0
Heiligen in veelvoudDevotiebeelden in gips in de 19de en 20ste eeuw<br />HET GIPSEN DEVOTIEBEELD IN NEDERLAND<br />Stand v...
Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />Stand van onderzoek<br /><ul><li>pionier : W.H.Th. Knippenberg  (191...
Beeldenfabriekjes in Noord-Brabant, in : Brabants Heem, 29 (1977) en 30 (1978)
Beelden en fabriekjes van gipsen beelden, in : Devotionalia, deel 1, Eindhoven, 1980
tentoonstellingen :
Vroomheid per dozijn, Museum Catharijneconvent Utrecht, 1982
Volksdevotie. Beelden van religieuze volkscultuur in Noord-Brabant, Museum voor Religieuze Kunst Uden, 1990
wetenschappelijk onderzoek (K.U.Nijmegen):
J.L.A.M. Coenen, Goedkoper per dozijn.  De productie van gipsen heiligenbeelden in Nederland (1887-1960), onuitgeg. doctor...
Ans Toelen, Geloof in gips.  Massaproduktie van religieuze voorstellingen, onuitgeg. doctoraalscriptie, K.U.N., 1992
Overige :
Hemel in gips, Venlo, 2008</li></li></ul><li>Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />2. Periode<br /><ul><li...
tot 1900 : voornamelijk import uit België en Duitsland; 	nadien vooral werk uit eigen ateliers
Bloeiperiode tussen W.O. I en W.O.II
Nieuwe bedrijven opgericht tijdens W.O. II : economische 	redenen
Terugloop van de vraag na W.O. II
1962-1965 :  Tweede Vaticaans concilie : nieuwe 	liturgische voorschriften / versobering van kerkinterieur : 	meeste ateli...
MayerischeHofkunstanstalt München<br />
Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />3. Context<br /><ul><li>geleidelijk herstel van godsdienstvrijheid v...
Concordaat tussen Napoleon en paus Pius VII van 15 juli 1801 : 	organisatie van de katholieke kerk in Nederland
Herstel van de bisschoppelijk hiërarchie in Nederland in 1853 : 	ontvoogding > publieke beleving van katholiek geloof
‘Rijke Roomsche Leven’ (1850-1950) : bloeitijd van katholieke kerk : 	bouw van nieuwe kerken > neogotiek cfr. katholieke m...
Nieuwe devoties / feesten door Rome gestimuleerd : H. Hart (1875), H. 	Familie (1847), Christus Koning (1925)
Zalig- en heiligverklaringen van populaire heiligen : o.m. Theresia van 	Lisieux (1925)  , Maria Goretti (1950)
Proclamatie van belangrijke dogma’s : o.m. Maria Onbevlekt Ontvangen 	(1854)
Mariaverschijningen in Parijs - rue du Bac (1830), Lourdes (1858), Fatima 	(1917), Beauraing (1932), Banneux (1933)
Sterke volksdevotie en bedevaartcultuur</li></li></ul><li>Onze-Lieve-Vrouw-van-Lourdes<br />
O.L.Vrouw  van ‘s Hertogenbosch<br />
Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />4. Geografische spreiding productiecentra<br />
Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />4. Geografische spreiding productiecentra<br /><ul><li>vooral in zui...
grootste ateliers in noordoosten van Limburg, meer bepaald in Venlo : vlakbij Duitse grens en bedevaartsoord Kevelaer
ook elders in Nederland grote ateliers : Amsterdam (Gebroeders van Paridon), Den Haag (Antheunis), Enschede (Van den Berg ...
vaak familiebedrijven, overgedragen van vader op zoon
wisselende kwaliteit
grote  ateliers  : eigen modelleurs /polychromeurs in dienst (of free-lance)
kleine ateliers : geen eigen modellen ; gips en gietwerk van mindere kwaliteit : vaak niet gesigneerd</li></ul>Ateliers vo...
gericht op  inrichting en aankleding van kerken en kapellen
doorgaans goede kwaliteit : kunstenaars als ontwerpers</li></ul>Zelfstandige thuisgieters<br /><ul><li>vooral Italianen, a...
seizoensarbeid : gipsproductie in winter, ijsproductie en –verkoop in zomer</li></li></ul><li>Italiaanse beeldenkramer<br />
Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />6. Afzetgebied<br />Binnenlandse markt<br /><ul><li>via groothandel ...
via beurzen in hotels en vertegenwoordigers
periodiek gepubliceerde catalogi
kleinhandels soms georganiseerd in coöperatieve ten behoeve van gunstig inkoopbeleid (bv.  Handelaren in Religieuze Artike...
speciaalzaken maar ook speelgoedwinkels, boekhandels…
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Het gipsen devotiebeeld in Nederland: stand van onderzoek

5,859

Published on

Presentatie door Jan Klinckaert (directeur CRKC) op de studiedag 'Heiligen in veelvoud' van het CRKC op 17 december 2010 in Gent.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
5,859
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
16
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Het gipsen devotiebeeld in Nederland: stand van onderzoek"

  1. 1. Heiligen in veelvoudDevotiebeelden in gips in de 19de en 20ste eeuw<br />HET GIPSEN DEVOTIEBEELD IN NEDERLAND<br />Stand van onderzoek<br />Jan Klinckaert<br />
  2. 2. Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />Stand van onderzoek<br /><ul><li>pionier : W.H.Th. Knippenberg (1910-2005):
  3. 3. Beeldenfabriekjes in Noord-Brabant, in : Brabants Heem, 29 (1977) en 30 (1978)
  4. 4. Beelden en fabriekjes van gipsen beelden, in : Devotionalia, deel 1, Eindhoven, 1980
  5. 5. tentoonstellingen :
  6. 6. Vroomheid per dozijn, Museum Catharijneconvent Utrecht, 1982
  7. 7. Volksdevotie. Beelden van religieuze volkscultuur in Noord-Brabant, Museum voor Religieuze Kunst Uden, 1990
  8. 8. wetenschappelijk onderzoek (K.U.Nijmegen):
  9. 9. J.L.A.M. Coenen, Goedkoper per dozijn. De productie van gipsen heiligenbeelden in Nederland (1887-1960), onuitgeg. doctoraalscriptie, K.U.N., 1985
  10. 10. Ans Toelen, Geloof in gips. Massaproduktie van religieuze voorstellingen, onuitgeg. doctoraalscriptie, K.U.N., 1992
  11. 11. Overige :
  12. 12. Hemel in gips, Venlo, 2008</li></li></ul><li>Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />2. Periode<br /><ul><li>1887 : oprichting van eerste atelier voor serieproductie van gipsen religieuze beelden door Gerard Linssen in Venlo
  13. 13. tot 1900 : voornamelijk import uit België en Duitsland; nadien vooral werk uit eigen ateliers
  14. 14. Bloeiperiode tussen W.O. I en W.O.II
  15. 15. Nieuwe bedrijven opgericht tijdens W.O. II : economische redenen
  16. 16. Terugloop van de vraag na W.O. II
  17. 17. 1962-1965 : Tweede Vaticaans concilie : nieuwe liturgische voorschriften / versobering van kerkinterieur : meeste ateliers sluiten de deuren bij gebrek aan vraag </li></li></ul><li>Billaux-Grossé Brussel<br />
  18. 18. MayerischeHofkunstanstalt München<br />
  19. 19. Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />3. Context<br /><ul><li>geleidelijk herstel van godsdienstvrijheid vanaf 1796 tijdens Bataafse Republiek : scheiding Kerk en staat
  20. 20. Concordaat tussen Napoleon en paus Pius VII van 15 juli 1801 : organisatie van de katholieke kerk in Nederland
  21. 21. Herstel van de bisschoppelijk hiërarchie in Nederland in 1853 : ontvoogding > publieke beleving van katholiek geloof
  22. 22. ‘Rijke Roomsche Leven’ (1850-1950) : bloeitijd van katholieke kerk : bouw van nieuwe kerken > neogotiek cfr. katholieke middeleeuwen
  23. 23. Nieuwe devoties / feesten door Rome gestimuleerd : H. Hart (1875), H. Familie (1847), Christus Koning (1925)
  24. 24. Zalig- en heiligverklaringen van populaire heiligen : o.m. Theresia van Lisieux (1925) , Maria Goretti (1950)
  25. 25. Proclamatie van belangrijke dogma’s : o.m. Maria Onbevlekt Ontvangen (1854)
  26. 26. Mariaverschijningen in Parijs - rue du Bac (1830), Lourdes (1858), Fatima (1917), Beauraing (1932), Banneux (1933)
  27. 27. Sterke volksdevotie en bedevaartcultuur</li></li></ul><li>Onze-Lieve-Vrouw-van-Lourdes<br />
  28. 28. O.L.Vrouw van ‘s Hertogenbosch<br />
  29. 29. Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />4. Geografische spreiding productiecentra<br />
  30. 30. Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />4. Geografische spreiding productiecentra<br /><ul><li>vooral in zuidelijke provincies Noord-Brabant en Limburg :</li></ul> ° sterke katholieke traditie<br /> ° gunstig afzetgebied<br /><ul><li>meeste ateliers in Noord-Brabant
  31. 31. grootste ateliers in noordoosten van Limburg, meer bepaald in Venlo : vlakbij Duitse grens en bedevaartsoord Kevelaer
  32. 32. ook elders in Nederland grote ateliers : Amsterdam (Gebroeders van Paridon), Den Haag (Antheunis), Enschede (Van den Berg & Zoon)</li></li></ul><li>Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />5. Typologie van de ateliers<br />‘Beeldenfabrieken’<br /><ul><li>uitsluitend gericht op seriële productie van beelden in gips / cartonromain
  33. 33. vaak familiebedrijven, overgedragen van vader op zoon
  34. 34. wisselende kwaliteit
  35. 35. grote ateliers : eigen modelleurs /polychromeurs in dienst (of free-lance)
  36. 36. kleine ateliers : geen eigen modellen ; gips en gietwerk van mindere kwaliteit : vaak niet gesigneerd</li></ul>Ateliers voor kerkelijke kunst<br /><ul><li>gipsen voorwerpen slechts onderdeel van werkzaamheden
  37. 37. gericht op inrichting en aankleding van kerken en kapellen
  38. 38. doorgaans goede kwaliteit : kunstenaars als ontwerpers</li></ul>Zelfstandige thuisgieters<br /><ul><li>vooral Italianen, afkomstig uit omgeving van Lucca (figuristidigesso)
  39. 39. seizoensarbeid : gipsproductie in winter, ijsproductie en –verkoop in zomer</li></li></ul><li>Italiaanse beeldenkramer<br />
  40. 40. Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />6. Afzetgebied<br />Binnenlandse markt<br /><ul><li>via groothandel naar kleinhandelszaken (cf. serienummers op beelden)
  41. 41. via beurzen in hotels en vertegenwoordigers
  42. 42. periodiek gepubliceerde catalogi
  43. 43. kleinhandels soms georganiseerd in coöperatieve ten behoeve van gunstig inkoopbeleid (bv. Handelaren in Religieuze Artikelen)
  44. 44. speciaalzaken maar ook speelgoedwinkels, boekhandels…
  45. 45. straathandel : door Italiaanse thuisgieters op week/jaarmarkten</li></ul>Buitenland<br /><ul><li>Duitsland, o.m. via beurzen
  46. 46. Verenigde Staten, o.m. via vertegenwoordigers
  47. 47. Engeland, Ierland, België
  48. 48. op grote schaal naar missielanden via missionarissen </li></li></ul><li>Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />7. Bronnen en invloeden<br /><ul><li>vooral invloed en inspiratie vanuit Duitsland / Rijngebied
  49. 49. Nederlandse beeldengieters genoten vaak opleiding in Duitsland (bv. Gerard Linssen)
  50. 50. Duitse beeldengieters werkzaam in Nederlandse ateliers
  51. 51. Duitse beeldengieters richten zelf bedrijf op in Nederland (bv. Cerfontaine Deurne), vooral in periode van economische crisis in Duitsland in 1923
  52. 52. gebruik van Duitse modellen en gietmallen (bv. Cerfontaine, Holtappels : afgietsels van Rijnlandse middeleeuwse beeldhouwwerken < atelier Heinrich Haas in Kleef (1862-1920)
  53. 53. vanaf ca. 1920 : invloed van de school van de Abdij van Beuron / Maria Laach op een aantal modelleurs/ontwerpers : strakke, ingetogen stijl</li></li></ul><li>Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />8. Kritiek en vernieuwingen<br /><ul><li>Sint-Bernulphusgilde (1869) :</li></ul> ° reactie tegen Saint-Sulpicestijl (1860-1930) : liefelijke vormen, zoete devotie = vervlakking van kerkelijke kunst<br /> ° propageren van neogotiek, vooral verwijzend naar laatmiddeleeuwse kunstnijverheid in gebied van Nederrijn<br /> ° eigen tijdschrift ‘Het Gildeboek’<br /> ° eenzijdige oriëntatie op neogotiek > verstarring<br /><ul><li>‘De Violier’ (1901-1952) :</li></ul> ° kunstkring voor katholieke kunstenaars, opgericht in Amsterdam<br /> ° reactie tegen ‘bloedeloze’ canon van neogotiek<br /> ° geïnspireerd door nieuwe kunststijl van benedictijnenabdij Beuron (D)<br /><ul><li>Sint-Bernulphusgilde – nieuwe stijl (1919)</li></ul> ° Bernulphusgilde wijzigt ca. 1920 koers : staat open voor nieuwe kunststijlen (w.o. Beuroner stijl) in kerkelijke kunst<br /> ° protest tegen goedkope massaproductie van gipsen beelden<br /> ° pleidooi voor kwalitatieve modellen (o.m. Beuron) + gebruik van edeler materiaal (bv. keramiek) > Kunsthandel wed. J.R. van Rossum Utrecht<br />
  54. 54. Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />9. Ateliers en hun producten<br />LIMBURG<br /> Venlo<br />Beeldenfabriek Gerard Linssen (1887-1965)<br />Opgericht in 1887 door Gerard Linssen; In 1931 overgenomen door firma Jos. Heintgens & Co; in 1965 geliquideerd; aanvankelijk gespecialiseerde medewerkers uit Duitsland; grootste beeldenfabriek in Nederland : religieuze beelden in gips en carton-romain, later ook hout, steen, marmer, terra-cotta; tot 3.000 modellen in gipsgieterij<br />medewerker : Hub. Smeets. <br />Sinds 1948 gecombineerd met groothandel Linssen & Derkx Venlo<br />‘Leverancier van Zijne Heiligheid de Paus’<br />Merken : G.L.V. + vermelding ‘Namaak verboden’<br />
  55. 55. Beeldenfabriek Gerard Linssen Venlo<br />
  56. 56. Beeldenfabriek Gerard Linssen Venlo<br />
  57. 57. Beeldenfabriek Gerard Linssen Venlo<br />
  58. 58. Beeldenfabriek Gerard Linssen Venlo<br />
  59. 59. Beeldenfabriek Gerard Linssen Venlo<br />
  60. 60. Beeldenfabriek Gerard Linssen Venlo<br />
  61. 61. Beeldenfabriek Gerard Linssen Venlo<br />
  62. 62. Beeldenfabriek Gerard Linssen Venlo<br />
  63. 63. Beeldenfabriek Gerard Linssen Venlo<br />
  64. 64. Beeldenfabriek Gerard Linssen Venlo<br />
  65. 65. Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />9. Ateliers en hun producten<br /> LIMBURG<br /> Venlo<br />Beeldenfabriek Sint Joseph (1924-1962)<br />Voortgekomen uit beeldenfabriekje van A. van Erp en P. Kohlmann, opgericht in 1916. In 1924/25 eigen signatuur.<br />Groothandel en beeldenfabriek : eigenaar Antoon Gödden. Nadien geleid door zijn zoon. Opgeheven in 1962. Fabriek gesloopt in 2008.<br />Tijdens bloeiperiode 45 à 50 werknemers.<br />Modelleurs : Mansvelders, Manders<br />Free-lance ontwerpers : Rud. Marcowitz, E. Everaerts, KarelLücker, P. PIjn, Charles Eyck<br />Gipsen en cementen beelden voor huisdevotie en voor kerken, kloosters en kapellen<br />Merken : St. Jos. V. + vermelding ‘Made in Holland’ / ‘Namaak verboden’ + serienummer<br />
  66. 66. Beeldenfabriek St. Joseph Venlo<br />
  67. 67. Beeldenfabriek St. Joseph Venlo<br />
  68. 68. Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />9. Ateliers en hun producten<br /> NOORD-BRABANT<br />Sint-Oedenrode<br />Beeldenfabriek St. Oda / Alphons Swinkels (1905-1969)<br />Opgericht door Alphonsus H. Swinkels (1861-1922) in 1905. In 1922 voortgezet door zoon J.A.M.Swinkels (1896-1969), voorheen in de firma werkzaam als vertegenwoordiger; bedrijfsarchief verbrand 1969<br />Medewerkers : gieters uit Duitsland en uit Venlo ; polychromeurs : A. Hovens (1881-1932) , H.F.H.Peters (1888-1969), M.enK.van Zon, W.C. Taveniers (1894-1967), C.J. van der Kaay (1884-1968) ; Modelleur : T. Hovens, zoon van A. Hovens.<br />Bedrijf startte met 10 werknemers, telde op hoogtepunt tot 30 werknemers<br />Beelden in gips en cement voor privé-devotie en voor kerken : kerstgroepen, heiligenbeelden, bedevaartbeelden, ook profane tuinbeelden (eind jaren 1960)<br />Merken : A.S.<br />
  69. 69. Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />9. Ateliers en hun producten<br />NOORD-HOLLAND<br /> Amsterdam<br />Beeldenfabriek Gebroeders van Paridon (1900- …)<br />Opgericht door drie gebroeders van Paridon aan Nassaukade in 1900. In 1920 verhuist bedrijf naar Rozengracht. Later leiding in handen van H. Urban<br />Tot 30 werknemers<br />Beelden in traditionele stijl maar ook nieuwe vormgeving<br />Modelleurs : Jan Verdonk (1887-1962), W. Nijs , Hugo Kocken, Antoon van Bokhoven, dhr. Schrott uit Zuid-Duitsland<br />Beelden voor kerken, kloosters en voor huisdevotie; ook gieten van modellen van kunstenaars in opdracht van firma Wed. J.R. van Rossum Utrecht ; replica’s van middeleeuwse kunstvoorwerpen<br />Merken : Van Paridon (= vroegste werken) / Gebr.v.P.<br />
  70. 70. Beeldenfabriek Gebr. van Paridon Amsterdam<br />
  71. 71. Catalogus Gebr. van Paridon Amsterdam<br />
  72. 72. Catalogus Gebr. van Paridon Amsterdam<br />
  73. 73. Beeldenfabriek Gebr. van Paridon Amsterdam<br />
  74. 74. Beeldenfabriek Gebr. van Paridon Amsterdam<br />
  75. 75. Beeldenfabriek Gebr. van Paridon Amsterdam<br />
  76. 76. Het gipsen devotiebeeld in Nederland (1887-1965)<br />9. Ateliers en hun producten<br /> NOORD-HOLLAND<br /> ‘s Gravenhage<br />Beeldenfabriek Antheunis (1893-1972)<br />Grondlegger Henricus Franciscus Antheunis (° 1842), uit Bergen-op-Zoom, in Antwerpen opgeleid als beeldhouwer; vestigt zich in 1893 in Den Haag en richt beeldenbedrijf op; vanaf ca. 1915 geleid door zoon George Henricus Antheunis, voorheen werkzaam in atelier voor religieuze kunst in München; derde generatie : Hein Franziskus, zoon van George Henricus, opgeleid in de kunstacademie Den Haag.<br />Profaan en religieus beeldwerk (Madonna’s, H.Hartbeelden, kruisbeelden); gipsafgietsels voor Louvre in Parijs en Leids museum<br />Specialisatie : imitatie van houten beelden<br />Op hoogtepunt 30 à 40 personeelsleden, vooral Italianen.<br />Merk : ANTHEUNIS voorafgegaan door voorletters: H. / G.H. / G.H. & Zn<br />
  77. 77. Beeldenfabriek Antheunis ‘s Gravenhage<br />
  78. 78. Beeldenfabriek Antheunis ‘s Gravenhage<br />
  79. 79. Beeldenfabriek Antheunis ‘s Gravenhage<br />
  80. 80. Met dank aan :<br /><ul><li> Stichting Kerkelijk Kunstbezit Nederland, Utrecht
  81. 81. Drs. Ans Toelen, Tilburg</li></li></ul><li>http://il.youtube.com/watch?v=bpbA_nSoozg&feature=player_detailpage<br />
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×