Ruimte voor de Regio Seminarie Leiedal 21 juni 2010 Jef Van den Broeck Ruimtelijk Planner/Ontwerper Ere Hoogleraar KULeuven
Inhoud <ul><li>Een veranderende maatschappelijk- ruimtelijke context voor planning </li></ul><ul><li>Strategische Planning...
Een veranderende context <ul><li>We moeten er ons bewust van zijn dat: </li></ul><ul><li>de tijd van de goedkope energie v...
Strategische ruimtelijke planning <ul><li>Vandaag is ‘Ruimtelijke Planning’ overwegend een ‘controlerende’ activiteit geri...
Ontstaan van stedelijke regio’s <ul><li>Ontstaan van een netwerk maatschappij als resultaat van nieuwe sets van relaties o...
 
 
Initiatieven(1) <ul><li>Bilbao </li></ul><ul><li>Een streek in sociaal- economisch, ruimtelijk verval (jaren ’70-’80);  </...
 
Initiatieven (2) <ul><li>Emscherpark (BRD- Ruhr Gebiet/800 km2) </li></ul><ul><li>Een IBA  (Internazionale Bau Ausstellung...
Initiatieven (3):de Vlaamse Ruit <ul><li>Een enquête over mogelijke ‘regionale’ kwesties </li></ul><ul><li>Landschap als e...
 
Initiatieven (4):Schelde Landschapspark <ul><li>Gevolg van de waterverdragen: landschappelijke vernieuwing als compensatie...
Regionale kwesties/thema’s <ul><li>Niet ‘absoluut’ te bepalen maar steeds weerkerende kwesties en thema’s zijn: landschap ...
Condities voor succes.   <ul><li>Een probleem, een kans, een ambitie, een visie, een geïntegreerd project als ‘symbool’/ i...
Hoe zich sterker maken. Hoe Vlaanderen verleiden? <ul><li>?  Antwoord uit de streek zelf </li></ul><ul><li>Gezamenlijke (s...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Sterk besturen: ruimte voor de regio [door Jef Van den Broeck]

1,323 views

Published on

presentatie van Jef Van den Broeck voor het seminarie "ruimte voor de regio" binnen Sterk Besturen.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,323
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Sterk besturen: ruimte voor de regio [door Jef Van den Broeck]

  1. 1. Ruimte voor de Regio Seminarie Leiedal 21 juni 2010 Jef Van den Broeck Ruimtelijk Planner/Ontwerper Ere Hoogleraar KULeuven
  2. 2. Inhoud <ul><li>Een veranderende maatschappelijk- ruimtelijke context voor planning </li></ul><ul><li>Strategische Planning is veranderen, innoveren </li></ul><ul><li>Ontstaan van stedelijke regio’s </li></ul><ul><li>Initiatieven in stedelijke regio’s in binnen en buitenland </li></ul><ul><li>Regionale ‘kwesties’ </li></ul><ul><li>Hoe aanpakken we het aan? Welke condities voor succes? </li></ul><ul><li>Hoe zich sterker maken? Hoe Vlaanderen verleiden om regio’s te steunen? </li></ul>
  3. 3. Een veranderende context <ul><li>We moeten er ons bewust van zijn dat: </li></ul><ul><li>de tijd van de goedkope energie voorbij is </li></ul><ul><li>milieu en ruimte geen ‘vrije’ goederen zijn </li></ul><ul><li>er nieuwe maatschappelijk- ruimtelijke schalen ontstaan en dus ook beleidsruimten: stedelijke/landelijke regio’s, Europese ruimten (gebieden en corridors), maar ook ‘buurten’ die leefbaarheid claimen </li></ul><ul><li>er een grote vraag is naar lokale kwaliteit en niet enkel naar oplossingen voor globale thema’s </li></ul><ul><li>we geconfronteerd worden met migratie en een groeiende diversiteit </li></ul><ul><li>er een sterk verband is tussen maatschappelijk- ruimtelijke ontwikkeling en transport (een sectoraal beleid geeft hierop geen antwoord) </li></ul><ul><li>Deze veranderende context kan/moet aanleiding geven tot innoverende geïntegreerde visies en programma’s op de gewenste ontwikkeling. Een ‘controlerend’ beleid volstaat zeker niet. Er is een dringende behoefte aan een actief en geïntegreerd beleid. </li></ul>
  4. 4. Strategische ruimtelijke planning <ul><li>Vandaag is ‘Ruimtelijke Planning’ overwegend een ‘controlerende’ activiteit gericht op het verzekeren van rechtszekerheid en gelijkberechtiging. Het instrumentarium (structuurplan en uitvoeringsplan), dat bedoeld was als een instrument voor het voeren van een actief ruimtelijk beleid, is sterk geëvolueerd naar een instrument voor het vergunningenbeleid . </li></ul><ul><li>Strategische ruimtelijke planning daarentegen is een ‘ingrijpende’ praktijk gericht op verandering en innovatie. Een praktijk die: </li></ul><ul><li>- focust op een gewenste en duurzame ontwikkeling en op ruimtelijke Kwaliteit </li></ul><ul><li>- focust op een maatschappelijk innovatie door middel van ruimtelijke acties </li></ul><ul><li>- nieuwe visies, concepten en oplossingen kan ontwikkelen en realiseren </li></ul><ul><li>- focust op selectieve strategische kwesties </li></ul><ul><li>- bestaande middelen strategisch inzet en zoekt naar nieuwe middelen </li></ul><ul><li>- de manier om middelen te gebruiken en te verdelen kan wijzigen. </li></ul><ul><li>Strategische ruimtelijke planning is een maatschappelijk creatief proces dat een gewenste toekomst wil ontwerpen en realiseren. Het is een combinatie van visievorming (divergerend denken), realiseren (convergerend denken en handelen), co-productie van beleidsvorming en een proces dat inzicht, capaciteit en burgerzin creëert. </li></ul><ul><li>Ik pleit sterk voor het maken van een onderscheid tussen een instrumentarium dat rechtszekerheid/gelijkberechtiging beoogt en middelen die innovatie / verandering beogen. </li></ul>
  5. 5. Ontstaan van stedelijke regio’s <ul><li>Ontstaan van een netwerk maatschappij als resultaat van nieuwe sets van relaties o.m. onder invloed van nieuwe communicatie-, informatie en transport middelen </li></ul><ul><li>Ontstaan van ruimtelijke netwerken met veranderlijke draagwijdte, omvang, karakter en schaal </li></ul><ul><li>Stedelijke regio’s zijn zulk netwerk en kunnen verschillende vormen aannemen </li></ul><ul><li>Auteurs definiëren een stedelijke regio als een netwerk waarbinnen actoren samenwerken in formele en/of informele samenwerkingsverbanden die mikken op het aanpakken van gekozen sleutelkwesties, op het creëren van een visie, het formuleren van een selectief strategisch actieprogramma en het realiseren ervan. </li></ul><ul><li>Mitchell (2001): ‘ A smart region is a highly differentiated microstructure, with local advantages and subcultures. It offers a great variety and diversity, together with specialization sustained through global connections’. </li></ul><ul><li>Een regio is een gebied waarin actoren willen samenwerken aan een beperkt aantal specifieke kwesties van gemeenschappelijk belang. De gebiedsomschrijving hangt af van de samenwerkende actoren en de reikwijdte van de kwestie (probleem, kans, doel, ambitie). </li></ul>
  6. 8. Initiatieven(1) <ul><li>Bilbao </li></ul><ul><li>Een streek in sociaal- economisch, ruimtelijk verval (jaren ’70-’80); </li></ul><ul><li>Gronden (brownfields) in eigendom van overheden als kapitaal </li></ul><ul><li>Een gemengd (lokaal- regionaal- staat / publiek- publiek) initiatief en samenwerkingsverband verenigd in RIA 2000 (agency) (staat/25%, haven/10%, spoorwegen/10%, gemeenten/25%, provincie/15%, Baskische regio/15%) </li></ul><ul><li>Vorming van een gedeelde visie, een gedeeld actie programma, een co-productief beleid </li></ul><ul><li>Projecten: een eye-catcher (Guggenheim), metro, publiek domein, culturele en sport uitrusting, woningen, havenontwikkeling,… </li></ul><ul><li>Er zijn kritieken: elitair van karakter </li></ul>
  7. 10. Initiatieven (2) <ul><li>Emscherpark (BRD- Ruhr Gebiet/800 km2) </li></ul><ul><li>Een IBA (Internazionale Bau Ausstellung) project (1990 – 1999): sterke maar tijdelijke structuur </li></ul><ul><li>Een visie gebaseerd op aanwezige kansen (mijn en industrie terreinen), problemen (vervuiling, werkloosheid, immigratie), op innovatie en kwaliteit </li></ul><ul><li>Projectgericht (landschap- en natuurontwikkeling, recreatie, economische innovatie, sanering, cultuur, renovatie) </li></ul><ul><li>Mikt op het initiatief van publieke en privé actoren (IBA label als Kwaliteitsmerk) </li></ul><ul><li>Een sterke organisatie verzand na 2000 </li></ul><ul><li>Een nieuwe impuls door Europese Culturele Hoofdstad 2010 </li></ul>
  8. 11. Initiatieven (3):de Vlaamse Ruit <ul><li>Een enquête over mogelijke ‘regionale’ kwesties </li></ul><ul><li>Landschap als een weg om de gefragmenteerde ruimte te binden en de omgevingskwaliteit te verhogen, om een nieuwe betekenis aan plekken te geven, om een nieuwe coherentie en beeld te ontwikkelen </li></ul><ul><li>Ontwikkelen van een duurzame economie </li></ul><ul><li>Gebruik van duurzame energie, zorg voor water en klimaat </li></ul><ul><li>Bescherming en ontwikkeling van natuur in relatie met de stedelijke omgeving </li></ul><ul><li>Creatie van diverse woonmilieus in relatie tot openbaar vervoer </li></ul><ul><li>Verbinden van netwerken van openbaar vervoer in relatie tot het wegennet en tot stedelijke ontwikkeling </li></ul><ul><li>Geïntegreerde buurtontwikkeling </li></ul><ul><li>Geen beleidsinitiatieven terzake </li></ul>
  9. 13. Initiatieven (4):Schelde Landschapspark <ul><li>Gevolg van de waterverdragen: landschappelijke vernieuwing als compensatie voor de Scheldeverdieping = een kans </li></ul><ul><li>Initiatief van enkele gemeenten om te zoeken naar fondsen voor planvorming en projecten, een visie, een programma en een ‘organisatie’ </li></ul><ul><li>Het zoeken resulteert in een publiek – privé samenwerking tussen een nieuwe intercommunale en een privé organisatie die de kosten voor de planvorming op zich neemt (in de hoop dat er interessante projecten uitkomen) </li></ul><ul><li>Inhoudelijke zoektocht naar een geïntegreerde visie (verruimen van het Schelde gevoel) voor het hele gebied en naar projecten met een regionale draagwijdte (een netwerk van jachthavens en publieke en private kades, natuur en landschapsparken, gebouwen, een lightrail,fietsnetwerk, beheerslandbouw, watergebonden wonen,…) </li></ul><ul><li>Een spanning tussen de visie en de formele kaders, tussen publiek en privé doelstellingen </li></ul><ul><li>Een stuurgroep, een plangroep en een gemengde kwaliteitskamer o.l.v. de Vlaamse Bouwmeester </li></ul><ul><li>Een experiment </li></ul>
  10. 14. Regionale kwesties/thema’s <ul><li>Niet ‘absoluut’ te bepalen maar steeds weerkerende kwesties en thema’s zijn: landschap en natuur, openbaar vervoer, economische innovatie, bovenlokale uitrusting, lokale leefbaarheid/kwaliteit,diversiteit woonmilieus, hangende ‘dossiers’ met bovenlokaal karakter (bv. rond infrastructuur),…, en dit alles in relatie tot de globale ruimtelijke ontwikkeling. Een kwestie is ook het gebrek aan een geïntegreerde benadering. </li></ul><ul><li>Frustratie dat bovenlokale besturen de problematiek niet onderkennen en aanpakken. Wegens de louter sectorale organisatie van het Vlaamse niveau is dit uitermate moeilijk zoniet onmogelijk. Een zuivere geïntegreerde projectbenadering waarvan Vlaanderen spreekt is slechts een zeer gedeeltelijke oplossing. Deze is niet gericht op regionale geïntegreerde ontwikkeling. </li></ul>
  11. 15. Condities voor succes. <ul><li>Een probleem, een kans, een ambitie, een visie, een geïntegreerd project als ‘symbool’/ incubator van de regio: vele startpunten mogelijk. </li></ul><ul><li>Een initiatief (-nemer), een wil tot veranderen, een capaciteit, de creativiteit om buiten de begane paden te treden. </li></ul><ul><li>Een visie maar ook selectieve beperkte programma’s en projecten, samenwerking (coproductie) tussen actoren, betrekken van ganse bevolking (creëren van inzicht, integreren van lokale kennis en dynamiek,…). Concentreren van middelen. Een procesmatige aanpak met een open en een gesloten karakter. </li></ul><ul><li>Streven naar gelijktijdige maatschappelijke (ontwikkelen van nieuwe sociale, economische en culturele weefsels) en ruimtelijke vernieuwing door het kiezen van geïntegreerde programma’s en projecten. </li></ul><ul><li>Een professionele organisatie. </li></ul><ul><li>Gebruik van niet formele middelen. Bestaande instituties zijn meestal een rem op vernieuwing. Pleidooi voor een onderscheid tussen het instrumentarium dat streeft naar rechtszekerheid/ gelijkberechtiging (controlerend beleid) en het planningsinstrumentarium (verandering, innovatie, ontwikkeling). </li></ul><ul><li>Vormen en afdwingen van macht zowel inhoudelijk als maatschappelijk. </li></ul><ul><li>Het Vlaamse niveau dat lokaal initiatief en subsidiariteit accepteert en stimuleert (ook financieel). Mogelijkheid tot enveloppe financiering. </li></ul><ul><li>Niet laten ontmoedigen </li></ul>
  12. 16. Hoe zich sterker maken. Hoe Vlaanderen verleiden? <ul><li>? Antwoord uit de streek zelf </li></ul><ul><li>Gezamenlijke (selectieve, strategische) ambities formuleren met potentiële partners (een regio is een gebied waar men wil samenwerken) </li></ul><ul><li>Zoeken naar structurele motoren voor vernieuwing in de streek </li></ul><ul><li>Bundelen van krachten/initiatieven. Geen netwerken creëren als bezigheidstherapie. </li></ul><ul><li>Accepteren van ‘grenzen’, van een context/instituties die men niet kan wijzigen (onderscheid planningsomgeving en context). </li></ul><ul><li>Machts- en fondsenverwerving op Vlaams/ Europees niveau. </li></ul><ul><li>Aanwezige condities: ruimte, locatie van de streek, (gefragmenteerde) maatschappelijke dynamiek, gefragmenteerde visies, projecten, plannen. </li></ul><ul><li>Krachtig samenwerkingsverband ontwikkelen (politiek niveau, universiteiten, middenveld, privésector) gericht op programma ontwikkeling en uitvoering. </li></ul>

×