Web İçin Teknoloji Geliştirmek Volkan Özçelik cember.net – Bilişim ve Teknoloji Direktörü

Baş Döndürücü Bir Evrim Süreci 1994 <MARQUEE>

1994

Baş Döndürücü Bir Evrim Süreci 2008 XHTML , CSS , JS, DHTML , AJAX , OOP , XML, XSTL, RSS, OPML , SQL , DDL , UML , RPC , SOA , Folksonomi, MVC , J2EE, Microformat, XFN, Hcal, Ruby on Rails, DTD , W3C , WAI, JAVA , .NET, SSI , WYSIWYG , WYSIWYM, API , UGC , Wiki, blog , thumblog, GTD , microblog, webtop, CMS, ERP, Mashup, Semantik Web , Yapay Zeka, Kollektif Zeka , beta , web2.0, web3.0, web4.0 ... daha gider bu!

2008

XHTML , CSS , JS, DHTML , AJAX , OOP , XML, XSTL, RSS, OPML , SQL , DDL , UML , RPC , SOA , Folksonomi, MVC , J2EE, Microformat, XFN, Hcal, Ruby on Rails, DTD , W3C , WAI, JAVA , .NET, SSI , WYSIWYG , WYSIWYM, API , UGC , Wiki, blog , thumblog, GTD , microblog, webtop, CMS, ERP, Mashup, Semantik Web , Yapay Zeka, Kollektif Zeka , beta , web2.0, web3.0, web4.0 ... daha gider bu!

Baş Döndürücü Bir Evrim Süreci Altavista  Google Hotmail  Gmail / Yahoo! Mail(beta) Ofoto  Flickr Mp3.com  iTunes Netscape  Mozilla Firefox

Altavista  Google

Hotmail  Gmail / Yahoo! Mail(beta)

Ofoto  Flickr

Mp3.com  iTunes

Netscape  Mozilla Firefox

Baş Döndürücü Bir Evrim Süreci Hizmet  Ürün Software  Infoware Statik  Dinamik Zengin Kullanıcı Deneyimi Kolay Eğlenceli Sosyal

Hizmet  Ürün

Software  Infoware

Statik  Dinamik

Zengin Kullanıcı Deneyimi

Kolay

Eğlenceli

Sosyal

Baş Döndürücü Bir Evrim Süreci API RSS AJAX Standartlar DOM XHTML CSS

API

RSS

AJAX

Standartlar

DOM

XHTML

CSS

Web Uygulaması Geliştirmek İçin Harika Bir Dönem! Her gün yeni bir web uygulaması Hızlı gelişen bir internet pazarı Kolay veri ve bilgi paylaşımı Basitleştirilmiş bir dağıtım kanalı Düşük Sabit Masraflar Hızlı olgunlaşan bir İnternet ekonomisi

Her gün yeni bir web uygulaması

Hızlı gelişen bir internet pazarı

Kolay veri ve bilgi paylaşımı

Basitleştirilmiş bir dağıtım kanalı

Düşük Sabit Masraflar

Hızlı olgunlaşan bir İnternet ekonomisi

Daha Başlamadan... Hedef Kitlenizi Belirleyin Amaçlarınızı Belirleyin Bütçenizi Belirleyin

Hedef Kitlenizi Belirleyin

Amaçlarınızı Belirleyin

Bütçenizi Belirleyin

Web İçin Teknoloji Geliştirmek Proje Yapısının Belirlenmesi Plan Üretilmesi Geliştirme Süreci Test ve Bakım

Proje Yapısının Belirlenmesi

Plan Üretilmesi

Geliştirme Süreci

Test ve Bakım

Web İçin Teknoloji Geliştirirken (olması gereken) İş Mantığının ve İş Nesnelerinin Belirlenmesi İşlevsel Gereksinimlerin Belirlenmesi Uygulamanın Kodlanmaya Başlanması Bakım ve Destek Prosedürlerinin Belirlenmesi

İş Mantığının ve İş Nesnelerinin Belirlenmesi

İşlevsel Gereksinimlerin Belirlenmesi

Uygulamanın Kodlanmaya Başlanması

Bakım ve Destek Prosedürlerinin Belirlenmesi

Web İçin Teknoloji Geliştirirken (genelde olan) Uygulamanın Kodlanmaya Başlanması

Uygulamanın Kodlanmaya Başlanması

Web İçin Teknoloji Geliştirirken... Amacınızı bilin Değer katın Deneyim kazanın

Amacınızı bilin

Değer katın

Deneyim kazanın

Gözardı Edilenler Dokümantasyon  Gereksiz, kimse okumuyor. Test  Zaman Kaybı, o kadar lüksümüz yok. Bakım? Destek?

Dokümantasyon  Gereksiz, kimse okumuyor.

Test  Zaman Kaybı, o kadar lüksümüz yok.

Bakım? Destek?

Web Teknolojilerinde Güvenlik

Web Teknolojilerinde Güvenlik Bir Hacker Sistemin açıklarından yararlanarak Size ait olmayan veri enjekte edebilir Verinizi değiştirebilir Verinizi çalabilir Tüm bunları nasıl yapar? Sisteminizle haberleşerek Sıradan kullanıcının yapmadığı şeyler deneyerek Sosyal Mühendislik

Bir Hacker

Sistemin açıklarından yararlanarak

Size ait olmayan veri enjekte edebilir

Verinizi değiştirebilir

Verinizi çalabilir

Tüm bunları nasıl yapar?

Sisteminizle haberleşerek

Sıradan kullanıcının yapmadığı şeyler deneyerek

Sosyal Mühendislik

Web Teknolojilerinde Güvenlik Kullanıcıya Asla Güvenmeyin Sunucu – İstemci arasında bağlantı kopabilir Eksik/hatalı veri Sunucu – İstemci arasında veri kirlenebilir Kullanıcı tarafından beklenmeyen bir şekilde değiştirilebilir Sistemi çökertmek, yetkisiz erişim sağlamak için özel olarak tasarlanmış bir saldırı olabilir

Kullanıcıya Asla Güvenmeyin

Sunucu – İstemci arasında bağlantı kopabilir

Eksik/hatalı veri

Sunucu – İstemci arasında veri kirlenebilir

Kullanıcı tarafından beklenmeyen bir şekilde değiştirilebilir

Sistemi çökertmek, yetkisiz erişim sağlamak için özel olarak tasarlanmış bir saldırı olabilir

Web Teknolojilerinde Güvenlik Ke ndi uygulamanızı hackleyin Bir kayıt dosyası (log) tutun

Ke ndi uygulamanızı hackleyin

Bir kayıt dosyası (log) tutun

Sık Yapılan Gaflar (güvenlik) JavaScript korur beni JavaScript iptal edilebilir JavaScript kullanıcı tarafından modifiye edilebilir Sisteme kullanıcı tarafından JavaScript enjekte edilebilir Cross Site Scripting / Script Injection

JavaScript korur beni

JavaScript iptal edilebilir

JavaScript kullanıcı tarafından modifiye edilebilir

Sisteme kullanıcı tarafından JavaScript enjekte edilebilir

Cross Site Scripting / Script Injection

Sık Yapılan Gaflar (güvenlik) Gizli form alanlarını kimse göremez Rahatlıkla görütülenebilir Rahatlıkla değiştirilebilir Rahatlıkla yeni form alanları eklenebilir Kaynak kodunu kim okur ki? Sizce?

Gizli form alanlarını kimse göremez

Rahatlıkla görütülenebilir

Rahatlıkla değiştirilebilir

Rahatlıkla yeni form alanları eklenebilir

Kaynak kodunu kim okur ki?

Sizce?

Web Teknolojisi Modeli Kullanıcı Hizmetleri İş Hizmetleri Veri Hizmetleri

Web Teknolojisi Modeli Kullanıcı Arayüzü İş Mantığı Veritabanı

Web Teknolojisi Modeli Kullanıcı Arayüzü VIEW İş Mantığı CONTROLLER Veritabanı MODEL

Web Teknolojisi Modeli Kullanıcı Arayüzü VIEW Görünüm (biçem) CSS İşlev JavaScript (betik) (AJAX) Sunum XHTML

Sunum, Görünüm ve İşlev (genelde olan) tek bir HTML dosyası

Sunum, Görünüm ve İşlev (olması gereken) css js xhtml

Sunum, Görünüm ve İşlev

Uygulama Mimarisi Gafları Kullan-At Düşüncesi geçici çözüm geçici prototip günü kurtarmak Halının Altına Süpürmek Kod spagethisi Sil baştan başlamak...

Kullan-At Düşüncesi

geçici çözüm

geçici prototip

günü kurtarmak

Halının Altına Süpürmek

Kod spagethisi

Sil baştan başlamak...

Geliştirme Ortamı Her geliştiricinin kendi oyun alanı olsun (sandbox) Uygulamanızı Düzenli Olarak Gözden Geçirin Pre-review / Internal Auditing Bir Sürüm Kontrol Sistemi Kullanın CVS Subversion

Her geliştiricinin kendi oyun alanı olsun (sandbox)

Uygulamanızı Düzenli Olarak Gözden Geçirin

Pre-review / Internal Auditing

Bir Sürüm Kontrol Sistemi Kullanın

CVS

Subversion

Web Teknolojisinin Hayat Çizgisi

Web Teknolojisinin Hayat Çizgisi Yararlı Bir Şeyler Üretin!

Sık Yapılan Gaflar Yazılım Geliştirici Gafları Kontrolsüz büyüyen kod kalabalığı “ yeniden kullanılırlık”? O da neymiş? Dokümantasyon eksikliği Önce ateş edip sonra soru sormak Duvardaki sinek için roket atar kullanmak

Yazılım Geliştirici Gafları

Kontrolsüz büyüyen kod kalabalığı

“ yeniden kullanılırlık”? O da neymiş?

Dokümantasyon eksikliği

Önce ateş edip sonra soru sormak

Duvardaki sinek için roket atar kullanmak

Performans Önemlidir 8 Saniye Kuralı Birinci günden planlamaya başlayın İşlevsellik ve performans arasında denge kurun Pes etmeyin Az aslında “çok”tur

8 Saniye Kuralı

Birinci günden planlamaya başlayın

İşlevsellik ve performans arasında denge kurun

Pes etmeyin

Az aslında “çok”tur

Performans Bazen kuralları çiğnemek gerekebilir Algılanan performansı arttırmaya çalışın Yapabiliyorsanız hile yapın

Bazen kuralları çiğnemek gerekebilir

Algılanan performansı arttırmaya çalışın

Yapabiliyorsanız hile yapın

Kod Yapısı Sürdürülebilen (maintainability) Ölçeklenebilen (scalability) Değerlendirilebilen (auditability)

Sürdürülebilen (maintainability)

Ölçeklenebilen (scalability)

Değerlendirilebilen (auditability)

Veritabanı Veritabanınızı normalize edin (3rd normal form) Her zaman uygun veri tiplerini kullanın SQL Injection saldırılarına dikkat edin Verilerinizi düzenli olarak gözden geçirin

Veritabanınızı normalize edin (3rd normal form)

Her zaman uygun veri tiplerini kullanın

SQL Injection saldırılarına dikkat edin

Verilerinizi düzenli olarak gözden geçirin

Sık Yapılan Gaflar k opyala / yapıştır sağını solunu değiştir çalışacağına inan / dua et üstünkörü bir test et <çalışıyor mu ?> EVET  çalışıyorsa elleme! HAYIR

k opyala / yapıştır

sağını solunu değiştir

çalışacağına inan / dua et

üstünkörü bir test et

<çalışıyor mu ?>

EVET  çalışıyorsa elleme!

HAYIR

Bir Framework Kullanmalı mıyım? framework kullanmak Uygulama geliştirmeyi hızlandırır Güvenilir / Test edilmiş bir yapı ... ya da framework kullanmamak Öğrenme eğrisi Kontrol

framework kullanmak

Uygulama geliştirmeyi hızlandırır

Güvenilir / Test edilmiş bir yapı

... ya da framework kullanmamak

Öğrenme eğrisi

Kontrol

Söz Gider, Yazı Kalır Uygulama Gereksinim Dokümanı (Functional Specification) Gizlilik Notu Giriş Kullanıcı Senaryoları Sistem Analizi Son-kullanıcı Görevleri Yönetici Görevleri Diğer Gereksinimler (non functional requirements)

Uygulama Gereksinim Dokümanı (Functional Specification)

Gizlilik Notu

Giriş

Kullanıcı Senaryoları

Sistem Analizi

Son-kullanıcı Görevleri

Yönetici Görevleri

Diğer Gereksinimler (non functional requirements)

Mutlaka Yapın Sürüm Kontrol Sistemi Kullanın Tek kişi olsanız bile! Önce varolan hataları düzeltin Sistem Kurulumu (build) işlemini günlük olarak yapın Bir hata veri bankanız olsun Güncel bir iş takviminiz olsun Sakin bir çalışma ortamınız olsun

Sürüm Kontrol Sistemi Kullanın

Tek kişi olsanız bile!

Önce varolan hataları düzeltin

Sistem Kurulumu (build) işlemini günlük olarak yapın

Bir hata veri bankanız olsun

Güncel bir iş takviminiz olsun

Sakin bir çalışma ortamınız olsun

Az Aslında Gerçekten Çok mudur? Kullanıcı ne yapmak istiyor? Bu özelliği kaldırmak Kullanıcının bu işini kolaylaştıracak mı? Uygulamanın kullanılırlığını nasıl etkiliyor? Bu özellik “olması beklenen” bir şey mi? Bu özelliğin varlığı kullanıcıları mutlu eder mi? Bu özelliğin eksik olması kullanıcıları rahatsız eder mi?

Kullanıcı ne yapmak istiyor?

Bu özelliği kaldırmak

Kullanıcının bu işini kolaylaştıracak mı?

Uygulamanın kullanılırlığını nasıl etkiliyor?

Bu özellik “olması beklenen” bir şey mi?

Bu özelliğin varlığı kullanıcıları mutlu eder mi?

Bu özelliğin eksik olması kullanıcıları rahatsız eder mi?

Bir Web Uygulamasını Yönetmek Sihirli Kelime: “Organize Olun” Projenizi Planlayın Gerçekçi bir Takviminiz Olsun Proje Yönetim Araçlarından Yararlanın Basecamp (basecamphq.com) Zoho Projects (projects.zoho.com) Free Mind (freemind.sourceforge.net) Open Workbench (openworkbench.org)

Sihirli Kelime: “Organize Olun”

Projenizi Planlayın

Gerçekçi bir Takviminiz Olsun

Proje Yönetim Araçlarından Yararlanın

Basecamp (basecamphq.com)

Zoho Projects (projects.zoho.com)

Free Mind (freemind.sourceforge.net)

Open Workbench (openworkbench.org)

Öncelikleri Belirlemek (yönetim) Görünür Değer Ekip Üretkenliği Çelişki / Uyum (vay be!) / (aslında gerçekte yapılan iş)

Görünür Değer

Ekip Üretkenliği

Çelişki / Uyum

(vay be!) / (aslında gerçekte yapılan iş)

Sık Yapılan Gaflar Yönetim Gafları “ Bir An Önce Büyüyelim!” Sendromu “ Bir An Önce Herkes Duysun Bizi” Sendromu “ Hazır Olunca Yayınlarız!” Sendromu

Yönetim Gafları

“ Bir An Önce Büyüyelim!” Sendromu

“ Bir An Önce Herkes Duysun Bizi” Sendromu

“ Hazır Olunca Yayınlarız!” Sendromu

Mutlaka Yapın Vizyon sahibi bir diktatör olun Uygulamanız varsayılan haliyle kullanılır olsun Çoğu kullanıcı ek özelliklere dokunmayacaktır bile Görev odaklı düşünün Mutlaka test edin

Vizyon sahibi bir diktatör olun

Uygulamanız varsayılan haliyle kullanılır olsun

Çoğu kullanıcı ek özelliklere dokunmayacaktır bile

Görev odaklı düşünün

Mutlaka test edin

Mutlaka Test Edin Genel Unit Test Integration Test System Test Uygulamaya Özel Güvenlik Testleri Performans, Yük ve Stres Testleri XHTML / CSS Doğrulaması Erişilirlik Testleri Kullanılırlık Testleri

Genel

Unit Test

Integration Test

System Test

Uygulamaya Özel

Güvenlik Testleri

Performans, Yük ve Stres Testleri

XHTML / CSS Doğrulaması

Erişilirlik Testleri

Kullanılırlık Testleri

Teşekkürler Sorularınız?

Sorularınız?