• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Presentatie Oosterdokseiland Hollandia Amsterdam, Jan Van T Westeinde, Rabo Bouwfonds
 

Presentatie Oosterdokseiland Hollandia Amsterdam, Jan Van T Westeinde, Rabo Bouwfonds

on

  • 1,830 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,830
Views on SlideShare
1,829
Embed Views
1

Actions

Likes
0
Downloads
3
Comments
0

1 Embed 1

http://www.slideshare.net 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Presentatie Oosterdokseiland Hollandia Amsterdam, Jan Van T Westeinde, Rabo Bouwfonds Presentatie Oosterdokseiland Hollandia Amsterdam, Jan Van T Westeinde, Rabo Bouwfonds Presentation Transcript

    • ! quot; # quot; Duurzaam ontwikkelen en energiebesparing Dilemma’s voor de projectontwikkelaar
    • Inhoudsopgave RABO Bouwfonds;een Europese ontwikkelaar Integrale duurzaamheid Energiebesparing BMO; historisch overzicht Energiebesparing, waarom ? Energiebesparing BMO; actuele projecten Energiebesparing; financiële aspecten Energiebesparing; meten = weten Vragen ?
    • Europese ontwikkelaar THE NETHERLANDS GERMANY FRANCE DENMARK CZECH REPUBLIC SPAIN Bouwfonds MAB Bouwfonds Bouwfonds Bouwfonds Bolig * Bouwfonds CR Inb¸ sos ontwikkeling Immobilien- Marignan Bouwfonds * entwicklung Immobilier SWEDEN SLOVAKIA BELGIUM Hansa LUXEMBOURG Bouwfonds MAB Bouwfonds MAB Veidekke Dona Bouwfonds * Development Development Bouwfonds * Development * Bouwfonds Flores Property HUNGARY Bouwfonds * Development Bouwfonds Hung‡ria * Joint venture
    • Europese ontwikkelaar Marktleider in gebiedsontwikkeling wonen in Nederland Top 2 commercieel vastgoedontwikkelaar in Nederland Top 10 projectontwikkelaar wonen in Frankrijk en Duitsland Top 3 retail ontwikkelaar in Frankrijk
    • Energiebesparing binnen CVG; historisch overzicht ! quot; ! ! # $ % &% quot; & ' !
    • Energiebesparing binnen CVG; historisch overzicht HeuvelGalerie, Eindhoven Sinds 1992 is 'De Heuvelgalerie' in Eindhoven het eerste grootschalige winkelcentrum dat geheel wordt verwarmd en gekoeld met warmtepompen en energieopslag. Dit multifunctioneel centrum omvat een Muziekcentrum, Casino, Parkeergarage, woningen, kantoren en ca. 35.000 m2 winkels en horeca. Een centraal circulatienet zorgt voor warmte en koeling (gelijktijdig beschikbaar). De winkels worden individueel gekoeld of verwarmd door warmtepompen. Overtollige warmte uit het ene deel kan getransporteerd worden naar een ander deel waar dit gevraagd wordt, zonder dat hiervoor energie uit de bronnen onttrokken wordt. Opslagtemperatuur tot 40 graden. 1992; 1ste winkelcentrum met warmte/koudeopslag
    • Energiebesparing binnen CVG; historisch overzicht De Resident, Den Haag Stadskoeling De locatie De Resident in het centrum van Den Haag kent sinds 1997 een voor Nederland uniek systeem van stadskoeling met een apart koudenet. De beeldbepalende kantoorgebouwen Castalia, Helicon, de Zürich toren en het VROM- gebouw worden hiermee gekoeld. Stadskoeling De Resident is ontwikkeld door Eneco (voorheen GEB ZHW), MAB vastgoed en de Rijksgebouwendienst. De Resident is zeer dicht bebouwd en de energievraag is groot en geconcentreerd. Mede doordat VROM en de Rijksgebouwendienst de milieuvoordelen van stadskoeling zwaar lieten wegen ontstond draagvlak voor een apart koudenet. Het project levert een vermogen van 8000 kW koude waarvan meer dan de helft uit bodemopslag en de rest via bestaande koelmachines van VROM. 1997; 1ste project met Stadskoeling
    • Energiebesparing binnen CVG; historisch overzicht Alphen a/d Rijn, Rijnplein Door het gebruik van duurzame energiebronnen voor nieuwe gebouwen doet de gemeente een belangrijke stap voorwaarts op het gebied van energiebeleid. In de zomer is er warmte in overvloed die in de winter nodig is. Energieopslag in de bodem is een systeem waarmee warmte en koude tijdelijk kan worden opgeslagen om later weer te worden gebruikt. Zo wil de gemeente enerzijds het energieverbruik beperken en anderzijds op duurzame wijze energie opwekken. Uniek aan het systeem in het Stadshart is dat meerdere gebouwen erop zijn aangesloten. Naast het Stadhuis en het theater voorziet het ook een deel van het winkelcentrum Rijnplein van deze duurzame energie. Bij het realiseren van de centrale energievoorziening is SenterNovem, een agentschap van het Ministerie van Economische Zaken, nauw betrokken geweest. Net als DWA Installatie- en energieadvies uit Bodegraven, Bouwfonds MAB uit Den Haag en KPMG Metrum Management uit De Meern. De gemeente is eigenaar van het systeem, NUON verzorgt de exploitatie. 2005; samenwerking met Gemeente Alphen a/d Rijn
    • Energiebesparing binnen CVG; historisch overzicht Zuidpoort, Delft “In Zuidpoort bouwen projectontwikkelaar MAB, de gemeente Delft en Eneco Energie een gebouwencomplex met een uniek systeem van verwarming en koeling. Het systeem combineert warmte- en koude-opslag in de bodem met lage temperatuurverwarming. De lage temperatuur verwarming zorgt voor meer comfort en een beter binnenklimaat. Het systeem gebruikt bovendien weinig energie. Daardoor stoot het gebouwencomplex per jaar 460.000 kilo minder CO2 uit dan met een normaal verwarmingssysteem. Uitgangspunt is dat de bewoners niet meer betalen voor energie. De toekomstige bewoners kunnen kiezen voor een uniek comfortpakket bestaande uit vloerverwarming die ook kan koelen.” 2005; koeling naar woningen via bodemopslag
    • Energiebesparing; waarom ? Energiebesparing, waarom ??
    • Energiebesparing; waarom ? $ % &' ( ) ' * ( & '!) + ( $ ) * # ( %$ + ( , + ( -. ( /0 # #
    • Energiebesparing; waarom ? , -- Noordpoolijs 1979 Noordpoolijs 2003
    • Energiebesparing; waarom ? ( - & -. ( $ -. & / & # & 11
    • Energiebesparing; waarom ? !# quot; ( -. ( 2 3 ( + 3! , ( 4 5
    • Integrale duurzaamheid Filosofie BMO bij aanpak projecten Duurzaamheid is meer dan techniek en groen: Monumenten voor de toekomst Duurzaam ontwikkelen • Optimalisatie van grondgebruik • Flexibiliteit Duurzaam bouwen • Reductie van de energievraag en benutten van vrijkomende energie • Toepassen van duurzame energiebronnen • Efficiënt gebruik van primaire energie • Duurzame materialen
    • Energiebesparing; implementatie Ten aanzien van energiebesparing tweetal niveaus: - Collectieve maatregelen (gebiedsgebonden) - Individuele maatregelen (gebouwgebonden)
    • Energiebesparing; implementatie Gebiedsgebonden maatregelen (enkele voorbeelden): • bio-wkk (uit afvalstromen/bio-olie) = centrale opwekking van warmte en elektriciteit • collectieve windenergie (windmolenpark) • collectieve zonne-energie (via PV-cellen) • collectieve warmte- en koudeopslag met warmtepompen en een distributienet voor warmte- en koude • aardwarmte
    • Energiebesparing; implementatie Gebouwgebonden maatregelen (enkele voorbeelden): • optimaal gebruik daglicht • noord/zuid oriëntatie gebouwen • energiezuinige verlichting (TL5) • daglicht- en aanwezigheidsschakeling verlichting • goede thermische isolatie van gebouwen (dak/gevels) • toepassen hoogwaardige glassoorten • toepassen energiezuinige (computer)apparatuur • warmteterugwinning ventilatielucht (warmtewiel, HR wtw) • toerenregeling pompen en ventilatoren • LED verlichting (in de nabije toekomst)
    • Amsterdam, Oosterdokseiland ODE - Amsterdam X X X
    • Amsterdam, Oosterdokseiland • Milieudienst Gemeente Amsterdam hoog ambitieniveau inzake energie-efficiency (op basis van ALARA principe) • Energie-eisen voor diverse functies zijn vastgelegd in het SPvE
    • Amsterdam, Oosterdokseiland • functie: max. verbruik (MJ/m2 gbo, jaar) • onderwijs gebouw ∗ 523 • kantoorgebouw ∗ 539 • logiesgebouw ∗ 820 • bijeenkomstgebouw ∗ 762 • horecagebouw ∗ 797 • winkelgebouw ∗ 1030 • woningen ∗ 336 Voor de hieronder genoemde bouwblokken zijn die waarden verder aangescherpt tot: • hotel in kavel I ∗ 700 • bibliotheek in kavel IV ∗ 606 • kantoor in kavel VI ∗ 386 Genoemde energieprestatie eisen zijn ca. 30% lager dan EPC eisen 2000 en 10-15% t.o.v. EPC 2007
    • Amsterdam, Oosterdokseiland Utiliteitsfuncties Glaspercentage optimaal Rc- waarde gevel/dak/vloer= 3,0 m²K/W Warmteterugwinning d.m.v. twin coil HR++glas/ U–waarde glas+kozijn = 1,6 Toerengeregelde pompen Laag temperatuur verwarming Toerengeregelde ventilatoren HF Verlichting TL5 armaturen met spiegeloptiek Aanwezigheidsdetectie verlichting Warmtepompen met piekketel Energieopslag met reversibele warmtepompen Collectief systeem voor het hele eiland
    • Amsterdam, Oosterdokseiland Invulling energie-eisen op basis van afspraak met Milieudienst: Voor utiliteitsfuncties en vrije sector appartementen een collectief bodemopslagsysteem i.c.m. centrale warmtepompen en piekketel en warmte- en koude aansluitingen per gebouwfunctie Voor sociale woningen individueel gasgestookte cv-ketels (HR 107) i.c.m. gebalanceerde ventilatie + HR++ beglazing
    • Amsterdam, Oosterdokseiland; LTEO systeem Gebouw- installatie Collectieve TSA TSA TSA TSA TSA TSA installatie Beknopte systeemomschrijving: centraal opgestelde warmtepompen Warme ring Koude ring centraal opgestelde (piek)ketels Piekketel WP warmte-en koudenet (distributiesysteem) - + gebouwaansluitingen (warmtewisselaars koud/warm + Grondwater Grondwater TSA’s TSA’s bemetering) bronnensysteem (3 koude-en 3 warme bronnen) Koude bronnen Warme bronnen Koude bronnen
    • Amsterdam, Oosterdokseiland; LTEO systeem Gebouwinstallaties Gebouwinstallaties Gebouwaansluiting Gebouwaansluiting LTEO 11°C 19°C 33°C LTEO 48°C 9°C 17°C 50°C 35°C TE F TE TE F TE Koudelevering Warmtelevering
    • Amsterdam, Oosterdokseiland; LTEO systeem kantoorgebouw Hollandia
    • Amsterdam, Oosterdokseiland; LTEO systeem Warmte- en koudelevering Oosterdokseiland CO2 emissie Warmte- en koudelevering Oosterdokseiland Energieverbruik ODE aandeel duurzame energie energieverbruik ODE 6.000 100.000 0 90.000 5.000 80.000 70.000 4.000 58.520 Primaire energie (GJ/jaar) CO2 emissie (ton/jaar) 60.000 50.000 91.671 5.214 3.000 40.000 2.000 30.000 32.606 20.000 1.854 1.000 10.000 0 Referentie Duurzaam energieconcept 0 Referentie Duurzaam energieconcept Fossiele brandstof Duurzame energie CO2 reductie ca. 3.360 ton/jaar Aandeel duurzame energie ca. 64%
    • Rotterdam, De Rotterdam
    • Rotterdam, De Rotterdam Maatregelen op gebiedsniveau Stadsverwarming + warmtepompen + Maaswater+WKO
    • Rotterdam, De Rotterdam Studie naar verhoging duurzaamheidsscore Greencalc A o.a. door toevoeging van: • pv cellen • bio-wkk (warmtapwater/elektra)
    • Rotterdam, De Rotterdam Warmte- en koudelevering de Rotterdam Warmte- en koudelevering de Rotterdam aandeel duurzame energie CO2 emissie 35.000 1.800 0 1.600 30.000 1.400 25.000 1.200 Primaire energie (GJ/jaar) CO2 emissie (ton/jaar) 18.266 20.000 1.000 1.060 1.756 30.880 800 15.000 600 10.000 922 16.208 400 640 11.253 5.000 200 0 0 Traditionee l Refe rentie met Stadswarmte Alternatief met WKO Traditioneel Referentie met Stadswarmte Alte rnatie f met WKO Fossiele brandstof Duurzame energie CO2 emissie Aandeel duurzame energie ca. 60% CO2 reductie ca. 1.100 ton/jaar
    • Financiële dilemma’s Energiebesparing versus meerinvesteringen ? Energiezuinige ontwerpen leiden tot substantiële energiebesparingen Projectontwikkelaar draagt de (meer)investeringen (zonder gebruik te kunnen maken van beschikbare subsidieregelingen en fiscale voordelen) Eindgebruikers (huurders) plukken de revenuen door te profiteren van de lagere energierekening. Hoe hiermee om te gaan ????
    • Financiële dilemma’s 1. Outsourcing van de (collectieve) energievoorziening Een mogelijkheid om de (meer)investeringen te optimaliseren is o.a. het outsourcen van de energiebesparende installaties aan een derde partij, die wel in staat is subsidies te verkrijgen en die op zijn beurt energie gaat verkopen aan de gebruikers in de gebouwen. 2. Verhoging huur (gelijkblijvende huisvestingslasten) Lagere exploitatielasten verdisconteren (gedeeltelijk) in huurprijs. Met andere woorden de huurprijs verhogen bij gelijkblijvende of eventueel lagere huisvestingslasten 3. Optimalisatie Bruto Aanvangs Rendement (BAR) Duurzaam ontwikkelde objecten = meerwaarde creatie voor belegger; derhalve betere BAR ??
    • Outsourcing Hoe werkt outsourcing ? • Energiekosten van de eindgebruikers door belasten op basis van het zogenaamde “Niet Meer Dan Anders” (NMDA)-principe • Exploitatie-en investeringsvoordeel kapitaliseren over exploitatieperiode • De jaarlijkse exploitatiekosten van warmte-en koudeopwekking van een conventionele energieopwekking (veelal bestaande uit gasgestookte cv-ketels en compressiekoelmachines) wordt als referentie gesteld in het NMDA tarief, hierin zijn het jaarlijkse vastrecht en warmte-en koudeverbruikstarieven de belangrijkste variabelen.
    • Outsourcing • Commerciële marktpartij investeert in energiezuinige installaties • Eigenaar/ontwikkelaar betaalt aansluitbijdrage • Gebruikers betalen energierekening aan marktpartij • Marktpartij onderhoud en exploiteert energiezuinige installatie • Marktpartij verrekend EIA/beschikbare subsidies • Contractperiode 15 of 30 jaar
    • Outsourcing afschrijvingen onderhoudskosten inkoop energie vastrecht Projectontwikkelaar aansluitbijdrage Contractant commodity Eindgebruiker/huurder commodity commodity subsidies + EIA Financiering
    • Outsourcing 2 1 aansluitbijdrage ONTWIKKELAAR 3 0 tijd Korte termijn Lange termijn 1. Eenmalige opbrengst ontwikkelaar dooor verkoop LTEO aan contractor . 2. Opbrengsten voor exploitant 3. Opbrengsten voor eindgebruiker (NMDA – 10%)
    • Outsourcing Ontw ikkelaar Inves tering Opbrengs t 0 + /+ NUTSVOORZIENINGEN Duurzaamheid Verhuurbaarheid WARMTE + /+ + /+ Gemeente ELEKTRA KOUDE Belegger Uits traling Beheers zekerheid GAS + /+ + /+ Leverings zekerheid Energiekos ten + /+ 0 Eindgebruiker
    • Financiële dilemma’s Verhoging huur (gelijkblijvende huisvestingslasten)/optimalisatie BAR Is de markt hier rijp voor ? - huurprijs wordt tot op heden met name bepaalt door locatie; energiekosten spelen (nog) geen rol - overheid werkt echter nu wel aan PPS constructies incl. fixed exploitatielasten over langdurige periodes - zijn corporate clients bereid extra huur te betalen in ruil voor duurzaamheid ? - zijn beleggers bereid meer te betalen voor een duurzaam gebouw ? - heeft een duurzaam gebouw meerwaarde ? De tijd zal het leren …….
    • Duurzaamheid; meten = weten
    • Duurzaamheid; meten = weten Breeam: BRE Environmental Assessment Method BREEAM is een beoordelingsmethode om de duurzaamheid van gebouwen te bepalen. Het bevat een standaard voor een duurzaam gebouw en het geeft aan welk prestatieniveau een gebouw heeft. BREAAM wordt gebruikt om gebouwen te analyseren en te verbeteren En kan zowel voor het ontwerpen van nieuwe gebouwen als voor het beoordelen van bestaande gebouwen gebruikt worden. BREEAM maakt gebruik van een kwalitatieve weging; als totaalscore krijgt een gebouw een waardering als pass, good, very good, excellent of outstanding.
    • Vragen ?