A7 Business Magazine

46
-1

Published on

Wintereditie

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
46
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

A7 Business Magazine

  1. 1. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 1 A7 BUSINESS MAGAZINE VOOR DE ONDERNEMERS IN FRIESLAND NR. 48 | 2011 IN DEZE UITGAVE: Wubbo Ockels: ‘We spotten met het enige dat ons beschermt’ Duurzame energie Vastgoed in het Noorden Blue Energy biedt kansen voor Friesland
  2. 2. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 2 A7 BUSINESS MAGAZINE VOOR DE ONDERNEMERS NR. 48 | 2011 Fotografie: Jorrit de Jong Ondernemersmagazine A7 Acquisitie: Redactie: Martine van der Linden is een initiatief van Landes Steven Hogebrink Rotenco Communicatie Tel. 06-30107615 Uitgevers BV en wordt Siebrand Osinga Roeline Kuiper verstuurd naar onderne- Landes Uitgevers BV Telefoon (0512) 54 17 07 Tel. 06-12414444 Druk: mers en managers in het Postbus 713 Drukkerij Veldhuis, Raalte bedrijfsleven, de non- 9200 AS Drachten Vormgeving: Taal en tekstbureau Poker profitsector en overheidsin- Telefoon (0512) 54 17 07 Landes Studio Tel. 0594 50 53 19 Foto voorpagina: stellingen. Fax (0512) 54 01 06 Opmaak: Mirella Donker Kim de Hart, Het blad verschijnt vier a7@landesuitgevers.nl Fotografie: Sytse v.d. Berg Janna Bosma Text LMG|KCND keer per jaar. www.landesuitgevers.nl Jorrit de Jong Tel. 06 47 30 86 89 strategie creatie 02 A7 Business Magazine
  3. 3. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 3 INHOUD 04 PERSBERICHTEN WUBBO OCKELS: ‘WE SPOTTEN 06 MET HET ENIGE DAT ONS BESCHERMT’ 10 DOUWE FABER WETHOUDER SIEBREN SIEBENGA 18 OVER DUURZAAM HEERENVEEN 26 BLAUW GOUD ALLES LOOPT ALS DE PRIJS 36 MAAR GOED IS 39 CHIEL VAN DER WERFF VAN WOON-PLAN JCCF: MEER BEREIKEN 41 MET NETWERKEN 44 OVERZICHT BEDRIJVENTERREINEN SOCIAL MEDIA IN NEDERLAND: Op de inhoud van dit magazine rust copyright. 51 FACEBOOK IS DE GROOTSTE Niets mag op enigerlei wijze worden vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Aan de inhoud van deze uitgave kunnen 53 BUSINESSCLUB SC CAMBUUR geen rechten worden ontleend. VAN DER VEEN & KROMHOUT ZIET www.a7bm.nl 56 BEHOEFTE AAN ADVIES TOENEMEN A7 Business Magazine 03
  4. 4. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 4 100 succesvolle topondernemers aan het woord over succes PERSBERICHTEN Hoe lukt het toch om ook in deze tijd topondernemers waren stuk voor stuk zodra het uit is? Kijk dan op de site van RA groep: succesvol te zijn en te blijven? inspirerend. Op zich niet verwonderlijk omdat www.ragroep.nl. Wij zorgen er dan voor dat u als Deze vraag speelde al langer door het hoofd van dit ook één van de sleutels naar succes is. één van de eersten het boek ontvangt. Benno Rijpkema, oprichter, adviseur en coach van RA Groep uit Heerenveen. Om het antwoord te Topondernemers weten hun klanten en medewer- Microkrediet vinden is hij in 2009 een onderzoek begonnen. kers te inspireren met hun verhaal. Zij zijn in staat “Het is mijn missie om mensen en organisaties te Inmiddels heeft hij ongeveer 100 topondernemers hun beeld van de toekomst zo te vertellen dat het helpen het door hun geformuleerde succes te gesproken die hun ‘succesformule’ uit de doeken verhaal niet alleen hunzelf inspireert, maar ook behalen”, aldus Benno Rijpkema. “Vanuit deze hebben gedaan. De resultaten van het onderzoek anderen om hun heen. Vaak zonder dat ze het zelf missie wil ik ook de mensen in ontwikkelings- worden gepresenteerd in boekvorm dat in de weten, zijn zij stuk voor stuk heel erg sterk in het landen helpen met de verkoop van dit boek. eerste helft van 2012 uitkomt. Een boek speciaal visualiseren van de toekomst. Ze leven hun droom voor ondernemers en mensen die ondernemend alsof het al werkelijkheid is. Ondanks dat het boek Daarom stort ik €1,- in het leven staan. Het boek staat bol van nog niet uit is, zijn er al diverse ondernemers voor elk verkocht boek wetenswaardigheden die voor elk mens gelden geweest die zich hebben gemeld om één of in een fonds voor micro- en in het bijzonder voor ondernemers. meerdere uitgaven van het boek te bestellen. kredieten. Zo kan ik niet De eerste 250 exemplaren zijn al gereserveerd! alleen de ondernemers Het onderzoek doen was al een feestje op zich, hier helpen, maar ook de aldus Benno Rijpkema. De gesprekken met de Wilt u alvast inschrijven om het boek te ontvangen ondernemers ver weg.” Wurk fan Fryslân: Friese vacatures, stages en afstudeerplekken op één website Leeuwarden, 9 december 2011 – Vanaf vandaag is www.wurkfanfryslan.nl actief. Een website waar via Twitter vraag en aanbod van vacatures, stages en afstudeerplekken in Fryslân samenkomen. Simpelweg door gebruik te maken van #wurk. Wurk fan Fryslân is een samenwerking tussen A7Westergo, de KvK en Fan Fryslân en wordt ondersteund door Leeuwarden Studiestad. Het project heeft als doel de Friese economie te stimuleren door het bij elkaar brengen van bedrijfsleven en studenten en is vandaag in het Provinsjehûs gelanceerd tijdens de bijeenkomst ‘Eén jaar Fan Fryslân’. Jongeren zoeken perspectief, vacaturesite. “Door op Twitter gebruik te maken dit jaar gestart en heeft als doel het imago van ondernemers zoeken talent van #wurk is direct duidelijk dat het om Fryslân Fryslân te verbreden, zodat we niet alleen meer ”Jongeren zoeken perspectief. Ondernemers gaat. Het zijn niet alleen vacatures maar ook bezoekers maar ook meer bedrijven, studenten, zoeken talent. Fryslân heeft het allemaal, maar stage- en afstudeerplekken. Binnen alle Tweets hoger opgeleiden en bewoners, interesseren, soms kunnen overheid, ondernemers en kan worden gefilterd op bijvoorbeeld branche. aantrekken en behouden. Fan Fryslân wordt uit- onderwijs samen net dat extra handje helpen. Daar komt bij dat iedereen er gebruik van kan gevoerd vanuit Fryslân Marketing, de organisatie Daarom is er nu Wurk fan Fryslân”, zegt maken. Wurk fan Fryslân heeft namelijk geen die al de regiomarketing van Fryslân op toeristisch Jan-Harmen Akkerman, ondernemer in Franeker commercieel maar een maatschappelijk doel”, vlak verzorgt. “We zijn enthousiast. In korte en als lid van de O3 – Ondernemers, Onderwijs aldus Akkerman. tijd heeft Fan Fryslân zich van papier naar en Overheid - in Noordwest Fryslân een van de praktijk ontwikkeld en is het gaan leven. Er is trekkers achter dit initiatief dat is te zien via Lancering tijdens bijeenkomst aantoonbaar draagvlak onder bestuurders, in de www.wurkfanfryslan.nl en www.fanfryslan.nl/wurk. ‘Eén jaar Fan Fryslân’ markt en in de samenleving en het proces van Wurk fan Fryslân is vandaag door Gedeputeerde het bundelen van gezamenlijke marketingkracht Niet zomaar weer een nieuwe vacaturesite Jannewietske de Vries gelanceerd tijdens de is in gang gezet,” aldus Jannewietske de Vries. Wurk fan Fryslân is niet zomaar weer een nieuwe bijeenkomst „Eén jaar Fan Fryslân?” Fan Fryslân is “We gaan vol vertrouwen het tweede jaar in.” 04 A7 Business Magazine
  5. 5. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 5 Bouw bio-energiecentrale Delfzijl van start Op 24 november is energiebedrijf Eneco in Delfzijl een verwijzing uit het Gronings volkslied naar het hout, dat in de centrale wordt omgezet in officieel begonnen met de bouw van een bio- gebied buiten de stad Groningen. De centrale elektriciteit, komt per schip, trein en vrachtwagen energiecentrale van 49,9 MegaWatt. De centrale wordt gebouwd door het consortium AMB, uit Nederland en omliggende landen. Per jaar is komt halverwege 2013 in bedrijf en zet dan jaar- bestaande uit AREVA Renewables GmbH circa 300 duizend ton hout nodig, wat neerkomt lijks 300.000 ton snippers van gerecycled afval- (Duitsland), Ballast Nedam Infra bv en Metso op zo’n 150 scheepsladingen. Ten opzichte van hout om in duurzame elektriciteit. Dat is genoeg Power Oy (Finland). Voor de bouw zijn zo’n 350 de productie van elektriciteit in een gewone elektriciteit voor zo’n 120.000 huishoudens. medewerkers nodig. Uiteindelijk zullen zo’n dertig centrale levert deze houtcentrale een besparing De centrale gaat ‘Golden Raand’ heten. Dat is mensen in de centrale aan de slag gaan. Het op CO2-uitstoot van 250.000 ton per jaar. Noord-Nederlandse bedrijven goed in Inschatting effecten beeld op EWEA Offshore 2011 Green Deals De Rijksoverheid heeft afspraken gemaakt met bedrijven, organisaties en andere overheden over het realiseren van duurzame projecten: bijvoorbeeld projecten voor energiebesparing of opwekking van hernieuwbare energie. Inmiddels zijn er 59 van deze ‘Green Deals’ getekend. Het PBL en het ECN maakten een inschatting van het extra effect van deze 59 ‘Green Deals’ ten opzichte van hun verkenning voor de Motie Halsema. Promorfo, Wiertsema & Partners, No Limit Ships, Geo+, DHV en Groningen Seaports, allen deelne- Op verzoek van de Tweede Kamer maakten dichten, omdat ze niet voorzien in de aanvullende mer in het Northern Netherlands Offshore Wind het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en financiële middelen die daarvoor nodig zijn, netwerk NNOW presenteerden zich 28, 29 novem- het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) bovenop de jaarlijks beschikbare 1,4 miljard euro. ber en 1 decmber in de RAI op de Offshore 2011. een inschatting van het extra effect van de Green Deals ten opzichte van hun recente notitie De emissie van broeikasgassen die niet onder de Deze drukbezochte en grootste offshore ‘Effecten van het kabinetsbeleid voor milieu en Europese CO2-emissiehandel vallen, zal in 2020 windenergie beurs van Europa liet zien dat klimaat; verkenning voor de Motie-Halsema’. De iets lager uitkomen in de bandbreedte van 93 tot Noord-Nederland in de ruimste zin (de Energy Green Deals zijn vaak nog onvoldoende concreet 109 Megaton. In de verkenning voor de Motie- Valley regio) op offshore wind gebied een stevig ingevuld om de effecten kwantitatief te kunnen Halsema werd al geconcludeerd dat Nederland deuntje meeblaast. Van engineering, funderingen, ramen. In combinatie met de beperkt beschikbare bij die bandbreedte op koers ligt om aan het hydrografie tot supply- en hotelschepen, de regio tijd heeft dat noodgedwongen geleid tot de EU-doel voor deze broeikasgassen (indicatief: is goed vertegenwoordigd in de keten. keuze voor een analyse van de effecten van de 105 Megaton) te voldoen. Door uitvoering van de Green Deals op basis van expert judgement. In Green Deals zal dit nog waarschijnlijker worden. Tijdens Offshore 2011 werd ook de bedrijven- mei 2012 volgt een uitgebreidere analyse. coalitie in het kader van de Green Deal Offshore Naast deze effecten voor de middellange termijn Wind gepresenteerd aan Bert de Vries, Doordat de Green Deals er op gericht zijn om (tot 2020) kunnen sommige Green Deals plaatsvervangend directeur van het Ministerie van bestaande belemmeringen op het gebied van bovendien bijdragen aan de verdere ontwikkeling EL&I. De heer De Vries nam een lijst met zo’n 50 wetgeving, financiering en coördinatie weg te van innovatieve technieken. Voorbeelden zijn bedrijven in ontvangst die inzetten op innovatie nemen, is het waarschijnlijk dat hierdoor het Green Deals die gericht zijn op de verdere om de kostprijs van wind van zee te verlagen en aandeel hernieuwbare energie hoger in de ontwikkeling (en kostprijsverlaging) van elek- de Nederlandse exportpositie te verhogen. bandbreedte van 9 -12 procent komt te liggen trisch rijden, zogenaamde slimme elektriciteitsnet- die in de Verkenning voor de motie-Halsema ten, wind op zee, vergassing van biomassa en De organisatoren achter NNOW (NV NOM, was geraamd. Het is echter vrijwel uitgesloten uit biomassa geproduceerde kerosine. Energy Valley, Syntens), zijn ermee ingenomen dat de Green Deals het beleidstekort ten opzich- dat 7 partijen uit Noord-Nederland afkomstig zijn te van de Europese doelstelling – een aandeel en dat aandeel nog kan groeien. www.nnow.nl van 14 procent hernieuwbare energie – weten te A7 Business Magazine 05
  6. 6. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 6 WU B BO OCKE LS WUBBO OCKELS ‘We spotten met het enige dat ons beschermt’ Wubbo Ockels is bekend als astronaut maar is vooral al jaren voorvechter van het toepassen van duurzame energie. Zijn eyeopener: ‘Met het verbranden van fossiele brandstoffen plegen we een enorme aanslag op de dunne laag lucht die ons scheidt van de levensgevaarlijke situatie in de ruimte. We spotten met het enige dat ons beschermt.’ Nuon Solar Team 06 A7 Business Magazine
  7. 7. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 7 Hoe scoort Nederland op het gebied van duurzame energie, vergeleken met landen om ons heen? ‘Nederland scoort slecht, slechts 3,8% van onze energie wordt duurzaam opgewekt. Van de subsidiestromen gaat € 5,6 miljard naar fossiele energie zoals steenkool en aardgas en slechts € 1,5 miljard naar duurzame oplossingen. De subsidiestromen lopen derhalve naar de verkeerde, vervuilende brandstofsoorten en grote, machtige partijen die vaak al heel veel winst maken. Hier steken we dus ons belastinggeld in en nauwelijks in duurzame alternatieven.’ Wat zijn volgens u eyeopeners waardoor mensen zich gaan realiseren dat we echt naar duurzaam moeten? ‘Wat mij het meeste raakt is het besef wanneer Superbus je omhoog kijkt naar de lucht dat er op slechts 20 kilometer afstand sprake is van een heel gevaarlijke situatie, namelijk de ruimte. In die ruimte kan je niet leven. We leven op een soort laten werken en onze stem te laten horen. de hoogte bent van duurzame ontwikkelingen. ruimteschip (aarde) met een romp die ons Uiteindelijk moet en kan de bevolking bepalen Er zijn bijvoorbeeld programma’s waarmee je zeer beschermt. Die romp is een dun laagje lucht en wat zij wil.’ voordelig zonnepanelen kunt plaatsen. Op daar moet je niet mee spotten. Wij spotten daar www.wijwillenzon.nl en www.allesduurzaam.nl wel mee. Het opstoken van fossiele brandstof is Heeft u om die reden het initiatief genomen vind je mooie voorbeelden. Claim die daken!’ een enorme aanslag op die romp.’ om Nederland 2050 op te richten? ‘Inderdaad, als ik aan mensen vraag of zij een Eind november deed u de stad Groningen betere toekomst willen voor hun kinderen en aan met uw meest recente project ‘Het is tijd om de democratie te laten kleinkinderen, dan is het antwoord eigenlijk altijd Superbus. Wat is er mogelijk met deze werken en onze stem te laten horen’ ‘ja’. Maar als ik zeg: ‘als je dat kenbaar maakt gaat vorm van vervoer? het ook gebeuren’, dan reageren de mensen met ‘De Superbus is ontwikkeld met formule 1- en We praten veel over duurzaamheid ongeloof. Dat is triest, het fundamentele geloof in ruimtetechnologie en kan een topsnelheid maar er gebeurt dus nog relatief weinig. de democratie is weg. Wij moeten onze stem halen van 250 kilometer per uur. Zijn uiterlijk met Hoe gaan we dat omvormen? laten horen. Dat kan nu door de petitie dat je vleugeldeuren is bijzonder en door de achterwiel- ‘De macht en de belangen van de grote oliemaat- voor duurzaam wilt gaan te tekenen op sturing kan hij ook door de kleine straatjes van schappijen zijn groot. Door het verkopen van www.nederland2050.nl.’ bijvoorbeeld Groningen rijden. Hij is volledig onze energiebedrijven aan buitenlandse partijen is duurzaam, niet vervuilend en intelligent. die macht nog verder uitgebreid. Onze regering Welke ontwikkelingen spelen er in het Dat betekent dat de passagier zelf kan aangeven laat zich daardoor sturen. Zolang dit het geval Noorden waar u warm van wordt? waar en wanneer hij opgehaald wil worden. blijft kunnen we niet verwachten dat Nederland ‘In Dokkum staan schitterende energieneutrale Zo ontsluit je ook de kleine dorpen. De prijs komt richting duurzaam gaat. Je merkt echter dat de huizen voor weinig geld. Dan heb je de komende overeen met de huidige openbaarvervoerprijs. bevolking anders wil. Er zijn ontzettend veel 30 jaar geen energierekening. Dat vind ik een Naar ik verwacht kan de Superbus over 5 jaar al goede initiatieven. Bijvoorbeeld Lochem dat een geweldig project. In Borger heeft een stichting in operationeel worden. De burgemeester, eigen energiecoöperatie heeft gevormd en de een nieuwbouwwijk de sociale woningbouw raadsleden en kinderen die er in hebben gereden hele gemeente zelfvoorzienend wil maken, Texel volledig duurzaam gemaakt. Dat past in de waren laaiend enthousiast.’ met een eigen duurzame leverancier maar ook cultuurverandering die gaande is. Het is goed om grote bedrijven die duurzaam gaan zoals DSM en bij de klasse te beginnen die dit het hardst nodig Unilever. Het is nu tijd om onze democratie te heeft. Verder zeg ik altijd: zorg dat je redelijk op lees verder op pagina 9 A7 Business Magazine 07
  8. 8. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 8 Drukkerij Veldhuis vervaardigt kwalitatief hoogwaardig drukwerk, of het nu gaat om brochures, tijdschriften, kalenders, catalogi, huisstijlen of boeken. Onze gemotiveerde en betrokken medewerkers van de studio, prepress, press, afterpress en verkoop laten u graag ervaren wat ons onderscheidend vermogen is. Alle expertise is in huis om, met oog voor detail, ook uw productie tot een succes te maken. We zijn niet de goedkoopste maar wel de beste! Drukkerij Veldhuis, daar krijg je een kleur van! Drukkerij Veldhuis, Kaagstraat 10, 8102 GZ Raalte, telefoon: 0572-349700 e-mail: info@veldhuis.nl, www.veldhuis.nl
  9. 9. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 9 Wat zou de overheid moeten veranderen ‘Ten aanzien van de Wubbo Ockels prijs konden om duurzaamheid te stimuleren? ook scholen en jongeren een prijs winnen. Ik zag ‘Nederland zou -net als Duitsland- de regelgeving altijd zulke blije gezichten en kan zoveel jongeren moeten veranderen om zo eerlijke kansen te stimuleren als ik in de jury zit, dat mag niet creëren. In Duitsland betaalt de vervuiler mee wegvallen. Het resterende bedrag van € 60.000 waardoor duurzaam interessant wordt. Verder is wil ik graag besteden om een scholentour te het zaak de subsidies af te schaffen. Zoals uit het organiseren met Superbus.’ voorgaande naar voren komt gaat er dan niet meer € 5,6 miljard subsidiegeld naar de v Woont u momenteel nog op uw ervuilende fossiele brandstoffen. De € 1,5 miljard energie-autonome zeilschip de Ecolution? die duurzame alternatieven minder krijgen wordt ‘Afgelopen zomer hebben we op het schip opgevangen door de eerlijker kans die ze dan gewoond, dat was bijzonder gerieflijk en comforta- krijgen. Het alternatief is er maar moet bel. Ik heb veel eigen vermogen in het schip gesto- aantrekkelijk gemaakt worden. Duitsland is ken dat helaas vorig jaar tot zinken werd gebracht hier een uitstekend voorbeeld van. Simpel en maar daarna weer is opgeknapt. Momenteel ligt doeltreffend. Je kiest daarmee voor de toekomst het in Groningen op de werf omdat al het elektra van jezelf, je kinderen en kleinkinderen.’ vorig jaar beschadigd is geraakt en vervangen moet worden. Het schip is een prachtig voorbeeld van een samenwerking met Noordelijke bedrijven. ‘Nederland zou -net als Duitsland- Het is in Groningen gebouwd en gerealiseerd.’ de regelgeving moeten veranderen om zo eerlijke kansen te creëren’ U was recent in het nieuws omdat U wilt de Superbus voorstellen voor de Wubbo Ockels prijs is afgeschaft. Heerenveen-Groningen. Spijt u dat? Wat zou dat betekenen voor het Noorden? ‘Ieder die een uitzonderlijke prestatie had geleverd ‘Het zou een uitgelezen kans zijn voor het op het gebied van de natuurwetenschappen of Noorden om iets heel bijzonders te doen dat niet techniek en die persoonlijk of door die prestatie alleen duurzaam maar ook verrijkend is. Als je een band heeft met Groningen, kwam in Superbus vergelijkt met bijvoorbeeld de HSL dan aanmerking voor de Wubbo Ockels prijs. Ook voor verbindt de HSL alleen grote steden met elkaar. junioren was er een Wubbo Ockels prijs. De prijs De kleinere plaatsen en dorpen betalen wel voor was een kenmerk van de verbintenis die ik heb deze verbinding middels hun belastinggeld maar met de stad Groningen. De prijs heeft 25 jaar ontvangen als tegenprestatie alleen de herrie van bestaan. Het is bijzonder jammer dat door verschil Wat wilt u zelf nog graag realiseren? de trein door hun gebied. Bij Superbus is dit het van mening met één partij de verbintenis is ‘Veel maar uiteindelijk zou ik vooral mijn omgekeerde. Je ontsluit iedere plaats, hij past opgeheven. Energyvalley wilde voorzitter worden oorspronkelijke laddermolen willen realiseren heel goed bij de nieuwe cultuur van duurzaam- van de Stichting, daar kon ik me niet goed in omdat ik denk dat hier toekomst in zit. We zijn heid. Dit zal ook gevolgen hebben voor de krimp vinden, omdat zij een paraplufunctie hebben in het nu heel ver met het ontwikkelen van één grote op het platteland. Een klein jochie ziet dat ook in Noorden voor alle soorten energie. Energyvalley kite vlieger om energie mee op te wekken. zijn dorp super coole high-tec voorbij komt en hij richt zich vooral op fossiele brandstoffen en voor Maar mijn oorspronkelijke idee is honderden daar niet voor naar de stad hoeft.’ een heel klein deel op duurzame alternatieven. vliegers in een soort lus tot 7 à 8 kilometer Dat strookt niet met mijn doelstellingen.’ hoogte te plaatsen, liefst ergens op een eiland.’ Hoe ziet u de rol van onderwijs en industrie? Komt er een nieuwe invulling van de prijs? Wat is het gekste dat u ooit ‘Onderwijs heeft duurzaamheid al goed op de ‘Er zijn door mij enkele voorstellen gedaan zoals: heeft meegemaakt? agenda staan. Wil je echt iets bereiken dan moet betrek mij als hoogleraar bij de nieuwe Energy Ockels moet lachen. De vraag brengt duidelijk je les geven in democratie. De jongeren duidelijk Academy in Groningen. Dan heb ik weer een iets naar boven. ‘Nee’, zegt hij, ‘dat zeg ik niet’. maken dat ze een stem hebben die er toe doet band met de stad. De Energy Academy moet een en dat het niet ‘een gebeuren is in Den Haag hoogwaardig instituut worden op het Zernike Tekst: Roeline Kuiper, Rotenco Communicatie waar je niets aan kunt veranderen’. Park waar onderzoek gedaan wordt naar energie. Fotografie: Nuon Solar Team & TU Delft In de industrie zie je een duidelijke verschuiving Volgens de plannen moeten er in 2020 zo’n naar duurzaamheid als een ‘important selling- drieduizend studenten op HBO- en universitair point’. Werknemers blijken duurzaamheid in de niveau worden opgeleid. Daarnaast zouden er praktijk sterk uit te dragen omdat ze er trots op een vijftal vakcentra voor groene energie moeten zijn. Dat biedt kansen voor het bedrijfsleven.’ ontstaan op MBO-niveau.’ A7 Business Magazine 09
  10. 10. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 10 D O U W E FA B E R Gunstig investeringsklimaat voor duurzame energie Ekwadraat is één van de weinige bedrijven die een integrale aanpak bieden in duurzaamheid. Met haar hoofdzetel in Leeuwarden initieert, ontwikkelt en begeleidt zij projecten op het gebied van duurzame energie. We vroegen Douwe Faber, directeur van Ekwadraat, naar de duurzame ontwikkelingen in Nederland en daar buiten. De stijgende olieprijzen zullen hard aankomen, daarom is het investeringsklimaat voor duurzame energie nu bijzonder gunstig. Sinds 2009 is het op 11-11 niet alleen 2012 is. Halen we de doelstellingen niet dan kost Sint-Maarten maar ook De Dag van het ons nog veel meer geld want dan moeten de Duurzaamheid: hoe hebben jullie we in 2020 CO2 quotum in het buitenland kopen. deze dag ingevuld? Dat betekent lastenverzwaring en minder ‘Zo concreet mogelijk. Ik was dagvoorzitter op het economische groei.’ congres van de Gemeente Leeuwarden en Provincie Fryslân. Op deze dag laten we onze Subsidie: nuttig of noodzaak? klanten aan het woord. Zij tonen bijvoorbeeld hoe ‘Subsidie moet je alleen toepassen bij nieuwe ze hun fabriek energiezuinig hebben gemaakt. ontwikkelingen die nog niet marktrijp zijn en die Dat ze bijna zonder investering zonnepanelen op je wilt aanjagen. Als een ontwikkeling marktrijp hun boerderij hebben geplaatst, kassen duurzaam is -zoals zonnepanelen- moet je geen subsidie hebben verwarmd, minder energie gebruiken of verstrekken want dan maak je het onnodig duurzame gebiedsontwikkeling realiseren. Op zo’n ingewikkeld. Dan lijkt het een speciaal project dag worden veel prachtige ambities uitgesproken terwijl het dat niet is. Veel duurzame projecten zijn maar wij willen het juist concreet maken. Er liggen al helemaal panklaar en renderen na een aantal zoveel projecten klaar die niet ingewikkeld of duur jaar. Het is goed dat te bedenken en te zijn. Het is nu de tijd om te investeren.’ vergelijken met- of af te zetten tegen plannen voor een nieuwe keuken of badkamer. Dat zijn Wat is het investeringsklimaat luxeproducten waar je alleen maar op afschrijft voor duurzame energie? maar die niet renderen.’ ‘De olieprijs stijgt elke week en de euro wordt zwakker ten opzichte van de dollar, daarom zal Waar zouden ondernemers meer weet de volgende stijging van de olieprijs veel harder van moeten hebben? aankomen dan in 2008. Toen steeg de prijs ook ‘Voor bedrijven begint het met controle: weet maar werd de euro tegelijkertijd sterker, nu is het wat je betaalt. De facturen van energiebedrijven omgekeerd. De komende jaren worden twee bevatten heel veel fouten. Wij constateren vaak dingen actueel; de stijgende energieprijs en onze correctiemogelijkheden van honderden of Kyoto-doelstellingen van 2020. Nederland is het duizenden euro’s. Breng ook in kaart waar je slechtste jongetje van de klas. De urgentie om de energie gebruikt. Vaak blijkt dat je gericht kan doelstellingen te halen neemt toe nu het al bijna besparen. Tot slot is het zaak vooruit te kijken bij 10 A7 Business Magazine
  11. 11. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 11 De Stelling: We moeten ons meer richten op kleinschalige, regionale energie-initatieven dan op grootschalige energiecentrales en-projecten. ‘Het een kan niet zonder het ander. Veel kleintjes maken een grote dus dat is beslist goed. Maar je hebt ook grote duurzame projecten nodig om meters te maken.’ nieuwe investeringen. Van een bestelbus is niet rijden en vervolgens windenergie. We zijn alleen de aanschafprijs belangrijk. Velen vergeten constant aan het repareren en gaat het te snel de exploitatiekosten te berekenen. Ga je op groen dan stoppen regelingen abrupt. gas rijden dan bespaar je per auto per jaar zeker Om te vergelijken: België produceert 2 maal € 3.000 a 4.000 bij 25.000 km op jaarbasis. zoveel duurzame energie als Nederland dat Dat tikt al stevig aan bij één bestelbus en zeker slechts 3,8% van de energie duurzaam opwekt. als je er tien hebt of meer.’ Duitsland loopt 5 of 6 keer voor en Scandinavië 7 maal. We missen de boot terwijl duurzame Worden er al voldoende dwarsverbanden energie juist een goede nieuwe economie kan gelegd bij duurzame oplossingen? zijn voor ons kennisintensieve bedrijfsleven. ‘Nee. Ekwadraat is één van de weinige bedrijven Om dat te behalen is een inhaalslag nodig, die naar de hele energieketen kijken, daar waar dat bereiken we met consistent beleid en de anderen vaak slechts een schakeltje pakken. juiste stimulering.’ Ekwadraat noemt zich daarom ‘architecten van de duurzame keten’. Want net als architecten werken Welke actualiteiten zijn Douwe Faber wij vanuit een visie en ‘bouwen’ wij aan de volgens u interessant? toekomst. In de totale energieketen willen wij ‘Dan kom ik weer bij heel concrete invullingen. maximaal rendement. In Nederland gebruiken Door een efficiënte inrichting van afvalverwer- Kernenergie ja of nee? we meer dan 40% van de energie die we kopen kingstations waarbij we een deel vergisten, een ‘Nee, want het maakt ons lui en de gevolgen zijn niet nuttig. Daar is dus heel veel in te doen. deel verbranden en besparen in afval, kan niet te overzien. Kijk naar Japan recentelijk en in Er gaat veel restwarmte verloren. De vraag van de afvalheffing in een aantal jaren gehalveerd het verleden Tsjernobyl. De stralingsziektes en een klant voor een installatie wordt ingevuld maar worden. Dat is in de kostenstructuur heel miljoenen mensen die zorg nodig hebben zijn er wordt niet gekeken naar zijn omgeving en of dichtbij. In de opbrengstenstructuur kunnen we afschuwelijk maar bovendien ook nog eens heel daar dwarsverbanden te leggen zijn. Juist op die tegenwoordig zonder investering zonnepanelen kostbaar. Je maakt je bovendien politiek instabiel. ketenintegratie moeten we ons gaan richten.’ op het dak krijgen die niets meer kosten dan het Voor een vijand is kernenergie een doelwit om gebruik van onze gewone energie. mee te schermen en een ravage aan te richten. ‘Twee jaar geleden zijn we zelf projecten gaan Als we keuzes maken en efficiënter inrichten ontwikkelen waar we samenwerking met Voorbeelden zijn: www.energiewacht.nl. Verder kunnen we makkelijk toe met duurzame energie andere partijen bij zoeken. Een voorbeeld is de is groen gas een schonere en goede besparing en is kernenergie korte termijn politiek.’ biogasleiding in Noord-Oost Friesland. Verder die direct toepasbaar is. Goede isolatie is een bedenken we nu een restwarmtenet voor hot item maar ook de plaatsing van een nieuw Tekst: Roeline Kuiper, Rotenco Communicatie Leeuwarden om alle restwarmte in te zetten in pand. Zet een pand met glazen pui niet op het nieuwbouw. In het zuiden van Nederland zuiden als je daardoor in de zomer airco nodig proberen we de energie van tuinbouw en hebt. Het is niet ingewikkeld, veel projecten woningen aan elkaar te koppelen. De tuinder liggen hier panklaar gereed.’ kan niets met laagwaardige warmte, dat blaast hij zo de pijp uit terwijl je daar prima een woning Welke rol ziet u voor scholen weggelegd? op kan verwarmen. Dan kun je energie vaker ‘Duurzame energie leent zich voor nieuwe ideeën gebruiken en gaat het rendement omhoog.’ op scholen en universiteiten. Veel wat we in Nederland bedenken is elders echter al bedacht. Welke rol ziet u weggelegd We hoeven niet op elke Hogeschool of voor de overheid? Universiteit een hele leergang duurzaamheid te ‘De Nederlandse overheid moet duidelijke keuzes geven. Ik sta er alleen achter als er veel meer maken en een consistent beleid. De ene keer verbindingen met het buitenland worden gezocht.’ www.ekwadraat.com wordt ingezet op zonne-energie, dan elektrisch A7 Business Magazine 11
  12. 12. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 12 ENERGIE SERVICE FRIESLAND Otto van der Galiën 12 A7 Business Magazine
  13. 13. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 13 ‘BEDRIJFSLEVEN KAN AANZIENLIJK BESPAREN OP ENERGIEKOSTEN’ Energie Service Friesland streeft naar een prettig en gezond binnenklimaat Ruim 36 jaar geleden werd Energie Service Friesland, kortweg ESF, opgericht. Van huis uit voert ESF service en onder- houd uit aan gasgestookte installaties in woonhuizen. Tegenwoordig is het takenpakket flink uitgebreid. Natuurlijk, ser- vice en onderhoud blijft de core business, maar klanten kunnen tegenwoordig ook bij ESF terecht voor verkoop, verhuur en lease van CV- en duurzame technieken. Ook in het bedrijfsleven is ESF een graag geziene partner. “Juist omdat wij de kennis in huis hebben die ondernemers helpt besparingen op hun energiekosten te realiseren”, legt algemeen directeur Otto van der Galiën uit. Koel in de zomer, warm in de winter, het hele jaar “Daarnaast neemt het gebruik van airconditioners “Energie Service Friesland is, zoals altijd, een gezond. Dat is het binnenklimaat dat ESF toe en ook daarvoor is men bij ESF aan het juiste neutrale speler”, besluit Van der Galiën. “Wij willen nastreeft. “Als het buiten warm is zorgen wij adres. Wij hebben STEK-gecertificeerde monteurs graag onze deskundigheid inbrengen en waar ervoor dat het binnen koel is en in koude winters in dienst, die airconditioners installeren. Verder mogelijk de regiefunctie op ons nemen, eventueel moet het binnen aangenaam warm zijn”, aldus voeren we energiescans uit bij bedrijven, dat heb- in samenwerking met andere partijen. Wij zijn Van der Galiën. “ESF verricht goed onderhoud ben we samen met DuTeF, Duurzame Technieken er van overtuigd dat het bedrijfsleven nog meer met als doel storingen te voorkomen. En ik durf te Friesland, opgezet. Uit zo’n onderzoek komt naar dan nu warm te krijgen is voor duurzaamheid, als stellen dat ESF daarin ver gaat. Wij besteden echt voren waar klanten heel specifiek een reductie in het maar georganiseerd wordt en mits het tijd en aandacht aan een controlebeurt en zorgen het gebruik van energie kunnen realiseren. Voor besparingen oplevert. De tijd is er in elk geval rijp ervoor dat een CV-ketel weer up to date wordt. de uitvoering kunnen ze ook bij ESF terecht. Wij voor. Nu investeren in energiebesparende En mocht zich desondanks een storing voordoen, kunnen dus van het begin tot het eind verzorgen.” middelen, levert veel sneller dan voorheen dan is ESF 24 uur per dag en 7 dagen per week rendement op. Energie Service Friesland wil bereikbaar. Onze 35 servicemonteurs zijn over de Duurzame energie projecten hierin graag de partner zijn voor de particuliere hele provincie Fryslân verspreid en zijn daardoor Uiteraard doet ESF veelvuldig onderzoek naar en zakelijke markt.” binnen twee uur ter plaatse.” mogelijkheden om duurzame energietoepassin- gen in te zetten. Van der Galiën:” Onlangs ben ik Bedrijfsleven in Zweden geweest en als je ziet welke resultaten Energie Service Friesland is er van overtuigd dat daar met alternatieve energiebronnen worden er op het gebied van energiebesparing nog veel behaald, dan is er in Nederland nog veel te te winnen is in het bedrijfsleven. “Dat hoeft niet winnen. Ja, ook bij het bedrijfsleven. Belangrijk tot forse investeringen te leiden”, geeft Van der daarbij is dat organisaties die daar de kennis Galiën aan. “Zo kunnen we bijvoorbeeld installa- voor in huis hebben, zoals ESF, in een vroegtijdig ties waterzijdig inregelen, waardoor de klant veel stadium bij een project worden betrokken. efficiënter kan stoken. Dit noemen wij Klimaat Daaruit komen vaak besparende concepten, waar Optimaal. Dit betekent minder gas, meer comfort, het betreffende bedrijf volop van kan profiteren. dus een prettig leef- en werkklimaat. Verder zijn Denk bijvoorbeeld aan de toepassing van Energie Service Friesland we SCIOS-gecertificeerd, wat inhoudt dat we zonne-energie. Een manier van energie opwekken De Werf 1 Heerenveen grotere installaties van 100 kilowatt en meer in die op de meeste kantoor- en bedrijfsgebouwen Tel. 0513 - 61 13 50 gebruik kunnen stellen en onderhouden. En dat toegepast kan worden.” www.energieservice.nl doen we inmiddels voor vele klanten.” A7 Business Magazine 13
  14. 14. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 14C O L U M N R E N AT E W E S T D I J K De bespaartips van Renate De kop boven deze column klinkt als een reclameslogan voor een energiebedrijf. Het is niet mijn bedoeling iemand een voorkeur op te leggen voor welke energieleverancier dan ook. Maar nadenken over het terugdringen van het verbruik van gas en licht is iets dat elke ondernemer op zijn tijd moet doen. Minder stoken, gebruik van led- en andere onze kindskinderen verplicht goed om te springen gaan 480 bedrijven helpen hun energierekening zuinige lampen, apparaten niet onnodig aan laten met de omgeving waarin we leven. Wat voor omlaag te brengen, 20 andere met het vergroe- staan – ook niet in de standby-stand! – levert invloed heeft mijn onderneming op het milieu, nen van de energievoorziening. De komende tijd direct harde euro’s op in een lagere rekening. hoe gaan we om met het opraken van fossiele gaan verschillende initiatieven van start om dit te Ook het productieproces kan vaak zuiniger. energiebronnen? Een beter milieu begint immers bewerkstelligen. Met energieke groet, Kassa! Ook in economisch florissanter tijden bij jezelf. Nog niet overtuigd? Een groen label is dan deze is letten op de kleintjes (daar is weer goed voor het imago. Het onderscheidt een Renate Westdijk zo’n leus) een goede zaak. ondernemer – in positieve zin – van collega’s die Voorzitter MKB Friesland nog niet zover zijn. Duurzaam produceren is tot Is dat de enige motivatie? Nee. Een modern slot ook nog innoverend. bedrijf denkt na over de manier waarop hij zijn omgeving beïnvloedt. Duurzaamheid is geen vies MKB-Nederland heeft begin oktober een Green woord. We zijn het aan onszelf, onze kinderen en Deal afgesloten, een groen MKB-akkoord. Wij 14 A7 Business Magazine
  15. 15. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 15 DEN Duurzame energie goed voor de portemonnee “Elk MKB-bedrijf is geschikt voor de toepassing van duurzame energie.” Dat zegt Harm Mulder van Duurzame Energiesystemen Nederland, kortweg DEN. Mede dankzij de immer stijgende kosten voor gas en elektriciteit, wordt de toepassing van duurzame energiebronnen, zoals de zon, voor steeds meer bedrijven interessant. Zeker nu de overheid aantrekkelijke subsidies, in de vorm van belastingteruggave, beschikbaar heeft. “Wij bieden elk bedrijf maatwerk”, stelt Mulder. Daarbij wordt overigens niet alleen naar het gebruik van zonnepanelen gekeken. Mulder: ”Het aantrekkelijke van duurzame energie zit hem vooral in het toepassen van een totaalconcept. Daarbij moet je denken aan het gebruik van zonnepanelen, maar ook LED-verlichting, zonnecollectoren en infrarood verwarming. Natuurlijk is geen enkel zonnecollectoren, waarmee het water kan worden tot enorme investeringen te leiden. Wat wij voorop bedrijf hetzelfde en daarom kijken wij altijd ter verwarmd, heeft DEN ook LED-verlichting in het stellen is dat in elke situatie een rekensom plekke naar de mogelijkheden, de investeringen pakket. Mulder:” De kwaliteit van LED-verlichting gemaakt moet worden. Is het aantrekkelijk om over die dat met zich meebrengt en de mogelijkheid wordt steeds beter. De tweede generatie biedt te stappen, dan adviseren wij dat te doen. Maar voor subsidie. Dat vertalen we in een helder bijvoorbeeld veel meer lichtopbrengst en gaat nog wegen de kosten nog niet op tegen de baten, dan beleidsplan voor energie, waarin de ondernemer langer mee. Bovendien kun je de LED-verlichting moet je het niet doen. Onze verwachting is echter precies kan zien wat zijn kosten voor energie in de laten branden op de energie die met de zonnepa- dat steeds meer ondernemers de voordelen van oude situatie en mogelijk nieuwe situatie zijn.” nelen zijn opgewekt. Buiten de investering heb je duurzame energiebronnen in gaan zien. De prijs is daarvoor dus geen kosten meer.” momenteel erg gunstig, zeker omdat de reguliere Stimuleren Datzelfde geldt in feite voor de infrarood verwar- kosten voor gas en elektriciteit blijven stijgen. Vaak wordt daarbij gekeken naar de terugverdien- ming, die via elektriciteit verwarmen. Mulder:” Bij Duurzame Energiesystemen Nederland voorzien tijd van een investering, terwijl de aanschaf van Deze verwarming is vooral handig voor ruimtes wij derhalve de komende jaren een enorme bijvoorbeeld een CV-ketel ook gewoon geld kost. waarin ’s avonds bijvoorbeeld nog vergaderd of toename van duurzame energie in het MKB. Mulder:” Wanneer een CV-installatie aan vernieu- gewerkt moet worden. Het hele gebouw hoeft Juist nu iedereen op de kosten moet letten.” wing toe is, loont het zeker de moeite te kijken dan immers niet verwarmd te worden. Infrarood naar alternatieve bronnen. Het toepassen van zon- verwarming is pertinent geen bijverwarming, het nepanelen en zonnecollectoren is vergunningvrij en kan ook als reguliere manier voor het verwarmen is geschikt voor zowel platte – als hellende daken.” van een pand worden gebruikt. De panelen Omdat de overheid investeringen in duurzame pro- kunnen bijvoorbeeld in het systeemplafond worden ducten wil stimuleren, heeft zij verschillende rege- weggewerkt, waardoor ze uit het zicht zijn.” lingen waar het MKB haar voordeel mee kan doen. Mulder noemt de EIA, Energie Investering Aftrek, Verkoopwaarde en de KIA, de Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek. Al met al levert een overgang naar duurzame “En dan is de BTW ook nog terug te vragen. Het energie niet alleen een besparing op de kosten op. Duurzame Energiesystemen Nederland zijn regelingen die voor langere tijd gelden en niet Het gebouw kan hierdoor in een betere Energie Zijtak OZ 39 Nieuw-Amsterdam ineens worden stopgezet.” Prestatie Label komen, wat een gunstig gevolg Tel. 0591 - 532 346 voor de verkoopwaarde heeft. Mulder: ”Het toe- www.zon-panelen.nl Naast zonnepanelen, die stroom opwekken, en passen van duurzame energiebronnen hoeft niet A7 Business Magazine 15
  16. 16. A7 12-2011 13-12-2011 13:35 Pagina 16 COLUMN BENNO RIJPKEMA Energie?! Ik heb het niet over MVO, wel over de energie wij als mensen elke seconde van de dag uitzenden. Eigenlijk ook MVO; met jouw energie zorg je ervoor dat je mensen om je heen blij kunt maken. Als coach, adviseur en trainer werk ik er dagelijks mee. Niet iedereen heeft de mogelijkheid om net als uit naar iedereen om je heen. Daarmee heb je van ‘Ja-en’. Als je denkt in Ja-en in plaats van Ja- Wubbo Ockels vanuit de ruimte de schoonheid invloed op die mensen. Jij maakt ze blij dat je er maar, denk je inoplossingen, kansen en mogelijk- van de aarde te aanschouwen. En dat hoeft ook weer bent en dat zorgt ervoor dat jij ook die men- heden. Je,focust op wat er wel is. Leven volgens helemaal niet. Kijk om je heen, er is voldoende om sen aantrekt die blij door het leven (willen) gaan. Ja-en.levert je niet alleen succes op, ook nog eens dankbaar voor te zijn. Dankbaar dat je elke ochtend een heel leuk leven. wakker wordt, dat klanten klant blijven, dat Studies wijzen uit dat blije mensen succesvoller zijn. medewerkers hun best doen, dat je een goed Soort zoekt soort, ook hier. Als jouw energie blije Benno Rijpkema gesprek hebt. Moeten we daar allemaal dankbaar mensen naar je toe trekt, trek je ook succes naar je Benno Rijpkema is schrijver van het boek voor zijn? JA! Is het vanzelfsprekend dat je elke toe. Als mislukking een resultaat is, is succes ook ‘Met energie naar SUCCES’ dat in 2012 verschijnt. ochtend wakker wordt of dat klanten bij je blijven? een resultaat. Aan jou om te zorgen dat je de juiste Hierin staan de lessen van topondernemers Nee, en daarom is dankbaarheid op zijn plaats. energie uitzendt. uitgewerkt om succesvol te zijn. Kijk ook op www.ragroep.nl. Dankbaarheid zorgt ervoor dat je met veel positieve Dankbaarheid is een manier om positieve energie energie door het leven gaat. Deze energie zend je uit te zenden. Een andere die ik je meegeef is die 16 A7 Business Magazine
  17. 17. A7 12-2011 13-12-2011 13:36 Pagina 17 BOE R DE R IJSTROOM Nieuwe Boerderijstroom levert als eerste lokaal opgewekte groene energie direct in de buurt Sinds kort leveren het nieuwe Boerderijstroom en regiovariant Waddenstroom lokale groene stroom rechtstreeks van de boer aan de consument of bedrijven in de buurt. Boerderijstroom en Waddenstroom leveren uitsluitend 100% groene stroom uit de eigen regio, afkomstig uit kleinschalige energieprojecten van lokale ondernemers. De duurzame en voor- delige energie van windmoleneigenaren wordt zo voor het eerst rechtstreeks aan huishoudens en bedrijven in de buurt geleverd. Dus zonder tussenkomst van energiebedrijven zoals dat nu nog vaak het geval is. Boerderijstroom en Waddenstroom willen hiermee een bijdrage leveren aan duurzame economische ontwikkeling in de eigen regio. Energieleverancier Greenchoice verzorgt als partner in Boerderijstroom de administratie en de klantenservice. Duurzaam ondernemer Lammert Soet, initiatief- nemer van Waddenstroom en Boerderijstroom en eigenaar van Windpowercentre.nl : ‘Het initiatief is met Waddenstroom begonnen: een mooie regio die volledig duurzaam wil zijn in 2020. Dit streven verhoudt zich goed met het lokaal door boeren laten opwekken van wind- en zonne-energie. jaar. Binnenkort levert Boerderijstroom ook stappen, kan dat doen via www.waddenstroom.nl Voor de rest van Nederland leveren wij energie stroom die is opgewekt met zonnepanelen op of www.boerderijstroom.nl. De overstap wordt onder de naam Boerderijstroom.nl. Het gaat nu ligboxstallen. Soet: ‘Boeren zoeken steeds meer daarna volledig verzorgd. nog vooral om boeren met windmolens die de naar inkomsten uit andere bronnen dan hun opgewekte stroom zelf gebruiken voor hun bedrijf. Tegelijkertijd staan streekproducten bedrijfsvoering en het overschot opgewekte en -diensten volop in de belangstelling, daar energie graag in hun eigen regio willen verkopen. past lokale stroom ook bij. Boerderijstroom is Voor deze boeren is dit een extra inkomstenbron. lokaal opgewekt, duurzaam en voordelig.’ De afnemers, huishoudens en bedrijven ontvangen extra voordelig stroom.’ Samenwerkingspartners Greenchoice regelt voor Boerderijstroom de Het variabele tarief van Boerderijstroom ligt facturatie en klantenservice en verzorgt de structureel lager. Voor particulieren kan dit een daadwerkelijke levering. Greenchoice is door de Boerderijstroom kwart cent lager zijn dan wat zij nu bij hun regio- Consumentenbond en de Vereniging Eigen Huis Lange lijnbaan 63 | NL-8861 NW Harlingen nale energiebedrijf betalen. Voor bedrijven is dit uitgeroepen tot de meest klantvriendelijke Tel. 06 50661253 | Fax 084 729 0370 een halve cent voordeliger. Voor een gemiddeld energieleverancier. De lokale netbeheerder ver- www.boerderijstroom.nl agrarisch bedrijf scheelt dit in combinatie met zorgt de technische continuïteit, energielevering info@boerderijstroom.nl groen gas al snel enkele honderden euro’s per is dus gegarandeerd. Wie dit jaar nog wil over- A7 Business Magazine 17
  18. 18. A7 12-2011 13-12-2011 13:36 Pagina 18 GEMEENTE HEERENVEEN WETHOUDER SIEBREN SIEBENGA OVER DUURZAAM HEERENVEEN: “Doen en laten zien wat je doet” Auto’s op elektriciteit en groen gas, zonnepanelen op het gemeentehuis, maar ook Light Challenge, Sinnestriel, biobased businesspark, een studie naar een energielandschap op het toekomstige bedrijventerrein Klaverblad Noordoost en Smûk en Sunich. Het is duidelijk; de gemeente Heerenveen wil, waar het gaat om duurzaamheid, in de voorhoede staan. Wethouder Siebren Siebenga is dan ook een warm pleitbezorger van allerlei initiatieven en acties die de gemeente Heerenveen in dit kader neemt. “Duurzaamheid moet je gewoon doen” Wethouder Siebren Siebenga bij de recentelijk geplaatste zonnepanelen op het dak van het gemeentehuis. 18 A7 Business Magazine
  19. 19. A7 12-2011 13-12-2011 13:36 Pagina 19 “Als gemeente heb je een voorbeeldfunctie”, aldus doorslag. Ook in 2012 wordt er weer om de Siebenga. “Daarom heeft de gemeente Sinnestriel gestreden. Bedrijven kunnen zich nog Heerenveen zelf ook het initiatief genomen door tot eind december 2011 hiervoor aanmelden.” voor duurzame oplossingen te kiezen. Zo hebben we zestig zonnepanelen op het dak van het Kringloop gemeentehuis en de gemeentewerf geplaatst. Op de diverse bedrijventerreinen die de gemeen- En rijden we met twee elektrische auto’s en twee te rijk is, wil Heerenveen duurzaamheid ook auto’s op groen gas. Die elektrische auto’s nadrukkelijk op de kaart zetten. Siebenga:” Zo worden met behulp van de zonnepanelen wordt op Haskerveen ingezet op een biobased opgeladen. Daarmee laten we zien dat investeren businesspark, waarbij gekeken wordt of het afval in duurzame mobiliteit loont. En daar blijft het niet van het ene bedrijf door een ander bedrijf als bij. Want mocht zich ten aanzien van ons grondstof gebruikt kan worden. Uiteindelijk moet wagenpark een vervangingsvraag voordoen, dan je dan komen tot het cradle to cradle principe, zullen we meer elektrische auto’s aanschaffen.” waarbij alle afval van dit bedrijventerrein hergebruikt gaat worden en de kringloop dus Om elektrisch te kunnen rijden, moet je elektrisch sluit. We kijken nu hoe we dit kunnen organiseren kunnen tanken en daarvoor heeft de gemeente en bijkomend voordeel is dat we de nodige ken- Heerenveen 3 oplaadpunten gerealiseerd: bij het nis opdoen, waarmee andere bedrijventerreinen gemeentehuis aan de K.R. Poststraat, tegenover hun voordeel kunnen doen. Als overheid hebben het Abe Lenstra Stadion en aan het wij daarin een aanjaagfunctie.” Gashoudersplein. “Er komt nog een vierde zogenaamde snellaadpunt bij het Abe Lenstra Energielandschap bedrijfsleven, om ook de ondernemers uit Stadion”, geeft Siebenga aan. “En voor een vijfde Zo wil de gemeente Heerenveen op het nieuwe Heerenveen en omgeving deelgenoot te maken punt doen we een oproep aan de bevolking van bedrijventerrein Klaverblad Noordoost in samen- van dit proces. De belangstelling was erg groot. onze gemeente om aan te geven waar men dit werking met de provincie en ondernemers een Voor het totale project heeft de gemeente punt graag wil hebben.” energielandschap realiseren. Siebenga:” 250.000 euro beschikbaar gesteld. Het is de Door omstandigheden is deze grond niet meer bedoeling dat we bewoners met zogenaamde Toekomstige woonstraat nodig voor het vestigen van bedrijven. E-teams gaan benaderen, om samen te kijken Van een geheel andere orde is de Light Samenwerking zorgt ook bij dit project voor waar maatregelen genomen kunnen worden.” Challenge, een wedstrijd voor studenten uit kennisdeling en innovatieve kracht. Innovatie, diverse steden, die straatverlichting voor de groene energie en economische groei gaan “Ja, al met al durf ik wel te stellen dat de gemeen- woonstraat van de toekomst moesten ontwerpen. hierbij hand in hand. We verwachten het rapport te Heerenveen qua duurzaamheid flink aan de “Daarin hebben studenten, burgers en met aanbevelingen in maart 2012.” weg timmert, precies zoals we dat ook graag bedrijfsleven samengewerkt”, zegt Siebenga. willen. We maken er zelf werk van en proberen “En de gemeente Heerenveen was initiator van Smûk en Sunich Heerenveense inwoners en bedrijven te stimule- dit project. Heerenveen heeft de wedstrijd niet Ten slotte het project Smûk en Sunich, dat gericht ren ook duurzamer te worden. We streven ernaar gewonnen, maar alle prototypes hadden veel is op bestaande woningen. “Als gemeente willen om in 2020 door deze en andere projecten lande- potentie. Ook volgend jaar doen we weer aan we stimuleren om energiezuinige woningen te lijk op de kaart te staan als voorbeeldgemeente, deze Light Challenge mee.” realiseren, want dat is goed voor het milieu en en hiervoor moeten we gezamenlijk optrekken.” voor de portemonnee van de bewoners”, zegt Sinnestriel Siebenga. “Dit doen we onder andere samen met Verder heeft de gemeente Heerenveen een prijs de woningbouwcorporaties Accolade en Woon in het leven geroepen voor de meest duurzame Friesland. Beide corporaties gaan 128 woningen onderneming van het jaar, de Sinnestriel. in de wijk Heerenveen-Midden renoveren, waarbij Siebenga:” Iedereen kan een kandidaat aanmel- deze woningen minimaal twee energielabelstap- den, waarna een jury beoordeelt welk bedrijf als pen worden verbeterd. Ambitie is om label B te winnaar uit de bus komt. De opkomst vanuit het behalen. In het verlengde daarvan hopen betrok- bedrijfsleven voor de prijsuitreiking was dit jaar ken partijen de particuliere woningeigenaren te groot. Er zijn hierdoor zelfs twee bedrijven bewegen energiebesparende maatregelen te beloond met de waarderingsprijs. Taxibedrijf nemen, waarbij het belangrijk is de mensen op Oenema ontving de prijs vanwege hun inzet op het juiste moment aan te spreken, bijvoorbeeld Meer informatie vindt u op: rijden op groen gas en bij Wasserij De Blinde wanneer men gaat verbouwen. We hebben www.heerenveen.nl gaf hun nieuwe, energiezuinige wassysteem de hierover een symposium georganiseerd met het A7 Business Magazine 19
  20. 20. A7 12-2011 13-12-2011 13:36 Pagina 20
  21. 21. A7 12-2011 13-12-2011 13:36 Pagina 21 M I L I E U F E D E R AT I E LOKAAL ENERGIEBEDRIJF HEEFT TOEKOMST ‘De wereld beter achter laten dan hij nu is’ Steeds meer dorpen beginnen initiatieven om zelf in hun energie te kunnen voorzien. Maar helaas komen de enthousias- te plannen niet overal van de grond. Dat bracht de Friese Milieufederatie (FMF) ertoe, in samenwerking met de Groninger collega’s, het project Lokale Energie Voorwaarts op te starten. “Daarmee willen we tien dorpen van onderaf stimuleren een lokaal energiebedrijf op te bouwen”, zegt Eelke Broersma, projectleider klimaat en duurzame energie van de FMF. Broersma. Onlangs is de startbijeenkomst kelijken door alvast het voorwerk te doen, want geweest en nu gaan we aan de slag met de indi- we moeten juist naar grootschaligheid, zowel aan viduele vraagstelling van elk dorp. Vervolgens de vragende als de aanbiedende kant, omdat komen er themabijeenkomsten waarbij bepaalde daarmee de kosten kunnen worden gedrukt.” zaken verder worden ingevuld. En ondertussen gaan we op zoek naar partners die van toege- Broersma ziet dat steeds meer dorpen geïnteres- voegde waarde zijn bij het realiseren van de plan- seerd raken in lokale energievoorziening. “De nen. Denk aan installateurs, een bank, etcetera.” energierekening stijgt elk jaar, het verbaast mij daarom niet dat mensen op zoek zijn naar Het is in principe aan de dorpen zelf op welke alternatieven. Individuele oplossingen zijn vaak te vorm van energie winnen ze willen inzetten. kostbaar, maar juist in de collectiviteit is er veel Broersma: ”Elke situatie is weer anders. Is er mogelijk. Daaraan wil de Friese Milieufederatie bijvoorbeeld een bedrijf actief dat veel restwarmte graag haar bijdrage leveren en wij hopen dat het LEV Startbijeenkomst produceert, dan is dat een optie. Maar ook het bedrijfsleven zal volgen. Zeker bedrijven die bezig gebruik van wind, zon of aardwarmte, kan per zijn met duurzaamheid en leefbaarheid, want juist dorp weer anders zijn. In weer een ander dorp daarin ligt een interessante nieuwe markt. “En dan maakt het niet uit in welk stadium een kunnen bijvoorbeeld houtsnippers worden Wij willen die bedrijven graag leren kennen en hen initiatief zich bevindt”, voegt Broersma er aan toe. gebruikt voor de verwarming van een koppelen aan lokale initiatieven. Een oproep dus!” “Er zijn dorpen die al heel ver zijn, zich bijna op zorginstelling in de buurt.” een bedrijfsmatige schaal bevinden en die kunnen doorgroeien naar een energiecoöperatie. Grootschaligheid Maar er zijn ook dorpen die nog aan het begin De kennis die de komende tijd wordt opgedaan, staan. Waar het om gaat is dat dorpen van komt in de openbaarheid, via internet. “Het is de elkaar kunnen leren, zodat het wiel niet telkens bedoeling dat zoveel mogelijk andere dorpen opnieuw hoeft te worden uitgevonden en dat en/of organisaties in de toekomst van onze erva- we initiatieven kunnen verbinden; met elkaar, ringen en opgedane kennis kunnen profiteren. maar ook met het bedrijfsleven.” Daarnaast hebben we momenteel een aantal studenten op stage, die voor ons in kaart brengen Toegevoegde waarde welke bedrijven zich bezig houden met In het project is vooralsnog ruimte voor 10 dor- bijvoorbeeld zonne-energie. Vooral de ‘kleine aan- pen, in Groningen hebben zich al 5 aangemeld, biedingen’ van bijvoorbeeld een pv-pakket van 4 Friese Milieufederatie in Friesland tot nu toe 3 (Oentsjerk, Reduzum en of 6 panelen zijn op internet het meest zichtbaar. www.friesemilieufederatie.nl de Leeuwarder wijk Camminghaburen). “Maar we Wie meer wil, moet dieper graven en dat wordt www.lerenvoorduurzameontwikkeling.nl verwachten die andere 2 er snel bij”, aldus als lastig ervaren. Dat graven willen wij vergemak- A7 Business Magazine 21
  22. 22. A7 12-2011 13-12-2011 13:36 Pagina 22 COLUMN HARRIE BROUWER Belastingkortingen voor zuinige auto’s Omdat de stimuleringsmaatregelen voor de aanschaf van energiezuinige en schone auto’s te goed werken en daarmee te duur worden voor onze regering vinden er per 1 januari 2012 wederom een aantal wijzigingen plaats. Ik zal in de beperk- te ruimte die ik ter beschikking heb de hoofdlijnen te schetsen. De vrijstelling voor de BPM zal alleen voor de gewicht gebaseerd. Uitzondering hierop zijn de Voor auto’s met een uitstoot van minder dan 50 zuinigste auto’s blijven bestaan, al zullen de auto’s met een uitstoot van niet meer dan 50 gram gram per kilometer CO2 en die in 2012 of 2013 grenzen hiervoor jaarlijks verder worden verlaagd CO2 per kilometer, hiervoor geldt een vrijstelling op kenteken zijn gezet geldt een nihiltarief voor de van 110 gram CO2 per kilometer voor benzine tot en met 2015. bijtelling. Deze nihilbijtelling geldt voor een periode en 95 gram voor dieselauto’s tot 82 gram in 2015. van 60 maanden. Voor nulemissieauto’s die nu al Vanaf dat moment zijn er geen verschillen meer De bijtelling voor de loonbelasting en inkomsten- op kenteken staan wordt bovenstaande regeling tussen benzine en diesel. belasting van de auto van de zaak zal aansluiten uitgebreid tot en met 2016. bij de verscherping van de schijven in de BPM. Al met al is er nog voldoende reden om een De vrijstelling in de motorrijtuigenbelasting voor Daarnaast zal de duur van toepassing van het energiezuinige en schone auto aan te schaffen, zeer zuinige auto’s met een lage uitstoot (voor verlaagde tarief worden beperkt tot 60 maanden. al is enige haast geboden. benzine-auto’s minder dan 110 gram CO per 2 Na deze periode moet opnieuw bekeken worden kilometer, voor diesel 95 gram) blijft tot 1 januari of de auto nog voldoet aan de eisen. Harrie Brouwer 2014 bestaan. Daarna is de MRB alleen nog op Ik veronderstel dat hiervoor een keuring nodig is. Astrium Accountants 22 A7 Business Magazine
  23. 23. A7 12-2011 13-12-2011 13:36 Pagina 23 DE STE LLI NG De stelling: We moeten ons meer richten op kleinschalige, regionale energie-initatieven dan op grootschalige energiecentrales en –projecten. Benno Rijpkema, RA Groep: Volgens mij is waardevol voor de Noordelijke economie. worden verwarmd met lokaal biogas. In 2012 het niet een of vraag, maar een en vraag. De grote projecten bieden veel werk in de bouw- zullen deze ontwikkelingen in Fryslân in een echte Dus zowel grootschalige energiecentrales en -pro- fase en een lange toeleverketen met veel partijen. versnelling komen. De reden daarvoor is simpel: jecten EN kleinschalige, regionale energie-initiatie- Meer innovatie en blijvende werkgelegenheid het wordt betaalbaar. Gratis zonnepanelen op ven. De kleinschalige initiatieven zijn goed voor het verwacht ik echter van de kleine en middelgrote woningen en bedrijven: in 2012 kan iedereen daar milieu en leveren in de regio werkgelegenheid op. bedrijven. van profiteren. En dan gebeurt waar het om draait: Vele kleintjes maken daarbij een grote. ...de betrokkenheid van mensen groeit. Daar zit De energiehuishouding leent zich er bij uitstek het succes van een omschakeling naar een Hiernaast is het ook goed om grootschalig te voor om lokaal/regionaal georganiseerd te wor- schone energievoorziening. En daar gebeurt het blijven denken en handelen. Grootschalige den (bijvoorbeeld in lokale energiebedrijven). dus nu ook. Overheden moeten dit stimuleren om projecten leveren direct qua volume meer Daarin kan innovatie vanuit regionale bedrijven tempo te maken. Ook in 2012 zal in Fryslân een (milieu)voordelen op dan een klein project. En meteen worden toegepast en kan (mede) lokaal energiebedrijf ontstaan. Dorpen kopen dan het zet tevens de toon als het goede voorbeeld. investeringsbereidheid daarin van burgers én Friese schone energie, in de buurt geproduceerd. Wanneer je als overheid investeert in deze grotere bedrijven worden uitgelokt. Samen met Auto’s rijden op elektrisch van zonnepanelen of grootschalige projecten laat je aan de mensen kennisinstellingen is de formule van kennis naar op groen gas van de boer in het dorp. Fryslân is zien dat het serieus is. Dit kan bijdragen aan het kunde naar kassa dan praktisch te maken. er voor gemaakt. Dit lossen wij zelf op om de ontwikkelen van kleinere initiatieven. provincie schoon en stil te houden met als Dat is een samenspel tussen bedrijfsleven, resultaat: veel nieuwe frisse, lokale banen. Een beter milieu begint bij jezelf, en dat geldt ook kennisinstellingen en overheid dat de Maar vooral veel blije mensen die weer greep hier. Denk groots en handel klein. Samen moet het verduurzaming van dem Noordelijke economie hebben op de energiekosten. gaan lukken om duurzaam met onze energie om vertaalt in economische groei door aantrekkelijke te gaan. Het is niet of de overheid of de burgers, (export)producten en een goed ontwikkel- en het is volgens mij de overheid EN de burgers. vestigingsklimaat. Werken vanuit kleinschalige, regionale energie initiatieven past daarbij, zonder Duco van Es, Arron Group: Zoals zo vaak, het belang van voldoende schaalbaarheid uit het wordt er alleen gekeken vanuit de portemonnee. oog te verliezen. Een ondernemer wil gewoon zo weinig mogelijk betalen voor zijn energie. Als ik bij iemand die een Bouwe de Boer, Gemeente Leeuwarden: all-in prijs betaald voor zijn kantoor aangeef dat We moeten ons meer richten op kleinschalige, ik heb een koffieautomaat heb die 30% minder regionale energie-initiatieven dan op energie verbruikt geeft zo iemand aan dat energie grootschalige energiecentrales en –projecten. verbruik geen selectie criterium is omdat die toch al bij de huur inzit. Kleine initiatieven kunnen alleen De wereld wordt warmer, de fossiele brandstoffen bestaan bij de gratie van subsidie en zijn derhalve raken op. Het antwoord om dit probleem op te niet rendabel. Er zijn gelukkig ook ondernemers lossen is: duurzame energie en energiebesparing. die heel bewust kijken naar hun omgeving en het Een ander antwoord is er niet. Duurzame energie van meerwaarde vinden voor hun bedrijf om in grote hoeveelheden opwekken is een nieuwe duurzaam te ondernemen! tak van sport. Zoals alle nieuwe sporten, begint dit dus klein. Bijvoorbeeld door zonnepanelen Allard van Dijk, Projectmanager op huizen, door boeren die Groengas gaan Ontwikkeling & Innovatie voor Energie produceren, windmolens bij een dorp of zoals in NV NOM: Beide typen bedrijvigheid zijn Techum (gemeente Leeuwarden) waar huizen A7 Business Magazine 23
  24. 24. A7 12-2011 13-12-2011 13:36 Pagina 24 G E M E E NTE LE E UWAR DE N GEMEENTE LEEUWARDEN KLAAR VOOR GROTE PROJECTEN Duurzaamheid in een hogere versnelling Als ergens het woord duurzaamheid met hoofdletters wordt geschreven, dan is het wel in de gemeente Leeuwarden. Allerlei initiatieven die bijdragen aan een beter leefmilieu zagen al het levenslicht, met als meest in het oog springend wellicht de ‘Verklaring van Leeuwarden’, die vorig jaar november werd getekend. Ook in 2012 en daarna staan er diverse, met name grotere, projecten op het programma. “We willen vooral de inwoners van deze gemeente en het MKB meer betrekken bij het thema duurzaamheid, omdat er volgens ons nog veel is te winnen”, zegt wethouder Isabelle Diks, die onder andere duurzaamheid in haar portefeuille heeft. Wethouder Diks 24 A7 Business Magazine
  25. 25. A7 12-2011 13-12-2011 13:36 Pagina 25 plannen die voor 2012 op het programma staan. tot verduurzaming vaak weinig krediet krijgen en “We willen inwoners meer informeren en op de dat is vervelend.” Dat neemt niet weg dat de hoogte brengen welke mogelijkheden er liggen gemeente Leeuwarden gestaag op de door haar om te verduurzamen. Nu is dat vaak nog een ingeslagen weg doorgaat. Diks noemt bijvoorbeeld ingewikkelde materie, met name omdat er zoveel de biogasringleiding die om de stad komt, de informatie over te vinden is. De gemeente ontwikkelingen in de watertechnologie, maar Leeuwarden gaat in samenwerking met ook duurzame mobiliteit middels elektrische auto’s Energiewacht een groot project met zonnepanelen en groen gas. “We hebben in het noordelijke starten. Het enige wat inwoners hoeven te doen is energieakkoord afgesproken dat er in 2020 zeker intekenen, waarna zaken als plaatsen, onderhoud 100.000 voertuigen in Noord-Nederland op en fiscale aangelegenheden worden geregeld.” duurzame brandstoffen moeten rijden. Daar zijn “Daarnaast gaan we in gesprek met de woning- inmiddels de vaartuigen bijgekomen. We hebben al bouwcorporaties”, vervolgt Diks, “om te kijken elektrische oplaadpalen in jachthavens. En ik wil of zij mogelijkheden zien huurwoningen van kijken of we toeristen kunnen belonen voor het feit zonnepanelen te voorzien. Wij zetten in op innovatie dat ze voor duurzaamheid kiezen. Bijvoorbeeld en kracht vanuit de maatschappij, omdat dit vaak door ze toe te laten in gebieden waar je nu niet veel sneller gaat dan landelijke initiatieven. Met met de boot mag komen, maar dan wel met een name de regelgeving begint namelijk een obstakel elektrische sloep.” te worden voor verduurzaming en daar willen wij niet op wachten.” Al met al is in de gemeente Leeuwarden een waslijst aan maatregelen genomen die tot verdere Uiteraard is ook het bedrijfsleven geïnteresseerd verduurzaming moeten leiden. “De komende jaren “We behoren al lange tijd tot de top 10 van in verduurzaming. Diks:” Ik weet van een aantal gaan we daar mee door, waarbij we ook nadrukke- gemeenten in Nederland die veel aan duurzaam- bedrijven op De Hemrik dat ze willen overstappen lijk kijken hoe we inwoners van deze gemeente heid doen”, geeft Diks aan. “Het duurzaam inkopen op zonnepanelen. Echter de subsidiepotjes zijn daarbij kunnen betrekken. Als gemeente zullen we van producten bijvoorbeeld is in deze gemeente al meestal in een mum van tijd overtekend, waardoor in 2012 de stap naar de grotere projecten maken. vele jaren vanzelfsprekend.” Maar daar blijft het het enthousiasme dat aanvankelijk aanwezig is De vraag of we in deze stad moeten verduurzamen uiteraard niet bij. Zo heeft de gemeente samen met vaak niet de boost krijgt die het nodig heeft. is niet meer aan de orde, want dat moet. En niet bedrijven en kennisinstellingen vorig jaar de De gemeente Leeuwarden heeft nu het initiatief alleen in de stad, deze hele regio en ook de Verklaring van Leeuwarden ondertekend. Diks:” genomen om samen met banken, ondernemers provincie is er veel aan gelegen duurzaam de Daarin hebben we onder andere met elkaar en de leverancier om tafel te gaan zitten en toekomst in te gaan. Maar”, besluit Diks in alle afgesproken dat Leeuwarden in 2020 onafhankelijk gezamenlijk naar een oplossing te zoeken.” nuchterheid, “ik ben wel voor verduurzaming is van fossiele brandstoffen en een knooppunt van vanuit een economisch standpunt, het moet kennis voor de watertechnologie is. Daarnaast Het bij elkaar brengen van partijen doet de zichzelf kunnen bedruipen en het moet gebeuren willen we uiterlijk in 2015 vijfhonderd nieuwe gemeente Leeuwarden vaker, bijvoorbeeld op zonder het verlies aan comfort. Want alleen dan is groene banen hebben gerealiseerd. Deze ambities het gebied van groen gas; dat is het Leeuwarder er draagvlak voor te vinden.” hebben we vertaald in de aanpak ‘Slim met energie Vriendenmodel. Diks:” Rijden op groen gas en water’, en we zijn als gemeente blij met het feit vinden velen nu nog ingewikkeld. Wat we gedaan Fotografie: Jorrit de Jong dat zoveel andere partijen daar achter staan.” hebben is partijen bij elkaar brengen om dat ideaal “Waar we ook uitermate blij mee zijn is de toch van de grond te tillen. Dan praat je dus over ontwikkeling in de onderwijswereld. Steeds meer de producent, de tankstationhouders, de garage- scholen in Fryslân ontwikkelen programma’s rond houders, enzovoort. De gemeente faciliteert daarin water en energie. Jonge mensen die opgeleid en zo krijg je een en ander aan het draaien.” worden in deze nieuwe toekomst hebben we de komende jaren hard nodig! Van zonnepanelen- Duurzame mobiliteit leggers tot ontwikkelaars van nieuwe ideeën.” Natuurlijk lukt niet elk project, zoals bijvoorbeeld de veelbelovende initiatieven van APA dat onlangs Ambitieuze plannen failliet ging. Diks:”Als gemeente hebben we daar Ook de inwoners van de gemeente Leeuwarden geld in gestoken en het is jammer dat dit niet www.leeuwarden.nl worden niet vergeten, zo blijkt uit de ambitieuze gelukt is. Duidelijk is wel dat initiatieven die leiden A7 Business Magazine 25
  26. 26. A7 12-2011 13-12-2011 13:36 Pagina 26 B LU E E N E RGY 26 A7 Business Magazine

×