WKO in kantoren
Strategie voor duurzame energieconcepten
             NVB/Neprom – 26 maart 2009


                       ...
Ervaring Cauberg-Huygen
       Bouwfysica,                   Advies technische
      energieadvies,                     in...
Onderwerpen

 Hoe WKO in Nederland toepassen?
 Energieprestatie en installatieconcept
 Kansen - bedreigingen
 Bijzondere s...
Cumulatief projecten WKO in Nederland
Principe WKO
                                                        1200

         ...
Dwarsdoorsnede Nederland:
WKO in de gelaagde bodem van de rivierdelta




Database DinoLoket van TNO-NITG
Resultaten eigen...
Onderwerpen

 Hoe WKO in Nederland toepassen?
 Energieprestatie en installatieconcept
 Kansen - bedreigingen
 Bijzondere s...
Jaarlijkse
warmte en koudevraag;
afweging regeneratie
tbv thermisch evenwicht
Energy                                                     1,6

                                                          ...
Principe van een WKO-installatie

                                            75 °C                                 70 °C ...
Investering
                            WKO-doublet

                            10.000
                             9.000...
Investeringen
  Meer                                  Minder
      WKO-bronnen                           Condensors/koelto...
Kracht is afstemming van
disciplines
  Locatie en bodem
  Optimalisatie bouwfysica – installatie - WKO


                 ...
Voorbeeld stappen in ontwerpproces
                                                                                       ...
Onderwerpen

 Hoe WKO in Nederland toepassen?
 Energieprestatie en installatieconcept
 Kansen - bedreigingen
 Bijzondere s...
Vier kansen van GWW-vergunning

     Vroegtijdig positie verwerven tijdens
1.
     ontwikkeling (vergunning moet binnen 3 ...
Bronontwerp en effectenstudie
Effecten in bodem/grondwater    Grenswaarde

Zettingen                       Geen schade aan...
Boringsvrije zone en
50-jaars grens
Praktijkproblemen
Calamiteit            Oorzaak                    Oplossing
Putverstopping        Hoge onttrekkings /    ...
Bodem Analyse
 Grondwaterkaart (TNO-NITG)




      40 km
REGIS-Plot
Thermisch invloedsgebied   Stijghoogte verandering
Onderwerpen

 Hoe WKO in Nederland toepassen?
 Energieprestatie en installatieconcept
 Kansen - bedreigingen
 Bijzondere s...
Omliggende WKO’s:
      Zuid-as;
      Den Haag;
      Ypenburg.
Omliggende WKO’s:
      Zuid-as;
      Den Haag;
      Ypenburg.
Grondwatersanering en WKO: kans of lucky-shot??
   Recirculatiesysteem: geen opslageffect
   Tijdsduur, afstemming bodemwe...
Nadelen recirculatiesysteem


                                     Geen opslageffect mogelijk
                            ...
Warmtepomen maken gebruik van bodemenergie
     Bodemenergie voldoende beschikbaar voor vrije koeling –
     let op: koude...
Risico’s bij outsourcing
                                               •Turn-key
   •Exploitant ontwikkelt mee;
         ...
Moment van exploitatie
 Vroeg:                     Laat:

                            Turn-key
 Exploitant    ontwikkelt  ...
duurzame kantoren




        CONCEPT
         Verwacht: juni 2009



CONCEPT
Verwacht: juni 2009
Inhoudsopgave Toolkit Kantoren
   Kwaliteitsprofiel
   Energieconcepten
   Themabladen

   Boodschap
     Handvaten voor e...
Kwaliteitsprofiel
Kantoorgebouw                                               0   +   ++
A. Proces
    A.1. Borgen realise...
Primair energiegebruik voor kimatisering en verlichting

                                                  1750
E n e rg i...
Energieconcepten
Energiegebruik naar duurzame bronnen


Primair energiegebruik                                 Aandeel duurzaam
   kantoorg...
Energievraag maximaal gedekt door
   duurzame energiebronnen

            Aandeel duurzaam               Elektriciteit als...
opwekkers
        WD

        WP

       WKK

        zon

         HR



       lucht

      wand

       vloer

convecto...
Voorbeeld stappen in ontwerpproces
                                                                                       ...
Themabladen
  Commissioning
  Externe veiligheid
  De Gevel
  Outsouring
  Eigen opwekking
  Materialen
  Verlichting
  Ve...
Met dank voor uw aandacht.

Veel succes met uw duurzame projecten!




                                  www.chri.nl
Presentatie Wko In Kantoren Eric Willems 26 Maart 2009
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Presentatie Wko In Kantoren Eric Willems 26 Maart 2009

1,890 views
1,747 views

Published on

Presentatie warmte-koudeopslag in kantoren door Eric Willems van Cauberg-Huygen, in het kade van de Lente-akkoord themabijeenkomst Energiezuinige kantoren op 26 maart 2009.

Published in: Technology, Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,890
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
31
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Presentatie Wko In Kantoren Eric Willems 26 Maart 2009

  1. 1. WKO in kantoren Strategie voor duurzame energieconcepten NVB/Neprom – 26 maart 2009 ir. Eric Willems 150 haalbaarheid WKO 40 vergunning GWW www.chri.nl
  2. 2. Ervaring Cauberg-Huygen Bouwfysica, Advies technische energieadvies, installaties bodem en vergunningen WKO en geohydrologie 150 haalbaarheidsstudie 40 vergunningen WKO Projecten •Torens waterweg Maassluis 220 woningen •Cobercoterrein Arnhem woningen en appartementen •Nieuw Babylon Den Haag 60.000 m2 BVO •Gershwin Zuid-as 1200 woningen + comm. ruimten •Verpleeghuis Heughem
  3. 3. Onderwerpen Hoe WKO in Nederland toepassen? Energieprestatie en installatieconcept Kansen - bedreigingen Bijzondere situaties Interferentie met omliggende WKO’s Combinatie met bodemsanering Outsourcing van WKO-systemen Toolkit Duurzame kantoren
  4. 4. Cumulatief projecten WKO in Nederland Principe WKO 1200 WKO + WP 1000 Macht (WKO + WP) 800 aantal [-] 600 400 200 0 1994 1997 2000 2003 2006 TSA- jaartal Ondoordringbare laag -40-150m -mv Grondwaterpakket Ondoordringbare laag +12 tot +16C +6 tot +12C
  5. 5. Dwarsdoorsnede Nederland: WKO in de gelaagde bodem van de rivierdelta Database DinoLoket van TNO-NITG Resultaten eigen projecten Effectenstudies bij provincie Proefboring ca. €20.000 - 25.000
  6. 6. Onderwerpen Hoe WKO in Nederland toepassen? Energieprestatie en installatieconcept Kansen - bedreigingen Bijzondere situaties Toolkit Duurzame kantoren
  7. 7. Jaarlijkse warmte en koudevraag; afweging regeneratie tbv thermisch evenwicht
  8. 8. Energy 1,6 1,4 performance 1,2 BB 2009 1 EPC LA 2017 0,8 0,6 0,4 0,2 0 0 20 40 60 80 100 100 HP power (%) 90 80 HP energy (%) 70 60 50 40 30 20 10 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 HP power (%)
  9. 9. Principe van een WKO-installatie 75 °C 70 °C Warm tapwater In het gebouw Gasgestookte CV of elektrische boiler 10 °C Verwarmen Koelen 40 °C ca. 28-32 °C 11 °C 16 / 18 °C ca. 25 °C 6 °C Warmtepompen In het gebouw ca. 22 °C Technische ruimte Maaiveld ca. 8-12 °C ca. 12-16 °C PT PT PT PT Bron Bron
  10. 10. Investering WKO-doublet 10.000 9.000 Specific costs (E / m3/h) 8.000 (/100 = €/m2 BVO) 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 0 50 100 150 200 250 Well capacity (m3/h)
  11. 11. Investeringen Meer Minder WKO-bronnen Condensors/koeltoren Warmtepompen Elektrische koelmachine Buffervaten Buffervaten Regeling Regelingen Geluid condensors Grotere leidingdiameters Netto ca. € 20/m2 BVO Beheer TV T 4- Kosten gas 7 Onderhoud bronnen ja Kosten elektra koeling ar Koudemiddelen – STEK (garantieregeling via controle boorder) Netto: ca. € 3-5/m2 BVO Kosten elektra verwarmen
  12. 12. Kracht is afstemming van disciplines Locatie en bodem Optimalisatie bouwfysica – installatie - WKO Bouwfysica WKO en gevel Installaties
  13. 13. Voorbeeld stappen in ontwerpproces Instrument VO/DO Doel Effect Maatregel > Daglicht > raampercentage Helderheidswering Daglichtberekening > Thermisch comfort (2 x gevel met raam) - TO-uren berekening > GTO-uren Zonwering - ISSO 37 < Daglichtoetreding > kunstlicht > duurzame koeling/regeneratie Optimalisatie: - Bouwkundig oriëntatie / gevelopeningen - ZTA – zonweringsystemen -duurzame koeling, regeneratie WKO-bronnen/bodem - Daglichtsystemen - Verlichtingsplan
  14. 14. Onderwerpen Hoe WKO in Nederland toepassen? Energieprestatie en installatieconcept Kansen - bedreigingen Bijzondere situaties Toolkit Duurzame kantoren
  15. 15. Vier kansen van GWW-vergunning Vroegtijdig positie verwerven tijdens 1. ontwikkeling (vergunning moet binnen 3 jaar worden uitgeoefend) Bescherming tijdens gebruiksfase 2. Werk is toch nodig voor een goed ontwerp 3. Interferentie met andere WKO’s vastleggen 4.
  16. 16. Bronontwerp en effectenstudie Effecten in bodem/grondwater Grenswaarde Zettingen Geen schade aan gebouwen Redox-grens Niet in nabijheid van filterstelling Zoet-brak / brak-zout grens Niet in zelfde watervoerende pakket of op grote afstand van filterstelling Bodemverontreiniging (ism wet Niet beionvloeden, of gecontroleerd bodembescherming) verbeteren Energiebalans Afwijking ca. 10% in 3-5jaar Omliggende grondwaterbelangen Andere WKO Drinkwateronttrekking Drinkwaterreservering Boringsvrije zone Natuurwaarden, drinkwatervoorziening
  17. 17. Boringsvrije zone en 50-jaars grens
  18. 18. Praktijkproblemen Calamiteit Oorzaak Oplossing Putverstopping Hoge onttrekkings / Jutteren / perslucht infiltratiesnelheid Te grof filter / te fijn Nieuwe bron zand Slecht ontwikkeld Opnieuw ontwikkelen Redoxgrens onduidelijk Nieuwe bron, nieuwe filterstelling Geen opslageffect Regeling installatie Regeling / installatie deugt niet aanpassen; ontwerpen op natuurlijke bodemtemperatuur Beide bronnen Stadsverwarming: let warmen op op!! Thermische onbalans Regeling deugt niet Regeling aanpassen, regeneratievoorziening treffen Bronnen niet meer Geen coördinatie bij bereikbaar ivm ontwerp en onderhoud/storingen bouwplanning
  19. 19. Bodem Analyse Grondwaterkaart (TNO-NITG) 40 km
  20. 20. REGIS-Plot
  21. 21. Thermisch invloedsgebied Stijghoogte verandering
  22. 22. Onderwerpen Hoe WKO in Nederland toepassen? Energieprestatie en installatieconcept Kansen - bedreigingen Bijzondere situaties: Interferentie met omliggende WKO’s Combinatie met bodemsanering Outsourcing van WKO-systemen Toolkit Duurzame kantoren
  23. 23. Omliggende WKO’s: Zuid-as; Den Haag; Ypenburg.
  24. 24. Omliggende WKO’s: Zuid-as; Den Haag; Ypenburg.
  25. 25. Grondwatersanering en WKO: kans of lucky-shot?? Recirculatiesysteem: geen opslageffect Tijdsduur, afstemming bodemwetgeving Kosten voor sanering gelijk; WKO met randvoorwaarden Vergelijkbaar met Strijp-S
  26. 26. Nadelen recirculatiesysteem Geen opslageffect mogelijk Grotere bronafstand Snellere veroudering bronnen TSA- Ondoordringbare laag Kleinere broncapaciteit Grondwaterpakket Ondoordringbare laag Duurder per kW-koude 8-16C 12C Bronlocaties sterk afhankelijk van grondwaterstroming
  27. 27. Warmtepomen maken gebruik van bodemenergie Bodemenergie voldoende beschikbaar voor vrije koeling – let op: koudevoorraad gelimiteerd – anders dan bij WKO Onder het gebouw: veld van gesloten bodemwarmtewisselaars tot een diepte van 200 m -mv
  28. 28. Risico’s bij outsourcing •Turn-key •Exploitant ontwikkelt mee; •Lopen bedrijf verkopen •“Stadswarmte dictaat” , na enige jaren van eigen •Prefab oplossingen exploitatie projectontwikkelaar risico exploitant laat vroeg moment van outsourcen GTI’s; Brabant Water Eneco’s
  29. 29. Moment van exploitatie Vroeg: Laat: Turn-key Exploitant ontwikkelt Lopen bedrijf verkopen mee; na enige jaren van “Stadswarmte dictaat” , eigen exploitatie Prefab oplossingen
  30. 30. duurzame kantoren CONCEPT Verwacht: juni 2009 CONCEPT Verwacht: juni 2009
  31. 31. Inhoudsopgave Toolkit Kantoren Kwaliteitsprofiel Energieconcepten Themabladen Boodschap Handvaten voor een goed proces Energieneutraal kantoor alleen in gebied Verlichting, verwarming en ventilatie: elektra EPC=1,1 nog net met gasketels EPC=0,8 laagste volgens stand van techniek (uitgezonderd: PV, klein-wind en biomassa)
  32. 32. Kwaliteitsprofiel Kantoorgebouw 0 + ++ A. Proces A.1. Borgen realiseren van prestaties B. Locatie B.1. Kwaliteit omgeving /economie B.2. Bereikbaarheid B.3. Energie infrastructuur / duurzame energiebronnen B.4. Externe veiligheid C. Gebouw C.1. Functionaliteit C.2. Flexibiliteit C.3. Bouwfysische kwaliteit C.4. Gezondheid en comfort Visueel comfort Thermisch comfort Akoestisch comfort Ventilatie en luchtkwaliteit Binnenmilieu en arbeidsprestatie Energetische kwaliteit C.5. Ambitieniveaus Energieconcepten Stategieen voor de toekomst Materialen C.6. Water C.7. C.8. Beheer
  33. 33. Primair energiegebruik voor kimatisering en verlichting 1750 E n e rg ie g e b ru ik p e r ja a r (M J/m 2 ) Component/apparaatniveau 1500 1250 Systeemniveau 1000 750 Conceptniveau 500 250 0 e p ++ 1980 2000 la 2 0 1 5 na 1980 bb 1992 ep 1995 ep+ 1998 ep 2006 ep 2009 vo o r www.chri.nl
  34. 34. Energieconcepten
  35. 35. Energiegebruik naar duurzame bronnen Primair energiegebruik Aandeel duurzaam kantoorgebouw kantoor Kantoorgebouw, EPC = 1,5 Kantoorgebouw, EPC = 0,9 warmtepomp Qpr im;ver w Qprim;verw Qpr im;vent Qprim;vent Qpr im;t ap Qprim;t ap Qpr im;pomp Qprim;pomp Qpr im;koel Qprim;koel Qpr im;bev Qprim;bev Qpr im;vl Qprim;vl Qpr im; kant oorapp. Qprim; kant oorapp. PV koelen
  36. 36. Energievraag maximaal gedekt door duurzame energiebronnen Aandeel duurzaam Elektriciteit als toekomstig in energievraag medium voor duurzame bronnen: Warmtepomp - Zonne-energie (PV) - Windenergie Qbeh;verw Qbeh;vent - Bio-WKK Qbeh;tap Qbeh;pomp PV - Brandstofcel-WKK Qbeh;koel Qbeh;bev Qbeh;vl - Getijdecentrale - Opslag in elektrische Koelen vervoersmiddelen en accu’s Windmolen
  37. 37. opwekkers WD WP WKK zon HR lucht wand vloer convectoren radiatoren 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 Temperatuur afgiftesystemen
  38. 38. Voorbeeld stappen in ontwerpproces Instrument VO/DO Doel Effect Maatregel > Daglicht > raampercentage Helderheidswering Daglichtberekening > Thermisch comfort (2 x gevel met raam) - TO-uren berekening > GTO-uren Zonwering - ISSO 37 < Daglichtoetreding > kunstlicht > duurzame koeling/regeneratie Optimalisatie: - Bouwkundig oriëntatie / gevelopeningen - ZTA – zonweringsystemen -duurzame koeling, regeneratie WKO-bronnen/bodem - Daglichtsystemen - Verlichtingsplan
  39. 39. Themabladen Commissioning Externe veiligheid De Gevel Outsouring Eigen opwekking Materialen Verlichting Ventilatie WKO-systemen Kantoorapparatuur
  40. 40. Met dank voor uw aandacht. Veel succes met uw duurzame projecten! www.chri.nl

×