0
Gipsen heiligenbeelden
Oorsprong,
betekenis,
toekomst

Een onderzoek
in parochiekerken
van het Naamse

Christian Pacco
Gen...
Art de Saint-Sulpice
Verschillende takken van de religieuse kunst :
prenten, kerkzilver, devotieboeken, beelden, kerkgewad...
Tijdsduur van de beweging
• Een eeuw : 1860-1960

3
Algemene omstandigheden
• Demografische groei
Kerken worden her- of verbouwd

• Klerikale vitaliteit
Talrijke clerus
Chris...
Stabiel evenwicht
Drie tussenkomende partijen :
– Gelovigen (kerkfabriek)
– Producenten
– Kerkelijk gezag (controle)

Even...
Plan van de uiteenzetting
1. Onderzoek in de kerken van het Naamse
2. De verschillende werkplaatsen
3. Kenmerken van de gi...
1. Onderzoek in de kerken
Voortbestaan van een groot aantal beelden
–
–
–
–
–

38 kerken bezocht in 1989
27 bewaren een si...
8
9
10
Beperkte zuivering in de jaren 70-80
Volledige programma's worden zeldzaam
De zuivering vertraagt vanaf 1990

11
12
•
•
•
•
•

Beperkte waaier aan heiligen
5 tot 10 beelden per kerk
Aangekocht tussen 1880 en 1960
Steeds : OLV van Lourdes ...
14
Schikking in de kerk
•
•
•
•

Op de zijmuren
Afwisselend met Kruisstaties
OLV Lourdes en HH : ereplaats
Theresia van Lisie...
16
17
Getekend
• Getekende beelden : 76/247
• 46 : maison Gérard (Namen)
• Andere tekeningen:
–
–
–
–
–

Billaux-Grossé (8 maal)...
De kwalitieit is nogal uiteenlopend

19
2. De werkplaatsen
• Heiligenbeelden
=/= volkskunst
= commercieel product
• Commerciële structuur :
Winkels, catalogi, tar...
• Munich, Mayer Kunstanstalt für christiliche
Arbeiten
• Gesticht in 1845 door Joseph Gabriel Mayer
• Drie afdelingen : ke...
22
• Institut Catholique de Vaucouleurs
• Gesticht in 1865 door Martin Pierson
• Rond 1920 : 400 arbeiders
• Geïllustreerde c...
24
Maison Gérard te Namen
• 1830 : werkplaats voor christelijke kunst
(schrijnwerk)
• Invoer van de beelden van Vaucouleurs

...
26
Maison Gérard te Namen
• 1830 : werkplaats voor christelijke kunst
(schrijnwerk)
• Invoer van de beelden van Vaucouleurs
•...
Familie Casci
•
•

Kwam uit Toscane rond 1900
Meer bescheiden structuren
 Beperkte kwaliteit van de afwerking
 Meer beta...
29
30
Andere werkplaatsen
• Billaux-Grossé
• Meer gekunstelde stijl

• Haenecour
Emiel Haenecour, 1896, Sint-Agatha-Berchem
• 20...
32
33
34
3. Kenmerken van de beelden
• Standpunt van de fabrikant
• Standpunt van de gelovige
• Standpunt van de kerk

35
Standpunt van de fabrikant
• Duurzaamheid van de modellen

36
Standpunt van de fabrikant
• Duurzaamheid van de modellen
• Margolage techniek

37
Standpunt van de fabrikant
• Duurzaamheid van de modellen
• Margolage techniek
• Nagemaakte en opnieuw nagemaakte
modellen...
39
40
Standpunt van de gelovige
• Berekend gebed
• Een nauwe betrekking
Geïdealiseerd realisme
Heilige met een luisterende oor...
Heilige beschermers en
genezers :
St Eloois

ijzerverwerkers (landbouwers)

St Rochus

pest  alle ziektes

Se Barbara ste...
Standpunt van de gelovige
• Berekend gebed
• Een nauwe betrekking
Geïdealiseerd realisme
Heilige met een luisterende oor...
44
Standpunt van de kerk
• Aanmoedigingen (19de eeuw)
• Dubbelzinnige veroordeling
Encycliek Mediator Dei (Pius XII, 1947)

•...
46
Encycliek Mediator Dei
De Paus schrijft :wij willen echter nog eens met alle
aandrang de schoonheid van de kerken en altar...
Standpunt van de kerk
• Aanmoedigingen (19de eeuw)
• Dubbelzinnige veroordeling
Encycliek Mediator Dei (Pius XII, 1947)

•...
Beheersing van het repertoire
Verdwijning van de plaatselijke heiligen (oorsprong
onzeker)

De heiligen = bemiddelaars en...
De heiligen = bemiddelaars en voorbeelden
Se Anna
goede huismoeder
St Josef
goede huisvader
Ste Barbara
ideaal van de rein...
Standpunt van de kerk
• Aanmoedigingen (19de eeuw)
• Dubbelzinnige veroordeling
Encycliek Mediator Dei (Pius XII, 1947)

•...
52
Aansporing tot het bidden

Symbool van de Kerk
Buiten de Kerk, geen heil

53
Aards leed, hemels geluk
Heiligen tussen de kruisstaties
Via dolorosa : in tijd en ruimte
Het leven op aarde is een lijden...
55
OLV van Lourdes tot Bernadette :
Ik beloof u gelukkig te maken, niet in deze wereld, maar in
de andere

56
4. Plotse neergang
• Felle afkeuring, zonder gevolg
Joris-Karl Huysmans, Alexandre Cingria, …

• Snel in ongenade na Vatic...
Vaticaan II : liturgische hervorming
Gemeenschappelijke vieringen
Belang van de dienst van het woord
Meer ruimte voor het ...
5. Vandaag en morgen
• De beelden hebben hun functie verloren
• Nieuw statuut : deel van het patrimonium

59
Wat ermee ?
Enkele denkpistes
-

Nog talrijk
Lastig en broos patrimonium
Geen grote handelswaarde
Verzamelaars niet altij...
Wat ermee ?
Enkele denkpistes
-

Nog talrijk
Lastig en broos patrimonium
Geen grote handelswaarde
Verzamelaars niet altij...
Zou ondergebracht moeten worden aan
de hele problematiek van het religieus
patrimonium van de 19de eeuw

62
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Gipsen heiligenbeelden oorsprong_betekenis_toekomst_met_fotos

544

Published on

Presentatie door Dr. Christian Pacco op de studiedag 'Heiligen in veelvoud' van het CRKC op 17 december 2010 in Gent.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
544
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Gipsen heiligenbeelden oorsprong_betekenis_toekomst_met_fotos"

  1. 1. Gipsen heiligenbeelden Oorsprong, betekenis, toekomst Een onderzoek in parochiekerken van het Naamse Christian Pacco Gent, 17 december 2010 1
  2. 2. Art de Saint-Sulpice Verschillende takken van de religieuse kunst : prenten, kerkzilver, devotieboeken, beelden, kerkgewaden, … Magasins réunis place Saint-Sulpice in Parijs Zeer pejoratieve connotatie  gipsen heiligenbeelden 2
  3. 3. Tijdsduur van de beweging • Een eeuw : 1860-1960 3
  4. 4. Algemene omstandigheden • Demografische groei Kerken worden her- of verbouwd • Klerikale vitaliteit Talrijke clerus Christelijke omkadering van elke levensfase Onweerlegbare bevestiging van de geloofsleer • Concordaat en kerkfabrieken Beslissingsbevoegdheid toevertrouwd 4 aan basiscel
  5. 5. Stabiel evenwicht Drie tussenkomende partijen : – Gelovigen (kerkfabriek) – Producenten – Kerkelijk gezag (controle) Evenwicht tussen vraag en aanbod : voortbestaan van een eeuw 5
  6. 6. Plan van de uiteenzetting 1. Onderzoek in de kerken van het Naamse 2. De verschillende werkplaatsen 3. Kenmerken van de gipsen heiligenbeelden • • • Standpunt van de fabrikant Standpunt van de gelovige Standpunt van de Kerk 4. Plotse neergang 5. Heden en toekomst 6
  7. 7. 1. Onderzoek in de kerken Voortbestaan van een groot aantal beelden – – – – – 38 kerken bezocht in 1989 27 bewaren een significant aantal beelden 17 met standbeelden op hun plaats (enkele verliezen) 8 kerken : herschilderde beeldhouwerken 5 kerken : verplaatste beelden (zolder, jubee, …) Totaal : 247 bestudeerde beelden 2005 : wijzigingen in 2 kerken 7
  8. 8. 8
  9. 9. 9
  10. 10. 10
  11. 11. Beperkte zuivering in de jaren 70-80 Volledige programma's worden zeldzaam De zuivering vertraagt vanaf 1990 11
  12. 12. 12
  13. 13. • • • • • Beperkte waaier aan heiligen 5 tot 10 beelden per kerk Aangekocht tussen 1880 en 1960 Steeds : OLV van Lourdes Heilig Hart 80% : Josef, Theresia van Lisieux, Antonius, Barbara, Eligius, Rita, Anna, Rochus, Gerardus Majella en Hubertus Kindje Jesus van Praag : in alle kerken 13
  14. 14. 14
  15. 15. Schikking in de kerk • • • • Op de zijmuren Afwisselend met Kruisstaties OLV Lourdes en HH : ereplaats Theresia van Lisieux : > 1925 • Bijzondere omgeving • Schaalverkleining : gemiddeld 125 cm 15
  16. 16. 16
  17. 17. 17
  18. 18. Getekend • Getekende beelden : 76/247 • 46 : maison Gérard (Namen) • Andere tekeningen: – – – – – Billaux-Grossé (8 maal) Brandeschi Bruxelles (6 maal) G et H Parentani Frères Bruxelles (4 maal) Casci Namur (2 maal) Afchain-Vanpoulle Liège 18
  19. 19. De kwalitieit is nogal uiteenlopend 19
  20. 20. 2. De werkplaatsen • Heiligenbeelden =/= volkskunst = commercieel product • Commerciële structuur : Winkels, catalogi, tarieven, handelsreizigers 20
  21. 21. • Munich, Mayer Kunstanstalt für christiliche Arbeiten • Gesticht in 1845 door Joseph Gabriel Mayer • Drie afdelingen : kerkramen, architectuur en beeldhouwkunst • Verwijzing naar de middeleeuwen • Invloed van de Nazareners • Uitvoer gestaakt in 1870 (Frankrijk) en in 1918 21
  22. 22. 22
  23. 23. • Institut Catholique de Vaucouleurs • Gesticht in 1865 door Martin Pierson • Rond 1920 : 400 arbeiders • Geïllustreerde cataloog – Fotoalbums – Gedrukte catalogi – Tijdschrifte • Internationale export 23
  24. 24. 24
  25. 25. Maison Gérard te Namen • 1830 : werkplaats voor christelijke kunst (schrijnwerk) • Invoer van de beelden van Vaucouleurs 25
  26. 26. 26
  27. 27. Maison Gérard te Namen • 1830 : werkplaats voor christelijke kunst (schrijnwerk) • Invoer van de beelden van Vaucouleurs • Rond 1880 : productie van beelden • Modellen van Vaucouleurs gekocht • 1905 : Henri Gérard • Volledige catalogus 27
  28. 28. Familie Casci • • Kwam uit Toscane rond 1900 Meer bescheiden structuren  Beperkte kwaliteit van de afwerking  Meer betaalbare prijzen • • Modellen van Italiaanse oorsprong Namaak van allerhande beelden • • • Oude houten beelden Modellen van concurrenten Modellen ontworpen door de zoon, Guido, schilder en beeldhouwer, leraar aan de kunstschool van Namur 28
  29. 29. 29
  30. 30. 30
  31. 31. Andere werkplaatsen • Billaux-Grossé • Meer gekunstelde stijl • Haenecour Emiel Haenecour, 1896, Sint-Agatha-Berchem • 2006 : verhuis naar Eigenbrakel • Laatst bestaande werkplaat. Brand in 2009 • Parentani • Parentani stijl • Reusachtige beelden 31
  32. 32. 32
  33. 33. 33
  34. 34. 34
  35. 35. 3. Kenmerken van de beelden • Standpunt van de fabrikant • Standpunt van de gelovige • Standpunt van de kerk 35
  36. 36. Standpunt van de fabrikant • Duurzaamheid van de modellen 36
  37. 37. Standpunt van de fabrikant • Duurzaamheid van de modellen • Margolage techniek 37
  38. 38. Standpunt van de fabrikant • Duurzaamheid van de modellen • Margolage techniek • Nagemaakte en opnieuw nagemaakte modellen • Ondiepe reliëfs 38
  39. 39. 39
  40. 40. 40
  41. 41. Standpunt van de gelovige • Berekend gebed • Een nauwe betrekking Geïdealiseerd realisme Heilige met een luisterende oor • Heiligen : beschermers en genezers 41
  42. 42. Heilige beschermers en genezers : St Eloois ijzerverwerkers (landbouwers) St Rochus pest  alle ziektes Se Barbara steenhouwers, mijnwerkers, metselaars St Hubertus vee St Josef dood einde van het leven, zachte St Antonius allround heilige, alle gevallen 42
  43. 43. Standpunt van de gelovige • Berekend gebed • Een nauwe betrekking Geïdealiseerd realisme Heilige met een luisterende oor • Heiligen : beschermers en genezers • Polytheïstische verleiding • Een bepaalde opvatting van het geluk 43
  44. 44. 44
  45. 45. Standpunt van de kerk • Aanmoedigingen (19de eeuw) • Dubbelzinnige veroordeling Encycliek Mediator Dei (Pius XII, 1947) • Discrete doch doeltreffende controle 45
  46. 46. 46
  47. 47. Encycliek Mediator Dei De Paus schrijft :wij willen echter nog eens met alle aandrang de schoonheid van de kerken en altaren aanbevelen. Echter : wij hebben boven onze afkeuring uitgesproken over de verkeerde handelswijze van hen, die onder voorwendsel van terugkeer naar de oudheid de heilige beelden uit de kerk willen weren (...)  De paus moedigt de soort vroomheid aan die door de beelden ondersteund wordt. 47
  48. 48. Standpunt van de kerk • Aanmoedigingen (19de eeuw) • Dubbelzinnige veroordeling Encycliek Mediator Dei (Pius XII, 1947) • Discrete doch doeltreffende controle Beheersing van het répertoire 48
  49. 49. Beheersing van het repertoire Verdwijning van de plaatselijke heiligen (oorsprong onzeker) De heiligen = bemiddelaars en voorbeelden 49
  50. 50. De heiligen = bemiddelaars en voorbeelden Se Anna goede huismoeder St Josef goede huisvader Ste Barbara ideaal van de reine maagd St Gerardus Majella goede prieter, ideaal van de jonge man St Eloois (bisschop) aanwezigheid van de kerkelijke instelling Samenhangende en betekenisvolle groep 50
  51. 51. Standpunt van de kerk • Aanmoedigingen (19de eeuw) • Dubbelzinnige veroordeling Encycliek Mediator Dei (Pius XII, 1947) • Discrete doch doeltreffende controle Beheersing van het répertoire • Aansporing tot het bidden • Symbool van de Kerk Buiten de kerk geen heil • Aards lijden, hemels geluk 51
  52. 52. 52
  53. 53. Aansporing tot het bidden Symbool van de Kerk Buiten de Kerk, geen heil 53
  54. 54. Aards leed, hemels geluk Heiligen tussen de kruisstaties Via dolorosa : in tijd en ruimte Het leven op aarde is een lijdensweg Heiligen : onverstoorbaar en onbewogen Bevrijd van tijd en ruimte : eeuwigheid 54
  55. 55. 55
  56. 56. OLV van Lourdes tot Bernadette : Ik beloof u gelukkig te maken, niet in deze wereld, maar in de andere 56
  57. 57. 4. Plotse neergang • Felle afkeuring, zonder gevolg Joris-Karl Huysmans, Alexandre Cingria, … • Snel in ongenade na Vaticaan II Opening naar de moderniteit toe ? ! Voortbestaan van de heiligenbeelden op de bedevaartsoorden 57
  58. 58. Vaticaan II : liturgische hervorming Gemeenschappelijke vieringen Belang van de dienst van het woord Meer ruimte voor het individuele gebed  De beelden verliezen hun functie geen ondersteuning van de devotie meer nodig  Diskwalificatie van het beeld 58
  59. 59. 5. Vandaag en morgen • De beelden hebben hun functie verloren • Nieuw statuut : deel van het patrimonium 59
  60. 60. Wat ermee ? Enkele denkpistes - Nog talrijk Lastig en broos patrimonium Geen grote handelswaarde Verzamelaars niet altijd even eerbiedig 60
  61. 61. Wat ermee ? Enkele denkpistes - Nog talrijk Lastig en broos patrimonium Geen grote handelswaarde Verzamelaars niet altijd even eerbiedig Postconciliaire zuivering mindert in vaart Renovatie van de kerken slabakt eveneens 61
  62. 62. Zou ondergebracht moeten worden aan de hele problematiek van het religieus patrimonium van de 19de eeuw 62
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×