Thế Giới Phẳng

999 views
906 views

Published on

Cuốn sách gối đầu cho những nhà kinh doanh thế kỷ 21

Published in: Education
0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
999
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
14
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Thế Giới Phẳng

  1. 1. Th gi i Ph ng TÓM T T L CH S TH K HAI MƯƠI M T The World Is Flat A BRIEF HISTORY OF THE TWENTY-FIRST CENTURYThomas L. Friedman
  2. 2. TH GI I LÀ PH NG Nh ng ngư i d ch:Nguy n Quang A, Cao Vi t Dũng, Nguy n Tiên Phong
  3. 3. CÙNG TÁC GI From Beirut to Jerusalem (1989) The Lexus and the Olive Tree (1999)[Chi c Lexus và Cây Ôliu (NXB. Khoa h c Xã H i 2005)] Longtitudes and Attitudes (2002)
  4. 4. THOMAS L. FRIEDMAN TH GI I LÀ PH NGTóm t t L ch s Th k Hai mươi M t Farrar, Straus and Gioux / New York
  5. 5. T ng Matt và Kay và Ron
  6. 6. M cL cL i gi i thi uTh gi i Tr thành Ph ng Th nàoM t: Khi Tôi Còn ang Ng / 3Hai: Mư i L c Làm Ph ng Th gi i / 48 L c làm ph ng # 1. 9/11/89 / 48 L c làm ph ng # 2. 9/8/95 / 56 L c làm ph ng # 3. Ph n m m Work Flow / 71 L c làm ph ng # 4. Open-Sourcing / 81 L c làm ph ng # 5. Outsourcing / 103 L c làm ph ng # 6. Offshoring / 114 L c làm ph ng # 7. Xâu Chu i cung / 128 L c làm ph ng # 8. Insourcing / 141 L c làm ph ng # 9. In-forming / 150 L c làm ph ng # 10. Các Steroid / 159Ba: Ba s H i t / 173B n: S S p x p Vĩ i / 201Mĩ và Th gi i Ph ngNăm: Mĩ và T do Thương m i / 225Sáu: Nh ng Ti n dân / 237B y: Cu c Kh ng ho ng Tr m l ng / 250Tám: ây Không ph i là m t Th nghi m / 276
  7. 7. Các Nư c ang Phát tri n và Th gi i Ph ngChín: cm ng trinh Guadalupe / 309Các Công ti và Th gi i Ph ngMư i: Các công ti i phó th nào / 339 a Chính tr và Th gi i Ph ngMư i m t: Th gi i Không ph ng / 371Mư i hai: Lí thuy t Dell v Ngăn ng a Xung t / 414K t lu n: S c Tư ng tư ngMư i ba: 9/11 i l i 11/9 / 441L i C m ơn / 471Ch m c / 475
  8. 8. L I GI I THI U B n c c m trên tay cu n th mư i ba* c a t sách SOS2,cu n Th gi i Ph ng c a Thomas L. Freedman. Cu n sách ư c invà phát hành l n u vào tháng 4-2005. ây là cu n sách th tư c aFreedman, cu n th hai, Xe Lexus và Cây Ôliu, v a ư c Nhà xu tb n Khoa H c Xã h i xu t b n b ng ti ng Vi t. T. L. Freedman lànhà báo n i ti ng c a t New York Times, i nhi u, g p g v i r tnhi u nhân v t n i ti ng, v i con m t h t s c s c s o, ông trình bàynh ng v n toàn c u hoá r t súc tích và sinh ng, ông trình bàynh ng v n khô khan, khó hi u m t cách sáng s a, dí d m, dùngnhi u n d giúp b n c lĩnh h i v n m t cách d dàng. Tôi nghĩ cu n sách r t b ích cho các nhà chính tr , các nhàho ch nh chính sách, vì nó trình bày nh ng thách th c c a thgi i ph ng i v i Mĩ, v i th gi i ang phát tri n, v i các công ti,nên các lo i c gi này s có th th y thông tin và ý tư ng c aFreedman gây kích thích. Các h c gi ch c s h c ư c cách trìnhbày ơn gi n nhi u v n ph c t p. Tôi nhi t thành khuyên gi itr và các doanh nhân hãy c cu n sách này, vì nó s b ích choh xác nh l i mình trong h c t p, kh i nghi p, h c và làm vi csu t i. T t nhiên cu n sách cũng b ích cho t t c nh ng ai quantâm n tương lai, vi c làm, công ngh , khoa h c, và sáng t o. Ngư i d ch ã c h t s c làm cho b n d ch ư c chính xácvà d c, song do hi u bi t có h n nên khó th tránh kh i sai sót.Ph n ch m c n i dung, m i m c chính (và c m c ph n uchúng tôi th y thu t ng có th là l ), có kèm theo thu t ng ti ng* Các quy n trư c g m: 1. J. Kornai: Con ư ng d n t i n n kinh t th trư ng, H i Tin h c Vi t Nam 2001, Nhà Xu t b n Văn hoá Thông tin (NXB VHTT) 2002. 2. J. Kornai: H th ng Xã h i ch nghĩa, NXB Văn hoá Thông tin 2002 3. J. Kornai- K. Eggleston: Chăm sóc s c kho c ng ng, NXB VHTT 2002 4. G. Soros: Gi kim thu t tài chính, s p xu t b n 5. H. de Soto: S bí n c a tư b n, s p xu t b n 6. J. E. Stiglitz: Ch nghĩa xã h i i v âu? s p xu t b n 7. F.A. Hayek: Con ư ng d n t i ch nông nô, s p xu t b n 8. G. Soros: Xã h i M , s p xu t b n 9. K. Popper: S Kh n cùng c a Ch nghĩa l ch s , s p xu t b n. 10. K. Popper: Xã h i m và nh ng k thù c a nó, I, Plato 11. K. Popper: Xã h i m và nh ng k thù c a nó, II, Hegel và Marx 12. Thomas S. Kuhn: C u trúc c a các cu c Cách m ng Khoa h c
  9. 9. Anh b n c ti n tham kh o; tác gi dùng nhi u t m i, m t st ư c nguyên b ng ti ng Anh, ph n gi i thích nghĩa có th tìmth y Ch m c. Nh ng ngư i d ch cu n sách này g m: Cao Vi t Dũng (cácChương 9, 10, 11, 12) và Nguy n Tiên Phong (Chương 13), ph ncòn l i tôi d ch và m ương vi c hi u ính chung. Tôi thành th txin l i các c ng s vì ã soát l i và s a t ng câu c a các chương ó. Làm v y có th m t cái hay c a b n d ch ban u, k c cáchvi t chính t nhưng cho b n d ch ư c nh t quán tôi ã s a r tnhi u, ph n hay là c a h , các l i và thi u sót là c a tôi. Tôi ch utrách nhi m v m i l i và sai sót c a toàn b b n d ch. M i chú thích c a tác gi ư c ánh b ng s . T t c các chúthích ánh d u sao (*) cu i trang là c a ngư i d ch. Trong vănb n ôi khi ngư i d ch có ưa thêm t hay c m t cho câu ư crõ nghĩa, ph n ó ư c t trong d u [như th này]. B n d ch ch ccòn nhi u thi u sót mong b n c thông c m, lư ng th , và chb o; xin liên h theo a ch T p chí Tin h c và i s ng, 54Hoàng Ng c Phách Hà N i [25/B7 Nam Thành Công], ho c qua i n thư thds@hn.vnn.vn hay nqa@netnam.vn 09-2005 Nguy n Quang A
  10. 10. Th gi iTr thành Ph ng Th nào
  11. 11. M T Khi Tôi Còn ang Ng Tâu các Ho ng t , v i tư cách nh ng ngư i Công giáo Cơ c, và các hoàng t nh ng ngư i yêu m n và thúc y ni m tin Công giáo linh thiêng, và là nh ng k thù c a h c thuy t Mohamet, và c a m i s sùng bái th n tư ng và d giáo, ã quy t nh c tôi, Christopher Columbus, i n các mi n nói trên c a n , xem các hoàng t , nhân dân, và các vùng t y, và tìm hi u tính khí c a h và phương pháp thích h p nh m c i bi n h theo ni m tin linh thiêng c a chúng ta; và hơn n a ã ch d n r ng tôi không ư c i b ng ư ng b theo hư ng ông, như l thư ng, mà b ng ư ng phía Tây, theo hư ng mà n nay chúng ta không có b ng ch ng ch c ch n nào r ng ã có b t c ai i. - T nh t kí c a Christopher Columbus v chuy n i 1492 c a ôngC ng h ng ai ã t ng ch hư ng cho tôi như th này trên m t sân golf trư c ây: “Hãy nh m vào ho c Microsoft hay IBM”. Tôi i m phát bóng u tiên t i sân golf KGA Golf Club khutrung tâm thành ph Bangalore, mi n nam n , khi b n chơi c atôi tr vào hai cao c b ng kính-và thép bóng loáng n i b t lên ng xa, úng sau th m c xanh u tiên. Cao c Goldman Sachsv n chưa xong; n u không thì anh ta ã có th tr vào cái ó n a vàbi n nó thành b ba. HP và Texas Instrument có văn phòng c a h sau l th chín, d c theo l th mư i. ó không ph i là t t c .Các m c phát bóng là c a Epson, công ti máy in, và m t trongnh ng ngư i xách g y c a chúng tôi i mũ 3M. Bên ngoài, m t sbi n hi u giao thông cũng do Texas Instrument tài tr , và b ngqu ng cáo Pizza Hut trên ư ng trưng m t mi ng pizza b c hơi,dư i u “Các mi ng giga y Hương v !”
  12. 12. 4 TH GI I LÀ PH NG Không, y d t khoát không ph i Kansas. Th m chí không có vgi ng n . y là Th gi i M i, Th gi i Cũ, hay Th gi i ti p? Tôi ã n Bangalore, Silicon Valley c a n , b ng hành trìnhkhám phá c a riêng tôi gi ng c a Columbus. Columbus ã i thuy nbu m v i các tàu Niña, Pinta, và Santa María trong m t n l ckhám phá ra m t ư ng ng n hơn, tr c ti p hơn n n b nghư ng v phía tây, qua i Tây Dương, mà ông cho là ư ng bi nkhơi n ông n – hơn là i xu ng phía nam và ông vòng quachâu Phi, như nh ng ngư i khai phá B ào Nha th i ông ã th i. n và các Hòn o Gia V phương ông n i ti ng m t th iv vàng, ng c, á quý, và tơ l a c a h - m t ngu n v t báu khôngk xi t. Tìm ư ng t t qua bi n này n n , th i khi các thl c H i giáo ngày ó ã ch n các ư ng b t châu Âu, ã là m tcách cho c Columbus và n n quân ch Tây Ban Nha tr nên giàucó và hùng m nh. Khi Columbus căng bu m, hi n nhiên ông ãcho r ng Trái t tròn, ó là vì sao ông l i tin ch c r ng ông có th n n b ng cách i v phương tây. Tuy nhiên, ông ã tính saiquãng ư ng. Ông nghĩ Trái t là m t qu c u nh hơn. Ôngcũng ã không d ki n g p m t vùng t r ng trư c khi ông n ư c ông n. Tuy nhiên, ông ã g i các th dân mà ông ã g pth gi i m i là các “Indian-dân da ” [nh ng ngư i n ]. Quayv nhà, tuy th , Columbus ã có th nói cho nh ng ngư i uông, Vua Ferdinand và Hoàng h u Isabella, r ng m c dù ông khôngth y n , ông có th xác nh n r ng th gi i qu th c tròn. Tôi b t u i n theo úng hư ng ông, qua Frankfurt. Tôidùng Lufthansa v i vé h ng thương gia. Tôi bi t chính xác hư ngmình i nh b n GPS hi n trên màn hình thòi ra t ngăn c a ghng i trên máy bay. Tôi h cánh an toàn và úng gi . Tôi cũng ãg p nh ng ngư i ư c g i là Indian. Tôi cũng ã i tìm ngu n giàucó c a n . Columbus ã tìm ph n c ng – các kim lo i quý, tơl a, và gia v - ngu n giàu có trong th i ông. Tôi ã tìm ph n m m,năng l c trí óc, các thu t gi i ph c t p, các công nhân tri th c, cáccall center [trung tâm ph c v khách hàng qua i n tho i], các giaoth c truy n, nh ng t phá v kĩ thu t quang h c – các ngu n giàucó c a th i chúng ta. Columbus ã vui sư ng bi n nh ng ngư iIndian ông g p thành các nô l , m t qu lao ng chân tay t do. Tôi ch mu n hi u vì sao nh ng ngư i Indian tôi g p l i l y vi clàm c a chúng ta, vì sao h tr thành m t qu quan tr ng như v y
  13. 13. KHI TÔI CÒN ANG NG 5cho outsourcing [thuê làm ngoài] d ch v và vi c làm công nghthông tin (CNTT) t Hoa Kì và các nư c công nghi p khác.Columbus có hơn m t trăm ngư i trên ba tàu c a ông; tôi có m tnhóm nh t kênh Discovery Times v a tho i mái trong hai xe t idã chi n, v i các lái xe n i chân tr n. Khi căng bu m, y lànói v y, tôi cũng ã cho r ng th gi i là tròn, song cái tôi b t g p n th t ã h t s c làm lung lay ni m tin c a tôi vào ý ni m ó.Columbus tình c g p châu Mĩ song ông nghĩ mình ã khám phá ram t ph n n . Tôi th c s th y n và nghĩ nhi u ngư i tôig p ó là nh ng ngư i Mĩ. M t s ã th c s l y tên Mĩ, vành ng ngư i khác b t chư c r t c gi ng nói Mĩ các call centervà các kĩ thu t kinh doanh Mĩ các phòng thí nghi m ph n m m. Columbus tâu lên vua và hoàng h u c a mình r ng th gi i trònvà ông ã i vào l ch s như ngư i u tiên khám phá ra i u này.Tôi quay v nhà và chia s s phát hi n ch v i v , và ch thì th m. “Em yêu”, tôi th th , “anh nghĩ th gi i là ph ng”.L àm sao tôi ã i n k t lu n này? Tôi nghĩ b n có th nói t t c b t u trong phòng h p c a Nadan Nilekani công tiInfosys Technologies Limited. Infosys là m t trong các báu v t c ath gi i CNTT n , và Nilekani, CEO [T ng i u hành] c acông ti, m t trong nh ng thuy n trư ng chín ch n và ư c kínhtr ng nh t c a n n công nghi p n . Tôi i xe v i nhómDiscovery Times n khu Infosys, kho ng b n mươi phút t trungtâm Bangalore, thăm cơ s và ph ng v n Nilekani. n khuInfosys b ng con ư ng s t s o, v i các chú bò linh thiêng, các xeng a kéo, và các xe kéo có ng cơ t t c cùng chen l n sát c nh xechúng tôi. Tuy nhiên, m t khi bư c vào c ng Infosys b n trongm t th gi i khác. M t b bơi l n c khu ngh mát nép mình g acác t ng á mòn và nh ng d i c ư c c t t a, sát k m t bãi ckh ng l như m t sân golf nh . Có vô s quán ăn và m t câu l c bs c kho tuy t v i. Các cao c kính-và-thép dư ng như m c lêngi ng c d i m i tu n. Trong m t s cao c ó, các nhân viênInfosys ang vi t các chương trình ph n m m c th cho các côngti Mĩ hay châu Âu; trong các cao c khác, h th c hi n nh ng côngvi c h u trư ng c a các công ti siêu qu c gia l n t cơ s Mĩ vàchâu Âu - m i th t b o trì máy tính n các án nghiên c u c
  14. 14. 6 TH GI I LÀ PH NGth n tr l i các cu c g i c a khách hàng t kh p nơi trên thgi i. An ninh là ch t, các camera theo dõi các c a, và n u anh làmvi c cho American Express, anh không th i vào cao c qu n lícác d ch v và nghiên c u cho General Electric. Các kĩ sư ntr , nam và n , i nhanh nh n t cao c này sang cao c kia, l ngl ng các th ID [nh n d ng]. M t ngư i có v như có th lo cáckho n thu c a tôi. Ngư i khác có v như cô có th tháo r i máytính c a tôi. Và ngư i th ba có v như cô ta ã thi t k nó! Sau khi ng i cho m t cu c ph ng v n, Nilekani ã d n nhóm TVchúng tôi d o quanh trung tâm h i ngh toàn c u c a Infosys- t ngzero c a công nghi p outsourcing n . Nó là m t phòng sâuth m lát ván ô g nhìn gi ng m t phòng h c ư c x p thành dãy tm t trư ng lu t Ivy League. m t u có m t màn hình s cb c tư ng và trên cao có các camera trên tr n cho h i ngh t xa.“ ây là phòng h i ngh c a chúng tôi, ây có l là màn hình l nnh t châu Á - g m b n mươi màn hình s [g p l i],” Nilekani thào gi i thích, ch lên màn hình TV l n nh t tôi ã t ng th y.Infosys, ông nói, có th t ch c m t cu c h i ngh o c a nh ngngư i chơi ch ch t c a toàn b chu i cung ng toàn c u c a nócho b t c d án nào vào b t c lúc nào trên màn hình siêu c ó.Như th các nhà thi t k Mĩ c a h có th nói chuy n trên mànhình v i các nhà vi t ph n m m n và các nhà s n xu t Á châuc a h cùng m t lúc. “Chúng tôi có th ng i ây, ai ó t NewYork, London, Boston, San Francisco, t t c u tr c ti p [live]. Vàcó th vi c th c hi n là Singapore, cho nên ngư i Singaporecũng có th tr c ti p ây… ó là toàn c u hoá,” Nilekani nói.Phía trên màn hình có tám chi c ng h tóm t t r t khéo ngày làmvi c c a Infosys: 24/7/365 [24 gi m t ngày; 7 ngày m t tu n; 365ngày m t năm]. Các ng h ư c g n nhãn Tây Mĩ, ông Mĩ,GMT, n , Singapore, Hong Kong, Nh t B n, Úc. “Outsourcing ch là m t chi u c a m t th cơ b n hơn nhi u ang x y ra hi n nay trên th gi i,” Nilekani gi i thích. “Cái x y ra[vài] năm v a qua là ã có m t s u tư t vào công ngh , cbi t trong th i i bong bóng, khi hàng trăm tri u dollar ư c utư thi t l p k t n i kh p nơi trên th gi i, cáp bi n, và t t c cácth ó”. ng th i, ông nói thêm, máy tính ã tr nên r hơn vàphân tán kh p th gi i, và ã có m t s bùng n v ph n m m – e-mail, các phương ti n tìm ki m như Google, và ph n m m s h u
  15. 15. KHI TÔI CÒN ANG NG 7riêng, có th ch b t c công vi c nào và g i m t ph n n Boston,m t ph n n Bangalore, và m t ph n n B c Kinh, t o d dàngcho b t c ai phát tri n t xa. Khi t t c các th này t nhiênx y ra cùng lúc vào kho ng năm 2000, Nilekani nói thêm, chúng“ ã t o ra m t n n nơi vi c làm tri th c, v n trí tu , có th ư cgiao t b t c âu. Nó có th ư c chia nh , giao, phân ph i, s nxu t và ráp l i cùng nhau l n n a – và i u này ã cho cách làmvi c c a chúng ta m t t do hoàn toàn m i, c bi t vi c làm cótính ch t trí tu … Và cái mà anh ang nhìn th y t i Bangalore ngàynay th c s là nh i m c a t t c nh ng i u trên k t h p l i.” Chúng tôi ng i trên i văng bên ngoài văn phòng c a Nilekani, i i TV d ng các camera. T i m t i m, tóm t t các n ý c a t tc i u này, Nilekani ã th t ra m t c m t c l ng v ng trong utôi. Ông nói v i tôi, “Tom, sân chơi ang ư c san ph ng”. Ý ôngmu n nói là các nư c như n bây gi có kh năng c nh tranh vìlao ng tri th c toàn c u như chưa t ng bao gi có - và r ng Mĩt t hơn hãy s n sàng cho i u này. Mĩ b thách th c, nhưng, ôngnh n m nh, s thách th c s là t t cho Mĩ b i vì chúng ta luôn sungs c nh t khi b thách th c. Khi tôi r i khu Infosys v Bangalore t ihôm y và b xóc su t d c ư ng gà, tôi c ng m nghĩ mãi vc m t ó: “Sân chơi ang ư c san ph ng”. Cái Nandan nói, tôi nghĩ, là sân chơi ang ư c san ph ng… ư c san ph ng? ư c san ph ng? Tr i ơi, ông ta nói v i tôi thgi i là ph ng!” Tôi ây, Bangalore – hơn 500 năm sau khi Columbus vư tqua ư ng chân tr i, dùng công ngh hàng h i thô sơ c a th i ông,và tr v an toàn ch ng minh d t khoát r ng th gi i tròn – vàm t trong nh ng kĩ sư tinh nhanh nh t n , ư c ào t o t i h cvi n kĩ thu t hàng u c a n và ư c h tr b i công nghhi n i nh t hi n nay, v cơ b n ã nói v i tôi là th gi i nàyph ng, ph ng như màn hình mà trên ó ông ta có th ch trì cu ch p toàn b chu i cung ng toàn c u c a mình. Th m chí lí thúhơn, ông bi u dương s phát tri n này như m t i u t t, như c tm c m i trong s phát tri n c a loài ngư i và m t cơ h i l n cho n và th gi i – m t s th c ã khi n th gi i chúng ta ph ng! Ng i ng sau chi c xe ó, tôi ã vi t v i vàng b n t ó vào stay c a mình: “Th gi i là ph ng”. Ngay khi vi t chúng, tôi nh n rar ng y là thông i p cơ b n c a m i th tôi ã th y và ã nghe
  16. 16. 8 TH GI I LÀ PH NGBangalore trong hai tu n làm phim. Sân chơi c nh tranh toàn c u ư c san b ng. Th gi i ư c san ph ng. Khi tôi nh n rõ i u này, c h ng kh i và s kinh hãi tràn y tôi.Nhà báo trong tôi h ng kh i khi ã tìm th y m t khung kh hi ukĩ hơn các tin chính bu i sáng và gi i thích cái x y ra trên thgi i ngày nay. Rõ ràng, hi n nay là có th cho nhi u ngư i hơn baogi h t h p tác và c nh tranh trong th i gian th c v i nhi ungư i hơn v nhi u lo i vi c làm khác nhau hơn t nhi u ngõngách c a hành tinh hơn và trên cơ s bình ng hơn b t c th igian nào trư c ây trong l ch s loài ngư i – dùng máy tính, e-mail, m ng, h i ngh t xa, và ph n m m m i năng ng. ó là cáiNandan ã nói cho tôi. ó là cái tôi ã khám phá ra trong hànhtrình c a tôi n n và xa hơn. Và ó là cái cu n sách này nóiv . Khi b n b t u nghĩ v th gi i như là ph ng, r t nhi u th cóý nghĩa theo nh ng cách chúng không có trư c ây. Nhưng íchthân tôi cũng h ng kh i, b i vì s san ph ng th gi i có nghĩa làbây gi chúng ta ang k t n i t t c các trung tâm tri th c trên hànhtinh l i thành m t m ng toàn c u ơn nh t, mà - n u ho t ngchính tr và ch nghĩa kh ng b không c n ư ng – thì s có thm ra m t k nguyên th nh vư ng và i m i gây s ng s t. Nhưng suy ng m th gi i ph ng cũng làm tôi tràn y kinh hãi,v m t ngh nghi p và cá nhân. S kinh s riêng c a tôi xu t phátt s th c hi n nhiên r ng không ch nh ng ngư i vi t ph n m mvà các geek [các tay c phách v ] máy tính ư c trao quy nc ng tác trong công vi c m t th gi i ph ng. Nó cũng là al-Qaedavà các m ng lư i kh ng b khác. Sân chơi không ư c san b ngch theo cách thu hút và siêu trao quy n m t nhóm hoàn toàn m ic a nh ng ngư i i m i sáng t o. Nó ư c san b ng theo cách lôikéo và siêu trao quy n m t nhóm hoàn toàn m i c a nh ng ngư i àn ông và àn bà gi n d , n n chí, và b làm nh c. V ngh nghi p, s nh n ra th gi i là ph ng làm căng th ng th nkinh vì tôi nh n ra r ng s san b ng này ã x y ra khi tôi còn angng , và tôi ã b quên nó. Tôi th c s không ng , mà ã b n vi ckhác. Trư c 11 tháng 9 (11/9), tôi ã t p trung theo dõi toàn c uhoá và khai thác s căng th ng gi a các l c “Lexus” c a s h inh p kinh t và các l c “Cây Ô liu” c a b n s c và ch nghĩa dânt c – do ó cu n Xe Lexus và Cây Ô liu c a tôi ra i 1999. Songsau 11/9, các cu c chi n tranh cây ô liu ã ám nh tôi hoàn toàn.
  17. 17. KHI TÔI CÒN ANG NG 9Tôi dành h u h t th i gian c a mình chu du trong các th gi iR p và H i giáo. Vào các năm ó tôi ã m t d u v t toàn c u hoá. Tôi ã l i tìm th y v t ó trên hành trình c a tôi n Bangaloretháng 2 năm 2004. M t khi ã tìm th y, tôi nh n ra r ng có cái gì ó th t s quan tr ng ã x y ra trong khi tôi g n bó v i các lùm câyô liu c a Kabul và Baghdad. Toàn c u hoá ã i n m t m c m ihoàn toàn. N u b n t cu n Xe Lexus và Cây Ô liu và cu n sáchnày l i v i nhau, b n s i n k t lu n lí l l ch s khái quát là ãcó ba k nguyên l n c a toàn c u hoá. Th i i u kéo dài t1492- khi Columbus dương bu m, m ra s giao thương gi a Thgi i Cũ và Th gi i M i – cho n kho ng 1800. Tôi s g i th i i này là Toàn c u hoá 1.0. Nó ã làm th gi i co l i t m t kíchthư c l n thành c trung bình. Toàn c u hoá 1.0 là v các nư c vàs c m nh cơ b p. T c là, trong Toàn c u hoá 1.0 tác nhân then ch tc a s thay i, ng l c thúc y quá trình h i nh p toàn c u ã lànư c b n có bao nhiêu cơ b p – bao nhiêu s c cơ b p, bao nghiêus c ng a, s c gió, hay, mu n hơn, s c hơi nư c – và b n ã có thtri n khai nó sáng t o n th nào. Trong k nguyên này, các nư cvà các chính ph (thư ng ư c tôn giáo hay ch nghĩa qu c hays k t h p c a c hai xúi gi c) ã d n ư ng phá b các b c tư ngvà n i ch t th gi i l i v i nhau, thúc y s h i nh p toàn c u.Trong Toàn c u hoá 1.0, các câu h i ch y u là: Nư c tôi h p v is c nh tranh và các cơ h i toàn c u ch nào? Làm sao tôi có th i toàn c u và c ng tác v i nh ng ngư i khác thông qua nư c tôi? K nguyên l n th hai, Toàn c u hoá 2.0, kéo dài t 1800 n2000, b gián o n b i i Kh ng ho ng và Chi n tranh Th gi i Ivà II. Th i i này làm th gi i co t c trung bình xu ng c nh .Trong Toàn c u hoá 2.0, nhân t then ch t c a thay i, ng l cthúc y h i nh p toàn c u, ã là các công ti a qu c gia. Các côngti a qu c gia này ti n hành toàn c u hoá vì th trư ng và lao ng, u tiên do s bành trư ng c a các công ti c ph n Hà Lan và Anhvà Cách m ng Công nghi p làm mũi nh n. Trong n a u c a th i i này, h i nh p toàn c u ư c c p l c b i s s t gi m chi phíchuyên ch , nh ng cơ hơi nư c và ư ng s t, và trong n a saub i s s t gi m các chi phí liên l c - nh s ph bi n c a i n tín, i n tho i, PC, v tinh, cáp quang, và phiên b n ban u c a WorldWide Web (WWW). Chính trong th i i này mà chúng ta th c sth y s ra i và trư ng thành c a m t n n kinh t toàn c u, theo
  18. 18. 10 TH GI I LÀ PH NGnghĩa r ng ã có s d ch chuy n c a hàng hoá và thông tin tl c a này sang l c a khác ó có m t th trư ng toàn c u,v i s chênh l ch giá v các s n ph m và lao ng. Các ng l c ng sau k nguyên toàn c u hoá này là các t phá v ph n c ng -t tàu hơi nư c và ư ng s t lúc ban u n i n tho i và các máytính l n vào lúc cu i. Và câu h i l n trong th i i này ã là: Côngti tôi h p v i n n kinh t toàn c u ch nào? Nó t n d ng các cơh i th nào? Làm sao tôi có th i toàn c u và c ng tác v i nh ngngư i khác qua công ti c a tôi? Cu n Xe Lexus và Cây Ô liu chy u là v nh i m c a k nguyên này, m t th i i khi các b ctư ng b t u s p trên kh p th gi i, và s h i nh p, và s ph n ng d d i v i nó, lên m t m c m i hoàn toàn. Nhưng ngay c khicác b c tư ng s p , v n còn nhi u rào c n i v i s h i nh ptoàn c u suôn s . Hãy nh , khi Bill Clinton ư c b u làm t ngth ng năm 1992, h u như không ai ngoài chính ph và gi i hàn lâmcó e-mail, và khi tôi vi t Xe Lexus và Cây Ô liu năm 1998, Internetvà thương m i i n t v a m i c t cánh. Ph i, chúng ã c t cánh – cùng v i nhi u th khác n a ã cùng n trong khi tôi ng . Và ó là lí do vì sao tôi lí l trong cu n sáchnày r ng vào kho ng năm 2000 chúng ta ã bư c vào m t knguyên m i hoàn toàn: Toàn c u hoá 3.0. Toàn c u hoá 3.0 làm thgi i co t c nh xu ng c bé tí và ng th i san b ng sân chơi. Vàtrong khi ng l c trong Toàn c u hoá 1.0 là các nư c ti n hànhtoàn c u hoá và ng l c trong Toàn c u hoá 2.0 là các công ti ti nhành toàn c u hoá, ng l c trong Toàn c u hoá 3.0 - th cho nó c trưng c nh t vô nh - là năng l c m i tìm th y cho các cánhân c ng tác và c nh tranh toàn c u. Và cái òn b y cho phépcác cá nhân và các nhóm i toàn c u d n v y và suôn s nv ykhông ph i là s c ng a, không ph i là ph n c ng, mà là ph n m m-t t c các lo i ng d ng m i – cùng chung v i s sáng t o ra m tm ng cáp quang toàn c u bi n t t c chúng ta thành láng gi ng sátvách. Bây gi các cá nhân ph i, và có th , h i, Tôi h p v i c nhtranh và các cơ h i toàn c u ngày nay ch nào, và làm sao tôi cóth , t mình, c ng tác v i nh ng ngư i khác m t cách toàn c u? Song Toàn c u hoá 3.0 không ch khác các k nguyên trư c chnó làm th gi i co l i và ph ng th nào và nó trao quy n cho các cánhân ra sao. Nó khác ch Toàn c u hoá 1.0 và Toàn c u hoá 2.0ch y u do các cá nhân và doanh nghi p Âu Mĩ d n d t. Tuy Trung
  19. 19. KHI TÔI CÒN ANG NG 11Qu c th c s là n n kinh t l n nh t th gi i trong th k mư i tám,chính các nư c, các công ti, nh ng ngư i thăm dò phương Tây ti nhành ph n l n vi c toàn c u hoá và nh hình h th ng. Nhưng vsau này, i u này s ngày càng ít úng hơn. B i vì nó làm th gi ico l i và ph ng, Toàn c u hoá 3.0 ngày càng nhi u s ư c d n d tkhông ch b i các cá nhân mà cũng b i các nhóm cá nhân – phiTây phương, không da tr ng – a d ng hơn nhi u. Các cá nhân tm i nơi c a th gi i ph ng u ư c trao quy n. Toàn c u hoá 3.0bi n thành có th cho r t nhi u ngư i c m và chơi [plug andplay], và b n s th y m i s c c u v ng con ngư i tham gia. (Trong khi s trao quy n cho các cá nhân hành ng toàn c ulà c tính m i quan tr ng nh t c a Toàn c u hoá 3.0, các công ti-to và nh - cũng ư c trao quy n m t cách m i n a trong k nguyênnày. Tôi th o lu n chi ti t c hai mu n hơn trong cu n sách này). Không c n ph i nói, tôi ã ch có s ánh giá l m nh t v t t c i u này khi tôi r i văn phòng c a Nandan ngày y Bangalore.Nhưng khi tôi ng i suy ng m nh ng thay i này ban công c aphòng khách s n c a tôi t i hôm ó, tôi ã bi t m t th : tôi mu nb m i th và vi t m t cu n sách có th cho phép tôi hi u quá trìnhlàm ph ng này ã di n ra th nào và các h lu c a nó có th là gì i v i các nư c, các công ti, và các cá nhân. Cho nên tôi nh c i ntho i g i cho v tôi, Ann, và b o cô, “anh s vi t m t cu n sáchnhan Th gi i là Ph ng”. Cô v a bu n cư i v a tò mò - , cóth bu n cư i hơn là tò mò! Cu i cùng, tôi ã có kh năng thuy tph c ư c cô, và tôi hi v ng s có kh năng làm th v i b n, b n c thân m n. Hãy tôi ưa b n quay v lúc u c a hành trìnhc a tôi n n , và các i m phương ông khác, và chia s v ib n m t s cu c g p tình c ã d n tôi n k t lu n r ng th gi ikhông còn tròn – mà ph ng.J aithirth “Jerry” Rao là m t trong nh ng ngư i u tiên tôi g p Bangalore- và tôi g p anh chưa hơn vài phút khách s n LeelaPalace trư c khi anh b o tôi r ng anh có th x lí các t khai thuc a tôi và các yêu c u k toán khác tôi c n - t Bangalore. Không,c m ơn, tôi ã có m t k toán viên r i Chicago. Jerry ch m mcư i. Anh ta quá l ch s nói - r ng anh ta có th là k toán viên
  20. 20. 12 TH GI I LÀ PH NGc a tôi r i, hay úng hơn k toán viên c a c a k toán viên c a tôi,nh s bùng n v outsourcing vi c chu n b thu . “ i u này x y ra như chúng ta nói”, Rao b o, anh quê Mumbai,trư c là Bombay, hãng c a anh, MphasiS, có m t i các k toánviên n có kh năng làm công vi c k toán ư c outsource tb t c bang nào c a Mĩ và chính ph liên bang. “Chúng tôi liên k tv i nhi u hãng CPA [ki m toán viên (công) có ch ng ch ] c nhvà v a Mĩ”. “Ý anh nói gi ng k toán viên c a tôi?” tôi h i. “Vâng, gi ng ktoán viên c a anh”, Rao nói v i m t n cư i. Công ti c a Rao ã itiên phong v m t ph n m m work flow [lu ng công vi c] v i m t nh d ng chu n làm cho outsourcing khai thu r và d . Toàn bquá trình b t u, Jerry gi i thích, v i m t k toán viên Hoa Kìquét các t khai thu năm ngoái c a tôi, c ng v i các b n kê khaiW-2, W-4, 1099, ti n thư ng, c phi u c a tôi- m i th - vào m tmáy ch , t California hay Texas. “Bây gi k toán viên c aanh, n u anh ta x lí thu c a anh h i ngo i, bi t r ng anh thíchkhông cho (ai ó ngoài nư c) bi t h (tên) hay s An sinh Xã h ic a anh, thì anh ta có th ch n gi kín thông tin ó”, Rao nói. “Cáck toán viên n [dùng m t kh u] g i t t c thông tin thô m tcách tr c ti p t máy ch Mĩ, và h hoàn t t các t khai thu c aanh, v i vi c anh v n gi u tên. T t c các s li u không ra ngoàiHoa Kì tuân th các quy ch riêng tư… Chúng tôi coi vi c b ov d li u và s riêng tư r t nghiêm túc. K toán viên n cóth nhìn th y s li u trên màn hình c a mình, nhưng anh ta khôngth t i nó xu ng hay in nó ra – chương trình c a chúng tôi khôngcho phép vi c ó. Nhi u nh t anh ta có th làm là th nh nó, ginhư anh ta có ý nh x u nào ó. Các k toán viên không ư cphép mang th m chí gi y và bút vào trong phòng khi h làm vi ctrên các t khai thu ”. Tôi b tò mò v chính làm th nào d ng tiên ti n này c a d ch voutsourcing ã tr thành. “Chúng tôi làm nhi u ngàn t khai”, Raonói. Hơn n a, “CPA c a anh Mĩ không c n th m chí văn phòngc a h . H có th ng i trên m t bãi bi n California và e-mail chochúng tôi và nói, ‘Jerry, c u làm các t khai thu Bang New Yorkth t c , vì th c u làm các t khai c a Tom. Và Sonia, c u và ic a c u Delhi làm các t khai Washington và Florida’. Ti n th ,Sonia làm vi c t nhà cô n , [công ti không ph i tr ] chi phí
  21. 21. KHI TÔI CÒN ANG NG 13chung. ‘Và các vi c khác này, chúng th c s ph c t p, cho nên tôit làm chúng’.” Năm 2003, kho ng 25.000 t khai thu Mĩ ư c làm n .Năm 2004 con s là 100.000. Năm 2005, d ki n là 400.000. Trongm t th p niên, anh s cho r ng k toán viên c a anh outsource vi cchu n b cơ b n c a các t khai thu c a anh - n u không hơn n a. “Anh ã vào ngh này th nào?” tôi h i Rao. “B n tôi Jeroen Tas, m t ngư i Hà Lan, và tôi u ã làm choCitigroup California”, Rao gi i thích. “Tôi là s p c a anh ta vàm t hôm chúng tôi cùng tr v t New York trên m t chuy n bayvà tôi nói mình có k ho ch thôi vi c và anh ta b o, ‘Tôi cũng th ’.C hai chúng tôi u nói, ‘Vì sao chúng ta l i không kh i ngdoanh nghi p riêng c a chúng ta?’ Vì th vào năm 1997-98, chúngtôi cùng nhau ưa ra m t k ho ch kinh doanh cung c p các gi ipháp Internet cao c p cho các công ti l n … Hai năm trư c, tuyv y, tôi ã i d m t h i ngh công ngh Las Vegas và m t shãng k toán [Mĩ] c trung bình ã ti p c n tôi, và h nói r ng hkhông th s c ưa ra các ho t ng outsourcing l n v thu n n , nhưng các gã [công ti] l n có th , và [nh ng gã v a]mu n vư t h . Vì l ó chúng tôi ã phát tri n m t s n ph m ph nm m g i là VTR – Virtual Tax Room: Bu ng Thu o- chophép các hãng k toán c v a này d dàng outsource khai thu .” Các hãng c v a này “có ư c m t sân chơi b ng ph ng hơn, màtrư c ây h b t ch i,” Jerry nói. “ t nhiên h có th ti p c n n cùng các l i th v quy mô mà các gã l n hơn ã luôn có.” Có ph i thông i p cho nh ng ngư i Mĩ, “Má, ng các conmá l n lên i làm k toán viên?” Tôi h i. Không th t v y, Rao nói. “Cái mà chúng tôi làm là làm công vi ct p nh p. Anh bi t c n cái gì chu n b m t t khai thu ? Vi clàm r t ít sáng t o. y là cái s chuy n ra h i ngo i”. “Cái gì s l i Mĩ?” Tôi h i. “K toán viên mu n l i trong ngh t i Mĩ s là ngư i t p trungvào nghĩ ra các chi n lư c sáng t o ph c h p, như tránh thu hayné tránh thu , qu n lí các quan h khách hàng”, Rao nói. Anh haych ta s b o các khách hàng c a mình, ‘Tôi ã khi n công vi c t pnh p ư c làm r t hi u qu . Bây gi hãy nói v làm th nào chúngtôi qu n lí tài s n c a anh và anh s làm gì cho lũ tr c a anh. Anhcó mu n m t s ti n nào ó trong các qu qu n thác [trust] c a
  22. 22. 14 TH GI I LÀ PH NGmình?’ Nó có nghĩa là có các th o lu n ch t lư ng-th i gian v icác khách hàng hơn là ch y vòng quanh gi ng nh ng con gà v i u b c t t t tháng Hai n tháng Tư, và thư ng ơn xin giah n n tháng Tám, b i vì h ã không có ch t lư ng th i gian v icác khách hàng.” ánh giá t m t ti u lu n trong t p chí Accounting Today (7tháng B y, 2004), qu th c, i u này có v là tương lai. L. GaryBoomer, m t CPA và CEO c a Boomer Consulting Manhattan,Kansas, ã vi t, “Mùa [thu ] v a r i ã t o ra hơn 100.000 t khaithu [ ư c outsource] và bây gi ư c m r ng ngoài các t khaithu cá nhân sang các qu qu n thác, các h i buôn và các công ti…Lí do ch y u khi n ngành kinh doanh ã có kh năng tăng quy mônhanh như nó ã có ba năm qua là do u tư mà các công ti [ t cơs nư c ngoài] này ã ti n hành vào h th ng, quy trình và àot o.” Có kho ng b y mươi ngàn ngư i t t nghi p i h c ngành ktoán n m i năm, ông nói thêm, nhi u trong s ó i làm chocác hãng a phương n kh i u v i 100 $ m t tháng. V i sgiúp c a truy n thông t c cao, ào t o nghiêm ng t, và cácm u bi u chu n hoá, nh ng ngư i n tr này có th ư c c ibi n thành các k toán viên phương Tây cơ b n khá nhanh v i ph nnh chi phí. M t s hãng k toán n th m chí b t u ti p thchính h cho các hãng Mĩ qua h i ngh t xa và b qua vi c i l i.Boomer k t lu n, “Ngh k toán hi n nay ang bi n i. Nh ngngư i b u víu vào quá kh và ch ng l i s thay i s b bu c d nsâu hơn vào s hàng hoá hoá (commoditization). Nh ng ngư i cóth t o ra giá tr thông qua s lãnh o, các m i quan h và s csáng t o s làm bi n i ngành kinh doanh, cũng như tăng cư ngcác m i quan h v i các khách hàng hi n có c a h .” Cái anh ang nói cho tôi, tôi b o Rao, là b t k ngh c a b n là gì– bác sĩ, lu t sư, ki n trúc sư, k toán viên - n u b n là m t ngư iMĩ, t t hơn b n hãy gi i th d ch v nh y c m, b i vì b t c thgì có th ư c s hoá có th ư c outsource cho nhà s n xu t ho ckhéo nh t ho c r nh t, ho c c hai. Rao tr l i, “M i ngư i ph it p trung vào cái chính xác là giá tr gia tăng c a mình.” Nhưng n u tôi ch là m t k toán viên trung bình thì sao? Tôi ã i h c m t i h c nhà nư c. Tôi có k t qu trung bình B+. Cu icùng tôi có b ng CPA. Tôi làm vi c m t hãng k toán l n, làmnhi u vi c thông thư ng. Tôi hi m khi g p khách hàng. H gi tôi
  23. 23. KHI TÔI CÒN ANG NG 15 ng sau. Nhưng ó là m t sinh k t t và v cơ b n hãng v alòng v i tôi. Cái gì s x y ra v i tôi trong h th ng này? “ ó là m t câu h i hay,” Rao nói. “Chúng ta ph i chân th t vnó. Chúng ta ang gi a m t s thay i công ngh to l n, và khib n s ng trong m t xã h i nh c a s thay i ó [như Mĩ], khó tiên oán. D tiên oán cho ai ó s ng n . Trong mư inăm chúng tôi s làm nhi u th ang ư c làm Mĩ ngày nay.Chúng tôi có th d oán tương lai c a mình. Nhưng chúng tôisau các b n. Các b n xác nh tương lai. Mĩ luôn luôn trên nhc a làn sóng sáng t o m i… Cho nên là khó nhìn vào m t ktoán viên ó và nói ây là cái s là. Chúng ta không ư c t mthư ng hoá i u ó. Chúng ta ph i x lí nó và nói v nó m t cáchchân th t … B t c ho t ng nào mà chúng ta có th s hoá vàphân li chu i giá tr , và di chuy n công vi c i ó ây, s ư c dichuy n i. Ai ó s nói, ‘ , nhưng anh không th ph c v tôi m tmi ng th t nư ng’. úng, nhưng tôi có th làm vi c t trư c bànc a anh ng i b t c âu trên th gi i, n u quán ăn không có m tngư i ph trách. Chúng tôi có th nói, ‘Vâng, ông Friedman, chúngtôi có th dành cho ông m t bàn g n c a s ’. Nói cách khác, cónh ng ph n c a vi c i ăn cơm hi u mà chúng ta có th phân li vàoutsource. N u b n quay l i và c các sách giáo khoa kinh t h ccơ b n, chúng s b o: Các hàng hoá ư c trao i, còn các d ch v ư c tiêu th và s n xu t cùng ch . Và b n không th xu t kh uvi c c t tóc. Song chúng ta ang n g n vi c xu t kh u c t tóc,ph n vi c h n. B n mu n c t ki u tóc gì? B n mu n th c t nào?T t c các th ó có th và s ư c m t call center r t xa làm.” Khi chúng tôi k t thúc cu c nói chuy n, tôi h i Rao ti p theo anhs làm gì. Anh ta tràn y sinh l c. Anh b o tôi anh ã nói chuy nv i m t công ti Israel có nh ng bư c ti n l n v công ngh nén chophép truy n các hình quét CAT (Computer Assisted Tomography)t t hơn và d hơn qua Internet cho nên b n có th mau chóng cóm t ý ki n th hai t m t bác sĩ cách xa n a vòng trái t. Vài tu n sau khi tôi nói chuy n v i Rao, tôi nh n ư c e-mail saut Bill Brody, hi u trư ng i h c Johns Hopkins, ngư i tôi v aph ng v n cho cu n sách này: Tom m n, tôi nói t i m t cu c h i ngh giáo d c y t ti p t c c a trư ng Hopkins cho các bác sĩ x ch n [radiologist] (tôi ã
  24. 24. 16 TH GI I LÀ PH NG t ng là m t radiologist) … Tôi ch t th y m t tình hình r t h p d n mà tôi nghĩ anh có th quan tâm. Tôi v a ư c bi t r ng nhi u b nh vi n nh và m t s b nh vi n v a Hoa Kì, các radiologist ang outsourcing vi c c các nh quét CAT cho các bác sĩ n và Úc!!! H u h t vi c này x y ra vào ban êm (và có th cu i tu n) khi các radiologist không có nhân viên lo vi c y m tr trong b nh vi n. Trong khi m t s nhóm x ch n s dùng x ch n t xa [teleradiology] chuy n các nh t b nh vi n v nhà c a h (hay n Vail hay Cape Cod, tôi gi s ) như th h có th di n gi i các nh và cho ch n oán 24/7, hi n nhiên các b nh vi n nh chuy n các b c nh quét cho các radiologist nư c ngoài. L i th là ban ngày Úc hay n khi ban êm ây – cho nên y m tr ngoài gi tr nên d làm hơn b ng chuy n các nh qua trái t. Vì các nh CAT (và MRI-Magnetic Resonance Imaging) ã d ng s r i và có s n dùng trên m ng v i m t giao th c chu n, không có v n gì xem các nh b t c âu trên th gi i …Tôi cho r ng các radiologist u kia … ph i ư c ào t o Hoa Kì và có các b ng, ch ng ch và kh năng phù h p… Các nhóm th c hi n vi c c ngoài gi này ư c các radiologist Mĩ thuê h g i là “các Cú ăn êm – Nighthawks”. Chúc t t lành, BillN h tr i tôi là m t nhà báo và không ph i là m t k toán viên hay m t radiologist. Không có outsourcing nào i v i tôi-cho dù m t s b n c nào ó c a tôi có th mu n m c báo c a tôicó th chuy n i B c Tri u Tiên. Ít nh t ó là cái tôi nghĩ. Sau ótôi nghe v ho t ng c a Reuters n . Tôi ã không có th igian thăm văn phòng Reuters Bangalore, nhưng tôi ã có khnăng n m ư c Tom Glocer, CEO c a Reuters, nghe ông ã làmgì. Glocer là ngư i i tiên phong v outsourcing các y u t c achu i cung tin th c. V i 2.300 nhà báo quanh th gi i, 197 văn phòng, ph c v m tth trư ng bao g m các nhà ngân hàng u tư, các nhà buôn báncác công c phái sinh, các nhà môi gi i ch ng khoán, các báo, àiphát thanh, truy n hình, và các i lí Internet, Reuters ã luôn có
  25. 25. KHI TÔI CÒN ANG NG 17m t khán-thính- c gi r t ph c t p tho mãn. Sau s phá s ndot-com, tuy v y, khi nhi u khách hàng c a nó tr nên r t có ý th cv chi phí, Reuters b t u t h i mình, vì các lí do c v chi phí vàhi u qu : Chúng ta th c s c n t ngư i c a chúng ta vào âucung ng cho chu i cung tin t c toàn c u c a chúng ta? Và chúngta có th th c s chia nh công vi c c a m t nhà báo và gi m tph n London và New York và chuy n m t ph n sang n ? Glocer b t u ngó n ch c năng ki m cơm cơ b n nh t màReuters cung c p, là tin s t d o v thu nh p công ti và nh ng ti ntri n kinh doanh liên quan, t ng giây c a m i ngày. “Exxon ti t lthu nh p c a nó và chúng ta c n ưa i u ó càng nhanh càng t tlên các màn hình kh p th gi i: ‘Exxon ki m ư c ba mươi chíncent quý này trái v i ba mươi sáu cent quý trư c’. Năng l c c t lõi ó là t c và s chính xác”, Glocer gi i thích. “Chúng ta khôngc n nhi u phân tích. Ta ch c n ưa tin cơ b n càng nhanh càng t t.Tin kh n ph i ra tính b ng giây sau công b c a công ti, và b ng[cho th y l ch s g n ây v thu nh p quý] vài giây mu n hơn”. Các lo i tin c bi t v thu nh p ó i v i kinh doanh tin làvanilla i v i kinh doanh kem - m t hàng hoá cơ b n th c s cóth ư c làm b t c âu trong th gi i ph ng. Vi c làm tri th ccó giá tr gia tăng th c x y ra trong năm phút ti p theo. ó là khianh c n m t nhà báo th t, ngư i bi t làm sao có m t bình lu nt công ti, m t bình lu n t hai nhà phân tích hàng u trong lĩnhv c, và th m chí vài l i t các i th c nh tranh t báo cáo thunh p vào vi n c nh. “ i u ó c n m t t p kĩ năng báo chí cao hơn– ai ó có các quan h trên th trư ng, ngư i bi t ai là các nhà phântích ngành gi i nh t và ã ưa úng ngư i i ăn trưa”, Glocer nói. S phá s n dot-com và s làm ph ng th gi i ã bu c Glocer ph inghĩ l i Reuters cung c p tin th nào - li u nó có th chia nh cácch c năng c a m t nhà báo và chuy n các ch c năng có giá tr giatăng th p sang n . M c tiêu chính c a ông là gi m s ch ngchéo t ng ti n lương c a Reuters, trong khi b o t n càng nhi u vi clàm báo gi i càng t t. “Cho nên vi c u tiên chúng tôi ã làm”,Glocer nói, “là i thuê sáu phóng viên Bangalore như m t thnghi m. Chúng tôi b o, ‘Hãy b o h làm ch các tóm t t tin c bi tvà các b ng và b t c th gì khác có th sai h làm Bangalore’.” Nh ng ngư i n m i ư c thuê này có ki n th c k toán và ư c Reuters hu n luy n, song h ư c tr lương, ngày ngh và tr
  26. 26. 18 TH GI I LÀ PH NGc p y t theo chu n a phương. “ n là m t a i m phong phúkhông th tin n i tuy n ngư i, không ch có kĩ năng kĩ thu t màc kĩ năng tài chính,” Glocer nói. Khi m t công ti công b thu nh pc a mình, m t trong nh ng vi c u tiên nó làm là trao cho cáchãng i n tín – Reuters, Dow Jones, và Bloomberg - phân phát.“Chúng tôi s l y d li u thô ó,” ông nói, “và r i là m t cu c ch y ua xem chúng tôi có th quay vòng nó nhanh ra sao. Bangalore làm t trong nh ng nơi ư c n i m ng nh t trên th gi i, và m c dùcó m t chút tr - m t giây hay ít hơn – kéo thông tin sang ó,hoá ra là b n có th ng i Bangalore và có ư c phiên b n i n tc a m t thông cáo báo chí và bi n nó thành m t câu chuy n ddàng h t như b n có th làm London hay New York”. S khác bi t, tuy v y, là lương và ti n thuê nhà Bangalore íthơn m t ph n năm so v i các th ô phương Tây ó. Trong khi kinh t h c và s làm ph ng th gi i ã y Reutersxu ng con ư ng này, Glocer ã c vui v làm vì ng nào cũngph i làm. “Chúng tôi nghĩ chúng tôi có th trút gánh n ng báo cáo ã b hàng hoá hoá và khi n vi c ó ư c làm m t cách có hi u qu nơi khác trên th gi i,” ông nói, và r i t o cơ h i cho các nhà báoReuters theo quy ư c t p trung vào vi c làm báo và phân tích cógiá tr gia tăng cao và tho mãn cá nhân hơn nhi u. “Hãy gi nhưanh là m t nhà báo Reuters New York. Anh t s tho mãn cu cs ng c a mình b ng chuy n các công b báo chí thành các h p trêncác màn hình hay làm vi c phân tích?” Glocer h i. T t nhiên, làvi c sau. Outsourcing các thông báo tin t c cho n cũng chophép Reuters m r ng b ngang c a vi c làm phóng s c a nó t inhi u công ti có v n nh hơn, các công ti ã không có hi u qu vchi phí i v i Reuters theo dõi trư c ây v i các nhà báo ư ctr lương cao hơn New York. Nhưng v i các phóng viên ncó lương th p, có th thuê nhi u ngư i v i chi phí c a m t phóngviên New York, bây gi có th làm vi c ó t Bangalore. Mùa hè2004, Reuters ã tăng ho t ng n i dung Bangalore c a nó lên batrăm nhân viên, nh m cu i cùng n t ng s m t ngàn rư i. M tvài trong s ó là các phóng viên Reuters kì c u ư c c sanghu n luy n các i n , m t s là các phóng viên làm các tin thunh p c bi t, nhưng h u h t là các nhà báo làm phân tích d li uchuyên bi t hơn m t chút – nghi n s [number crunching: tính toáns li u]- cho chào bán ch ng khoán.
  27. 27. KHI TÔI CÒN ANG NG 19 “R t nhi u khách hàng c a chúng tôi ang làm cùng vi c,”Glocer nói. “Nghiên c u u tư ã bóc to c s lư ng chi phí kh ngl , vì th r t nhi u hãng dùng làm ca Bangalore làm vi c ki mcơm phân tích công ti”. Cho n g n ây các hãng l n WallStreet ã ti n hành nghiên c u u tư b ng tiêu hàng tri u dollarcho các nhà phân tích ngôi sao và sau ó tính m t ph n chi phílương c a h cho các phòng môi gi i ch ng khoán c a h , chúngchia s k t qu phân tích v i các khách hàng t t nh t c a h , vàtính m t ph n chi phí cho kinh doanh ngân hàng u tư c a h ,thư ng dùng các phân tích tô h ng c a m t công ti nh vi ckinh doanh ngân hàng c a nó. Theo sau các v i u tra c a EliotSpitzer T ng Chư ng lí Bang New York v các t p quán WallStreet, ti p theo nhi u v bê b i, ho t ng ngân hàng u tư vàmôi gi i ch ng khoán ã ph i tách b ch rõ ràng – sao cho các nhàphân tích s ng ng th i ph ng các công ti nh m nh n ư c ho t ng ngân hàng u tư c a h . Nhưng như m t k t qu , các hãng u tư l n Wall Street ã ph i c t gi m m nh chi phí nghiên c uth trư ng c a h , t t c bây gi do riêng các phòng môi gi i ch ngkhoán chi tr . Và i u này t o m t khuy n khích l n i v i houtsource m t s công vi c gi i tích cho các nơi như Bangalore.Bên c nh vi c có kh năng tr m t nhà phân tích Bangalorekho ng 15.000 $ t ng n bù, trái v i 80.000 $ New York hayLondon, Reuters ã th y r ng các nhân viên n c a nó cũngthư ng hay có h c v tài chính và t n tu do có ng cơ cao n a.M i ây Reuters cũng ã m m t trung tâm phát tri n ph n m mBangkok vì hoá ra là m t ch t t tuy n các nhà phát tri n ph nm m nh ng ngư i mà t t c các công ti phương Tây ganh ua vì tàinăng Bangalore ã không ý t i. B n thân tôi b xu hư ng này gi ng xé. Sau khi b t u s nghi pc a mình như m t phóng viên i n tín v i hãng UPI-United PressInternational, tôi có ng c m l n lao v i các phóng viên i n tínvà v i các áp l c, c chuyên môn và tài chính, mà dư i ó h làmvi c c t l c. Song UPI có th v n phát t ngày nay như m t hãng i n tín, mà nó không là, n u gi như nó ã có kh năng outsourcevi c kinh doanh c p th p hơn c a nó khi tôi b t u v i tư cáchm t phóng viên London hai mươi lăm năm trư c. “Khó x v i nhân viên,” Glocer nói, ngư i ã c t g n m t ph ntư toàn b nhân viên Reuters, mà không có nh ng t n thương sâu
  28. 28. 20 TH GI I LÀ PH NGs c gi a các phóng viên. Ông nói, nhân viên Reuters hi u r ng vi cnày ph i làm sao cho công ti có th s ng sót và r i th nh vư ng l i. ng th i, Glocer nói, “ y là nh ng ngư i sành i u làm phóngs . H th y các khách hàng c a chúng tôi làm chính xác cùng vi c.H n m ư c c t truy n … Quan tr ng là ph i chân th t v i conngư i v cái chúng ta làm và vì sao và không tô v thông i p. Tôitin v ng ch c vào bài h c c a các nhà kinh t c i n v di chuy ncông vi c n nơi nó có th ư c làm t t nh t. Tuy nhiên, ta không ư c b qua r ng trong m t s trư ng h p, cá nhân nh ng ngư ilao ng s không d tìm vi c làm m i. i v i h , vi c gi l i vàm t m ng lư i an sinh xã h i thích áng là c n thi t”. Trong m t n l c gi i quy t tr c ti p v i nhân viên Reuters,David Schlesinger ng u Reuters Mĩ, ã g i cho t t c các nhânviên biên t p m t thư báo, ch a o n trích sau: OFF-SHORING V I NGHĨA V Tôi l n lên New London, Connecticut, trong th k mư i chín ã là m t trung tâm săn cá voi l n. Trong các năm 1960 và 70 cá voi ã h t t lâu và các nhà s d ng lao ng chính vùng u g n v i quân i – không là m t i u ng c nhiên trong k nguyên Vi t Nam. B m b n h c c a tôi ã làm vi c t i Electric Boat, T ch c H i quân và Tu n Duyên h i. C t c hoà bình l i làm thay i vùng này m t l n n a, và bây gi nó n i ti ng nh t vì các casino c b c l n c a Mohegan Sun và Foxwoods và vì các nhà nghiên c u dư c c a Pfizer. Các vi c làm m t i; các vi c làm ư c t o ra. Các kĩ năng không còn ư c s d ng; c n n các kĩ năng m i. Vùng ã thay i, ngư i dân ã thay i. New London, t t nhiên, ã không là c nh t. Bao nhiêu th tr n xay xát ã th y các c i xay c a mình óng c a; bao nhiêu thành th làm giày ã th y ngành giày di i nơi khác; bao nhiêu th tr n m t th i ã r t m nh v d t may bây gi mua t t c v i lanh t Trung Qu c? S thay i là kh c nghi t. S thay i là kh c nghi t nh t v i nh ng ngư i b b t ng giáng xu ng. S thay i cũng kh c nghi t nh t i v i nh ng ngư i có khó khăn thay i. Song s thay i là t nhiên; s thay i không ph i là m i; s thay i là quan tr ng. Cu c tranh cãi hi n th i v off-shoring là gay g t m t cách nguy hi m. Song tranh cãi v công vi c di sang n , Trung
  29. 29. KHI TÔI CÒN ANG NG 21 Qu c và Mexico th c s không khác cu c tranh lu n m t th i v vi c làm tàu ng m b New London hay vi c làm giày b Massachusetts hay vi c làm d t may b B c Carolina. Công vi c ư c làm nơi nó có th ư c làm có k t qu và hi u qu nh t. i u ó cu i cùng giúp các New London, New Bedford, và các New York c a th gi i này th m chí nhi u hơn các Bangalore hay Th m Khuy n. Nó giúp b i vì nó gi i phóng con ngư i và v n làm công vi c khác, tinh x o hơn, và nó giúp b i vì nó t o cơ h i s n xu t s n ph m cu i cùng r hơn, làm l i cho các khách hàng ngang như nó giúp công ti. Ch c ch n khó i v i các cá nhân nghĩ v công vi c “c a h ” r i i, ư c làm xa hàng ngàn d m b i ai ó ki m ít hơn hàng ngàn dollar m t năm. Nhưng ây là lúc nghĩ v cơ h i cũng như v n i au, úng như là lúc nghĩ v các nghĩa v c a off-shoring cũng như v các cơ h i … M i ngư i, h t như m i công ti, ph i chăm lo v n m nh kinh t riêng c a mình, h t như cha ông chúng ta trong các c i xay, các hi u và nhà máy giày ã chăm lo. “MÀN HÌNH ANG CHÁY?”A nh có bi t m t call center n nghe gi ng th nào? Trong khi làm phim tài li u v outsourcing, i TV và tôi ã m t bu i t i t i call center “24/7 Customer” do ngư i n sh u Bangalore. Call center này là m t th lai t p gi a m t kí túcxá i h c dành cho c nam l n n và m t ngân hàng i n tho ihuy ng ti n cho ài TV công c ng a phương. Có nhi u t ng v icác phòng y kho ng hai mươi m y ngư i làm vi c v i i n tho i- t ng c ng kho ng hai ngàn rư i ngư i. M t s ư c bi t như cácnhân viên “outbound-t bên ngoài”, bán m i th t th tín d ng n s phút i n tho i. Nh ng ngư i khác x lí các cu c g i“inbound-v ” - m i th t tìm hành lí th t l c cho các khách hàngc a các hãng hàng không Mĩ và châu Âu n gi i quy t các v nmáy tính cho nh ng ngư i tiêu dùng Mĩ b l n l n. Các cu c g i ư c chuy n n ây b ng v tinh và cáp quang dư i bi n. M i
  30. 30. 22 TH GI I LÀ PH NGt ng mênh mông c a call center g m các c m nh ng ngăn kh inh . Nh ng ngư i tr làm vi c trong các i nh dư i ng n c c acông ti mà h cung c p h tr i n tho i. Như th m t góc có th lànhóm Dell, góc khác có th là c bay c a Microsoft. i u ki n làmvi c c a h nhìn gi ng như công ti b o hi m trung bình c a b n.Tuy tôi ch c là có các call center ho t ng như các cơ s bóc l tcông nhân tàn t , 24/7 không ph i là m t trong s ó. H u h t thanh niên tôi ã ph ng v n u ưa t t c hay m t ph nlương c a h cho b m h . Th c ra, nhi u trong s h có lươngkh i i m cao hơn lương hưu c a b m . i v i vi c làm m cm i vào n n kinh t toàn c u, y là kho ng g n như nó nh n ư c. Tôi lang thang quanh khu Microsoft kho ng sáu gi chi u theogi Bangalore, khi h u h t các b n tr này b t u ngày làm vi cc ah trùng v i r ng sáng Mĩ, khi tôi h i m t chuyên gia máytính tr ngư i n ó m t câu h i ơn gi n: Trên t ng này kl c v cu c g i dài nh t giúp ngư i Mĩ nào ó b l c trong mêcung ph n m m c a mình là bao nhiêu? “Mư i m t gi ,” anh ta tr l i ngay t c kh c. “Mư i m t gi ?” tôi la lên. “Mư i m t gi ,” anh ta nói. Tôi ch ng có cách nào ki m tra li u i u này có úng không,nhưng b n có nghe các m u c a các cu c nói chuy n quen thu c kìqu c khi b n lang thang trên sàn 24/7 và ch nghe qua vai c a cácnhân viên khác nhau c a call center khi h làm vi c. ây là m tm u nh c a cái chúng tôi ã nghe t i ó khi chúng tôi quay phimcho Discovery Times. Nó ph i ư c c, n u b n có th tư ngtư ng i u này, theo gi ng c a ai ó v i gi ng n c b t chư cgi ng Mĩ hay Anh. Cũng tư ng tư ng r ng b t k các gi ng nói u bên kia có thô l , bu n r u, cáu k nh, hay x u tính n th nào,nh ng ngư i n tr này không ng ng và lúc nào cũng l ch s . Nhân viên call center n : “Chào [bu i chi u], tôi có th nóichuy n v i …?” (Ai ó u bên kia v a d p i n tho i xu ng). Nhân viên call center nam: “D ch v buôn bán ây, tôi là Jerry,tôi có th giúp?” (Các nhân viên call center n l y tên phươngTây do h t ch n. Ý tư ng, t t nhiên, là khi n các khách hàngMĩ hay châu Âu c m th y tho i mái hơn. H u h t các thanh niên n mà tôi nói v chuy n này ã không b c mình mà coi nó như
  31. 31. KHI TÔI CÒN ANG NG 23m t cơ h i có m t chút vui ùa. Trong khi m t vài ngư i chch n Susan hay Bob, m t s th c s sáng t o). Nhân viên n Bangalore nói v i m t ngư i Mĩ: “Tôi tên là IvyTimberwoods và tôi g i ngài …” Nhân viên n Bangalore nh n di n m t ngư i Mĩ: “Có th chotôi b n s cu i c a s Anh sinh Xã h i c a anh?” Nhân viên n Bangalore cho l i ch d n c như cô Manhattanvà nhìn ra c a s phòng cô: “Vâng, chúng tôi có m t chi nhánh ư ng B y Mươi Tư và Th Hai, m t chi nhánh [ ư ng] NămMươi Tư và Lexington …” Nhân viên nam Bangalore bán th tín d ng mà anh ch ng baogi có th mua cho b n thân mình: “Th này là th có phí su t tínd ng hàng năm APR [Annual Percentage Rate] th p nh t…” Nhân viên n Bangalore gi i thích cho m t bà Mĩ x lí tàikho n séc c a mình th nào: “Séc s sáu-sáu-năm là tám mươi m tdollar và năm mươi lăm cent. Bà v n còn m t kho n ph i tr bamươi dollar. Bà hi u rõ tôi không?” Nhân viên n Bangalore sau khi d n m t ngư i Mĩ qua m ttr c tr c máy tính: “Không có v n gì, ông Jassup. C m ơn ông ã dành th i gian. C n th n nhé. Bye-bye”. Nhân viên n Bangalore sau khi ai ó v a ch trích gay g t côtrên i n tho i: “Alô? Alô?” Nhân viên n Bangalore xin l i vì g i ai ó Mĩ quá s m:“ ây ch là m t cu c g i xã giao, tôi s g i l i mu n hơn vào bu it i …” Nhân viên nam Bangalore r t mu n th bán m t th tín d nghàng không cho ai ó Mĩ ngư i có v không mu n: “Có ph i vìbà có quá nhi u th tín d ng, hay bà không thích i máy bay, bàBell?” Nhân viên n Bangalore th nói chuy n v i m t ngư i Mĩ vìmáy tính c a bà ta b h ng: “B t u chuy n gi a merory OK vàmemory test …” Nhân viên nam Bangalore làm cùng vi c: “T t, sau ó, hãy gõvào ba và n nút Enter …” Nhân viên n Bangalore th giúp m t ngư i Mĩ không th nánthêm m t giây n a trên ư ng dây tr giúp: “Vâng, cô , tôi hi u làcô ang v i úng lúc này. Tôi ch th giúp cô ra …”
  32. 32. 24 TH GI I LÀ PH NG Nhân viên n Bangalore b m t ch trích gay g t khác: “Vâng,ôi, th khi nào s …” Cũng nhân viên y Bangalore b m t ch trích gay g t khác: “Vìsao, Bà Kent, ó không ph i là …” Cũng nhân viên y Bangalore b m t ch trích gay g t khác:“Như m t b n [sao] an toàn … Alô?” Cũng nhân viên y Bangalore ngư c lên t i n tho i c a mình:“Tôi h n có m t ngày xui x o!” Nhân viên n Bangalore th giúp m t bà ngư i Mĩ v i m t sc máy tính mà cô chưa bao gi nghe th y trư c ây: “Có v n gìv i chi c máy này, thưa bà? màn hình ang cháy à?”H i n t i có kho ng 245.000 ngư i n tr l i các cu c g i i n tho i n t m i nơi trên th gi i hay quay s rakho n chào m i ngư i ta mua th tín d ng hay i n tho i di ng kh nhay h i phi u quá h n. Nh ng vi c làm call center này là các vi clàm lương th p, uy tín th p Mĩ, nhưng khi chuy n qua nchúng tr thành nh ng vi c làm có lương cao, uy tín cao. Tinh th n ng i 24/7 và các call center khác mà chúng tôi ã n thămcó v khá cao, và nh ng ngư i tr này hoàn toàn háo h c chia sm t s cu c nói chuy n i n tho i kì quái mà h ã có v i nh ngngư i Mĩ ã quay s 1-800-HELP, nghĩ như h k t thúc nói chuy nv i ai ó quanh kh i [nhà], ch không ph i quanh th gi i. C. M. Meghna, m t nhân viên n c a 24/7 call center, nói v i tôi,“tôi có r t nhi u khách hàng g i n [v i các câu h i] th m chíkhông liên quan gì n s n ph m mà chúng tôi buôn bán. H g i n b i vì h b m t ví c a h hay ch nói chuy n v i ai ó. Tôinói ch ng h n, ‘OK, ư c thôi, có th ch ph i ngó g m giư ng[ tìm chi c ví] hay ngó nơi ch thư ng nó,’ và ch ta nói gi ngnhư, ‘OK, c m ơn r t nhi u vì s giúp ’.” Nitu Somaiah: “M t trong nh ng khách hàng h i tôi l y ông ta.” Sophie Sunder làm vi c cho phòng hành lí th t l c c a hãngDelta: “Tôi nh bà này g i t Texas,” cô nói, “và bà ta, gi ng nhưkhóc trên i n tho i. Bà ã bay hai chuy n n i ti p nhau và bà m ttúi xách c a mình, trong túi xách có áo cư i và nh n cư i c a congái bà và tôi c m th y r t bu n cho bà và tôi ch ng có th làm gì.Tôi ã không có thông tin nào”.
  33. 33. KHI TÔI CÒN ANG NG 25 “H u h t khách hàng u gi n d ,” Sunder nói. “Vi c u tiên hnói là, ‘Túi c a tôi âu? Tôi mu n túi c a mình bây gi !’ Chúng tôich ng h n ph i nói, ‘Xin l i, có th cho tôi bi t h và tên?’ ‘Nhưngtúi c a tôi âu!’ M t s ngư i h i tôi là ngư i nư c nào? Chúng tôi ư c b o ph i nói th t, [nên] chúng tôi b o h n . M t sngư i nghĩ là Indiana. Tôi b o ó là nư c c nh Pakistan”. Tuy tuy t i a s cu c g i là khá thông thư ng và nhàm chán,c nh tranh vì các vi c làm này là mãnh li t – không ch vì h trlương khá, mà vì b n có th làm vi c ban êm và i h c trong m tph n ban ngày, cho nên chúng là bàn p n m t cu c s ng cótiêu chu n cao hơn. P. V. Kannan, CEO và ng sáng l p c a 24/7, ã gi i thích cho tôi t t c ho t ng th nào: “Ngày nay chúng tôicó hơn b n ngàn c ng tác viên tr i ra Bangalore, Hyderabad, vàChennai. Các c ng tác viên c a chúng tôi kh i u v i lương ưav nhà kho ng 200 $ m t tháng, r i lên 300 $ n 400 $ m t thángsau sáu tháng. Chúng tôi cũng c p (vé) tàu xe, b a trưa, và b a t imà không ph i tr thêm ng nào. Chúng tôi cung c p b o hi mnhân th , b o hi m y t cho toàn b gia ình và các phúc l i khác”. Vì th , toàn b chi phí cho m i nhân viên call center th c s làkho ng 500 $ m t tháng khi h kh i u và g n 600 $ n 700 $m t tháng sau sáu tháng. M i ngư i cũng ư c hư ng các ph nthư ng theo thành tích cho phép h ki m ư c, trong các trư ngh p nh t nh, tương ương v i 100 ph n trăm lương cơ b n c ah . “Kho ng 10 n 20 ph n trăm các c ng tác viên c a chúng tôitheo u i b ng c p v kinh doanh hay khoa h c máy tính trong cácgi ban ngày,” Kannan nói, thêm vào ó hơn m t ph n ba tham gialo i hu n luy n thêm nào ó v máy tính hay kinh doanh, cho dùkhông nh m t b ng c p. “Khá thư ng xuyên n iv ingư i dân theo u i giáo d c su t các năm tu i hai mươi - t c ithi n là m t ch l n và ư c cha m và các công ti khuy nkhích m t cách tích c c. Chúng tôi tài tr m t chương trình MBAcho nh ng ngư i làm kiên nh v i các l p c ngày vào cu i tu n.M i ngư i làm tám gi m t ngày, năm ngày m t tu n, v i hai tgi i lao [m i t] mư i lăm phút và m t gi ăn trưa hay ăn t i”. Không ng c nhiên, trung tâm d ch v khách hàng 24/7 nh n ư ckho ng b y trăm ơn xin vi c m t ngày, nhưng ch 6 ph n trămngư i xin vi c ư c thuê. ây là m t m u t bu i tuy n nhân viêncall center m t trư ng chuyên nghi p n Bangalore:
  34. 34. 26 TH GI I LÀ PH NG Tuy n m viên 1: “Chào các em”. C l p ng thanh: “Chào cô ”. Tuy n m viên 1: “Chúng tôi ư c m t s công ti a qu c gia ây thuê làm vi c tuy n ngư i cho h . Khách hàng chính mà chúngtôi tuy n [cho] hôm nay là Honeywell. Và c cho America Online”. Các n thanh niên - nhi u trong s h - sau ó s p hàng v i ơnxin vi c và i ư c tuy n m viên ph ng v n m t bàn g . ây là thí d m t s cu c ph ng v n nghe gi ng th nào: Tuy n m viên 1: “Em ki m lo i vi c làm nào?” Ngư i xin vi c 1: “Nó ph i d a vào ánh giá, r i, âu em cóth phát tri n, em có th thăng ti n trong s nghi p c a em”. Tuy n m viên 1: “Em ph i t tin hơn v mình khi nói. Em r tb n ch n. Ch mu n em lo m t chút v vi c ó và r i liên h v ichúng tôi”. Tuy n m viên 2 v i m t ng viên khác: “Nói cho ch m t chútv b n thân em”. Ngư i xin vi c 2: “Em ã qua [kì thi] SSC v i k t qu xu t s c. P nh cũng v i i m ưu tú. Và em cũng có 70 ph n trăm t ng h ptrong hai năm trư c”. ( ây là bi t ng n tương ương v i i m trung bình GPA [Grade Point Average] và i m tr c nghi mSAT [Scholastic Aptitude Test]). Tuy n m viên 2: “Ch m hơn m t chút. ng căng th ng. Hãybình tĩnh”. Bư c ti p theo cho các ng viên ư c thuê m t call center làchương trình hu n luy n, mà h ư c tr ti n tham d . Nó k th p vi c h c làm th nào gi i quy t các quá trình c thù chocông ti mà các cu c g i c a nó h s ph i nh n hay g i, và tham dcái g i là “l p trung hoà gi ng nói”. y là các bu i h c su t ngàyv i m t thày giáo ng văn chu n b cho nh ng ngư i n m i ư c thuê che gi u gi ng c s t n c a h khi nói ti ng Anhvà thay chúng b ng gi ng Mĩ, Canada, hay Anh - tuỳ thu c vàoph n nào c a th gi i h s nói chuy n v i. Th t khá kì l xem.L p mà tôi d ang hu n luy n nói gi ng trung l p mi n gi anư c Mĩ. Các h c sinh ư c yêu c u c i c l i m t o n ngâm ơn nh t ư c thi t k d y h làm th nào làm m m âm tc a h và rung âm r c a h . Cô giáo c a h , m t thi u ph duyên dáng có ch a tám thángm c sari n truy n th ng, chuy n suôn s gi a gi ng Anh, Mĩ,
  35. 35. KHI TÔI CÒN ANG NG 27và Canada khi cô c minh ho m t o n ư c nghĩ ra nh nm nh ng âm. Cô nói v i l p, “Hãy nh ngày u cô ã nói v i cácem r ng ngư i Mĩ b t âm ‘tuh’? Các em bi t, nó nghe gi ng h unhư âm ‘duh’ – không giòn và s c như âm c a ngư i Anh. Cho nêncô s không nói” - ây cô nói giòn và s c – “‘Betty bought a bitof better butter’ hay ‘Insert a quarter in the metter.’ Mà cô s nói - ây gi ng cô r t b ng – “‘Insert a quarter in the meter’ hay ‘Bettybought a bit of better butter’. Vì th cô s ch c cho các em m tl n, và sau ó chúng ta cùng c. ư c không? ‘Thirty little turtlesin a bottle of bottled water. A bottle of bottled water held thirtylittle turtles. It didn’t matter that each turtle had to rattle a metalladle in order to get a little bit of noodles.’ “ ư c r i, ai s c u tiên?” cô giáo h i. R i m i thành viênc a l p l n lư t th nói câu khó c này theo gi ng Mĩ. M t vàitrong s h ã t trong l n th u tiên, và nh ng ngư i khác, ,hãy nói th t r ng b n s không nghĩ r ng h Kansas City n u htr l i cu c g i c a b n g i n s hành lí th t l c c a hãng Delta. Sau khi nghe h v p bài ng âm này m t n a gi , tôi h i cô giáon u cô có mu n tôi cho h m t phiên b n ích th c – vì tôi xu tthân t Minnesota, ngay gi a mi n Trung-Tây, và v n nói gi ngnhư ai ó t phim Fargo. T t nhiên, cô nói. Th là tôi c o nsau: “A bottle of bottled water held thirty little turtles. It didn’tmatter that each turtle had to rattle a metal ladle in order to get alittle bit of noodles, a total turtle delicacy … The problem was thatthere were many turtle battles for less than oodles of noodles.Every time they thought about grappling with the haggler turtlestheir little turtle minds boggled and they only caught a little bit ofnoodles.” L p h c áp l i n ng nhi t. y là l n u tiên t trư c n gitôi ư c hoan hô vì c gi ng Minesota. Trên b m t, có cái gì ókhông h p d n v ý tư ng khi n ngư i khác làm ph ng gi ng c ah c nh tranh trên m t th gi i ph ng. Nhưng trư c khi b n mi tth nó, b n ph i n m tr i nh ng a tr này khao khát n th nào thoát kh i m c th p c a t ng l p trung lưu và ti n lên. N u s a i gi ng m t chút là cái giá h ph i tr nh y m t b c c a chi cthang, thì ành v y thôi - h nói. “ ây là m t môi trư ng stress cao,” Nilekani CEO c a Infosysnói, ngư i cũng i u hành m t call center l n. “Hai mươi b n
  36. 36. 28 TH GI I LÀ PH NG[gi /ngày] trên b y [ngày/tu n]. B n làm vi c ban ngày, r i ban êm, r i sáng hôm sau”. Nhưng môi trư ng làm vi c, ông nh nm nh, “không ph i là s căng th ng gây xa lánh. Nó là s căngth ng c a s thành công. H i u v i các thách th c v thànhcông, v i s ng áp l c cao. Nó không ph i là thách th c c a n ilo l ng v li u h có m t thách th c hay không”. ó ch c ch n là c m giác tôi có ư c t nói chuy n v i nhi unhân viên call center trên sàn. Gi ng như b t c s bùng n hi n i nào, outsourcing thách th c các chu n m c và cách s ng truy nth ng. Nhưng nh ng ngư i n có giáo d c ã b ngăn l i baonhiêu năm b i c s nghèo ói và b máy quan liêu xã h i chnghĩa n m c nhi u trong s h có v s n sàng hơn ch u nggi làm. Và ch ng c n nói, d hơn và tho mãn hơn nhi u i v ih làm vi c chăm ch Bangalore hơn là thôi và làm m t kh i u m i Mĩ. Trong th gi i ph ng h có th l i n , ki m ng lương t t , và không ph i xa gia ình, b n bè, th c ăn, vàvăn hoá. Sau khi cân nh c kĩ lư ng, các vi c làm m i này th c scho phép h là n hơn. Anney Unnikrishnan, m t giám cnhân s 24/7, nói, “Tôi ã hoàn thành MBA và tôi nh vi t bàithi GMAT (Graduate Management Admission Test) và vào i h cPurdue. Song tôi ã không th i vì tôi không s c. Tôi ã khôngcó ti n cho vi c ó. Bây gi tôi có th , [song] tôi th y c lô ngànhcông nghi p Mĩ ã n Bangalore và th c s tôi không c n sang ó. Tôi có th làm vi c cho m t công ti a qu c gia ngay ây.Như th tôi v n có th ăn cơm và sambar [m t món ăn ntruy n th ng]. Anh bi t, tôi không c n h c ăn xà lách tr n và th tbò ngu i. Tôi v n ti p t c v i th c ăn n c a mình và v n làmvi c cho m t công ti a qu c gia. Vì sao tôi ph i i Mĩ?” M c s ng tương i cao mà bây gi cô có th hư ng - chom t căn h nh và m t xe hơi Bangalore – là t t cho c Mĩ n a.Khi ngó quanh call center c a 24/7, b n th y t t c các máy tính u ch y Microsoft Windows. Các chip do Intel thi t k . i n tho ithì t Lucent. Máy i u hoà nhi t c a Carrier, và ngay c nư c óng chai là c a Coke. Ngoài ra, 90 ph n trăm c ph n trong 24/7là do các nhà u tư Hoa Kì s h u. i u này gi i thích vì sao, tuyHoa Kì ã m t m t s vi c làm d ch v cho n trong các nămv a qua, t ng xu t kh u t các công ti có cơ s Mĩ – hàng hoá vàd ch v - sang n ã tăng t 2,5 t $ năm 1990 lên 5 t $ năm
  37. 37. KHI TÔI CÒN ANG NG 292003. Như th ngay c v i outsourcing m t s vi c làm d ch v tHoa Kì sang n , n n kinh t tăng lên c a n t o ra c u chonhi u hàng hoá và d ch v Mĩ hơn. Cái i vòng, s quay tr l i.C hín năm trư c, khi Nh t B n vư t Mĩ trong ngành ôtô, tôi ã vi t m t c t báo v chơi trò chơi máy tính vSandiego a lí Carmen âu trên Th gi i? v i con gái chín tu i c a tôi, Orly.Tôi ã th giúp nó b ng cho nó m t manh m i b ng g i ý r ngCarmen ã sang Detroit, vì th tôi h i nó, “Ôtô ư c s n xu t âu?” Và ngay l p t c nó tr l i, “Nh t B n”. i! Th y, tôi ã nh l i câu chuy n ó trong khi thăm GlobalEdge, m t hãng thi t k ph n m m n Bangalore. Giám cti p th c a công ti, Rajesh Rao, b o tôi ông v a có m t cu c g il nh nh t n Phó T ng giám c kĩ thu t c a m t công ti Mĩ, th ánh tr ng khua chiêng vi c kinh doanh. Ngay sau khi ông Rao tgi i thi u mình như g i t m t hãng ph n m m n , ngư i i uhành Mĩ nói v i ông, “Namaste”, l i chào ph bi n ti ng Hindi.Ông Rao nói, “Vài năm trư c ch ng ai Mĩ mu n nói chuy n v ichúng tôi. Bây gi h háo h c”. Và m t vài ngư i th m chí cònbi t chào th nào theo ki u Hindu. Cho nên bây gi tôi t h i: N um t ngày nào ó tôi có m t a cháu gái, và b o nó tôi i n ,nó s b o, “Ông ơi, có ph i ó là nơi ph n m m b t ngu n?” Không, v n chưa ph i, cháu yêu. M i s n ph m m i - t ph nm m n dùng - tr i qua m t chu kì b t u v i nghiên c u cơb n, r i nghiên c u ng d ng, r i th i kì p , r i phát tri n, r i thnghi m, r i s n xu t, r i tri n khai, r i h tr , r i n m r ng kĩthu t c i ti n. M i trong các pha này ư c chuyên môn hoá và ơn nh t, và c n và Trung Qu c l n Nga u không có kh ilư ng t i h n v tài năng có th qu n lí toàn b chu kì s n ph mcho m t công ti a qu c gia Mĩ l n. Song các nư c này ang pháttri n u n năng l c nghiên c u và phát tri n c a h qu n língày càng nhi u các pha này. Khi i u ó ti p t c, chúng ta th c ss th y ph n u c a cái mà Satyam Cherukuri c a Sarnoff, m thãng nghiên c u và phát tri n Mĩ, ã g i là “s toàn c u hoá v im i” và s k t thúc c a mô hình cũ c a m t công ti a qu c gia Mĩ
  38. 38. 30 TH GI I LÀ PH NGhay châu Âu ơn c gi i quy t m i y u t c a chu kì phát tri ns n ph m t ngu n l c riêng c a nó. Ngày càng nhi u công ti Mĩvà châu Âu outsourcing áng k các nhi m v nghiên c u và pháttri n cho n , Nga, và Trung Qu c. Theo c c IT chính ph bang Karnataka, mà Bangalore ó, các ơn v n c a Cisco Systems, Intel, IBM, Texas Instruments vàGE ã 1.000 ơn xin c p b ng sáng ch v i C c Sáng ch Mĩ.Riêng Texas Instruments ư c c p 225 b ng sáng ch Mĩ cho ho t ng n c a nó. “ i Intel Bangalore ang phát tri n cácchip vi x lí cho công ngh không dây d i r ng t c cao, tungra năm 2006,” c c IT Karnataka nói, trong m t tuyên b ưa racu i năm 2004, và “ Trung tâm Công ngh John F. Welch c a GE Bangalore, các kĩ sư ang phát tri n các ý tư ng m i cho ng cơmáy bay, các h th ng giao thông và ngành nh a.” Th c v y, quanhi u năm GE ã thư ng xuyên chuy n các kĩ sư n làm vi ccho nó Mĩ quay l i n tích h p toàn b n l c nghiên c utoàn c u c a nó. Bây gi GE th m chí c nh ng ngư i phi n n Bangalore. Vivek Paul là t ng giám c Wipro Technologies,m t công ti khác c a các công ti công ngh tinh tuý c a n ,song ông t cơ s Silicon Valley cho g n các khách hàng Mĩ c aWipro. Trư c khi n Wipro, Paul ã qu n lí kinh doanh máy quétCT c a GE Milwaukee. Lúc ó ông có m t ng nghi p Phápqu n lí kinh doanh máy phát i n c a GE cho các máy quét Pháp. “Tôi g p anh ta trên máy bay m i ây,” Paul nói, “và anh ta b otôi anh ta ã chuy n sang n c m u vi c nghiên c u nănglư ng cao c a GE ó”. Tôi b o Vitek r ng tôi thích nghe m t ngư i n ã t ng c m u vi c kinh doanh CT c a GE Milwaukee nhưng bây gi i uhành kinh doanh tư v n c a Wipro Silicon Valley nói cho tôi vm t c u ng nghi p Pháp ã chuy n sang Bangalore làm vi ccho GE. ó là m t th gi i ph ng.M i khi tôi nghĩ mình ã tìm th y vi c làm cu i cùng, khó hi u nh t có th ư c outsource cho Bangalore, tôi phát hi n ram t vi c làm m i. B n tôi Vivek Kulkarni ã t ng c m u m t cơquan chính ph Bangalore ch u trách nhi m v thu hút u tưtoàn c u công ngh cao. Sau khi r i ch c v ó năm 2003, ông
  39. 39. KHI TÔI CÒN ANG NG 31kh i ng m t công ti g i là B2K, v i m t b ph n g i làBrickwork [Xây G ch], nó chào cho các nhà i u hành toàn c ub n r n tr lí cá nhân riêng c a h n . Gi s b n i u hànhm t công ti và ư c m i nói chuy n và trình bày b ng PowerPointhai ngày n a. “Tr lí i u hành t xa” c a b n n , doBrickwork cung c p, s làm m i vi c tìm ki m cho b n, so n bàitrình bày PowerPoint, và e-mail toàn b cho b n vào ban êm saocho nó trên bàn b n ngày b n ph i trình bày. “B n có th giao vi c cho tr lí i u hành t xa c a mình khi b nr i cơ quan vào cu i ngày Thành ph New York, và vi c s s nsàng cho b n sáng hôm sau,” Kulkarni gi i thích. “B i vì th i gianchênh l ch v i n , h có th làm vi c ư c giao khi b n ng và ưa l i cho b n vào bu i sáng”. Kulkarni g i ý tôi thuê m t tr lí txa n làm t t c vi c tìm ki m cho cu n sách này. “Anhhay ch ta cũng giúp anh theo k p v i cái anh mu n c. Khi anhth c d y, anh s th y tóm t t y trong in-box c a anh”. (Tôib o ông ta không ai có th gi i hơn tr lí lâu i c a tôi, MayaGorman, ngư i ng i cách xa mư i bư c!). Có m t tr lí i u hành t xa t n kho ng 1.500 n 2.000 $ m ttháng, và căn c và qu nh ng ngư i t t nghi p i h c n màt ó Brickwork có th tuy n, năng l c trí tu mà b n có th thuêdollar l y dollar là áng k . Như tài li u qu ng cáo c a Brickworknói, “Qu tài năng c a n t o cho các công ti ti p c n n m td i ph r ng c a nh ng ngư i có trình cao. Bên c nh nh ngngư i m i t t nghi p i h c, kho ng 2,5 tri u m i năm, nhi ungư i n i tr có trình cũng tham gia th trư ng vi c làm”. Cáctrư ng kinh doanh n , nó nói thêm, t o ra kho ng tám mươichín ngàn MBA m i năm. “Chúng tôi có s áp ng tuy t v i,” Kulkarni nói, t các kháchhàng n t hai lĩnh v c chính. M t là các nhà tư v n chăm sóc s ckho Mĩ, thư ng c n tính toán r t nhi u s li u và th o các trìnhbày PowerPoint. Th hai, ông nói, là các ngân hàng u tư và cáccông ti d ch v tài chính Mĩ, thư ng c n chu n b các sách m ngbóng loáng v i các th minh ho l i ích c a m t IPO (ra niêmy t trên th trư ng ch ng khoán) hay m t xu t sát nh p. Trongtrư ng h p sát nh p, Brickwork s chu n b các o n c a báo cáo c p n các i u ki n và xu hư ng th trư ng chung, nơi ph nl n nghiên c u có th lư m l t ư c t Web và tóm t t m t d ng
  40. 40. 32 TH GI I LÀ PH NGchu n. “ ánh giá v nh giá thương v ra sao là vi c c a b n thâncác nhà ngân hàng u tư.” Kulkarni nói. “Chúng tôi làm công vi cch t lư ng th p, và h s làm các vi c c n s ánh giá phê phán vàkinh nghi m, sát v i th trư ng.” i c a ông tham gia càng nhi ud án, h tích ư c càng nhi u tri th c. Kulkarni nói, h cũng ykhát v ng gi i v n cao hơn. “Ý tư ng là h c liên t c. B nluôn tham gia m t kì thi. Không có k t thúc i v i vi c h c …Không có gi i h n th c s i v i cái có th ư c làm b i ai ó.”K hông gi ng Columbus, tôi ã không d ng v i n v nhà, tôi quy t nh ti p t c thám hi m phương ông tìm . Sau khinhi u d u hi u hơn v th gi i là ph ng. Vì th sau n , tôi mauchóng i Tokyo, nơi tôi ã có cơ h i ph ng v n Kenichi Ohmae,nguyên là nhà tư v n huy n tho i c a McKinsey & CompanyNh t B n. Ohmae ã r i McKinsey và l p ra doanh nghi p riêngc a mình, Ohmae & Associates. Và h làm gì? Không còn làm tưv n n a, Ohmae gi i thích. Bây gi ông i tiên phong trong n l c outsource các vi c làm ch t lư ng th p cho các call center vàcác nhà cung c p d ch v nói ti ng Nh t Trung Qu c. “Ông nóigì?” tôi h i. “Sang Trung Qu c? Ch ng ph i m t th i ngư i Nh t ã thu c a hoá Trung Qu c, l i v r t khó ch u trong mi ngngư i Trung Qu c?” Th y, ph i, Ohmae nói, nhưng ông gi i thích r ng ngư i Nh tcũng l i m t s ông ngư i nói ti ng Nh t nh ng ngư i ã duytrì m t ph n văn hoá Nh t, t sushi n karaoke, b c TrungQu c, c bi t quanh thành ph c ng ông b c i Liên. iv iNh t B n i Liên ã tr thành cái mà Bangalore ã tr thành iv i Mĩ và các nư c nói ti ng Anh khác: trung tâm outsourcing.Ngư i Trung Qu c có th không bao gi tha th cho Nh t B n vìcái nó ã làm i v i Trung Qu c trong th k trư c, nhưng ngư iTrung Qu c h t s c t p trung vào vi c lãnh o th gi i trong thk ti p n m c h s n sàng xem l i ti ng Nh t c a h và m nh nm i vi c Nh t B n có th outsource. “Vi c tuy n m là khá d ,” Ohmae nói u năm 2004. “Kho ngm t ph n ba dân s vùng này [quanh i Liên] ã h c ti ng Nh tnhư sinh ng th hai trư ng trung h c. Cho nên t t c các công tiNh t này u tham gia”. Công ti c a Ohmae ch y u vào s li u
  41. 41. KHI TÔI CÒN ANG NG 33Trung Qu c, nơi các công nhân Trung Qu c l y các tư li u vi t tayti ng Nh t, ư c quét, fax, hay ư c e-mail t Nh t B n sang iLiên, và sau ó gõ chúng vào m t cơ s d li u s b ng kí t Nh t.Công ti c a Ohmae ã phát tri n m t ph n m m l y d li u ph inh p và b nó thành các gói. Các gói này sau ó có th ư cchuy n quanh Trung Qu c hay Nh t B n ánh máy, tuỳ thu cvào chuyên môn c n ph i có, và sau ó ư c ghép l i cơ s dli u c a công ti t i h i s c a nó Tokyo. “Chúng tôi có kh năngphân công vi c làm cho cá nhân ngư i am hi u v lĩnh v c gi inh t”. Công ti c a Ohmae th m chí còn có h p ng v i hơn b ymươi ngàn bà n i tr , m t s trong s h là chuyên gia v các thu tng y h c hay lu t, vào s li u nhà. Hãng m i ây ã m r ngsang thi t k v i s tr giúp c a máy tính cho m t công ti nhàNh t B n. “Khi b n thương lư ng v i khách hàng Nh t B nxây m t căn nhà”, ông gi i thích, “b n s phác ho sơ m t b ng- h u h t các công ti này không dùng máy tính”. Cho nên các sơv tay ư c chuy n b ng i n t sang Trung Qu c, nơi chúng ư cbi n i thành các b n thi t k s , sau ó ư c e-mail l i cho hãngxây d ng Nh t, bi n chúng thành các b n k ho ch xây d ng.“Chúng tôi ki m các nhà nh p li u Trung Qu c có thành tích t tnh t”, Ohmae nói, “và bây gi h x lí nhi u nhà m t ngày”. Ngư i Trung Qu c làm ho máy tính cho các căn nhà Nh t,g n b y mươi năm sau khi quân i Nh t tham tàn chi m óngTrung Qu c, phá tr i nhi u nhà ang xây. Có l có hi v ng cho thgi i ph ng này …T ôi ph i tr c ti p xem i Liên, Bangalore này c a Trung Qu c, cho nên tôi ti p t c i quanh phương ông. i Liên uy nghikhông ch cho m t thành ph Trung Qu c. V i các i l r ng rãi,không gian xanh tươi p, và m i liên h c a các trư ng i h c,các cao ng kĩ thu t, và công viên ph n m m s c a nó, iLiên có th n i b t Silicon Valley. Tôi ã ây năm 1998, nhưng ã có r t nhi u cao c m i t khi ó khi n tôi không nh n ra v trí. i Liên, n m ông b c cách B c Kinh kho ng m t gi bay,tư ng trưng cho h u h t các thành ph hi n i c a Trung Qu c –và v n còn r t nhi u thành ph kh n kh , l c h u- ch p l y vi ckinh doanh như các trung tâm tri th c nhanh th nào, ch không
  42. 42. 34 TH GI I LÀ PH NGch như các trung tâm s n xu t. Các b ng hi u trên các cao c nóitoàn b câu chuy n: GE, Microsoft, Dell, SAP, HP, Sony, vàAccenture - t t c u có công vi c h u trư ng làm ây h trho t ng Á châu c a h , cũng như nghiên c u và phát tri n ph nm m m i. Vì g n Nh t B n và Hàn Qu c, cách m i nư c ch kho ng m tgi bay, s lư ng l n ngư i nói ti ng Nh t, băng thông Internet dưd , và nhi u bãi xe và m t sân golf t m c th gi i c a nó (t t c u h p d n các lao ng tri th c), i Liên ã tr thành nơi h pd n outsourcing Nh t. Các hãng Nh t có th thuê ba kĩ sư ph nm m Trung Qu c v i giá c a m t Nh t B n và v n còn ti n ltr c phòng y nhân viên call center (lương kh i i m 90 $ m ttháng). Không ng c nhiên r ng kho ng hai ngàn b y trăm công tiNh t ã có ho t ng ây hay k t h p v i các i tác TrungQu c. “Tôi ã ưa nhi u ngư i Mĩ n i Liên, và h u kinh ng cv n n kinh t Trung Qu c phát tri n nhanh ra sao trong lĩnh v ccông ngh cao này”, Win Liu, giám c d án U.S./EU cho DHC,m t trong các hãng ph n m m cây nhà lá vư n l n nh t c a iLiên, m r ng t ba mươi lên m t ngàn hai trăm nhân viên trongsáu năm, nói v y. “Ngư i Mĩ không nh n ra thách th c m c hph i [nh n ra] ”. Th trư ng năng ng c a i Liên, Xia Deren, b n mươi chíntu i, nguyên hi u trư ng m t trư ng cao ng. ( i v i m t hth ng C ng s n c oán, Trung Qu c ã làm m t vi c r t t t vc t nh c ngư i theo công tr ng. Văn hoá Quan l i tr ng d ng tàinăng [Mandarin meritocratic] v n ăn r t sâu ây). Xong b a ănt i mư i món truy n th ng m t khách s n a phương, th trư ngb o tôi i Liên ã ti n xa th nào và ông mu n d n nó t i âu.“Chúng tôi có hai mươi hai trư ng i h c và cao ng v i hơn haitrăm ngàn sinh viên i Liên,” ông gi i thích. Hơn n a s sinhviên ó t t nghi p có b ng kĩ thu t hay khoa h c, và ngay c nh ngngư i không [có b ng ó], nh ng ngư i h c l ch s hay văn h c,v n ư c b o h c m t năm ti ng Nh t hay ti ng Anh, c ng v ikhoa h c máy tính, sao cho h có th dùng ư c. Th trư ng ư clư ng hơn n a dân cư i Liên có truy c p Internet cơ quan,nhà, hay trư ng.
  43. 43. KHI TÔI CÒN ANG NG 35 “Ban u các công ti Nh t B n kh i ng m t s ngành x lí dli u ây,” th trư ng nói thêm, “và v i vi c này như cơ s bâygi h chuy n sang R & D và phát tri n ph n m m … Trong m thay hai năm qua, các công ti ph n m m Mĩ cũng có n l c nào ó chuy n outsourcing ph n m m t Hoa Kì sang thành ph chúngtôi… Chúng tôi ti n g n và b t k p nh ng ngư i n . Xu t kh uph n m m [t i Liên] ã tăng 50 ph n trăm m i năm. Và TrungQu c hi n nay tr thành nư c t o ra s lư ng ngư i t t nghi p ih c l n nh t. Tuy nhìn chung ti ng Anh c a chúng tôi không ư cthông th o như c a ngư i n , chúng tôi có dân s l n hơn, [vìth ] chúng tôi có th ch n ra các sinh viên thông minh nh t nh ngngư i có th nói ti ng Anh gi i nh t”. Ngư i dân i Liên có khó ch u không khi làm vi c cho ngư iNh t, mà chính ph c a h v n chưa bao gi xin l i chính th c vcái chính ph Nh t B n th i chi n tranh ã làm v i Trung Qu c? “Chúng tôi s không bao gi quên r ng m t cu c chi n tranh l chs ã x y ra gi a hai qu c gia,” ông tr l i, “nhưng khi nói v lĩnhv c kinh t , chúng tôi ch t p trung vào các v n kinh t - c bi tn u chúng tôi nói v kinh doanh outsourcing ph n m m. N u cáccông ti Mĩ và Nh t làm s n ph m c a h thành ph chúng tôi,chúng tôi coi ó là m t vi c t t. Nh ng a tr c a chúng tôi ch c ti ng Nh t, làm ch công c này sao cho h có th c nhtranh v i các i tác Nh t B n c a h giành ư c các v trílương cao cho b n thân h trong tương lai”. Th trư ng sau ó nói thêm vào, “C m giác riêng c a tôi là lũ trTrung Qu c có tham v ng hơn thanh niên Nh t hay Mĩ trong cácnăm g n ây, song tôi không nghĩ h có tham v ng , vì h khôngcó khát v ng như th h chúng tôi. Vì th h chúng tôi, trư c khivào i h c hay cao ng, b ưa i các vùng nông thôn xa xôi vàcác nhà máy và các i quân s , và tr i qua m t th i kì r t kh cnghi t, nên v m t tinh th n kh c ph c và i m t v i khó khăn,[th h chúng tôi ph i có nhi u khát v ng] hơn lũ tr bây gi ”. Th trư ng Xia có m t cách tr c ti p quy n rũ mô t th gi i,và tuy m t s i u ông nói b th t l c do phiên d ch, ông hi u nó –và ngư i Mĩ cũng ph i [hi u]: “Quy t c c a n n kinh t th trư ng,”quan ch c C ng s n này gi i thích cho tôi, “là n u âu ó cóngu n nhân l c phong phú nh t và lao ng r nh t, t t nhiên cácdoanh nghi p và các hãng s t nhiên i n ó”. V s n xu t, ông
  44. 44. 36 TH GI I LÀ PH NGch ra, u tiên ngư i Trung Qu c ã là ngư i làm công và làm chocác nhà s n xu t l n nư c ngoài, sau nhi u năm, sau khi chúng tôi ã h c ư c t t c các quy trình và các bư c, chúng tôi có th kh i ng các hãng riêng c a mình. Ph n m m s theo cùng ư ng … u tiên chúng tôi s ph i nh ng ngư i nư c ngoài thuê cácthanh niên c a chúng tôi, và sau ó chúng tôi s kh i ng cáccông ti riêng c a mình. Gi ng như xây d ng m t cao c. Ngày nay,Hoa Kì, các b n là nh ng ngư i thi t k , các ki n trúc sư, và cácnư c ang phát tri n là các th n cho các cao c. Nhưng m t ngàynào ó tôi hi v ng chúng tôi s là các ki n trúc sư”.T ôi v a m i ti p t c khám phá – ông và tây. Vào mùa hè 2004, tôi i ngh Colorado. Tôi ã nghe v hãng hàng không giá rnày ư c g i là JetBlue, khai trương năm 1999. Tôi không có ýtư ng nào v h ho t ng âu, nhưng tôi c n bay gi aWashington và Atlanta, và không th hoàn toàn có ư c gi bay tôimu n, cho nên tôi quy t nh g i JetBlue và xem chính xác h bay âu. Tôi thú nh n mình ã có m t ng cơ khác. Tôi nghe làJetBlue ã outsource toàn b h th ng gi ch c a nó cho các bàn i tr Utah, và tôi mu n ki m tra vi c này. Cho nên tôi ã g i hth ng gi ch c a JetBlue và có i tho i sau v i ngư i i lí: “Alô, ây là Dolly, tôi có th giúp ông?” m t gi ng như c a bàtr l i cho cháu. “Vâng, tôi mu n bay t Washington i Atlanta”, tôi nói. “Hãngcó bay ư ng y không ?” “Không, tôi r t ti c chúng tôi không. Chúng tôi bay tWashington i Ft. Lauderdale”, Dolly nói. “Th còn Washington i New York City?” tôi h i. “Không, tôi r t ti c chúng tôi không bay ư ng ó. Chúng tôi cóbay t Washington n Oakland và Long Beach”, Dolly nói. “Bà ơi, tôi có th h i bà vi c này? Th t s bà nhà à? Tôi cth y các i lí c a JetBlue ch làm vi c nhà”. “Vâng, úng v y,” Dolly nói v i gi ng vui v nh t. (Mu n hơntôi xác minh v i JetBlue r ng h tên y c a bà là Dolly Baker).“Tôi ng i trong văn phòng c a mình l u trên trong nhà c a tôi,nhìn ra c a s th y tr i n ng p. úng năm phút trư c ai ó ã
  45. 45. KHI TÔI CÒN ANG NG 37g i và h i tôi cùng câu h i y và tôi b o h và h nói, “T t, tôinghĩ bà s b o tôi là bà New Delhi”. “Bà s ng âu?” tôi h i. “Salt Lake City, Utah,” Dolly nói. “Chúng tôi có ngôi nhà hait ng, và tôi thích làm vi c ây, c bi t vào mùa ông khi tuy txoáy tít và tôi trên này trong văn phòng nhà”. “Làm th nào bà có m t vi c làm như v y?” tôi h i. “Anh bi t y, h không qu ng cáo,” Dolly nói v i gi ng ng tngào nh t có th . “T t c là do truy n mi ng. Tôi ã làm vi c chochính ph bang và tôi ã v hưu, và [sau m t th i gian] tôi nghĩ tôiph i làm vi c gì ó khác và úng tôi thích nó”. David Neeleman, ngư i sáng l p và CEO c a JetBlue AirwaysCorp., n i ti ng v t t c vi c này. Ông g i nó là “homesourcing-thuê làm nhà”. JetBlue bây gi có b n trăm i lí gi ch , gi ngDolly, làm vi c nhà vùng Salt Lake City, l y vi c t ch - gi ach ng trông tr con, t p luy n, vi t ti u thuy t, và n u ăn t i. Vài tháng sau tôi n thăm Needleman t i h i s c a JetBlueNew York, và ông ã gi i thích cho tôi nh ng ưu i m c ahomesourcing, mà ông th c s kh i u Morris Air, vi c u tưm o hi m u tiên c a ông vào kinh doanh hàng không. (Nó ư cSothwest mua l i). “Chúng tôi có 250 ngư i nhà c a h làm vi cgi ch t i Morris Air,” Needleman nói. “H có năng su t hơn 30ph n trăm - h bán vé ư c nhi u hơn 30 ph n trăm, chính do hth y h nh phúc hơn. H trung thành hơn và ít m t m i hơn. Chonên khi tôi kh i ng JetBlue, tôi nói, “Chúng ta s có 100 ph ntrăm gi ch nhà”. Needleman có m t lí do cá nhân mu n làm vi c này. Ông làngư i [theo giáo phái] Mormon và tin r ng xã h i s kh m khá hơnn u nhi u bà m hơn có th nhà v i các con tr c a mình nhưng ng th i có cơ h i là ngư i ăn lương. Cho nên ông t cơ s hth ng gi ch t i gia c a ông Salt Lake City, nơi tuy t i a sph n theo phái Mormon và nhi u ngư i là các bà m nhà.Nh ng ngư i gi ch t i gia làm vi c hai mươi lăm gi m t tu n vàph i vào văn phòng khu v c c a JetBlue Salt Lake City b n gim t tháng h c các kĩ năng m i và ư c c p nh t v cái gì x yra bên trong công ti. “Chúng tôi s không bao gi outsource sang n ,” Needlemannói. “Ch t lư ng mà chúng tôi có th có ư c ây là t t hơn r t
  46. 46. 38 TH GI I LÀ PH NGnhi u … [Nh ng ngư i s d ng lao ng] mu n outsource sang n hơn là cho các gia ình c a chính h , và tôi không th hi u i u ó. Không hi u sao h l i nghĩ r ng c n ph i t ngư i ta ng itrư c h hay s p nào ó mà h ã b nhi m. Năng su t chúng tôicó ây nhi u hơn thành ph n cho nhân t [lương] n ”. M t bài báo c a Los Angeles Times v JetBlue (9-5-2004) lưu ýr ng “năm 1997, 11,6 tri u nhân viên c a các công ti Mĩ làm vi ct nhà ít nh t m t ph n th i gian. Ngày nay con s này ã tăng v tlên 23,5 tri u – 16% l c lư ng lao ng Mĩ. (Trong lúc ó, i ngũc a nh ng ngư i t làm ch , nh ng ngư i thư ng làm vi c nhà, ã phình lên 23,4 tri u t 18 tri u trong cùng th i kì). Trong conm t c a m t s ngư i, homesourcing và outsourcing không ph i làcác chi n lư c c nh tranh nhau mà chúng là nh ng bi u l c acùng th : m t s thúc y tàn nh n b i corporate America [nư cMĩ như m t công ti] gi m chi phí và tăng hi u qu , b t c âu i u ó có th d n n”. ó chính xác là cái tôi ã h c ư c trong các chuy n du hành c atôi: Homesourcing sang Salt Lake City và outsourcing sangBangalore ch là các m t c a cùng ng xu – sourcing. Và th m i,m i, tôi cũng h c ư c, là m c theo ó ngày nay là có th chocác công ti và các cá nhân source vi c làm b t c âu.T ôi c ti p t c di chuy n. Mùa thu 2004, tôi i theo ch t ch B T ng Tham mưu Liên quân, Tư ng Richard Myers, trong m tcu c kinh lí các i m nóng Iraq. Chúng tôi thăm Baghdad, t nghành dinh quân s Mĩ Fallujah, và ơn v Vi n Chinh Lính Thu ánh B (MEU) th 24 bên ngoài Babil, trung tâm c a cái g i làTam giác Sunni c a Iraq. Căn c MEU th 24 t m th i là m t lo iCông s [c a ngư i] Apache, gi a dân cư H i giáo Sunni Iraqkhá thù ch. Trong khi Tư ng Myers ang g p các sĩ quan và cácbinh nhì ó, tôi ư c t do lang thang quanh căn c , và cu i cùngtôi thơ th n vào trung tâm ch huy, nơi m t tôi ch t th y m t mànhình TV ph ng. Trên màn hình ư c truy n tr c ti p cái có v như n t lo i camera nào ó trên cao. Nó cho th y m t s ngư i dichuy n quanh sau m t căn nhà. Cũng trên màn hình, d c bên ph i,là m t chat room thông i p t c th i [instant-messaging ] tích c c,có v như th o lu n c nh trên TV.
  47. 47. KHI TÔI CÒN ANG NG 39 “Cái gì ó?” tôi h i anh lính theo dõi c n th n t t c các nh tm t máy xách tay. Anh ta gi i thích r ng m t Predator drone Mĩ -m t máy bay không ngư i lái nh v i camera TV công su t cao – ang bay trên m t làng Iraq, trong khu v c ho t ng c a MEU th24, và truy n các nh tình báo th i gian th c v máy xách tay c aanh ta và v màn hình ph ng này. Máy bay không ngư i lái nàyth c s “bay” và ư c i u khi n b i m t chuyên gia ng i CănC Không Quân Nellis Las Vegas, Nevada. úng th , máy baykhông ngư i lái trên [b u tr i] Iraq th c s ư c i u khi n t xat Las Vegas. Trong khi ó, các nh video mà nó phát v ư cMEU th 24, t ng hành dinh Ch huy Trung Tâm Hoa Kì Tampa,t ng hành dinh khu v c CentCom Quatar, L u Năm Góc, và có lCIA, theo dõi ng th i. Các nhà phân tích khác nhau quanh thgi i ã ti n hành chat tr c tuy n v di n gi i th nào cái ang x yra và ph i làm gì v i nó. Chính cu c nói chuy n c a h là cái cu nxu ng bên ph i màn hình. Trư c khi tôi có th th m chí bi u l s kinh ng c c a mình, m tsĩ quan khác i cùng chúng tôi ã làm tôi s ng s t khi nói r ngcông ngh này ã “làm ph ng” h th ng th b c quân s - b ng chonhi u thông tin n v y cho sĩ quan c p th p, hay th m chí chobinh nhì, ngư i ang cho máy tính ho t ng, và trao quy n choanh ta ra các quy t nh v thông tin anh ta thu th p. Trong khitôi tin ch c r ng không trung uý nào s ư c phép khai ho màkhông h i ý ki n c p trên, ngày mà ch có các sĩ quan c p cao cób c tranh l n ã qua r i. Sân chơi quân s ư c làm b ng. Tôi k chuy n này cho b n tôi Nick Burns, i s Hoa KìNATO và m t thành viên trung thành c a Red Sox Nation [câu l cb ngư i hâm m h i bóng chày Red Sox- T t ]. Nick b o tôianh ta ã t ng hành dinh CentCom Quatar tháng Tư 2004, ư cTư ng John Abizaid và ban tham mưu c a ông ch d n. ic aAbizaid ng i bên kia bàn t Nick v i b n màn hình ph ng TV ng sau h . Ba chi c u tiên có các nh t cao do các máy baykhông ngư i lái Predator truy n ti p v t các quân khu khác nhauc a Iraq trong th i gian th c. Màn hình cu i, mà Nick t p trungvào, ang chi u m t tr n Yankees-Red Sox. Trên m t màn hình là Pedro Martinez i l i Derek Jeter, và trênba màn hình khác là các tay Jihadist i l i Sư oàn Cơ ng sM t (First Cavalry).

×