Hỷ cần thực hiện tốt những giải pháp cơ bản sau: - Có chiến lƣợc quy hoạch tổng thể các đối tƣợng và các ngành nghềđào tạo phù hợp với từng vùng, trong từng thời kỳ để công tác đào tạo đƣợctiến hành một cách có hệ thống. - Mở rộng và nâng cấp các Trung tâm đào tạo nghề tại các huyện đểtăng quy mô đào tạo và tạo điều kiện thuận lợi về đi lại, ăn ở cho các học viênở nông thôn tham gia học nghề. - Đổi mới nội dung chƣơng trình đào tạo cho lao động nông thôn, trongđó đặc biệt quan trọng là xác định nghề để dạy. Xác định ngành nghề đào tạophải căn cứ năng lực đào tạo của các cơ sở dạy nghề, nhu cầu chuyển dịch cơcấu lao động, việc làm và sự phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh. Trong thời gian tới Đồng Hỷ cần tập trung đào tạo các ngành nghề: Kỹthuật sắt, kỹ thuật điện, luyện kim, kỹ thuật điện tử, vận hành xe máy thicông, khai thác mỏ, xây dựng và công nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu nguồnnhân lực cho các khu công nghiệp đang hình thành của tỉnh. Mặt khác, tỉnh phải mở rộng đào tạo đại trà và thƣờng xuyên các ngànhnghề chế biến thủy sản, rau quả, thực phẩm, nông, lâm nghiệp, nuôi trôngthủy sản, thú y, chăn nuôi phục vụ cho ngành nông nghiệp và phát triển nôngthôn; đào tạo các ngành nghề phi nông nghiệp, các làng nghề, các ngành dịchvụ, đáp ứng nhu cầu làm việc lúc nông nhàn... - Cần chú trọng cả đào tạo dài hạn và đào tạo ngắn hạn cho ngƣời laođộng ở nông thôn. + Đối với ngành nghề dài hạn: Phải trang bị cho học viên kiến thức vàkỹ năng nghề diện rộng hoặc chuyên sâu, có khả năng đảm nhận những côngviệc phức tạp, học viên có thể thích nghi với cơ chế thị trƣờng, có thể chuyểnđổi nghề trong nhóm có liên quan và có năng lực vƣơn lên để đạt trình độ caoSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 121hơn. Theo hƣớng này, Đồng Hỷ cần phát huy vai trò của hệ thống các trƣờngdạy nghề: + Đối với trƣờng dạy nghề ngắn hạn: Cần trang bị cho học viên một sốkiến thức cơ bản và kỹ năng nghề nhất định về trồng trọt, lâm sinh, thú y,chăn nuôi, bảo vệ thực vật, sử dụng công cụ máy nông, lâm nghiệp...nhữngkiến thức về quản lý kinh doanh nông nghiệp, để học viên xây dựng kế hoạchtổ chức sản xuất hiệu quả, phát triển kinh tế hộ gia đình. Cần mở rộng và đa dạng hóa loại hình đào tạo này để tạo đƣợc cơ hộicho ngƣời lao động ở nông thôn tham gia học tập. Ƣu tiên đào tạo các hộnghèo, các hộ phải chuyển đổi mục đích sử dụng đát, các hộ vùng sâu vùngxa, vùng khó khăn, dạy nghề miễn phí cho ngƣời tàn tật, có kế hoạch hỗ trợkịp thời cho những đối tƣợng này theo tinh thần Quyết định số 81/2005/QĐ-TTg của Thủ tƣớng Chính phủ. Trong thời gian trƣớc mắt, Đồng Hỷ cần đẩy mạnh đào tạo nghề chongƣời lao động theo hƣớng phục vụ chuyển giao kỹ thuật và sản xuất nông,lâm nghiệp: Trồng lúa cao sản, sản xuất ngô đông, chăn nuôi lợn nái ngoại,lợn siêu nạc, bò lai sin, bò lấy thịt... trang bị kỹ thuật công nghệ hƣớng vàosản xuất hàng hóa có giá trị lớn trong nông nghiệp. - Đa dạng hóa các hình thức đào tạo nghề cho ngƣời lao động ở nông thôn. Ở Đồng Hỷ, do đặc điểm địa phƣơng có nhiều vùng tiểu sinh thái,ngành nghề sản xuất đa dạng chính vì vậy cần phải có nhiều hình thức đào tạonghề cho ngƣời lao động ở vùng nông thôn, nhƣ: đào tạo nghề tại chỗ gắn liềnvới tổ chức lại sản xuất kinh doanh và giới thiệu việc làm tại chỗ cho hội viênnông dân. Hình thức này có thể áp dụng cho các hợp tác xã nông nghiệp nôngthôn, các làng nghề. Đối với các vùng núi, vùng sâu vùng xa có thể tổ chứcdạy nghề lƣu động cho bà con nông dân về các ngành nghề chăn nuôi bò, lợn,trồng các loại cây đặc sản... mang kỹ thuật ngành nghề đến với học viên, kếtSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 122hợp vừa học vừa thực hành, dạy nghề một cách trực quan sinh động học viêntận dụng đƣợc thời gian lúc nông nhàn, ít tốn kém chi phí đi lại... Ngoài ra, có thể tổ chức dạy nghề thông qua xây dựng các mô hình sảnxuất điển hình và nhân rộng cho mọi ngƣời cùng làm; có thể gắn chƣơng trìnhdạy nghề với phong trào nông dân sản xuất giỏi, giúp nhau vƣợt đói nghèo...phối hợp các hình thức phong phú, đa dạng đƣa lại hiệu quả cao cho công tácdạy nghề.3.2.5. Các giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn, hạn chế và nângcao chất lƣợng nguồn lao động ở nông thôn Trong cơ chế thị trƣờng tất yếu xảy ra sự cạnh tranh về lao động. Ai cósức cạnh tranh lớn ngƣời đó sẽ có cơ hội tìm đƣợc việc làm lớn hơn, vì khảnăng thắng trong cạnh tranh lớn hơn. Sức cạnh tranh ở đây phụ thuộc phầnlớn vào chất lƣợng nguồn lao động, nhƣ: trình độ văn hóa, trình độ chuyênmôn kỹ thuật, thể lực phù hợp với yêu cầu của thị trƣờng lao động. So với lựclƣợng lao động ở thành thị thì trình độ trên của lực lƣợng lao động ở nôngthôn còn có sự cách biệt do đời sống vật chất, tinh thần ở khu vực nông thôncòn thấp. Nông thôn và nông dân còn chịu thiệt thòi về nhiều mặt, về cơ sở hạtầng, về đời sống vật chất, tinh thần... Chính vì vậy, cần phải khắc phụcnhững khó khăn, hạn chế đó trong cuộc sống của ngƣời lao động ở nông thôn,nâng cao chất lƣợng nguồn lao động, sức cạnh tranh, tạo nhiều cơ hội có việclàm cho ngƣời lao động khu vực này.3.2.5.1. Hạ thấp tỷ lệ tăng dân số ở nông thôn Đồng Hỷ Tốc độ tăng dân số ảnh hƣởng đến tăng quy mô nguồn cung lao động,tạo sức ép lâu dài về việc làm cho khu vực nông thôn, ảnh hƣởng đến chấtlƣợng của ngƣời lao động. Ở Đồng Hỷ hiện nay tỷ lệ tăng dân số còn ở mứccao, nhất là ở khu vực nông thôn. Trong những năm tới, Đồng Hỷ phấn đấugiảm nhanh tỷ lệ các cặp vợ chồng sinh con thứ 3 trở lên, đạt mức sinh thaySố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 123thế vào năm 2008, nâng cao chất lƣợng dân số và trí tuệ, góp phần thực hiệnmục tiêu chung của cả nƣớc về chỉ số phát triển con ngƣời ở nƣớc ta ở mứctrung bình tiên tiến của thế giới vào năm 2010. Để đạt đƣợc mục tiêu đó, Đồng Hỷ cần thực hiện các giải pháp sau: - Tăng cƣờng công tác giáo dục dân số, truyền thông dân số đến từnggia đình, từng cá nhân, phát triển nhận thức và nâng cao hiểu biết về tình hìnhdân số trong nhân dân để họ có thái độ, hành vi hợp lý đối với những tìnhhuống để có đƣợc cuộc sống có chất lƣợng tốt hơn; làm rõ cho ngƣời dân hiểuđƣợc lợi ích và sự cần thiết của kế hoạch hóa gia đình, mỗi gia đình chỉ có từ1 đến 2 con; chống tƣ tƣởng bảo thủ, gia trƣởng, trọng nam khinh nữ. - Cung cấp kịp thời những dịch vụ kỹ thuật tránh thai đảm bảo dễ dàng,an toàn và hiệu quả, hỗ trợ các phƣơng tiện dụng cụ tránh thai và các dụng cụy tế, thuốc men cho ngƣời kế hoạch hóa gia đình; động viên nam giới áp dụngcác biện pháp tránh thai; tăng cƣờng dịch vụ chăm sóc sức khoẻ sinh sản tớicác xã khó khăn, vùng sâu vùng xa. - Nâng cao năng lực quản lý của bộ máy và năng lực chuyên môn chocán bộ cộng tác viên làm công tác kế hoạch hóa gia đình. - Thông qua hoạt động của các đoàn thể, các tổ chức xã hội nhƣ Đoànthanh niên, hội phụ nữ...thực hiện giáo dục dân số và kế hoạch hóa gia đìnhcho mọi đối tƣợng. - Có hình thức xử lý nghiêm đối với những gia đình không thực hiện kếhoạch hóa gia đình, sinh con thứ 3 trở lên. - Tăng cƣờng sự hỗ trợ kinh phí của Nhà Nƣớc đối với chƣơng trìnhdân số kế hoạch hóa gia đình 2006-2010.3.2.5.2 Thực hiện tốt công tác y tế, chăm sóc sức khỏe và vệ sinh môitrường ở nông thôn - Thực hiện công tác y tế chăm sóc sức khỏe cho người lao động ở nông thôn.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 124 Ngƣời lao động ở nông thôn Đồng Hỷ sống trong điều kiện môi trƣờngkhí hậu khắc nhiệt nên nguy cơ mắc bệnh cao, trong khi đó, phần lớn lao độngở nông thôn chƣa có điều kiện đến với các dịch vụ y tế chăm sóc sức khỏecho bản thân mình. Chính vì vậy, Đồng Hỷ cần đẩy mạnh công tác y tế, chămsóc sức khỏe cho ngƣời lao động theo những hƣớng sau: + Nâng cao nhận thức, thay đổi thói quen không đúng của ngƣời dân vềchăm sóc sức khỏe cho bản thân mình, xây dựng thói quen khám sức khỏeđịnh kỳ cho ngƣời dân và khi mắc bệnh phải đƣợc chữa chạy bằng thuốc menvà chăm sóc của bác sỹ, không nên dùng những hình thức phản khoa học,thậm chí mê tín dị đoan để chữa bệnh. + Xây dựng, nâng cấp mạng lƣới y tế cơ sở, các trạm xá, bệnh việnhuyện; đào tạo, bồi dƣỡng nâng cao trình độ cho đội ngũ cán bộ y tế cơ sở,cung cấp trang thiết bị dụng cụ y tế đầy đủ, thuốc men kịp thời phục vụ nhucầu khám, chữa bệnh của ngƣời dân. + Triển khai dự án phòng chống lao, kiện toàn và tăng cƣờng năng lựccủa hệ thống phòng chống HIV/AIDS và các bệnh xã hội, dịch bệnh nguyhiểm khác. + Thực hiện tốt công tác gia đình và trẻ em, đảm bảo 100% bà mẹ trongđộ tuổi sinh để đƣợc uống Vitamin A, viên sắt, đƣợc hƣớng dẫn kiến thứcchăm sóc trẻ sau khi sinh, thực hiện tiêm chủng mở rộng, giảm tỷ lệ suy dinhdƣỡng và tử vong ở trẻ em. + Thực hiện bảo hiểm y tế cho ngƣời nghèo, tăng cƣờng sự hỗ trợ kinhphí của Nhà nƣớc và địa phƣơng cho chƣơng trình này. - Thực hiện tốt công tác vệ sinh môi trường: + Xây dựng cơ sở hạ tầng ở nông thôn, đảm bảo các yếu tố về cơ sở hạtầng nhƣ điện, đƣờng, trƣờng, trạm kiên cố, khang trang, cải thiện điều kiện đilại, sinh hoạt của ngƣời dân ở nông thôn.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 125 + Hỗ trợ kinh phí xây dựng các công trình cấp nƣớc tập trung, các côngtrình cấp nƣớc nhỏ lẻ, từ hệ thống tự chảy và giếng làng đảm bảo cho mọingƣời dân ở nông thôn có nƣớc sạch phục vụ nhu cầu thiết yếu của cuộc sống. + Tổ chức tập huấn, giáo dục tuyên truyền về nƣớc sạch và vệ sinh môitrƣờng, hƣớng dẫn, vận động các hộ dân đầu tƣ xây dựng hố xí hợp vệ sinh;giao chỉ tiêu bắt buộc các công sở, trƣờng học, cơ sở y tế, chợ nông thôn phảicó công trình cấp nƣớc sạch và hố xí hợp vệ sinh, tăng cƣờng việc chỉ đạo,giám sát việc thực hiện chƣơng trình này. + Đảm bảo vệ sinh chuồng trại, quy hoạch các trại chăn nuôi tập trung cáchxa khu dân cƣ, chất thải đƣợc xử lý hợp vệ sinh, không gây ô nhiễm môi trƣờng. + Phát triển dịch vụ vệ sinh nông thôn, thu gom rác thải, xử lý hợp vệsinh; xây dựng hệ thống xử lý nƣớc thải, chất thải ở các làng nghề, nhất lànghề làm miến, làm bún... giữ vệ sinh môi trƣờng, xây dựng nông thôn sạchđẹp. + Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm ở nông thôn, nghiêm cấm giếtmổ, bán gia súc gia cầm bị bệnh, tuyên truyền bắt buộc học tập các tiêu chí vệsinh an toàn thực phẩm đối với hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống ở các quán,chợ nông thôn. + Tăng cƣờng sự hỗ trợ của ngân sách Nhà nƣớc cho chƣơng trình nƣớcsạch và vệ sinh môi trƣờng ở nông thô, bổ sung ngân sách địa phƣơng tạonguồn kinh phí hỗ trợ cho gần 20.000 hộ nghèo nhất trong tỉnh xây công trìnhnƣớc sạch, hố xí hợp vệ sinh.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 126 KẾT LUẬN Việc làm và vấn đề giải quyết việc làm cho ngƣời lao động là mộttrong những nhiệm vụ quan trọng của toàn Đảng và toàn dân, của các cấp cácngành. Trong những năm qua Đảng, Nhà nƣớc ta đã có nhiều biện pháp đểgiải quyết việc làm cho lao động xã hội, thông qua các chƣơng trình, dự ánphát triển kinh tế-xã hội và các chƣơng trình, dự án giải quyết việc làm. Nhờđó hàng năm chúng ta đã giải quyết việc làm đƣợc hàng triệu lao động, cơ cấulao động đã từng bƣớc chuyển dịch theo hƣớng tích cực, tỷ lệ thất nghiệp củalao động thành thị đã giảm dần và tỷ lệ sử dụng thời gian lao động ở nôngthôn tăng dần. Tuy nhiên, do tốc độ tăng dân số vẫn còn cao, nhất là ở cácvùng nông thôn nên hàng năm số ngƣời bƣớc vào độ tuổi lao động khá lớn, sốngƣời cần đƣợc giải quyết việc làm còn tồn đọng khá lớn. Do đó sức ép vềviệc làm còn rất lớn. Đồng Hỷ là một trong các huyện nghèo, kinh tế chủ yếu dựa vàonông nghiệp, xuất phát điểm của nền kinh tế thấp, mật độ dân số cao, tàinguyên có hạn, tốc độ phát triển kinh tế chậm, tình trạng thất nghiệp cònnhiều. Vì vậy, vấn đề giải quyết việc làm, nâng cao đời sống cho ngƣời laođộng, đặc biệt là lao động ở nông thôn chiếm tới 65% lực lƣợng lao động làrất cần thiết. Nhận thức đƣợc vị trí, vai trò của vấn đề giải quyết việc làm, trongnhững năm qua, Huyện uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân huyện đã cónhiều chủ trƣơng, chính sách để giải quyết việc làm cho ngƣời lao động. 5năm qua đã tạo ra việc làm cho hàng chục nghìn ngƣời lao động. Hệ số sửdụng thời gian lao động ở nông thôn tăng lên, chất lƣợng nguồn lao độngbƣớc đầu có tiến bộ, từng bƣớc đáp đƣợc yêu cầu của thị trƣờng lao độngtrong và ngoài tỉnh.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 127 Tuy nhiên, vấn đề giải quyết việc làm cho ngƣời lao động trong huyệncũng còn bộc lộ nhiều thiếu sót, tồn tại: + Số ngƣời đến tuổi lao động ngày một tăng, số ngƣời thất nghiệp ởkhu vực thành thị và số ngƣời thiếu việc làm ở khu vực nông thôn còn nhiềugây sức ép rất lớn về nhu cầu giải quyết việc làm cho chính quyền các cấp. + Trong những năm qua, kinh tế tuy phát triển nhƣng chƣa đáp ứngđƣợc yêu cầu đề ra, chuyển dịch cơ cấu kinh tế bƣớc đầu có kết quả song cònchậm; lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ có tiềm năng nhƣng do nguồnlực đầu tƣ còn hạn chế nên chƣa đƣợc mở rộng, phát triển chậm. Thị trƣờngtiêu thụ sản phẩm của các doanh nghiệp chƣa đƣợc phát triển nên sản xuấtcầm chừng, khả năng mở rộng sản xuất thu hút lao động bị hạn chế, nhiềudoanh nghiệp làm ăn thua lỗ phải giải thể, phá sản. + Trình độ tay nghề của ngƣời lao động còn thấp chƣa đáp ứng đƣợcđòi hỏi của ngƣời sử dụng lao động nên gặp khó khăn trong tìm việc làm. + Cơ chế chính sách giải quyết việc làm còn thiếu đồng bộ và chƣa đủmạnh. Vì vậy, sức ép về lao động và việc làm ở nông thôn vẫn còn là vấn đềbức xúc và khó khăn. Để nhanh chóng giảm đƣợc sức ép về lao động và giảiquyết việc làm cho ngƣời lao động ở nông thôn cần phát huy thế mạnh vàtiềm năng của tỉnh hƣớng vào sử dụng có hiệu quả nguồn lực lao động, trƣớcmắt cần tập trung thực hiện tốt một số giải pháp sau: + Phát triển kinh tế xã hội và đa dạng hoá các ngành nghề để tạo mởviệc làm cho ngƣời lao động (đây là giải pháp cơ bản quan trọng). + Hỗ trợ trực tiếp cho lao động thất nghiệp và thiếu việc làm (thôngqua các chính sách nhƣ hỗ trợ về vay vốn, hỗ trợ đào tạo nghề…).Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 128 + Đẩy mạnh công tác xuất khẩu lao động, đây là một lĩnh vực có tiềmnăng lớn đang đƣợc khai thác và mở rộng, cần tuyên truyền các chủ trƣơng,chính sách của Nhà nƣớc về xuất khẩu lao động. + Đẩy nhanh tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sangcông nghiệp, xây dựng và dịch vụ: Thu hút đầu tƣ nhằm xây dựng và pháttriển các khu công nghiệp, cụm công nghiệp của huyện; mở rộng dạy nghềđặc biệt là dạy nghề cho lao động khu vực nông thôn, coi trọng phát triển tiểuthủ công nghiệp và dịch vụ. + Đầu tƣ bổ xung, lồng ghép các chƣơng trình để giải quyết việc làmcho ngƣời lao động. + Tổ chức tốt công tác đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ thực hiệnchƣơng trình giải quyết việc làm ở các cấp, hƣớng dẫn các chủ dự án mởrộng sản xuất kinh doanh tạo nhiều chỗ làm việc cho ngƣời lao động. Những giải pháp trọng yếu trên vừa có ý nghĩa thực tiễn trƣớc mắt, vừacó ý nghĩa chiến lƣợc lâu dài nhằm giải quyết việc làm cho ngƣời lao động ởnông thôn. Đó là những bƣớc đi vững chắc về lao động và việc làm trongnhững năm tới góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của toàn tỉnh, xâydựng Đồng Hỷ trở thành huyện có nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 129 KIẾN NGHỊ1. Đối với tỉnh: - Hoàn thiện một số chính sách về lao động – việc làm cho lĩnh vựcnông nghiệp, nông thôn - Đề nghị với tỉnh, các ban, ngành trong quan tâm đến các huyện nghèotăng cƣờng vốn vay giải quyết việc làm, có chính sách ƣu tiên cho các doanhnghiệp mạnh, các doanh nghiệp nƣớc ngoài tập trung đầu tƣ vào xây dựng vàphát triển các khu công nghiệp của huyện.2. Đối với địa phƣơng: - Đề nghị Hội đồng nhân dân, Uỷ ban Nhân dân huyện tiếp tục xâydựng chƣơng trình, mục tiêu giải quyết việc làm giai đoạn 2006-2010, trongđó đƣa mục tiêu và các giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thônĐồng Hỷ thành một trong những mục tiêu và giải pháp của chiến lƣợc pháttriển kinh tế - xã hội của tỉnh. - Đề nghị Huyện uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân huyện tậptrung chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hàng năm trích nguồn ngân sách địaphƣơng bổ xung vốn giải quyết việc làm để đầu tƣ vào các dự án tạo việclàm cho ngƣời lao động.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 130 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO1. Phạm Ngọc Anh (1999), "Các giải pháp tạo việc làm cho lao động nông thôn", Nghiên cứu lý luận, (7), tr. 19-22.2. Nguyễn Tuệ Anh (1999), "Phát triển thị trƣờng lao động ở nƣớc ta", Nghiên cứu kinh tế, (259), tr. 47-55.3. Nguyễn Hòa Bình (2000), "Giải pháp nào cho tình trạng thiếu việc làm ở nông thôn hiện nay", Con số và sự kiện, (3), tr. 21-24.4. Nguyễn Sinh Cúc (1999), "Giải pháp tạo việc làm ở nông thôn thời kỳ CNH, HĐH", Thông tin lý luận, (7), tr. 28-32.5. Cục Thống kê Thái Nguyên (2007), Niên giám thống kê 2007, Thái Nguyên.6. Đỗ Minh Cƣơng (2001), "Về chiến lƣợc đào tạo nghề thời kỳ 2001-2010", Lao động và xã hội, (5), tr. 7.7. Doãn Mậu Diệp (1999), " Dân số, lao động và việc làm ở Việt Nam", Tư tưởng văn hóa, (3), tr. 42.8. Nguyễn Hữu Dũng (2000), "Chiến lƣợc an toàn việc làm trong thời kỳ CNH, HĐH đất nƣớc", Lao động và công đoàn, (228), tr. 25.9. Nguyễn Hữu Dũng, Trần Hữu Trung (1997), Về chính sách giải quyết việc làm ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.10. Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.11. Đảng Cộng sản Việt Nam (1999), Văn kiện Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.12. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.13. Lê Duy Đồng (2000), "Tiếp tục đổi mới và hoàn thiện các chính sách phát triển nguồn nhân lực và tạo mở việc làm trong thời kỳ 2001-2010", Lao động và xã hội, (4), tr. 29-31.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 13114. Nguyễn Thị Hằng (1999), "Phát triển nguồn nhân lực của Việt Nam đến năm 2010", Tạp chí Cộng sản, (7), tr. 29-36.15. Nguyễn Thị Hằng (1999), "Về triển khai thực hiện công tác đào tạo nghề và chƣơng trình mục tiêu quốc gia về việc làm", Lao động và xã hội, (4), tr. 20-26.16. Trƣơng Thị Thúy Hằng (1999), "Giáo dục đào tạo nguồn nhân lực đối với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam", Những vấn đề kinh tế thế giới, (1), tr. 57.17. Trƣơng Thị Thúy Hằng (1997), "Thị trƣờng lao động Việt Nam", Nghiên cứu kinh tế, (232), tr. 69-72.18. Huỳnh Tấn Kiệt (2000), Giải quyết việc làm cho người lao động ở tỉnh Đồng Nai - Thực trạng và giải pháp, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.19. Hƣơng Liên (1998), "Giải quyết mối quan hệ cung cầu lao động theo hƣớng nào", Báo Nhân Dân, ngày 23/3/1998.20. Bùi Sỹ Lợi (1999), "Về giải pháp tạo việc làm cho ngƣời lao động nông nghiệp nông thôn ở Thanh Hóa", Lao động và xã hội, (9), tr. 35-36.21. Trần Văn Luận (1997), "Sử dụng nguồn lao động khu vực thành thị-thực trạng và giải pháp", Nghiên cứu kinh tế, (229), tr. 40-48.22. C.Mác - Ph.Ăngghen (1993), Toàn tập, tập 23, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.23. Phan Sĩ Mẫn (1997), "Giải quyết việc làm ở nông thôn trong giai đoạn hiện nay", Nghiên cứu kinh tế, (225), tr. 21-23.24. Nguyễn Lê Minh (2000), "Thị trƣờng lao động và hội chợ việc làm", Lao động và xã hội, (3), tr. 24-25.25. Nguyễn Xuân Nga (2001), "Nâng cao chất lƣợng nguồn lao động cho cạnh tranh và hội nhập", Lao động và xã hội, (1), tr. 24.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 13226. Jacques Nikonoff (2001), "Xây dựng một xã hội không có thất nghiệp và để thay đổi lao động", Thông tin lý luận, (5), tr 25.27. Lê Duy Phúc (1999), "Giải quyết việc làm ở nông thôn nhìn từ góc độ cung cầu", Kinh tế và dự báo, (12), tr. 19-22.28. Nguyễn Lƣơng Phƣơng (2000), "Những đặc điểm của hoạt động xuất khẩu lao động và những giải pháp pháp lý nhằm đẩy mạnh xuất khẩu lao động trong tình hình mới", Nhà nước pháp luật, (4), tr. 52-58.29. Đỗ Thị Xuân Phƣơng (2000), Phát triển thị trường sức lao động, giải quyết việc làm (qua thực tế ở Hà Nội), Luận án tiến sĩ kinh tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.30. Phan Thanh Tâm (2000), "Lao động có chuyên môn kỹ thuật ở nƣớc ta hiện nay, thách thức và giải pháp", Kinh tế và dự báo, (7), tr. 15-16.31. Phạm Đỗ Nhật Tân (1998), "Sự hội nhập khu vực về xuất khẩu lao động của Việt Nam", Tạp chí Cộng sản, (10), tr 49-52.32. Nguyễn Quý Thanh, Nguyễn Quý Nghị (2000), "Sự phát triển của khoa học công nghệ và vấn đề lao động - việc làm", Công tác khoa giáo, (6), tr. 18.33. Phạm Đức Thành (2000), "Lao động và việc phát triển công nghiệp nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng", Kinh tế và phát triển, (35), tr. 29-32.34. Phạm Đức Thành (2001), "Nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực phục vụ CNH, HĐH ở Việt Nam", Lao động và xã hội, (1), tr. 45-46.35. Nguyễn Thông (2000), "Một số biện pháp giải quyết việc làm năm 2000", Kinh tế và dự báo, (2), tr. 13-16.36. Nguyễn Thị Thơm (2000), "Cơ cấu nguồn lao động nƣớc ta - những bất cập và giải pháp", Lao động và xã hội, (9), tr. 35-36.37. Cao Thị Thuỳ (1999), "Một số vấn đề về tình trạng lao động thừa mà thiếu", Nghiên cứu kinh tế, (12), tr. 56-61.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 13338. Phạm Hồng Tiến (2000), "Vấn đề việc làm ở Việt Nam", Nghiên cứu kinh tế, (260), tr .32-38.39. Trần Việt Tiến (1999), "Phát triển nguồn nhân lực phục vụ cho qúa trình CNH, HĐH đất nƣớc", Kinh tế và phát triển, (32), tr. 40-43.40. Hà Quý Tĩnh (1998), "Nguồn nhân lực nông thôn - thực trạng và giải phỏp", Nghiên cứu lý luận, (10), tr. 24-26.41. Nguyễn Lƣơng Trào (1995), "Xuất khẩu lao động để giải quyết việc làm trong điều kiện hiện nay", Tạp chí Cộng sản, (11), tr. 13-15.42. Bựi Anh Tuấn (1998), "Tạo việc làm cho ngƣời lao động thụng qua đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài tại Việt Nam", Những vấn đề kinh tế thế giới, (55), tr. 5.43. Đức Tuấn (2000), "Giải quyết lao động và việc làm ở Sơn La", ngày 2/12/2000.44. Đỗ Thế Tựng (1996), "Vấn đề lao động và việc làm", Trung tâm Thông tin tư liệu, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. 45. Trần Hữu Trung (1999), "Việc làm của ngƣời lao động đảm bảo vànâng cao chất lƣợng cuộc sống", Tạp chí Cộng sản, (21), tr. 33-37.Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • 134 iii MỤC LỤCLời cam đoan .......................................................................................................... iLời cảm ơn ..............................................................................................................iiMục lục ..................................................................................................................iiiDanh mục các chữ cái viết tắt và ký hiệu ...............................................................viDanh mục các bảng biểu .......................................................................................viiMỞ ĐẦU .................................................................................................................. 11. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI ....................................................................... 12.1. Mục tiêu chung .................................................................................................. 32.2. Mục tiêu cụ thể .................................................................................................. 33. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ..................................................... 33.1. Đối tƣợng nghiên cứu........................................................................................ 33.2. Phạm vi nghiên cứu ........................................................................................... 34. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI .................................. 35. BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN ................................................................................ 4CHƢƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ VẤN ĐỀ VIỆC LÀM CỦA NGƢỜI LAOĐỘNG NÔNG THÔN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................... 51.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU VIỆC LÀM CHO LAOĐỘNG NÔNG THÔN.............................................................................................. 51.1.1. Cơ sở lý luận của việc nghiên cứu việc làm cho ngƣời lao động .................. 51.1.3. Một số bài học rút ra từ nghiên cứu lý luận và thực tiễn ........................................ 341.2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI .................................................... 351.2.1. Câu hỏi đặt ra cho vấn đề nghiên cứu .......................................................... 351.2.2. Cơ sở phƣơng pháp luận nghiên cứu ........................................................... 351.2.3. Các phƣơng pháp nghiên cứu ....................................................................... 36CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC LÀM CỦA LAO ĐỘNG NÔNG THÔNHUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN ....................................................... 40 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • iv 1352.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA HUYỆN ĐỒNG HỶ TỈNH THÁI NGUYÊN .................. 402.1.1. Đặc điểm tự nhiên ........................................................................................ 402.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội ............................................................................. 462.2. THỰC TRẠNG VIỆC LÀM CỦA LAO ĐỘNG NÔNG THÔN HUYỆNĐỒNG HỶ.............................................................................................................. 512.2.1. Quy mô lao động .......................................................................................... 512.2.2. Chất lƣợng nguồn lao động .......................................................................... 542.2.3. Thực trạng công tác đào tạo nghề ................................................................ 572.2.4. Thực trạng sử dụng nguồn lao động ............................................................ 592.3. NHỮNG VẤN ĐỀ BỨC XÚC ĐANG ĐẶT RA ........................................... 712.3.1. Mâu thuẫn giữa giải quyết việc làm với chuyển dịch cơ cấu kinh tế .......... 712.3.2. Mâu thuẫn giữa giải quyết việc làm với đào tạo nguồn nhân lực ................ 742.3.3. Mâu thuẫn giữa giải quyết việc làm với việc gia tăng dân số ...................... 762.4. THỰC TRẠNG VIỆC LÀM CỦA HỘ GIA ĐÌNH ....................................... 772.4.1. Thực trạng lao động của hộ .......................................................................... 782.4.2. Lĩnh vực lao động của hộ ............................................................................. 802.4.3. Thu nhập của lao động ................................................................................. 832.4.4. Một số kết luận về lao động và việc làm của các nông hộ trên địa bànhuyện Đồng Hỷ ...................................................................................................... 842.4.5. Cơ hội việc làm cho lao động nông thôn huyện Đồng Hỷ ........................... 852.5. MỘT SỐ CHƢƠNG TRÌNH GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNGNÔNG THÔN CỦA HUYỆN ĐỒNG HỶ ............................................................ 86CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHONGƢỜI LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN ĐỒNG HỶ ............................................. 903.1. PHƢƠNG HƢỚNG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƢỜI LAO ĐỘNGỞ NÔNG THÔN ĐỒNG HỶ ................................................................................. 903.1.1. Phát triển các ngành nghề ở nông thôn ........................................................ 90 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • v 1363.1.2. Mở rộng các hình thức liên kết đào tạo nghề cho ngƣời lao động ở nôngthôn ......................................................................................................................... 923.1.3. Phát triển các hình thức hợp tác với các địa phƣơng trên cả nƣớc và quốc tếvề giải quyết việc làm cho ngƣời lao động ở nông thôn ........................................ 943.2. NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHONGƢỜI LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN ĐỒNG HỶ ............................................. 963.2.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá ..... 963.2.2. Phát triển và đa dạng hoá các loại hình tổ chức sản xuất kinh doanh, tạoviệc làm cho ngƣời lao động ở nông thôn ............................................................ 1043.2.3. Giải quyết việc làm cho ngƣời lao động nông thôn qua chƣơng trình xúctiến việc làm quốc gia........................................................................................... 1093.2.4. Đẩy mạnh công tác đào tạo nghề cho ngƣời lao động ............................... 1153.2.5. Các giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn, hạn chế và nâng cao chấtlƣợng nguồn lao động ở nông thôn ...................................................................... 122KẾT LUẬN .......................................................................................................... 126KIẾN NGHỊ ......................................................................................................... 129DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................... 12930 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • vii 137 DANH MỤC BẢNG BIỂU Tr Bảng 2.1: Tình hình đất đai của huyện Đồng Hỷ qua các năm (2005 - 2007) 46 Bảng 2.2. Tình hình nhân khẩu và lao động của huyện Đồng Hỷ qua 3 năm 05-07 52 Bảng 2.3 Cơ cấu kinh tế các ngành của huyện Đồng Hỷ (2005 – 2007) 53 Bảng 2.4: Cơ cấu lao động và nhân khẩu của huyện Đồng Hỷ 56 Bảng 2.5 Quy mô ngành trồng trọt huyện Đồng Hỷ 58 Bảng 2.6 Quy mô ngành chăn nuôi của huyện Đồng Hỷ 59 Bảng 2.7 Quy mô ngành dịch vụ của huyện Đồng Hỷ 60 Bảng 2.8 Trình độ học vấn của lao động huyện Đồng Hỷ năm 2007 61 Bảng 2.9 Trình độ chuyên môn lao động của huyện Đồng Hỷ 61 Bảng 2.10 Cơ cấu lao động trong các ngành sản xuất phi nông nghiệp và dịch vụ 62 Bảng 2.11 Nhân khẩu của hộ Bảng 2.12 Lực lƣợng lao động của hộ 64 Bảng 2.13 Trình độ học vấn của lao động 64 Bảng 2.14 Trình độ chuyên môn của lao động 65 Bảng 2.15 Cơ cấu sử dụng đất trong ngành nông nghiệp 65 Bảng 2.16 Lĩnh vực việc làm của lao động trong nông hộ 66 Bảng 2.17 Thời gian làm dịch vụ nông nghiệp cho các hộ khác 67 Bảng 2.18 Thời gian làm công ăn lƣơng và làm phi nông nghiệp của lao động 68 Bảng 2.19 Thu nhập của hộ Biểu đồ 2.1: Cơ cấu sử dụng đất đai của huyện Đồng Hỷ năm 2005 - 2007 49 Biểu đồ 2.2 Tốc độ tăng dân số của huyện Đồng Hỷ Biểu đồ 2.3 Cơ cấu nhân khẩu của hộ Biểu đồ 2.4 Cơ cấu sử dụng đất trong ngành nông nghiệp 66 Biểu đồ 2.6 Tỷ suất sử dụng thời gian lao động của các hộ điều tra năm 2007 67 Sơ đồ 1.1 Cơ cấu lực lƣợng lao động Sơ đồ 1.2 Tƣơng quan cầu cung lao động và các nhân tố tác động 12 Đồ thị 1.1 Mối quan hệ cầu cung về lao độngSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • vi 138 DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆUCN: Công nghiệpCNH - HĐH: Công nghiệp hóa - hiện đại hóaTTCN: Tiểu thủ Công nghiệpGDP: Tổng sản phẩm Quốc nộiHTX: Hợp tác xãKH, CN: Khoa học, công nghệCNKT: Công nhân kỹ thuậtNLN: Nông lâm nghiệpKV: Khu vựcXDCB: Xây dựng cơ bảnTTCN - TMDV: Tiểu thủ công nghiệp - Thƣơng mại dịch vụVAC: Vƣờn ao chuồngUBND: Ủy ban nhân dânILO: Tổ chức lao động Quốc tếCNH: Công nghiệp hóaSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • i 139 LỜI CAM ĐOAN Luận văn Thạc sỹ kinh tế "Giải pháp chủ yếu nhằm đáp ứng nhu cầuviệc làm của lao động nông thôn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên " đãđược triển khai nghiên cứu tại huyện Đồng Hỷ Tỉnh Thái Nguyên. Đề tài đãsử dụng nhiều nguồn thông tin liên quan khác nhau để phục vụ cho việc viếtluận văn, các nguồn thông tin đã được chỉ rõ nguồn gốc. Ngoài ra nguồn sốliệu điều tra thực tế ở địa bàn nghiên cứu đã được xử lý. Tôi xin cam đoan rằng: Số liệu và kết quả trong nghiên cứu trong luậnvăn này là hoàn toàn trung thực và chưa hề được sử dụng cho bất cứ một họcvị nào khác. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đãđược cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồngốc. Thái Nguyên, tháng ... năm 2008 Người thực hiện Đinh Quang TháiSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
  • ii 140 LỜI CẢM ƠN Trong thời gian nghiên cứu, điều tra số liệu và hoàn thành luận văn,chúng tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của nhiều tập thể và cá nhântrong và ngoài trường. Trước tiên tôi xin chân thành cảm ơn TS. Ngô Xuân Hoàng - Phòng ĐàoTạo Khoa học và QHQT Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ Thuật Thái Nguyên đãtrực tiếp hướng dẫn khoa học và giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu luậnvăn. Xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của UBND huyện Đồng Hỷ, các banngành trong huyện và các xã đã nhiệt tình tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trongviệc triển khai nghiên cứu và hoàn thành đề tài. Xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và người thân trong gia đình đã quantâm, động viên, đóng góp ý kiến quý báu cho tôi trong quá trình hoàn thiện đềtài. Thái Nguyên, tháng ... năm 2008 Ngƣời thực hiện luận văn Đinh Quang TháiSố hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn