S E E I N G T H I N G S D I F F E R E N T LY




                      de retail banking markt in 2019

                  ...
inhoud


1. Voorwoord                            3


2. inleiding                            4


3. aanpak                ...
voorwoord


De economische crisis zorgt ervoor dat de wijze waarop de Retail Banking markt zich in Nederland
ontwikkelt ui...
inleiding


Deze white paper is het resultaat van een onderzoek         Veel banken hebben hun ICT uitbesteed of zelfs ge-...
aanpak


identificatie trends en ontwikkelingen
                                                                          ...
scenariomatrix


        scenario: utility bank    scenario: conservative network




        scenario: sleepy retail   sc...
kernonzekerheden


In dit deel worden de kernonzekerheden zoals die in                                 lage oVerheidsinVlo...
Scenario: utility bank


profielschets
                                                                                  H...
Hevige concurrentie door hoge                                                            early warning indicators
producth...
Scenario: conServative
networkS

profielschets
                                                                           ...
De macht van BSP’s is echter hoog, omdat zij de kern       early warning indicators
van het netwerk vormen. Het aantal aan...
Scenario: Sleepy retail


profielschets
                                                                                  ...
Hevige concurrentie op prijs en service                    early warning indicators
Concurrentie tussen de gevestigde part...
Scenario: roaring
twentieS

profielschets
                                                                             Hog...
De macht van de consument verschilt daarom per           early warning indicators
aard van een product. Bij consumptieve k...
Scenario planning in de
praktijk

In dit hoofdstuk wordt geïllustreerd hoe de generieke                             de fas...
Roaring Twenties is het ideale scenario voor een
fast mover. Ten eerste worden geen belemmeringen
opgelegd bij het ontwikk...
dankbetuiging


Dit onderzoek naar toekomstscenario’s in de Retail       auteurs
Banking markt is tot stand gekomen met hu...
over atoS conSulting


Atos Consulting is een toonaangevende, internationale         Atos Consulting is een zelfstandig on...
bijlagen


bijlage a: trendsanalyse

De trends die zijn gekomen uit deskresearch en interviews zijn hieronder weergegeven....
In onderstaande figuur staan alle geïdentificeerde kernonzekerheden geplot. De figuur laat zien dat overheidsinvloed
en st...
bijlage b: credit default swap                            Deze credit spread is de rentepremie boven de
                  ...
23
Atos Consulting
Papendorpseweg 93
3528 BJ Utrecht

Tel.: +31 (0)88 265 88 88

info.consulting@atosorigin.com
www.atosconsu...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Scenario Planning 2019

3,185 views

Published on

Retail Banking scenario planning white paper

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
3,185
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
12
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Scenario Planning 2019

  1. 1. S E E I N G T H I N G S D I F F E R E N T LY de retail banking markt in 2019 Vier alternatieve toekomstbeelden voor de retail banking sector Onderzoeksrapport
  2. 2. inhoud 1. Voorwoord 3 2. inleiding 4 3. aanpak 5 4. kernonzekerheden 7 5. scenario: utility bank 8 6. scenario: conserVatiVe networks 10 7. scenario: sleepy retail 12 8. scenario: roaring twenties 14 10. scenario planning in de praktijk 16 11. dankbetuiging 18 bijlagen 20 a. trendsanalyse 20 b. credit default swap 22
  3. 3. voorwoord De economische crisis zorgt ervoor dat de wijze waarop de Retail Banking markt zich in Nederland ontwikkelt uiterst onzeker is. Dit maakt investeringsbeslissingen voor de lange termijn erg lastig. Atos Consulting heeft onderzoek gedaan naar de grootste onzekerheden binnen de particuliere Retail Banking markt. Op basis van deze onzekerheden heeft zij vier verschillende scenario’s ontwikkeld over hoe de Retail Banking markt zich zou kunnen ontwikkelen in de komende tien jaar. Hiermee biedt Atos Consulting een meerdimensionaal denkkader dat gebruikt kan worden door een ieder die actief is in de markt van Retail Banking. “Het spannende van de Retail Banking markt is dat de spelers onder margedruk onderscheidend moeten zijn door middel van productinnovaties die afgestemd zijn op de klantbehoefte. Meer dan ooit moet de klant centraal staan en is merk alleen niet voldoende,” aldus Frans van Helden, Partner Atos Consulting. Een groot aantal experts en consultants uit de Retail Banking markt heeft aan dit onderzoek meegewerkt. Wij zijn hen bijzonder dankbaar. Wij willen u als lezer bovendien attenderen op de andere Scenario Planning white papers van Atos Consulting, die in dezelfde reeks voor de financiële markt zijn verschenen. Alle door Atos Consulting gepubliceerde scenario’s zijn te downloaden via de website www.atosconsulting.nl/papers. Voor vragen, opmerkingen of een discussie over de toekomst kunt u contact opnemen met onze adviseurs in de vakgroep Retail Banking. 3
  4. 4. inleiding Deze white paper is het resultaat van een onderzoek Veel banken hebben hun ICT uitbesteed of zelfs ge- van Atos Consulting naar de grootste onzekerheden offshored naar externe partijen. Naast IT-outsourcing is binnen de Retail Banking markt. Op basis van deze ook Business Process Outsourcing een trend waar de onzekerheden hebben wij vier verschillende scenario’s bancaire sector in meegaat. ontwikkeld over hoe de particuliere Retail Banking markt Hierbij moet gedacht worden aan het outsourcen er in 2019 uit zou kunnen zien. De volgende vragen van bepaalde financiële en HR-processen. Het stonden gedurende het onderzoek centraal: achterliggende motief hierbij is voornamelijk het > Welke trends en ontwikkelingen hebben een focussen op de core business en kostenbesparing. onmiskenbaar effect op de Retail Banking sector? Over de ICT-dienstverlening wordt vaak nog de > Hoe kan de Retail bank zich voorbereiden op de discussie gevoerd of dit nu wel of niet een kernactiviteit toekomst? is van de bank en dus in eigen hand moet worden gehouden. Hoewel er steeds meer gebruik wordt De klantbehoefte is in de afgelopen jaren sterk beïnvloed gemaakt van externe partijen in het uitvoeren van allerlei door de opkomst van internet. Door verschillende activiteiten, ligt de macht nog duidelijk bij de bank die vergelijkingssites is de behoefte aan transparantie de uitbesteding aangaat. De prijzen van de verschillende van productcondities en de daarbij horende prijs leveranciers staan dan ook flink onder druk. en kosten enorm toegenomen. Producten als internetspaarrekeningen en online beleggingsrekeningen Als we kijken naar nieuwe spelers in de markt, dan hebben dan ook aan populariteit gewonnen. zien we dat er zich nog geen echte substituten hebben aangediend voor het bankwezen. Wel is er een aantal, Klantloyaliteit heeft de afgelopen jaren een verschuiving niet traditionele, spelers dat hun kanalen beschikbaar gemaakt. In het verleden had een klant één bank stelt voor het distribueren van bancaire producten. waar hij al zijn bankzaken deed gedurende zijn gehele Voorbeelden hiervan zijn Hema en in het recente leven. Tegenwoordig staat de klantloyaliteit onder druk verleden AH Geldzaken. Toch heeft dit in Nederland vanwege de eerder genoemde transparantie. Klanten nog geen enorme vlucht genomen in tegenstelling tot kunnen snel een vergelijking maken waar hij/zij het Engeland waar een partij als Tesco daar erg succesvol beste af is. Vervolgens is het betrekkelijk eenvoudig te in is. Het is ook bekend dat Google in verschillende switchen tussen banken. landen een banklicentie heeft aangevraagd, waaronder Nederland. Vooralsnog hebben zij nog geen activiteiten Door alle veranderingen binnen de bancaire sector ontplooid om zich op het bancaire vlak begeven. hebben consumenten het vertrouwen grotendeels verloren. Volgens onderzoeksbureau Synovate en Het is voor niemand duidelijk hoe het strategisch PR adviesbureau Porter Novelli1 geven Nederlanders landschap van de retailbanken zich ontwikkelt. Dit hun financiële dienstverlener op bancair gebied een maakt het voor de marktspelers uiterst lastig om magere 4,9. Slechts een enkele bank scoort een ruime investeringsbeslissingen voor de lange termijn te nemen. voldoende. Banken dienen eerst orde op zaken te Met de in het volgende hoofdstuk beschreven scenario’s stellen om zich vervolgens niet alleen meer te richten worden de belangrijkste onzekerheden voor de Retail op het aantrekken van nieuwe klanten, maar juist het Banking sector in kaart gebracht om zodoende meer behoud van klanten als belangrijk onderdeel binnen hun inzicht te krijgen en een raamwerk te scheppen voor beleid en strategie op nemen. strategische discussies. Tijdens het onderzoek is een Banken maken voor hun niet-kernactiviteiten veel horizon van tien jaar in acht genomen. gebruik van verschillende leveranciers. Enkele voorbeelden hiervan zijn catering, facility management en de beveiliging van panden. 1 Synovate & Porter Novelli - Finance Tracker Mei 2009. 4
  5. 5. aanpak identificatie trends en ontwikkelingen Hoge invloed Overheid - Vrije Markt De aanpak van dit onderzoek is gebaseerd op de door Stand Alone Banken - Bancair Netwerk Kees van der Heijden beschreven Scenario Plannings- methodiek2. Vervolgens is elke trend door iedere deelnemer Na het vaststellen van het onderzoeksgebied, beoordeeld op mate van impact en onzekerheid op een de Retail Banking markt voor particulieren, is het schaal van 1 tot 10. De twee kernonzekerheden met de scenarioplanningsteam begonnen met het in kaart hoogste score zijn: brengen van alle trends en ontwikkelingen. Het doel van deze activiteit is op zoek te gaan naar de drijvende scenario-ontwikkeling krachten die Retail Banking markt kunnen veranderen. Trends en ontwikkelingen zijn signalen van dit soort De scenario-ontwikkeling heeft plaats gevonden onderliggende drijvende krachten. tijdens de Winterschool voor Financial Services van Atos Consulting. Tijdens deze driedaagse Het vaststellen van de trends is in twee stappen bijeenkomst hebben meer dan 40 consultants gedaan. Eerst met behulp van deskresearch uit een gezamenlijk de vier scenario’s gemaakt. De groot aantal bronnen, zoals publicaties van DNB, scenario’s beschrijven hoe de Retail Banking banken en vakbladen. Vervolgens zijn interviews markt er over tien jaar uit zou kunnen zien en zijn gehouden met experts uit de markt om de gevonden gebaseerd op het vijfkrachtenmodel van Porter. trends te toetsen en te bepalen of een mogelijke samenhang tussen de trends vast te stellen valt. early warning indicators Deze stap heeft geleid tot een veelheid aan trends In een laatste workshop met het scenarioplanningsteam die de markt beïnvloeden. Bijlage A, trendsanalyse, zijn de early warning indicators bepaald. Dit zijn geeft een overzicht van de resultaten van de trends- symptomen die een voorbode kunnen zijn voor het identificatie. uitkomen van een bepaald scenario. Early warning indicators helpen aan te geven in welke richting de identificatie kernonzekerheden Retail Banking markt zich ontwikkelt. Met behulp van deze early warning indicatoren kan beter ingespeeld Het doel van deze stap was te komen tot de worden op veranderingen in de markt en kan worden kernonzekerheden die de meeste impact hebben gekeken wat de consequenties zijn voor de strategie op de Retail Banking markt en de hoogste mate van van het bedrijf. onzekerheid. De twee kernonzekerheden die het hoogst scoren op deze criteria zullen het raamwerk van de scenario’s gaan vormen. Tijdens een ervarium- workshop zijn van elke trend de tegenovergestelde extreme uitkomsten bepaald. 2 Van der Heijden, K., The Art of Strategic Conversation, John Wiley and Sons Ltd, 2004. 5
  6. 6. scenariomatrix scenario: utility bank scenario: conservative network scenario: sleepy retail scenario: roaring twenties 6
  7. 7. kernonzekerheden In dit deel worden de kernonzekerheden zoals die in lage oVerheidsinVloed de ervariumsessie zijn vastgesteld verder toegelicht. De extreme uitkomsten van de kernonzekerheden worden De overheid stelt zich terughoudend op, maar bewaakt op twee assen geplaatst en creëren zodoende de wel de randvoorwaarden voor het functioneren van de kaders voor de vier toekomstbeelden. markt. Zo houdt de overheid toezicht op kartelvorming en/of prijsafspraken en biedt zij garantie op spaargelden om zekerheid te geven aan consumenten Hoge Invloed Overheid en het financiële stelsel in stand te houden. Door de transparantie van banken zijn risico’s beter in te schatten, zowel voor banken onderling, als voor consumenten. Daarnaast is toetreding gemakkelijker door het versoepelen van regels door de overheid. Stand Alone Netwerk stand alone In de stand alone organisatievorm houden banken alle onderdelen van de waardeketen in huis om volledige controle te hebben over alle aspecten van de Vrije Markt bedrijfsvoering en afstemmingskosten te verminderen. Er wordt nauwelijks gebruik gemaakt van in- en outsourcing. hoge oVerheidsinVloed netwerk De overheid heeft de bewegingsvrijheid van banken In de netwerksituatie trekken banken zich volledig terug aan banden gelegd. In de gehele waardeketen zijn op die onderdelen van de waardeketen waarin zij in beperkingen aangebracht die er toe moeten leiden dat uitblinken, hun kerncompetenties. Overige diensten banken weer stabiel worden en dat het vertrouwen van worden ingekocht of uitbesteed bij andere spelers de consument in het financiële stelsel wordt hersteld. binnen het netwerk. Door deze marktorganisatievorm Zo stelt zij strikte eisen aan de manier waarop financiële is er een beperkt aantal spelers dat zich richt op wat resultaten gepresenteerd worden om transparantie af te traditioneel de backoffice activiteiten van een bank dwingen. Daarnaast is de bewegingsvrijheid van banken zijn (verder genoemd: Banking Service Providers). beperkt door eisen die gesteld worden aan de manier Andere partijen richten zich op de frontoffice en waarop banken hun financiële middelen beleggen. kopen de backoffice-diensten in. In sommige gevallen Ook producten en diensten moeten voldoen aan worden de ingekochte producten en diensten verrijkt risicobeperkende eisen, zodat consumenten beschermd met aanvullende diensten en producten. Hierdoor worden. Het bancaire stelsel beperkt zich niet tot ontstaan frontoffice-banken die zich specifiek richten Nederland. Toezicht is daarom (deels) gecentraliseerd op niches in de markt en white labeling partijen3. Door op Europees niveau en is er nauw overleg met andere deze manier van organiseren is er in de markt sprake toezichthouders in de rest van wereld. van een verregaande vorm van in- en outsourcing en specialisatie van de individuele partijen in het netwerk. In deze situatie vormen enkele systeembanken/Banking Service Providers de “backoffice” van de gehele sector. 3 Een white label product of service is een product of service die geproduceerd worden door het ene bedrijf (de producent) en verkocht worden door het andere bedrijf (de marketeers), waarbij het product of de service ge-“rebrand” wordt, zodat het lijkt alsof het verkopende bedrijf het product heeft gemaakt. 7
  8. 8. Scenario: utility bank profielschets Hoge Invloed Overheid Het is 2019. Na een langdurige recessie aan het begin van dit decennium, die begonnen is in de financiële sector, heeft de overheid besloten in te grijpen. De banken vertonen overeenkomsten met nutsbedrijven en zijn daarmee verworden tot Utility banken. Zij bieden Stand Alone Netwerk een publieke dienst tegen een lage prijs. Op Europees niveau is wetgeving opgesteld en streng toezicht ingericht. Hierdoor staat de Europese overheid aan het roer van de financiële markt! De financiële sector wordt gestuurd, gereguleerd en beheerst door de Europese Vrije Markt overheid. Het uitbesteden van alle niet-kernactiviteiten heeft niet geleid tot de gewenste synergievoordelen. Bij sommige banken heeft de toegenomen complexiteit van het managen van de Service Level Agreements (SLA) Nauwelijks outsourcing zelfs geleid tot kostenverhogingen. Daarom kiezen zij er Omdat banken zelfvoorzienend zijn, hebben leveranciers voor volledig zelfvoorzienend te zijn. Zodoende hebben weinig macht. Enkel standaarddiensten zoals catering zij meer controle over alle processen. en schoonmaak worden nog uitbesteed. Bovendien is de onderhandelingsmacht van leveranciers laag De producten die de banken leveren zijn veelal aangezien banken de voorwaarden stellen. Deze standaardproducten. Zo wordt de prijs laag gehouden. voorwaarden worden opgelegd door de overheid. De De consument is door de langdurige recessie enige soort leveranciers met onderhandelingsmacht zijn opgeschrikt. Dat maakt de consument van 2019 de leveranciers van softwaresystemen die door banken risicomijdend. Eenvoud en gemak in bankproducten worden gebruikt om de systemen ten behoeve van de prevaleren boven ingewikkelde constructies of kernprocessen en -diensten draaiende te houden. combinatieproducten. Bulk banken met simpele, standaardproducten de sectorstructuur Van de utility bank Aangezien er maar een paar grote banken zijn, hebben consumenten weinig keuze tussen de Weinig toetreders door overheidseisen. Hoog banken en bancaire producten. De concurrentie in startkapitaal benodigd dit soort oligopolistische markten vindt doorgaans Nieuwe toetreders zullen de markt niet snel betreden. plaats op productdifferentiatie. Maar omdat de Banken houden nagenoeg alle activiteiten in huis en zijn Europese wetgever sterk bepaalt welke producten zodoende zelfvoorzienend. Door niet uit te besteden aangeboden mogen worden, zijn de producten weinig kunnen investeringen niet worden gedeeld waardoor onderscheidend. Consumenten hebben weinig behoefte een hoger startkapitaal is vereist. Ten tweede stelt aan ingewikkelde en niet standaardproducten. De de Europese overheid strenge eisen waar banken producten zijn dan ook simpel en standaard van aard. aan moeten voldoen, zoals het verkrijgen van een Het consumentenvertrouwen is sterk toegenomen, banklicentie. De kosten van compliancy voor de bank omdat de overheid garandeert dat het geld van om te voldoen aan de opgelegde eisen, wetten zijn de consument veilig is. Dit blijkt ook uit het feit dat enorm. De enige toetredende instellingen die aan deze consumenten nauwelijks van bank wisselen. voorwaarden kunnen voldoen zijn gevestigde banken die reeds in Europa actief zijn en voldoen aan de eisen van de Europese overheid. 8
  9. 9. Hevige concurrentie door hoge early warning indicators producthomogeniteit en een verzadigde markt Onderstaande ontwikkelingen kunnen worden gezien als een De beperkte hoeveelheid aanbieders, de early warning indicator voor het scenario Utility Bank. producthomogeniteit en de marktverzadiging leiden tot hevige concurrentie. Concurrentie wordt in eerste stijging van de credit default swap rate (cds) instantie gevoerd op prijs en daarna door differentiatie in De Credit Default Swap is een overeenkomst tussen service. De uitgebreide wet- en regelgeving hebben voor twee partijen waarbij het kredietrisico van obligaties door kostenverhogingen gezorgd voor banken, waardoor er faillissement wordt overgedragen. De Credit Default Swap weinig geld en aandacht is voor innovatie. Rate wordt bepaald door de partij die het risico overneemt en drukt daarmee het gepercipieerde faillissementsrisico Overheid verleent nauwelijks toestemming voor van een bedrijf uit. Wanneer de CDS omhoog gaat voor substituten systeembanken en het risico een groot deel van het bruto Er bestaan geen substituten voor de bancaire nationaal inkomen (BNI) vertegenwoordigt, zal de overheid producten en diensten. Tevens moeten vervangende ingrijpen om te voorkomen dat de bank omvalt en een deel producten worden goedgekeurd door de overheid. Dit van het BNI vernietigt. Bijlage B: Credit Default Swap geeft vormt een enorme toetredingsbarrière voor bijvoorbeeld een toelichting op het begrip Credit Default Swap. Sharia-leningen, “consumer to consumer lending” (Boober) of familiebanken. dalend vertrouwen van banken onderling en van consumenten Het vertrouwen van banken onderling kan weergegeven worden met de hoeveelheid geld die banken aan elkaar willen uitlenen via Nostro-rekeningen4. Instellingen als de NVB, DNB, ECB, IMF, etc. zullen hier, wanneer er aanleiding toe is, over publiceren. Artikelen over het dalende vertrouwen tussen banken onderling beïnvloeden het vertrouwen van consumenten in banken. toename fusies en overnames en dalende outsourcing- contracten Om meer controle te houden over een groot deel van de waardeketen worden outsourcing-contracten opgezegd en steeds meer activiteiten door de bank zelf uitgevoerd. Fusies en overnames vinden plaats om bepaalde kennis te verwerven of bankactiviteiten te versterken. 4 Rekening van een financiële instelling - eigen instelling - aangehouden bij een andere financiële instelling. 9
  10. 10. Scenario: conServative networkS profielschets Hoge Invloed Overheid Het is 2019 en de markt voor financieel dienstverleners is open, toetreding is eenvoudig en het aantal partijen binnen deze markt is omvangrijk. Dit komt omdat na de recessie een verschuiving in partijen heeft plaatsgevonden. De grootbanken bestaan niet meer, Stand Alone Netwerk backoffice en frontoffice partijen zijn losgekoppeld en dit alles gebeurde onder toeziend oog van de overheid. De overheid heeft een gecontroleerde financiële markt gestimuleerd waar ruimte is voor concurrentie. Hierdoor is een aantal grote Bank Service Providers Vrije Markt (BSP’s) ontstaan. Dit zijn partijen die zich richten op de backoffice bankactiviteiten. Deze Bank Service Providers worden sterk gestuurd en gecontroleerd door de Europese overheid. Kenmerkend voor deze Nieuwe toetreders of andere banken stellen markt is een conservatieve houding, weinig innoverend bankproducten samen uit de diensten en producten en risicomijdend. Echter, de marges zijn aantrekkelijk gemaakt door de BSP’s of vanuit andere delen van waardoor veel nieuwe partijen toetreden. Marktwerking het netwerk. Hierdoor hebben zij minder startkapitaal wordt gestimuleerd omdat kleine partijen slechts een nodig om de markt te betreden en hoeven zij in principe klein deel van de activiteiten binnen de gehele keten alleen een frontoffice op te zetten om een bank te kunnen aanbieden. De macht van een individuele starten. Bovendien voldoen zij aan de strenge eisen leverancier is dan ook klein. Door de markt met veel van de overheid, omdat zij de kern van de producten, kleine spelers, die tezamen de waardeketen vormen, bijvoorbeeld spaar- en betaalrekeningen, insourcen is er sprake van een netwerkeconomie binnen de van gecertificeerde BSP’s. De kosten voor BSP’s financiële sector. De wereld van “Conservative zijn laag door schaalvoordelen. De BSP’s hebben Networks” bestaat uit een virtueel sociaal netwerk weinig te duchten van nieuwe toetreders, omdat waarbij leveranciers flexibel, dynamisch en binnen heel deze geconfronteerd worden door strenge wet- en Europa acteren. Consumenten hebben gezien dat regelgeving en zeer kapitaalintensief zijn. De enige de overheid een belangrijke rol binnen het financiële concurrentie die zij te vrezen hebben komt van andere systeem inneemt, zij hebben daardoor ook een groot BSP’s uit andere Europese landen waar dezelfde wet- vertrouwen in de sector gekregen. en regelgeving van toepassing is. de sectorstructuur Van “conserVatiVe Veel partijen in de markt door makkelijke in- en networks” outsourcing Het aantal leveranciers in de bancaire sector is groot Bank Service Providers als “backoffice specialist” in zowel aantal als type dienstverlening. Zo zijn er en kern van het netwerk niet alleen partijen die software of betalingsverkeer De netwerkstructuur van de bancaire sector biedt verzorgen, maar kopen banken bij elkaar ook leningen, kansen voor nieuwe banken. Binnen de bancaire betaal- en spaarrekeningen in om die vervolgens door te sector is een beperkt aantal kernbanken (Bank Service verkopen aan de consument. De macht van leveranciers Providers, BSP) die zich richten op de backoffice- is daarmee laag geworden, omdat banken relatief activiteiten van de traditionele bank en bieden eenvoudig van leverancier wisselen. nauwelijks direct producten aan consumenten. 10
  11. 11. De macht van BSP’s is echter hoog, omdat zij de kern early warning indicators van het netwerk vormen. Het aantal aanwezige BSP’s Onderstaande ontwikkelingen kunnen worden gezien als is klein, omdat zij aan de strenge eisen van de overheid een early warning indicator voor het scenario Conservative moeten voldoen. Zij zijn het enige type aanbieder dat Network. in staat is de kern van bankproducten aan te bieden. Daarmee zijn de switching costs voor banken, die grenzen aan de omvang van banken – terug naar de bijvoorbeeld betaalrekeningen inkopen en doorverkopen core business aan consumenten, hoog. De financiële crisis leidt tot een beperking. Enerzijds leidt dit tot een beperking aan de omvang van banken, opgelegd door Hoog consumentenvertrouwen door garanties de overheid. Anderzijds willen banken zelf ook hun risico’s overheid beperken en gaan zij terug naar hun core business. Niet direct Ondanks de overheid transparantie afdwingt bij alle kerngerelateerde bedrijfsonderdelen worden afgestoten. partijen binnen het bancaire netwerk en het aantal Banken kopen vervolgens deze diensten weer in. partijen groot is, hebben consumenten weinig invloed op banken en de producten / diensten die worden toename van het aantal outsourcing contracten aangeboden. Het consumentenvertrouwen is echter In lijn met het teruggaan naar de core business van banken wel hoog door het aanwezige overheidstoezicht. Voor worden meer diensten ingekocht bij andere partijen. producten waar consumenten lang en intensief gebruik van maken, zoals betaalrekeningen, blijven klanten nieuwe labels en partijen veelal langdurig bij dezelfde bank, omdat overstappen Nieuwe producten die worden ontwikkeld, maar niet direct een omslachtige procedure is. Voor producten die gerelateerd zijn aan de kernactiviteiten van banken worden makkelijker vervangbaar zijn of niet in combinatie verder ontwikkeld of verkocht in gescheiden juridische met andere producten verkocht worden (bijvoorbeeld entiteiten om risico’s te spreiden. Zo komen nieuwe labels en spaarrekeningen), stappen klanten veel sneller over. partijen op de markt. Weinig onderscheidend vermogen en innovatie De markt is verzadigd en groeit nauwelijks. Bovendien zijn er amper verschillen tussen de producten die de diverse aanbieders aanbieden, omdat alle aanbieders bij dezelfde BSP’s inkopen en iedereen met dezelfde overheidsrestricties te maken heeft. De overheid dwingt de banken tot transparantie, waardoor het moeilijk is om onderscheidende producten en diensten aan te bieden. Innovatieve producten worden dan ook snel gekopieerd door andere partijen binnen het netwerk. Banken kunnen zich enkel onderscheiden op imago, diensten en service. 11
  12. 12. Scenario: Sleepy retail profielschets Hoge Invloed Overheid Het is 2019 en de markt wordt gedomineerd door een aantal grote partijen die volledig zelfvoorzienend is. De financiële crisis heeft een zeer grote impact op de banken gehad. Zij hebben ingezien dat er teveel risico werd genomen en ze misten het gevoel van overzicht. Stand Alone Netwerk Als reactie hierop hebben zij afscheid genomen van de vele leveranciers. De overheid heeft deze verandering nauwlettend in de gaten gehouden en gezien dat deze verandering de Vrije Markt stabiliteit van het financiële stelsel heeft vergroot. De banken hebben de transparantie naar klanten vergroot en hebben vertrouwen terug gewonnen. Aangezien het zelfgereguleerde mechanisme van de Retail Weinig outsourcing door risicobeperking & Banking markt haar functioneren heeft aangetoond, transparantie kon de overheid zich terugtrekken. Retail Banking Banken nemen nauwelijks diensten af van andere activiteiten zijn een commodity geworden waarbij de bedrijven, dit vanuit het oogpunt van risicobeperking. retailbanken het moeilijk vinden om hun producten Door de activiteiten intern uit te voeren kan er op onderscheidende wijze aan te bieden. Een aantal direct toezicht op de uitvoering worden gehouden. kenmerken van de markt zijn: weinig innovatie, kleine Hooguit “simpele” diensten zoals de catering of marges, lage groei maar wel betrouwbaar. schoonmaakdiensten worden afgenomen van andere partijen. Deze leveranciers hebben dan ook weinig de sectorstructuur Van de “sleepy retail” macht omdat zij standaarddiensten leveren. Doordat er nauwelijks gebruik wordt gemaakt van outsourcing Veel (start)kapitaal nodig en verzadigde markt hebben de banken een zeer zelfstandige en autonome Het starten van een nieuwe bank in dit scenario positie. vergt veel kapitaal, omdat banken de volledige waardeketen in eigen hand hebben. Bovendien is de Klanten bepalen producten, onderlinge verschillen markt verzadigd, waardoor er hevig geconcurreerd zijn klein wordt op prijs en service. Het is daarom voor nieuwe De time-to-market voor nieuwe producten en diensten toetreders nauwelijks mogelijk om een acceptabele is lang, door de complexe interne IT-omgeving. Dit marge te halen, gegeven het benodigde kapitaal en leidt er toe dat er veelal standaardproducten zijn en volume. Eén van de weinige manieren om genoeg de consument zodoende weinig keus heeft. Om het startkapitaal te verkrijgen, is door dit te lenen bij andere vertrouwen van de consument te winnen zijn banken banken. Aangezien er maar een beperkt aantal banken zeer transparant geworden. Hierdoor is het voor is, kunnen de bestaande partijen bepalen wie er toe consumenten duidelijker geworden dat verschillen mag treden. Er zijn dan ook nauwelijks toetreders. De tussen de producten en diensten van de banken voornaamste dreiging van nieuwe toetreders komt dan erg klein is. Daarnaast is het wisselen van bank ook van gevestigde banken uit andere landen die het (bijvoorbeeld het omzetten van een betaalrekening) een benodigde kapitaal al zelf hebben. omslachtige procedure waardoor de omschakelkosten voor consumenten worden verhoogd. Dit verzwakt de onderhandelingspositie van consumenten. 12
  13. 13. Hevige concurrentie op prijs en service early warning indicators Concurrentie tussen de gevestigde partijen is hevig. Onderstaande ontwikkelingen kunnen worden gezien als een De markt groeit nauwelijks en elke bank strijdt om early warning indicator voor het scenario Sleepy Retail. zijn marktaandeel te behouden. De concurrentiestrijd zal zich echter met name op het gebied van snel economische herstel productdifferentiatie voordoen, omdat partijen in een Bij snel economisch herstel zullen bedrijven de overheid oligopolistische markt de neiging vertonen elkaar min of vragen hen de ruimte te geven om te ondernemen. De meer met rust te laten op het gebied van prijsstelling. overheid geeft hier aan toe, onder voorwaarde dat de Hierdoor wordt sterk op service geconcurreerd financiële instellingen zelfregulerende maatregelen nemen. en proberen banken onderscheidend te zijn op merk en imago. Banken gebruiken de traditionele daling van de credit default swap rate distributiekanalen, zoals telefoon, web, adviseurs en Een Credit Default Swap (CDS) wordt gebruikt om kantoren. kredietrisico’s af te dekken. De prijs van de CDS wordt bepaald door onder andere het faillisementsrisico (probability Substituten worden bij succes zo snel mogelijk of default). Rating Agencies zoals Standard & Poor berekenen geïncorporeerd door banken faillisementsrisico’s op basis van historische gegevens. Hoe Banken proberen nieuwe producten te ontwikkelen, hoger het risico, hoe hoger de CDS Rate en daardoor de maar hebben, door het kapitaalintensieve business prijs van een Credit Default Swap. De CDS rates van banken model, weinig kapitaal beschikbaar. Wanneer zijn hierdoor een interessante indicator voor de robuustheid succesvolle substituten opduiken, zoals Sharia- van de financiële sector. Een daling impliceert een lager bankieren, familiebanken of Consumer 2 Consumer faillisementsrisico voor banken. De overheid kan dit als een leenplatformen, worden deze snel overgenomen en argument zien om zich terug te trekken uit de markt die geïncorporeerd door bestaande banken. zichzelf reguleert. toename fusies en overnames en dalende outsourcing- contracten Om meer controle te krijgen over een groot deel van de waardeketen worden outsourcing-contracten opgezegd. Steeds meer activiteiten worden door de bank zelf uitgevoerd. Dit komt onder andere naar voren in fusies en overnames, om bepaalde kennis te verwerven of bankactiviteiten te versterken. 13
  14. 14. Scenario: roaring twentieS profielschets Hoge Invloed Overheid Het is 2019 en de markt voor financieel dienstverleners is open, toetreding is gemakkelijk en het aantal partijen binnen deze markt is omvangrijk. Kenmerkend voor deze wereld is een dynamisch Retail Banking segment met hoge winstgevendheid, snel wisselende klanten Stand Alone Netwerk en nieuwe producten. Het algemene gevoel van moderniteit en breken met het verleden maken de vergelijking met de “roaring twenties” van de vorige eeuw billijk. Dit komt omdat er na de recessie een verschuiving Vrije Markt in partijen heeft plaatsgevonden. De grootbanken bestaan niet meer, backoffice en frontoffice partijen zijn losgekoppeld. Er is een klein aantal Bank Service Providers ontstaan die de kern van de bankwereld Alleen de BSP’s (Bank Service Providers) die zich vormen. De banken hebben ingezien dat de klant hebben gespecialiseerd in de kern van bankproducten, centraal moet staan. Producten en diensten worden hebben macht ten opzichte van hun afnemers. Dit hierop aangepast. Tevens is hierdoor een aantal retailers komt naar voren in de switching costs waarmee andere actief geworden binnen de bankwereld. In 2019 kan banken geconfronteerd worden wanneer zij producten de consument een lening afsluiten of sparen bij de afnemen bij een BSP. Deze banken kopen grootschalig supermarkt. De consument wil gemak, flexibiliteit en producten in bij BSP’s die zij vervolgens doorverkopen snelheid. In 2019 sturen de consumenten de markt! aan particulieren, waardoor het voor hen lastig is van Technologie speelt een belangrijke rol in 2019, de BPS te veranderen. De BSP staat sterk tegenover zijn technologische ontwikkelingen maken het mogelijk om leveranciers, omdat zij aan het begin van de keten staan direct op de klantwens in te spelen. en de BSP’s zelf zeer kapitaal intensief zijn. de sectorstructuur Van de roaring twenties Veel keuze voor klanten door gemakkelijk over- stappen en hoeveelheid aanbieders, producten en Starten van bankactiviteiten is eenvoudig, door service outsourcing & white labeling Klanten hebben een grote keuze aan verschillende De vrije marktwerking, in combinatie met het bancaire producten en diensten bij banken en andere aanbieders netwerk, heeft het relatief eenvoudig gemaakt om een van bankproducten (supermarkten, drogisterijen). nieuwe bank te starten. Het benodigde kapitaal, of De integratie van processen en informatie tussen de de basisonderdelen van een bancair product kan van verschillende schakels van het netwerk is leidend voor andere spelers in de markt verkregen worden. Zo is het de snelle time-to-market. eenvoudig geworden om een product van een partij Consumenten zijn “trouw” aan hun bank wanneer door te verkopen onder een andere merknaam (white het producten betreft die moeilijk te vervangen zijn labeling). of complementair zijn aan andere producten die zij afgenomen hebben bij hun bank. Het overzetten Macht van leverancier is afgenomen omdat er veel van een betaalrekening is bijvoorbeeld nog steeds verschillende leveranciers zijn omslachtig, evenals spaarrekeningen die gekoppeld zijn Er is een groot netwerk ontstaan van mogelijke aan betaalrekeningen. Voor producten die makkelijker leveranciers die allerlei verschillende activiteiten vervangbaar zijn, zoals kortlopende kredieten, evalueren aanbieden. Door het grote aantal aanbieders is de klanten de dienstverlening periodiek. Gezien het grote macht van de individuele leverancier richting een aantal aanbieders kan het voor consument winstgevend afnemer afgenomen. zijn om te veranderen van bank. 14
  15. 15. De macht van de consument verschilt daarom per early warning indicators aard van een product. Bij consumptieve kredieten, Onderstaande ontwikkelingen kunnen worden gezien als een hypotheken, beleggingen en spaarrekeningen early warning indicator voor het scenario Roaring Twenties. is de macht van de klant hoog. Vanwege hoge omschakelingskosten bij betaalrekeningen is de snel economische herstel machtspositie van consumenten zwakker. Bij snel economisch herstel zullen bedrijven de overheid vragen hen de ruimte te geven om te ondernemen. De Hevige concurrentie op diensten en service in overheid geeft hier aan toe onder de voorwaarde dat de verzadigde markt financiële instellingen zelfregulerende maatregelen nemen. De Retail Banking markt groeit nauwelijks. Het aantal partijen dat producten en diensten aanbiedt aan terug naar de core business consumenten is groot. De onderlinge concurrentie is Om risico’s te beperken gaan banken terug naar hun core daarom zeer hevig en vooral op diensten en service. De business en stoten niet-kernactiviteiten af. Risicovolle bestaande partijen zoeken de groei met name in nieuwe bedrijfsactiviteiten worden gestopt of afgestoten en markten en vestigen zich in andere landen buiten ondergebracht in aparte juridische entiteiten als vorm van Europa. zelfregulering. Innovatie om groeikansen te creëren daling van de credit default swap rate Door de sterke concurrentie wordt er veel gedaan aan Wanneer de CDS Rate, als indicatie voor het gepercipieerd productinnovatie en wordt gezocht naar substituten. faillissementrisico van banken, daalt tot een niveau dat Het bancaire netwerk maakt het mogelijk om bestaande dit slechts beperk risico vormt voor het bni, zal dit voor producten op nieuwe manieren te combineren. Ook de overheid verder aanleiding zijn om het toezicht op de worden bancaire producten aangeboden via nieuwe financiële sector te versoepelen. Dit betekent overigens niet kanalen zoals drogisterijen en warenhuizen. dat er geen toezicht is op de financiële sector. nieuwe labels en partijen Nieuwe producten die ontwikkeld worden, maar niet direct gerelateerd zijn aan de kernactiviteiten van banken worden verder ontwikkeld of vermarkt in gescheiden juridische entiteiten om risico’s te spreiden. Zo komen nieuwe labels en partijen op de markt. 15
  16. 16. Scenario planning in de praktijk In dit hoofdstuk wordt geïllustreerd hoe de generieke de fast moVer strategie niet houdbaar in alle strategie “Fast mover”5 wordt getoetst met behulp scenario’s van de vier scenario’s voor het retail banking segment. Allereerst wordt een korte toelichting gegeven op de “fast mover” strategie, vervolgens wordt bekeken hoe Hoge overheidsinvloed de strategie in de verschillende scenario’s presteert. fast moVer strategie: gespecialiseerd in het ontwikkelen Van producten en diensten Stand Alone Netwerk De fast mover bank is gespecialiseerd in het ontwikkelen van nieuwe innovatieve producten voor geselecteerde doelgroepen. Zij is er op gericht deze producten in samenwerking met partners binnen een korte time-to-market te lanceren. De fast mover bank heeft geen eigen distributienetwerk. Dat maakt deze Lage overheidsinvloed bank flexibel in de keuze voor het meest passende afzetkanaal of voor de specifieke product-markt- combinaties. De bank past een “push-strategie” In het Utility Bank scenario waar de overheid strenge toe, maar maakt in feite gebruik van standaard eisen stelt aan de producten die ontwikkeld worden producten die aansluiten bij de veranderende vraag. zal de fast mover moeilijk onderscheidend vermogen De productontwikkeling doet de fast mover zelf. Het hebben. De fast mover heeft niet de volledige afzetten en verkopen gebeurt samen met partners die waardeketen in handen aangezien zij niet over de beschikken over het juiste distributiekanaal voor de distributiekanalen beschikt om haar producten aan te gekozen product-marktcombinatie. bieden. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld nichespelers De fast mover bank creëert waarde door samen te of bulkbanken in dit scenario. werken met andere vaak branchevreemde partijen. Een belangrijk kenmerk hierbij is het gezamenlijk Het Conservative Networks scenario biedt meer starten van initiatieven waarbij de partners evenveel mogelijkheden, aangezien meerdere partijen in risico dragen. Binnen haar waardeketen richt de fast verschillende lagen van de waardeketen waar te nemen mover bank zich op sales, technologie ontwikkeling en zijn. Ook hier geldt echter dat de fast mover haar sterkte product(ontwikkeling). op het gebied van productontwikkeling moeilijk zal kunnen uitnutten, aangezien de overheid strikte eisen stelt aan de producten die ontwikkeld worden. Hoewel in het Sleepy Retail scenario meer vrijheid is voor de fast mover om te profiteren van haar capaciteiten op het gebied van productontwikkeling, zal zij ook in dit scenario niet te volle kunnen profiteren van haar sterke punten. Het ontbreekt de fast mover immers aan een distributienetwerk. 5 Positionings paper “Drie toekomstbeelden voor de Retailbank, 2008, te verkrijgen via www.atosconsulting.nl/papers. 16
  17. 17. Roaring Twenties is het ideale scenario voor een fast mover. Ten eerste worden geen belemmeringen opgelegd bij het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten. Ten tweede kan zij in dit scenario, waar een netwerk van bedrijven aanwezig is, gebruik maken van haar sterktes op het gebied van partnering om producten te ontwikkelen en toegang tot distributiekanalen te krijgen die zij zelf niet heeft. Op basis van de toetsing van de fast mover strategie aan de verschillede scenario’s zouden we de fast mover kunnen adviseren om in haar strategie rekening te houden met het verwerven van verkoopkanalen, zodat zij ook in het Sleepy Retail scenario productontwikkeling als onderscheidend vermogen kan inzetten. Distributiekanalen kunnen verworven worden door partneringopties met andere banken te zoeken, waarmee de fast mover gebruik maakt van een van haar andere core competences, namelijk partnering. Het zelf ontwikkelen van distributiekanalen is voor de fast mover minder vanzelfsprekend. Enerzijds omdat dit een vaardigheid is die nog niet ontwikkeld is, anderzijds omdat het schaarse middelen weghaalt van haar core competences productontwikkeling en sales. 17
  18. 18. dankbetuiging Dit onderzoek naar toekomstscenario’s in de Retail auteurs Banking markt is tot stand gekomen met hulp van een groot aantal experts in de Retail Banking markt. De volgende auteurs hebben bijgedragen aan de totstandkoming van deze white paper: Hierbij willen we graag in het bijzonder onderstaande personen hartelijk danken voor hun bijdrage aan het Ernst Siegert - Principal Consultant onderzoek Scenario Planning van Atos Consulting. Arjen Slim - Executive Business Consultant Loes de Heus - Business Consultant Jeroen Drost - NIBC Wesley in der Maur - Business Consultant Michiel Hopman - VAN LANSCHOT BANKIERS Hans Jordens - FORTIS Bank Tevens willen we graag een aantal collega’s hartelijk Jaap Koelewijn - Nyenrode Business Universiteit bedanken voor hun input in de totstandkoming van Tom Mulder - ABN AMRO private banking deze white paper, namelijk Dennie Buurstede, Jeroen Jessica Niewierra - FORTIS Bank Futselaar, Oscar Kempees, Edy Kikken, Kishan Lodhia, Bamse Peek - ING Jeroen Tegelaar en Lisette Weersink. 18
  19. 19. over atoS conSulting Atos Consulting is een toonaangevende, internationale Atos Consulting is een zelfstandig onderdeel van business- en IT-consultancy organisatie met wereldwijd Atos Origin, de grootste beursgenoteerde Europese meer dan 2.500 gedreven professionals. Atos Consul- IT-dienstverlener (EUR 5,5 miljard), waar ruim 50.000 ting is de partner voor klanten die zoeken naar effectieve mensen werken, van wie circa 8.000 in Nederland. Atos oplossingen op het gebied van rendement, organisatie, Origin stelt haar klanten - top 500-ondernemingen - in processen en control. Zij biedt diepgaande kennis van staat hun visie om te zetten in resultaten door strategi- branchespecifieke, primaire processen én van onder- sche advisering, systeemintegratie en managed operati- steunende processen, zoals Finance, HRM en IT. Indien ons. Bezoek voor meer informatie over onze werkwijze, nodig biedt Atos Consulting ook interim management of klanten en resultaten: www.atosconsulting.nl neemt zij processen over. Daarbij neemt Atos Consul- ting een onafhankelijke positie in, adviseert zij deskundig en werkt nauw samen - voor en mét klanten. 19
  20. 20. bijlagen bijlage a: trendsanalyse De trends die zijn gekomen uit deskresearch en interviews zijn hieronder weergegeven. De laatste figuur bevat de geclusterde trends of kernonzekerheden zoals deze uit de ervariumsessie naar voren zijn gekomen. Bij deze clusters zijn steeds van hoog naar laag de uitersten gegeven. trends Meer focus op Retail Banking Crisis Verdienmodel van banken verandert Transparantie Standaardisatie van processen en producten Langer doorwerken Machtverlies van banken Ouderdagvoorziening onbetaalbaar Time-to-market wordt steeds korter Internationale wetgeving Samenwerking van banken binnen Europa Informatieoverschot Opkomst Spaarbanken Toename overheidstoezicht Offshoring Megabank ontstaat Mobiliteit neemt toe Branchevervaging Minder vertrouwen in complexe producten Individualisering Maatschappelijk verantwoord ondernemen Meer aanbieders Groei naar wereldmarkt Meer kennis bij klant Decentraal naar Centraal Klanten organiseren zichzelf kernonzekerheden (geclusterd van hoog naar laag) Marginaal overheidstoezicht - Volledig overheidsbemoeienis Stand alone - Netwerk Korte crisis - Langdurige en diepe crisis Laag consumentenvertrouwen - Hoog consumentenvertrouwen Risicogedreven - Margegedreven Laag conjunctuur - Hoog conjunctuur Geen toetreding “Google”-achtige (virtuele) bank - Toetreding Regionaal toezicht - Mondiaal toezicht Lage dynamiek van IT - Hoge dynamiek van IT Uitvoerder - Risico beheerder (rol bank) Zwaartepunt invloed oosterse wereld - Zwaartepunt invloed westen Doelgroep bankieren - Generiek bankieren Complexe producten - Simpele producten Lokale concurrentie - Mondiale concurrentie Niche - Commodi Hoge klantenbinding - Lage klantenbinding 20
  21. 21. In onderstaande figuur staan alle geïdentificeerde kernonzekerheden geplot. De figuur laat zien dat overheidsinvloed en stand alone versus network de hoogste score op impact en onzekerheid hebben gekregen. impact - onzekerheidmatrix 10 overheidsinvloed 9 impact crisis 8 7 6 netwerkorganisatie Impact 5 4 3 2 1 consumentenvertrouwen 0 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Onzekerheid 21
  22. 22. bijlage b: credit default swap Deze credit spread is de rentepremie boven de risicovrije rente die bedrijven over hun obligaties moeten Een Credit Default Swap (CDS) is een overeenkomst betalen. De premie wordt daarmee een waardering van tussen twee partijen waarbij het kredietrisico van een “protection sellers” of het faillissementsrisico van een derde partij wordt overgedragen. Een CDS geeft de bepaald bedrijf. mogelijkheid om het risico dat een partij (protection buyer) loopt met een individuele debiteur (bedrijf maar De Credit Default Swap rate is dus ook te interpreteren ook een land) over te dragen aan een andere partij als het vertrouwen dat beleggers hebben in een bedrijf, (protection seller). al dan niet gevoed door emotie. Wanneer de overheid in grijpt is afhankelijk van de De premies die betaald moet worden voor het afkopen hoogte van de CDS, de grootte van de betreffende van kredietrisico worden gebaseerd op rekenkundige instelling en het belang van de instelling voor de modellen met de volgende variabelen: Economie. Wanneer de combinatie van deze factoren > Kans op faillissement een substantieel percentage van het Bruto Nationaal > De waarde die een debiteur uit een onderneming kan Inkomen (BNI) beslaat kan dit voor de overheid de reden halen bij faillissement zijn om in te grijpen. Het omvallen van de betreffende > Risicovrije rentevoet instelling zou namelijk in een keer een groot deel van het De kans op faillissement kan achterhaald worden BNI vernietigen. via rating bureaus (w.o. Moody’s), maar ook door prijsvorming op de markt. 22
  23. 23. 23
  24. 24. Atos Consulting Papendorpseweg 93 3528 BJ Utrecht Tel.: +31 (0)88 265 88 88 info.consulting@atosorigin.com www.atosconsulting.nl Atos, Atos inclusief het symbool met de vis, Atos Origin inclusief het symbool met de vis, Atos Consulting en het symbool met de vis op zichzelf zijn geregistreerde handelsmerken van Atos Origin S.A. Juli 2009. © 2009 Atos Origin.

×