Your SlideShare is downloading. ×
Ekologija - osnovni pojmovi
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Ekologija - osnovni pojmovi

18,957

Published on

Published in: Education
0 Comments
6 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
18,957
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
12
Actions
Shares
0
Downloads
286
Comments
0
Likes
6
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. EKOLOGIJAOSNOVNI POJMOVI
  • 2. DEFINICIJA• NAUKA KOJA PROUČAVAŽIVOTNU SREDINU, ODNOSIZMEĐU ŽIVIH BIĆA INEŽIVE PRIRODE, KAO INAČINE NA KOJE SU SEŽIVA BIĆA PRILAGODILAUSLOVIMA SPOLJAŠNJESREDINE
  • 3. • Termin ekologija uveo je 1866.nemački zoolog Hekel.• Utemeljivač ekologije je ČarlsDarvin• Naziv potiče od grčkih reči:Oikos – domLogos - nauka
  • 4. NAUČNE DISCIPLINE(podela)• U odnosu na grupu organizama:–Ekologija biljaka–Ekologija životinja–Ekologija mikroorganizama–Ekologija gljiva–Ekologija čoveka
  • 5. • U odnosu na prirodu životnesredine:–Ekologija KOPNENE životnesredine–Ekologija MORSKE životne sredine–Ekologija SLATKOVODNE životnesredine–KOSMIČKA ekologija
  • 6. • Prema nameni istraživanja:–Osnovna (fundamentalna) –bavi se osnovnimzakonitostima međusobnihodnosa živih bića i sredine–Primenjena - zaštita životnesredine
  • 7. ŽIVOTNA SREDINAIEKOSISTEM
  • 8. ŽIVOTNA SREDINA• Biološke definicije:• Predstavlja deo naseljenog prostora,zajedno sa skupom svih uticaja koji delujuu tom delu prostora, u kome živa bićamogu da opstanu• Kompleks faktora (abiotičkih i biotičkih)koji predstavljaju okruženje individue,vrste, odnosno populacije, uključujućiživotne zajednice ili ljudsku populaciju.
  • 9. • Sociološka definicija:• Celokupno okruženje, fizičko i biološko,živo i neživo, prirodno, kultivisano Idograđeno, socijalno-političko, kulturno iestetsko, koje je vremenski određeno uprošlosti i budućnosti. Ovo spoljašnjeokruženje u interakciji je sa unutrašnjimokruženjem čoveka koje čine potrebe iaspiracije, osećanja, očekivanja ipredstave
  • 10. EKOSISTEM• Ekosistemi predstavljaju najviše nivoeorganizacije života na ZemljiEKOSISTEM=BIOTOP + BIOCENOZA
  • 11. • Definicije:• Ekosistem je neraskidivojedinstvo živih bića, neživematerije i energije• Između životne zajednice, kao biotičkekomponente i njenog staništa, kao delanežive prirode, ostvaruju se stalnematerijalne i energetske razmene
  • 12. • Ekosistem je integrisan, složen i dinamičansistem koji sačinjavaju– biotop i– biocenoza• između kojih se uspostavljaju odnosi– akcije (uticaj biotopa na biocenozu),– reakcije (uticaj biocenoze na biotop) i– koakcije (uzajamni uticaji među članovimabiocenoze). Označava se i kao "biogeocenoza".• U ekosistemima se odvijaju procesi kruženjamaterije u biološkim ciklusima (npr. ugljenika,azota, vode itd.) i proticanje energije, što činiosnovu održanja života i čitave biosfere.
  • 13. akcijereakcijebiotopekosistemkoakcijebiocenoza
  • 14. Zakonska formulacija:• U zakonu definisan kao"Funkcionalno jedinstvo životnezajednice i njenog staništa,odnosno žive i nežive prirode uodređenom prostoru." (Zakon ozaštiti životne sredine, Službeniglasnik RS br. 66)
  • 15. Biotop(grč. bios - život, topos - mesto) ili životno stanište• Deo naseljenog prostora zemlje koji seodlikuje specifičnim kompleksom ekološkihfaktora tj. relativno istom kombinacijomživotnih uslova (različiti oblici neživematerije i klimatski uslovi npr. temperatura,svetlost, vlažnost, nadmorska visina, nagibterena)• PRIMERI: potok, jezero, šuma, pustinja,morska obala, planinski vrh.
  • 16. Biocenoza(grč. bios - život, koinos - zajednički) ilizajednica živih bića (životna zajednica)• Oblik zajedničkog života organizama (biljaka,životinja, mikroorganizama itd.) koji je nastao idalje se održava na osnovu ekoloških zakonitosti.• Predstavlja veoma integrisanu i složenu celinu,nastalu kao rezultat dugotrajnih ekološkihprocesa i evolucije pojedinih vrsta• Primeri biocenoza u kopnenim ekosistemima sučetinarska ili listopadna šuma, bara, njiva itd., a uvodenim ekosistemima fitoplankton, naselje riba,fauna dna
  • 17. Osnovni procesi koji seodvijaju u ekosistemu1. Odnosi ishrane2. Kruženje materije3. Proticanje i transformacijaenergije4. Razvoj i evolucijaekosistema
  • 18. EKOLOŠKI FAKTORI• Elementi ili faktori sredine koji suneophodni organizmu ili negativnoutiču na njega nazivaju se ekološkimfaktorima
  • 19. Osobine ekoloških faktora su:• Istovremenost– deluju istovremeno• Uslovljenost– utiču jedni na druge– povećana količina Sunčevog zračenja povišavatemperaturu staništa, što povećava isparavanje vode,a samim tim i oblačnost koja dovodi do smanjenjekoličine Sunčevog zračenja• Promenljivost– promenljivi su u prostoru i vremenu– temperatura se na primer menja sa geografskomširinom, nadmorskom visinom, tokom dana i noći,tokom sezona
  • 20. Podela ekoloških faktora• ABIOTIČKI– KLIMATSKI• Sunčevo zračenje• Svetlost• Temperatura• Vlažnost• Vetar– EDAFSKI• Fizičke karakteristikezemljišta• Hemijski sastav zemljišta– RELJEF• Nadmorska visina• Nagib terena• ekspozicija• BIOTIČKI– Uzajamni odnosiživih bića– Uticaji živih bića naneživu prirodu– Antropogeni faktor
  • 21. Ekološka valenca• Sposobnost prilagođavanja vrste naodređeni OPSEG dejstva faktorasredine naziva se EKOLOŠKAVALENCA odnosno ekološkaplastičnost ili tolerancija vrste
  • 22. • OPTIMUM– Najpovoljnije dejstvo ekološkog faktora• PESIMUM– Nejnepovoljnije dejstvo ekološkog faktora• Minimum i maksimum – gornja i donjagranica izdržljivosti• Faktor koji u datom trenutku najvišeodstuma od optimuma postajeograničavajući ili limitirajući faktor
  • 23. • STENOVALENTNI ORGANIZMI– Organizam sa UZANOM ekološkomvalencom na dejstvo određenog faktora– Uži opseg kolebanja dejstva ekološkogfaktora u čijem okviru data vrsta može daopstane• EURIVALENTNI ORGANIZMI– Organizam sa ŠIROKOM ekološkomvalencom na dejstvo određenog faktora– Širi opseg kolebanja dejstva ekološkogfaktora u čijem okviru data vrsta može daopstane
  • 24. BiocenozaStruktura, organizacija,odnosi
  • 25. Prema načinu života iishrane sve vrste ubiocenozi su svrstane u:• PROIZVOĐAČE (autotrofi)• POTROŠAČE (heterotrofi)• RAZLAGAČE (dekompozitori)
  • 26. AUTOTROFI• Organizmi koji samostalno proizvode organske materije. Premaizvoru energije koju koriste dele se na:• Fotoautotrofe koji energiju Sunčevog zračenja u procesufotosinteze prevode u hemijsku energiju organskih molekula• Zelene vaskularne biljke• Alge• Cianobakterije (Cyanobacteria)• Hemoautotrofe koji energiju proizvode oksidacijomneorganske materije, a produkcija organskematerije odvija se kao u fotosintezi. To su određenevrste bakterija tzv. hemosintetične bakterije i premasupstratu koji oksiduju mogu biti:• nitrifikacione• sumporne• vodonične• gvožđevite• metanske
  • 27. HETEROTROFI• Koriste gotovu organskumateriju (životinje, gljive,većina bakterija)• Herbivori -biljojedi• Karnivori - mesojedi• Omnivori – svaštojedi• Saprotrofi – hrane se uginulim delovima biljaka iživotinja (gljive)• Paraziti – žive na račun živih organizama(bakterije i gljive)
  • 28. DEKOMPOZITORI• Za ishranu koriste uginule organizmeili njihove odbačene delove.• U procesu ishrane oni organskumateriju razlažu na neorganskekomponente– Gljive– Bakterije
  • 29. ENERGIJA I MATERIJA U EKOSISTEMU
  • 30. TRANSFORMACIJA ENERGIJEKOD ŽIVOTINJA
  • 31. POPULACIJA• Skup jedinki iste vrste kojeistovremeno žive na istomstaništu i mogu realnostupiti u odnoserazmnožavanja
  • 32. OSOBINE POPULACIJE• Brojnost populacije• Gustina populacije• Prostorni raspored• Natalitet i mortalitet• Uzrasna i polna struktura• Rastenje
  • 33. Brojnost populacije• Ukupan broj jedinki koje u određenomtrenutku žive u jednoj populaciji• Brojnost zavisi od:– Nataliteta– Mortaliteta– Migracija
  • 34. Migracije• migracije – periodična kretanja (dnevna,sezonska) jedinki ili grupa jedinki.• uzroci migracija – zadovoljavanje uslova zareprodukciju, ishranu, nepovoljni klimatski uslovi– ptice selice –migracije masovne i zahvataju čitavupopulaciju– Cirkadijalni ritam podstiče nagon za selidbu– seobe riba• kečige –anadromne selice• jegulje –katadromne selice• emigracije – napuštanje biotopa bez povratka.Uzrok su velike gustine populacija što smanjujekapacitet okoline.• imigracije – dolazak jedinki jedne populacije nanovi lokalitet
  • 35. Gustina populacije(abundancija)• Prosečni broj jedinki jednevrste sveden na jedinicuprostora (površina,zapremina)
  • 36. Prostorni raspored• Raspored jedinki jednepopulacije u životnomstaništu u datom trenutkuvremena
  • 37. Prostorni rasporedravnomeran slučajan grupniJavlja se uujednačenimuslovima nepovoljnesredine.Po principuslučajnosti.Javlja se uujednačenim uslovimapovoljne sredine.Članovi populacijeneravnomernookupljeni okoprirodnih resursa
  • 38. Natalitet i mortalitet• Natalitet – produkcija novih članovapopulacije koji se putem razmnožavanjapridodaju već postojećim– Stopa nataliteta - izražava se brojemrođenih jedinki u jedinici vremena u odnosuna broj članova populacije• Mortalitet - broj uginulih članova izraženu jedinici vremena u odnosu na brojčlanova populacije
  • 39. Uzrasna i polna struktura• Uzrasna struktura populacije –procentualni udeo pojedinih starosnihstupnjeva koji ulaze u sastav jednepopulacije• Polna struktura populacije – odnosili udeo polova tj. proporcionalnazastupljenost članova muškog iženskog pola u populaciji
  • 40. UZRASNASTRUKTURA
  • 41. Rastenje i promene brojnostipopulacijeNeograničeni resursiokolineOgraničeni resursiokoline
  • 42. Biocenoza kao sistempopulacija• Životne zajednice nisu slučajni skupovipopulacija različitih vrsta• One su nastale tokom dugog procesaprilagođavanja različitih vrsta nazajedničke uslove na staništu• Svaka biocenoza stoga ima svojuspecifičnu prostornu i vremenskuorganizaciju• Biocenozu takođe odlikuje i određensastav vrsta
  • 43. Sastav vrsta biocenoze• Kvantitativni sastav– Brojna zastupljenost pojedinih vrsta• DOMINANTNE VRSTE po svom značaju ibrojnosti daju obeležje čitavoj zajednici• Ukoliko u jednoj životnoj zajednici izvesne(biljne) vrste svojim prisustvom,pokrovnošću i brojnošću u značanoj meriutiču na promenu uslova životaodgovarajućeg staništa za njih se kaže dasu GRADITELJI ili EDIFIKATORI tezajednice
  • 44. Nomenklatura biocenoza• Na osnovu dominantnih vrsta sevrši i nomenklatura životnihzajednica.–Na primer: biocenoza bukovih šuma,biocenoza hrastove šume–Izuzetak su vodene biocenoze kojenazive dobijaju po staništu:• Jezerska biocenoza, biocenozaplaninskog potoka
  • 45. Prostorna strukturabiocenoze• Vertikalni prostorni raspored–Spratovnost (slojevit) raspored• Horizontalni prostorni raspored
  • 46. Spratovnost hrastovešume1. Sprat visokog drveća (hrast, brest, javor)2. Sprat niskog drveća (grab, klen)3. Sprat visokih žbunova (leska, glog)4. Sprat niskih žbunova (kurika, kalina)5. Sprat viših zeljastih biljaka (paprat)6. Sprat nižih zeljastih biljaka (podlesak,biskupska kapica)7. Sprat prizemnih biljaka (mahovine,šumska stelja)
  • 47. Horizontalni raspored• Vodeni ekosistemi:– Obalska (litoralna)– Priobalna (sublitoralna)– Dubinska (batijalna)– Najveće dubine (abisalna zona)
  • 48. Vremenska organizacija• Različiti članovi biocenoze svoježivotne aktivnosti ostvaruju urazličito vreme–DNEVNE PROMENE–MESEČNE PROMENE–SEZONSKE PROMENE (aspekti)
  • 49. Adaptacije i životnaforma• svaka vrsta se odlikuje posebnimosobinama koje su nastale tokomevolucije, uslovljene su naslednimčiniocima i nazivaju se adaptacije(prilagođenosti).• Adaptacije su uvek u skladu sastaništem u kome žive i odražavajukarakter samog staništa.
  • 50. • ŽIVOTNA (EKOLOŠKA) FORMU.• Skup svih adaptivnih osobina, koje sejavljaju kod organizma jedne vrste kaoodgovor na uticaje ekoloških faktora• Životna forma se ostvaruje na osnovugenetskih mogućnosti vrste u tokudugotrajnog prilagođavanja na uslovespoljašnje sredine.
  • 51. • KONVERGENCIJA - Pojava dameđusobno veoma udaljene vrste imajuslične morfološke i fiziološke osobine,ukazuje da su se one na sličan načinprilagođavale istim uslovima sredine, pasu ostvarile istu ekološku formu.• DIVERGENCIJA - Nasuprot tome, čestose u okviru srodnih vrsta sreću sasvimrazličite životne forme jer te vrste žive urazličitim uslovima sredine.
  • 52. • Bogatstvo i raznovrsnost živog sveta upogledu različitih tipova životnih formimože se ilustrovati mnogobrojnimprimerima: kod biljaka su to životneforme drveća, žbunova, trava itd., akod životinja slatkovodne, podzemne,šumske, pustinjske itd. forme.
  • 53. EKOLOŠKA NIŠA• Podrazumeva ne samo fizički prostoru kome živi neki organizam, već injegovu funkcionalnu ulogu u životnojzajednici (npr. vrstu ishrane), kao ipoložaj koji zauzima u odnosu naekološke faktore.• Ekološka niša govori o ulozi jednevrste u ekosistemu.
  • 54. • Kada kažemo da neka vrsta zauzimaodređenu ekološku nišu, to zapravoznači da se ona razlikuje od drugevrste u pogledu npr. načina ishrane,perioda aktivnosti, korišćenja različitihskloništa i dr.
  • 55. Odnosi ishrane u životnojzajednici (trofičkastruktura)• Autotrofni članovi biocenoza su proizvođači organskihmaterija, koji neposredno ili posredno služe kao hranaza potrošače.• Postoji više kategorija potrošača :– biljojedi (koji se hrane neposredno biljkama),– mesojedi (posredni potrošači jer se hrane životinjama) i– različiti saprofiti koji se hrane ostacima uginulih organizama.• Svi saprofiti čine grupu razlagača– Posebnu grupu saprofita čine heterotrofne bakterije i gljive kojerazlažu ostatke organskih supstanci do neorganskih sastojaka(vrše mineralizaciju), vraćajući ih na taj način u prirodu u oblikukoji je upotrebljiv za biljke. Od tih materija biljke, fotosintezom,ponovo stvaraju organske materije bogate energijom
  • 56. • Proizvođači, potrošači i razlagači predstavljajutri osnovna nivoa ishrane (trofička nivoa) uprirodi• Kroz trofičke nivoe materija kruži, a energijajednosmerno protiče od jednog do drugognivoa.• Pri tome se oblik materije (organska uneorgansku i obrnuto) i energije menja(svetlosna, hemijska, toplotna energija).• U toku proticanja energija se delimično gubi uvidu toplote (oko 10% energije se gubi priprelasku sa jednog na naredni trofički stupanj).
  • 57. PRODUCENTISunčevaenergija Deo energije hemiskih reakcija se gubi u vidu toplotePrimarnikonzumentiSekundarnikonzumenti Tercijarni ikvartenernikonzumentiUginuli organizmi ili njihovi otpaciDekompozitori
  • 58. Trofički lanci (lanci ishrane)• Organsku materiju koju proizvode zelenebiljke fotosintezom, koriste čitavi nizovipotrošača.• Zajedno sa proizvođačem koji se nalazi uosnovi niza, serija potrošača obrazuje lanacishrane• Prva karika u lancu je najčešće proizvođač, alimogu biti i organski otpaci.• Poslednju kariku u lancu čini potrošač koji uživotnoj zajednici nema direktnih prirodnihneprijatelja.
  • 59. KvatenernikonzumentiTercijarnikonzumentiSekundarnikonzumentiPrimarnikonzumentiProducentiSuvozemnilanacishraneMarinskilanacishrane
  • 60. Trofičke mreže (mreže ishrane)• Životinje potrošači su obično istovremenočlanovi više lanaca ishrane jer se retko hranesamo jednom vrstom biljne ili životinjske hrane.• Isto tako, biljka proizvođač skoro redovnopredstavlja početnu kariku za veći broj lanacaishrane.• To znači da različiti lanci ishrane imajuzajedničke karike pomoću kojih se međusobnoukrštaju i čine splet lanaca ishrane ili mrežeishrane
  • 61. Trofičke piramide• Lanci ishrane pokazuju jednu opštu pravilnost: brojnost(biomasa) pojedinih vrsta (karika u lancu), opada usmeru od proizvođača ka krajnjem potrošaču.• Od ovog pravila odstupaju parazitski lanci ishrane poštosićušan parazit može da ima mnogo krupnijeg domaćina• Primer:• Šuma ima veliku biomasu (osnova piramide) i u njoj živiveliki broj biljnih insekata. Takođe, brojni, ali manje odprethodnih, su insekti mesojedi. U odnosu na njih,daleko je manje ptica koje se hrane insektima. Čitavašuma može biti stanište samo jednom paru pticagrabljivica (vrh piramide). Grafički se to predstavljapomoću trofičkih piramida.
  • 62. Organska produktivnostekosistema• Organska produktivnost ekosistema predstavljaukupnu količinu obrazovane organske materijekoju svi organizmi, na različitim trofičkim nivoima,proizvode u određenom vremenskom periodu najedinicu površine ili zapremine. Nju čine1. primarna produktivnost – ukupna količinaorganske materije koju stvore proizvođači; najvećuprimarnu produkciju imaju tropske kišne šume,vlažne livade i plitka jezera, a najmanju imajupustinje i otvorene morske pučine, gde ima malomineralnih elemenata;2. sekundarna produktivnost – ukupna količinaorganske materije koju stvaraju potrošači ilirazlagači.
  • 63. Grupisanje ekosistema -biomi• Različiti ekosistemi u jednoj klimatskoj zoni grupišuse u veće celine – biome (velike zajednice).• U biomu je veći broj ekosistema povezansloženijim odnosima akcije, reakcije, koakcije ilancima ishrane.• U njima se kruženje materije i proticanje energijeodvija u velikim razmerama. Biomi se grupišu u triosnovne oblasti života:1. oblast mora i okeana2. oblast kopnenih voda (stajaće i tekuće)3. suvozemna oblast života
  • 64. Osnovni suvozemni biomi• tundre – najsevernija oblast vegetacije; niske temperature isiromašno zemljište pa je i živi svet siromašan• tajge (severne četinarske šume) – severni delovi Evrope,Azije i Amerike• listopadne šume umerenih oblasti – smenjivanje leta i zime• stepe – prostrane travnate zajednice bez šumskog drveća;stepe su u Sev. Aziji i Rusiji; savane su u centralnoj Africi, aprerije u Sev. Americi• pustinje – male količine padavina, visoke prosečnetemperature i velika kolebanja temperature; slabazastupljenost živog sveta• lišćarske zimzelene šume i šikare – u primorskimpodručjima raznih kontinenata; dugo sušno leto i blage zimesa dosta padavina; osiromašenjem šuma, pod uticajemčoveka, nastaju šibljaci poznati kao makija (Sredozemlje) ičaparal (Kalifornija• tropske kišne šume (džungle) – najveće bogatstvo iraznovrsnost živog sveta; na ekvatoru
  • 65. Tundrenajsevernija oblast vegetacije; nisketemperature i siromašno zemljište(permafrost) pa je i živi svet siromašan
  • 66. Tajge (severnečetinarske šume)•severni deloviEvrope, Azije iAmerike
  • 67. Listopadnešume umerenihoblasti•smenjivanje leta izime
  • 68. Stepe•prostrane travnate zajednice bezšumskog drveća;•stepe su u S. Aziji i Rusiji;•savane su u centralnoj Africi,•prerije u S. Americi•Pampasi u J. Americi
  • 69. Pustinje•male količine padavina, visokeprosečne temperature i velikakolebanja temperature; slabazastupljenost živog sveta
  • 70. Lišćarskezimzelene šume išikare•u primorskim područjima raznih kontinenata;•dugo sušno leto i blage zime sa dostapadavina;•osiromašenjem šuma, pod uticajem čoveka,nastaju šibljaci poznati kao makija(Sredozemlje) i čaparal (Kalifornija
  • 71. Tropske kišnešume•najvećebogatstvo iraznovrsnostživog sveta;•na ekvatoru
  • 72. BIOSFERA
  • 73. • Svi ekosistemi Zemlje čine funkcionalnu celinu nazvanubiosfera (sfera života). Jedinstvo žive i nežive prirodene ograničava se na ekosisteme, već se proteže i načitavu planetu Zemlju .• Biosferu sačinjavaju delovi ostalih Zemljinih sfera kojesu naseljene živim bićima:• atmosfera, sloj vazduha koji čini perifernu oblogu našeplanete;• hidrosfera, vodeni omotač Zemlje i• litosfera, spoljašnji, površinski, tvrdi pokrivač Zemlje.• U biosferi se objedinjuju svi stupnjevi organizacije živogsveta tako da biosfera predstavlja vrhunski biološkisistem.
  • 74. • Biogeohemijski ciklusi• Funkcionisanje biosfere ogleda se u uzajamnojpovezanosti njenih različitih ekosistema naprincipima kruženja materije i jednosmernomproticanju energije u globalnim razmerama.Osnovne elemente (C, O, H, N i dr.) organizmiugrađuju u organska jedinjenja u svom telu.Organska materija prolazi kroz lance ishrane i nakraju se razlaže i mineralizuje. Tako se osnovnielementi vraćaju u spoljašnju sredinu, odakleponovo mogu da se iskoriste. Ovaj put osnovnihelemenata predstavlja biogeohemijske ciklusematerije na Zemlji, koji se mogu utvrditi za svakielement posebno.
  • 75. • Kruženje ugljenika• Ugljenik se nalazi u atmosferi u obliku ugljen-dioksida i u hidrosferi,rastvoren u vodi. U procesima fotosinteze se kao ugljena kiselinavezuje i gradi organska jedinjenja. Jedan deo ugljenika vraća se uatmosferu i vodu u toku disanja organizama. Najveći deo ugljenikavraća se u spoljašnju sredinu procesima truljenja i vrenja, koje vršegljive i bakterije.• Znatna količina ugljenika ostaje duže ili kraće vreme van kruženja.Ponekad ostaci uginulih organizama, zbog posebnih uslova u kojimase nađu (na dnu okeana, duboko pod zemljom, u uslovima niskihtemperatura gde su procesi raspadanja usporeni) ne mogu bitipotpuno razloženi. Od takvih ostataka nastaju:• treset,• lignit,• kameni ugalj i• nafta.• Njih čovek koristi kao gorivo pa ih tako ponovo uključuje u kruženje.
  • 76. • Kruženje kiseonika i azota• Kiseonik se nalazi u atmosferi (ima ga oko 21%) i rastvoren uvodi. Koristi se za procese disanja organizama, a vraća se uspoljašnju sredinu procesom fotosinteze.• Azot se nalazi u atmosferi, ali ga većina organizama ne uzimadirektno iz atmosfere. Samo su neki organizmi (bakterijeazotofiksatori koje žive u simbiozi sa korenom biljakaleguminoza) u stanju da vežu atmosferski azot u organskajedinjenja. Truljenjem i razlaganjem ovih bakterija jedinjenjaazota prelaze u neorganski oblik (nitrati) i dospevaju uzemljište, odakle biljke mogu da ih koriste. Tako se azotugrađuje u organska jedinjenja (aminokiseline, proteini,nukleinske kiseline, pigmenti) prvo u telu proizvođača, a zatimpotrošača i razlagača. Razlaganjem uginulih organizamaponovo se u spoljašnju sredinu oslobađaju različiteneorganske soli azota.
  • 77. • Kruženje vode• Kruženje vode počinje njenim isparavanjem sa površine morai okeana, koji predstavljaju rezervoare vode na Zemlji. Timenastaju mase oblaka koji odlaze prema kopnu gde u oblikupadavina voda stiže do površine Zemlje. Sa te površine onase različitim vodotokovima ponovo vraća u mora i okeane.Deo vode sa površine zemlje ulazi u sastav živih bića, azatim, isparavanjem i izlučivanjem, ponovo napušta oveorganizme. Sva voda se na kraju vraća u mora i okeane.• Aktivno učešće organizama omogućuje tok biogeohemijskihprocesa u biosferi. Kruženje materije značajno je zbog togašto se jedna te ista količina materije može koristiti bezbrojputa. Osim toga, u biosferi jedan oblik jedinjenja seneprestano smenjuje drugim na račun energije kojaneprekidno jednosmerno protiče.• Na principima kruženja materije i proticanja energijezasniva se život.
  • 78. • Literatura• http://www.bionet-skola.com/• Janković, M.,Đorđević, V: Primenjenaekologija, Naučna knjiga, Beograd, 1981.• Đukanović, Mara: Ekološki izazov,Beograd, 1991.• Stanković, S: Ekologija životinja,Beograd, 1979.• Janković, M: Fitoekologija, Beograd,1986.

×