Tema 1. O texto e as súas propiedades Comunicación e novas tecnoloxías

O texto O texto é a unidade superior de comunicación. Está constituído por unha sucesión de oracións que transmiten unha mensaxe completa, é dicir, non integrada noutra máis ampla. Pode ser oral ou escrito e ten que ter un significado pleno, é dicir, un sentido completo e ser autónomo desde o punto de vista lingüístico.

O texto é a unidade superior de comunicación. Está constituído por unha sucesión de oracións que transmiten unha mensaxe completa, é dicir, non integrada noutra máis ampla. Pode ser oral ou escrito e ten que ter un significado pleno, é dicir, un sentido completo e ser autónomo desde o punto de vista lingüístico.

Son textos: un monólogo, un diálogo, unha conferencia, un anuncio publicitario, un discurso, un debate, unha novela, un poema, unha carta... e calquera outro acto comunicativo que un emisor produce nunhas circunstancias determinadas.

A extensión do texto non ten un límite preciso: hai textos formados por unha soa palabra ( Ola! ), por varias (unha carta) ou por moitas (unha novela, unha entrevista radiofónica, un ensaio...) ‏ No seu interior inclúense outras unidades menores : capítulos, apartados, parágrafos, oracións, frases, palabras. A cada tipo de texto correspóndelle unha determinada estrutura . Así, unha novela divídese en capítulos, parágrafos, oracións... mentres que un poema estrutúrase en estrofas, versos...

A extensión do texto non ten un límite preciso: hai textos formados por unha soa palabra ( Ola! ), por varias (unha carta) ou por moitas (unha novela, unha entrevista radiofónica, un ensaio...) ‏

No seu interior inclúense outras unidades menores : capítulos, apartados, parágrafos, oracións, frases, palabras.

A cada tipo de texto correspóndelle unha determinada estrutura . Así, unha novela divídese en capítulos, parágrafos, oracións... mentres que un poema estrutúrase en estrofas, versos...

PROPIEDADES DO TEXTO Para que un texto sexa comprensible e teña sentido completo, debe reunir as seguintes propiedades ou calidades ADECUACIÓN PRESENTACIÓ N GRAMATICALIDADE COHERENCIA COHESIÓN

Para que un texto sexa comprensible e teña sentido completo, debe reunir as seguintes propiedades ou calidades

A ADECUACIÓN O texto ten que “adecuarse” á situación comunicativa na que se produce. Unha mesma persoa exprésase de distintas maneiras segundo a circunstancia ou situación en que se atope; unhas veces escollerá unha variedade de lingua coidada e formal, outras expresarase dun modo máis informal e espontáneo.

O texto ten que “adecuarse” á situación comunicativa na que se produce. Unha mesma persoa exprésase de distintas maneiras segundo a circunstancia ou situación en que se atope; unhas veces escollerá unha variedade de lingua coidada e formal, outras expresarase dun modo máis informal e espontáneo.

A adecuación consiste en escoller a variedade lingüística e o rexistro apropiados a cada situación comunicativa, de modo que haxa unha correspondencia entre todos os elementos que interveñen na comunicación: - Os participantes : Quen fala?, a quen se dirixe? - A situación concreta na que se produce: Onde falan?, como?, por que?

Debemos ter en conta: A intención que se persegue coa mensaxe (informar, expresar unha opinión, dar unha orde, convencer). Segundo a finalidade que procure, escollerá un estilo de lingua ou outro. O tema que se vai tratar e o enfoque que se lle vai dar (divulgativo, informativo, etc.). Por exemplo, unha carta persoal non é o mesmo ca unha conferencia, nin contar un chiste é o mesmo ca dar o pésame. O destinatario do texto. (persoa coñecida / descoñecida, relación de familiaridade / distanciamento....) Por exemplo, unha carta para un amigo require unha lingua distinta ca unha exposición científica ante un grupo de especialistas; non lle escribimos igual a un amigo ca a unha persoa descoñecida; ou un texto para un lector infantil é diferente dun destinado a adultos. A canle ou soporte ou medio de transmisión do texto (oral, escrito, a radio, o teléfono,...). Unha conversa telefónica require un tipo de lingua diferente a un correo electrónico ou a unha carta. O tempo de que se dispón. O lugar (na rúa, na casa, nun despacho...).

Debemos ter en conta:

A intención que se persegue coa mensaxe (informar, expresar unha opinión, dar unha orde, convencer). Segundo a finalidade que procure, escollerá un estilo de lingua ou outro.

O tema que se vai tratar e o enfoque que se lle vai dar (divulgativo, informativo, etc.). Por exemplo, unha carta persoal non é o mesmo ca unha conferencia, nin contar un chiste é o mesmo ca dar o pésame.

O destinatario do texto. (persoa coñecida / descoñecida, relación de familiaridade / distanciamento....) Por exemplo, unha carta para un amigo require unha lingua distinta ca unha exposición científica ante un grupo de especialistas; non lle escribimos igual a un amigo ca a unha persoa descoñecida; ou un texto para un lector infantil é diferente dun destinado a adultos.

A canle ou soporte ou medio de transmisión do texto (oral, escrito, a radio, o teléfono,...). Unha conversa telefónica require un tipo de lingua diferente a un correo electrónico ou a unha carta.

O tempo de que se dispón.

O lugar (na rúa, na casa, nun despacho...).

Diferenciamos os seguintes rexistros lingüísticos: REXISTRO FORMAL REXISTRO INFORMAL

Diferenciamos os seguintes rexistros

lingüísticos:

Rexistro formal Nel exprésanse os falantes en situacións que requiren un correcto e coidado emprego da lingua. É o rexistro propio dos textos literarios, xurídicos, científico-técnicos, periodísticos, etc. Caracterízase por: Corrección lingüística : uso correcto das regras morfolóxicas e sintácticas, así como das normas ortográficas no caso dos textos escritos. Pronunciación coidada . Riqueza léxica : vocabulario rico e variado, sinónimos, cultismos, etc. Precisión léxica : utilización do término máis adecuado para cada realidade.

Nel exprésanse os falantes en situacións que requiren un

correcto e coidado emprego da lingua. É o rexistro propio

dos textos literarios, xurídicos, científico-técnicos,

periodísticos, etc. Caracterízase por:

Rexistro informal Nel exprésanse os falantes en situacións da vida cotiá. Emprégase con persoas de confianza, amigos, familiares..., por exemplo nas cartas, nas conversas e en todo tipo de situacións domésticas nas que prevalece a eficacia comunicativa. Caracterízase por: Sinxeleza e simplicidade : posto que o fundamenta é a eficacia comunicativa, fóxese de expresións moi elaboradas Frases breves e sinxelas , moitas veces incompletas. Uso frecuente de frases feitas , retrousos... Léxico restrinxido : palabras comodín (cousa, feito...), onomatopeas, etc. Expresividade moi marcada : interrogacións, exclamacións, diminutivos afectivos, etc.

Nel exprésanse os falantes en situacións da vida cotiá. Emprégase con persoas de confianza, amigos, familiares..., por exemplo nas cartas, nas conversas e en todo tipo de situacións domésticas nas que prevalece a eficacia comunicativa. Caracterízase por:

Algúns exemplos: REXISTRO INFORMAL REXISTRO FORMAL Teño un forte trancazo Sufro un proceso catarral É un xogador Padece de ludopatía Colleu unha cogorza coma un piano Está ebrio Sufriu unha fractura na quinta vértebra lumbar Rompeu un óso

A COHERENCIA Un texto é coherente se a mensaxe que transmite é percibida polo receptor de maneira clara, precisa e sen ambigüidades. A coherencia ten que ver co sentido do texto, todos os elementos relaciónanse para conseguir un significado global.Para que a información sexa interpretada correctamente, a mensaxe debe ser: Clara , é dicir, que estea exposta de forma sinxela e comprensible. Ben organizada , isto é, as ideas deberán estar ordenadas seguindo un esquema ou unha planificación. Completa e suficiente , de modo que non queden lagoas. Pertinente , é dicir, que sexa necesaria, sen caer no exceso de información, evitando datos innecesarios ou superfluos En progresión lóxica , é dicir, organizando e dosificando a información que se transmite, de maneira que vaian aparecendo gradualmente novos datos ( rema ) en relación cos xa coñecidos polo emisor e polo receptor ( tema ). Sen contradicións , isto é, non pode haber oposicións ou contradiccións entre as ideas expostas nos distintos parágrafos do texto

Un texto é coherente se a mensaxe que transmite é percibida polo receptor de

maneira clara, precisa e sen ambigüidades. A coherencia ten que ver co

sentido do texto, todos os elementos relaciónanse para conseguir un

significado global.Para que a información sexa interpretada correctamente, a

mensaxe debe ser:

Nalgúns casos esa estrutura xa está determinada polo tipo de texto: Carta consta de tres partes: encabezamento, corpo e remate Instancia consta dos apartados de EXPÓN e SOLICITA Texto teatral divídese en actos, cadros e escenas Texto legal divídese en títulos, capítulos, seccións e artigos

Nalgúns casos esa estrutura xa está

determinada polo tipo de texto:

A estruturación máis frecuente é a que divide o texto en tres partes: INTRODUCIÓN Enunciado do tema e propósito. CORPO OU ESCRITO Desenvolvemento, exposición detallada dos aspectos incluídos no tema CONCLUSIÓN

A estruturación máis frecuente é a que

divide o texto en tres partes:

A COHESIÓN A cohesión é a propiedade mediante a cal se relacionan todos os elementos do texto e, por tanto, as ideas que nel se expoñen. Un texto está formado por palabras, frases, oracións e parágrafos. Todos estes elementos aparecen conectados mediante as formas gramaticais: pronomes, preposicións, conxuncións, sinónimos, etc Deste modo asegúrase que o texto se entenda como algo unitario.

A cohesión é a propiedade mediante a cal se relacionan todos os elementos do texto e, por tanto, as ideas que nel se expoñen. Un texto está formado por palabras, frases, oracións e parágrafos. Todos estes elementos aparecen conectados mediante as formas gramaticais: pronomes, preposicións, conxuncións, sinónimos, etc Deste modo asegúrase que o texto se entenda como algo unitario.

Os principais elementos que dan cohesión ao texto son: 1. Repeticións léxicas ou recorrencias 2. Sinónimos e expresións equivalentes (hipónimos, hiperónimos, metáforas, metonimias): 3. Pronomes 4. Adverbios 5. Elipse 6. Conectores e marcadores textuais

1. Repeticións léxicas ou recorrencias: Consiste en repetir unha palabra ao longo do texto. Ex: Comprei un disco . O disco é realmente magnífico. Tamén se poden repetir elementos morfosintácticos (un mesmo tempo verbal, un esquema sintáctico –paralelismo-) ou fónicos (por exemplo a repetición da entoación nun texto oral reitera nunha modalidade oracional -enunciativa, exclamativa...-).

1. Repeticións léxicas ou recorrencias:

Consiste en repetir unha palabra ao longo do texto. Ex: Comprei un disco . O disco é realmente magnífico.

Tamén se poden repetir elementos morfosintácticos (un mesmo tempo verbal, un esquema sintáctico –paralelismo-) ou fónicos (por exemplo a repetición da entoación nun texto oral reitera nunha modalidade oracional -enunciativa, exclamativa...-).

2. Sinónimos e expresións equivalentes (hipónimos, hiperónimos, metáforas, metonimias): Consiste en substituír palabras por outras equivalentes. Deste modo reitérase o significado dun elemento e mantense a unidade do texto pero evítanse as repetición das mesmas palabras.

2. Sinónimos e expresións equivalentes (hipónimos, hiperónimos, metáforas, metonimias):

Consiste en substituír palabras por outras equivalentes. Deste modo reitérase o significado dun elemento e mantense a unidade do texto pero evítanse as repetición das mesmas palabras.

3. Pronomes: O seu emprego permite recordar/reiterar o que xa se dixo anteriormente sen necesidade de repetir as mesmas palabras. Pode tratarse de -pronomes persoais: Ex.: A nena parece moi contenta. Ela ... -pronomes demostrativos: Un rapaz está parado na beirarrúa. Este leva un abrigo azul, etc. Tamén serven para anticipar o que aparecerá posteriormente: Comprei este : un IPod nano de cor azul.

3. Pronomes: O seu emprego permite recordar/reiterar o que xa se dixo anteriormente sen necesidade de repetir as mesmas palabras. Pode tratarse de -pronomes persoais: Ex.: A nena parece moi contenta. Ela ...

-pronomes demostrativos: Un rapaz está parado na beirarrúa. Este leva un abrigo azul, etc.

Tamén serven para anticipar o que aparecerá posteriormente: Comprei este : un IPod nano de cor azul.

4. Adverbios : empréganse para refírense a elementos que xa apareceron anteriormente. É o caso dos adverbios deícticos. Ex.: Agora estou na praia . Aquí estase moi ben. Mañá vou a Sanxenxo . Espérote alí.

4. Adverbios : empréganse para refírense a elementos que xa apareceron anteriormente. É o caso dos adverbios deícticos. Ex.: Agora estou na praia . Aquí estase moi ben.

Mañá vou a Sanxenxo . Espérote alí.

5. Elipse É a supresión dalgúns elementos lingüísticos (verbos, pronomes, palabras, oracións enteiras) que se deducen facilmente no contexto. Ex.: agora vou acabar este traballo; despois (acabarei), aquel (traballo). María estuda ruso, e Luís inglés.

5. Elipse

É a supresión dalgúns elementos lingüísticos (verbos, pronomes, palabras, oracións enteiras) que se deducen facilmente no contexto. Ex.: agora vou acabar este traballo; despois (acabarei), aquel (traballo). María estuda ruso, e Luís inglés.

6. Conectores e marcadores textuais Son as palabras (preposicións, conxuncións, adverbios, locucións) que enlazan, “conectan” as partes do texto e orientan o lector acerca do contido e organización do mesmo. Estes elementos establecen relacións entre as oracións que compoñen o texto. Poden expresar diversos significados: -Comezo do discurso: para comezar, primeiramente, ante todo, -Peche do discurso: por último, finalmente, terminando, en fin -Tempo: despois (de), logo, a partir de, antes de, a continuación, a partir de -Espazo: ao lado, abaixo, no medio, no fondo -Causa: porque, por iso, polo tanto, xa que, polo que, por esta razón, -Consecuencia: en consecuencia, en definitiva, así pois -Condición e hipótese: Se, se cadra, tal vez, -Adición ou suma de ideas: tamén, así mesmo, igualmente, ademais... -Oposición: en cambio, aínda que -Comparación: do mesmo modo, igualmente, analogamente, de modo similar -Explicación: ou sexa, isto é, noutras palabras -Exemplificación: isto é, por exemplo, verbigracia, -Recapitulación: en resumo, en suma, nunha palabra, en síntese, noutras palabras -Corrección. Mellor dito, ou sexa, -Intensificación: é máis, máxime, para colmo -Etc.

6. Conectores e marcadores textuais

Son as palabras (preposicións, conxuncións, adverbios, locucións) que enlazan, “conectan” as partes do texto e orientan o lector acerca do contido e organización do mesmo. Estes elementos establecen relacións entre as oracións que compoñen o texto. Poden expresar diversos significados:

-Comezo do discurso: para comezar, primeiramente, ante todo,

-Peche do discurso: por último, finalmente, terminando, en fin

-Tempo: despois (de), logo, a partir de, antes de, a continuación, a partir de

-Espazo: ao lado, abaixo, no medio, no fondo

-Causa: porque, por iso, polo tanto, xa que, polo que, por esta razón,

-Consecuencia: en consecuencia, en definitiva, así pois

-Condición e hipótese: Se, se cadra, tal vez,

-Adición ou suma de ideas: tamén, así mesmo, igualmente, ademais...

-Oposición: en cambio, aínda que

-Comparación: do mesmo modo, igualmente, analogamente, de modo similar

-Explicación: ou sexa, isto é, noutras palabras

-Exemplificación: isto é, por exemplo, verbigracia,

-Recapitulación: en resumo, en suma, nunha palabra, en síntese, noutras palabras

-Corrección. Mellor dito, ou sexa,

-Intensificación: é máis, máxime, para colmo

-Etc.

A GRAMATICALIDADE Ademais das propiedades anteriores, o texto debe manifestar un uso corrrecto da lingua nos diversos ámbitos: Ortografia . É necesaria unha utilización correcta das letras (b/v, h, s/x), dos signos de puntuación, dos acentos gráficos e das maiúsculas Morfosintaxe . Debe haber un uso correcto das diferentes palabras (substantivos, pronomes, verbos, preposicións..), así como das oracións e frases nas que estas se integran (regras de concordancia entre suxeito e verbo, coordinación e subordinación, etc.) ‏ Léxico . O vocabulario debe ser adecuado, rico, variado preciso, evitando repeticións e imprecisións.

Ademais das propiedades anteriores, o texto debe manifestar un uso corrrecto da lingua nos diversos ámbitos:

A PRESENTACIÓN Nos textos escritos debe coidarse a presentación para que a súa lectura e comprensión sexan posibles. Os aspectos que hai que ter en conta son: A caligrafía A limpeza do texto A disposición do texto A tipografía Elementos gráficos

Nos textos escritos debe coidarse a presentación para que a súa lectura e comprensión sexan posibles. Os aspectos que hai que ter en conta son:

A caligrafía . A forma gráfica das letras debe ser clara, lexible e precisa Hai que evitar: Facer a letra moi pequena ou demasiado grande. Xuntar as palabras demasiado. Facer letras similares de modo que poidan confundirse. Non distinguir maiúsculas e minúsculas. Non diferenciar os puntos sobre o i dos tiles.

Hai que evitar:

Facer a letra moi pequena ou demasiado grande.

Xuntar as palabras demasiado.

Facer letras similares de modo que poidan confundirse.

Non distinguir maiúsculas e minúsculas.

Non diferenciar os puntos sobre o i dos tiles.

A limpeza do texto . O texto debe estar limpo, sen borróns nin manchas

A disposición do texto. Ao escribir o texto sobre o papel hai que ter en conta: Deixar marxes. Diferenciar ben os parágrafos. O comezo dun novo parágrafo pode marcarse mediante sangría e mediante o aumento da distancia interlineal. Marcar as distintas partes en que se divide o texto mediante números, letras, etc. Algúns escritos teñen unha disposición ou estrutura concreta que hai que respectar. Por exemplo, a instancia, a reclamación, o currículum vitae.

A disposición do texto.

Ao escribir o texto sobre o papel hai que ter en

conta:

Deixar marxes.

Diferenciar ben os parágrafos. O comezo dun novo parágrafo pode marcarse mediante sangría e mediante o aumento da distancia interlineal.

Marcar as distintas partes en que se divide o texto mediante números, letras, etc.

Algúns escritos teñen unha disposición ou estrutura concreta que hai que respectar. Por exemplo, a instancia, a reclamación, o currículum vitae.

A tipografía Para salientar determinadas partes do texto pódense utilizar maiúsculas e minúsculas, subliñados, comiñas, diferentes tipos de letra (negriña, cursiva...), etc. O texto tamén se pode distribuír en columnas.

A tipografía

Para salientar determinadas partes do texto pódense utilizar maiúsculas e minúsculas, subliñados, comiñas, diferentes tipos de letra (negriña, cursiva...), etc. O texto tamén se pode distribuír en columnas.

Elementos gráficos O texto pode acompañarse de elementos gráficos que o complementen: debuxos, gráficos, fotos...

O PROCESADOR DE TEXTOS Actualmente a maior parte dos traballos escritos realízanse no ordenador con programas de tratamento de texto, que nos permiten facer múltiples correccións e personalizar a súa presentación. Dar formato ao texto: letra, sangría, espazo interlineal, tipo de letra, columnas, cadros de texto, esquemas.. Editar: cortar, pegar, copiar, buscar, reemprazar... Configurar a páxina: tamaño do papel, orientación do papel, marxes... Inserir números de páxina, imaxes, gráficos, notas... Incluír táboas con filas, columnas.... E tamén debemos configurar idioma...

Actualmente a maior parte dos traballos escritos realízanse no ordenador con programas de tratamento de texto, que nos permiten facer múltiples correccións e personalizar a súa presentación.

Dar formato ao texto: letra, sangría, espazo interlineal, tipo de letra, columnas, cadros de texto, esquemas..

Editar: cortar, pegar, copiar, buscar, reemprazar...

Configurar a páxina: tamaño do papel, orientación do papel, marxes...

Inserir números de páxina, imaxes, gráficos, notas...

Incluír táboas con filas, columnas....

E tamén debemos configurar idioma...

Algúns aspectos a ter en conta na elaboración de textos : -Procura ser conciso e evita palabras innecesarias. Sempre que poidas usa unha palabra en lugar de dúas (realizar / levar a cabo), evita as redundancias (subir arriba) ‏ -Evita os parágrafos excesivamente longos. -Evita oracións moi complexas. Mellor oracións activas ca pasivas, mellor unha ordenación sintáctica sinxela (suxeito-verbo-complementos), mellor oracións curtas ou coordinadas.

Algúns aspectos a ter en conta na elaboración de textos :

-Procura ser conciso e evita palabras innecesarias. Sempre que poidas usa unha palabra en lugar de dúas (realizar / levar a cabo), evita as redundancias (subir arriba) ‏

-Evita os parágrafos excesivamente longos.

-Evita oracións moi complexas. Mellor oracións activas ca pasivas, mellor unha ordenación sintáctica sinxela (suxeito-verbo-complementos), mellor oracións curtas ou coordinadas.