Ëåêö 9. Ìîíãîë Óëñûí áàéãàëèéí íººö áàÿëàã ò¿¿íèé àøèãëàëò
1. Ãàçàð, ãàçðûí õýâëèéí àøèãëàëò
2. Óñíû íººö áàÿëãèéí àøèãëàë...
2.Óñíû íººö áàÿëãèéí àøèãëàëò
Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðò õóðèìòëàãäàõ óñíû íèéò íººö 38.8
êì2
, ¿¿íýýñ æèëä àøèãëàõ áîëîì...
àì, ìàë ñ¿ðýã òºðºë á¿ðèéí ºâ÷èí ýìãýãò íýðâýãäýæ, íèéãýì, ýäèéí
çàñàãò áàãàã¿é äàðàìò ó÷ðóóëæ áàéíà.
Óóëàðõàã íóòãèéí õàð...
3.Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí íººö áàÿëãèéí àøèãëàëò
Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí íººö áàÿëãèéí äýëõèéí òîéìûã ºìíºõ 2 äóãààð
á¿ëýãò äýëãýðýí...
àøèãëàõ, õî¸ðäîã÷ ò¿¿õèé ýäèéã ýðã¿¿ëýí àøèãëàõ, õýðýãëýýíèé
ýêîëîãèéã õàíãàõ, ýêîòåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëæ Ìîíãîë Óëñûí...
Áèîëîãèéí òºðºë ç¿éëèéí àøèãëàëò. Ìîíãîë Óëñ àæ àõóéí îíöãîé
à÷ õîëáîãäîë á¿õèé àìüòàí, óðãàìàë ýëáýãòýé áèëýý. Àãíóóðûí à...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Lecture 9

432

Published on

Монгол Улсын байгалийн нөөц баялаг түүний ашиглалт

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
432
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
8
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Lecture 9

  1. 1. Ëåêö 9. Ìîíãîë Óëñûí áàéãàëèéí íººö áàÿëàã ò¿¿íèé àøèãëàëò 1. Ãàçàð, ãàçðûí õýâëèéí àøèãëàëò 2. Óñíû íººö áàÿëãèéí àøèãëàëò 3. Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí àøèãëàëò 4. Áèîëîãèéí íººö áàÿëãèéí àøèãëàëò 1.Ãàçàð, ãàçðûí õýâëèé àøèãëàëò Ãàçðûí íýãäñýí ñàíãèéí 1997 îíû ìýäýýíýýñ ¿çýõýä, õºäºº àæ àõóéí çîðèóëàëòòàé ãàçàð 128890.8 ìÿíãàí ãà áóþó 82.4 õóâü, õîò òîñãîí, ñóóðèí ãàçàð 523.6 ìÿíãàí ãà áóþó 0.3 õóâü, çàì, øóãàì ñ¿ëæýýíèé ãàçàð 199.9 ìÿíãàí ãà áóþó 0.1 õóâü, îéí ñàí á¿õèé ãàçàð 17.852.0 ìÿíãàí ãà áóþó 11.4 õóâü, óñàí ñàí á¿õèé ãàçàð 1677.3 ìÿíãàí ãà áóþó 1.1 õóâü, óëñûí íººö ãàçàð 7268.0 ìÿíãàí ãà áóþó 4.7 õóâèéã òóñ òóñ ýçýëíý. Óëñûí õýìæýýíä 440 ãàðóé òºðëèéí àøèãò ìàëòìàëûí 600 îð÷èì îðäîä õàéãóóë õèéæ, 200 ãàðóé îðäûã àøèãëàæ áàéãààãààñ ãàçðûí õýâëèéí ýëýãäýë ýâäðýë óëàì á¿ð èõñýõ áîëëîî. 1997 îíû áàéäëààð, óóë óóðõàéí îëçâîðëîëòîîñ 8 ñàÿ ãà òàëáàéä ýëýãäýë ýâäðýëä îðñîí íü îð÷íûã äîðîéòóóëàõ áîëëîî. Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä àâòîìàøèíû òîî ýðñ íýìýãäñíýýñ ñàÿ ãàðóé ãà òàëáàé õºðñíèé ýëýãäýë ýâäðýëä îðîîä áàéíà. Ãàçðûã èðãýí, àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãàä àøèãëóóëàõ, ýçýìø¿¿ëýõ àæèë ýõëýë òºäèé áàéãààãààñ ãàçðûí ýâäðýë ýëýãäýë èõñýõ, ¿ðæèë øèì áóóð÷ áàéíà. Òóõàéëáàë, ãàçàð òàðèàëàíä àøèãëàæ èðñýí 1.3 îð÷èì ñàÿ ãà òàëáàéí 565.0 ìÿíãà íü àòàðøèæ àøèãëàëòààñ õàñàãäñàí áàéíà. Îäîîãîîð àøèãëàæ áàéãàà òàðèàëàíãèéí òàëáàéí õºðñ ýëýãäýæ ýâäðýí, ¿ðæèë øèì 20 îð÷èì õóâèàð áóóðñíààñ òàðèìëûí óðãàö òîãòìîë áàãàñàõ áîëëîî. ̺í 20 æèëèéí ºìíº ãà òàëáàéãààñ 18 öåíòð óëààíáóóäàé õóðààæ áàéñàí áîë ñ¿¿ëèéí 5 æèëä äóíäæààð 8 öåíòð óðãàö àâëàà. ̺í èðãýä ãàçàðòàé çºâ õàðüöàæ, ò¿¿íèé ºãººæèéã àøèãëàæ àìüäðàë àõóéãàà ñàéæðóóëàõ àæèë ýõëýëèéí áàéäàëòàé áàéíà. Öààøèä ¿ð òàðèà, õ¿íñíèé íîãîîíû äîòîîäûí õýðýãöýýã õàíãàõûí òóëä èðãýí á¿ðèéí ¿éë àæèëëàãààã ºðí¿¿ëýí á¿õ òàëûí äýìæëýã òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëæ àæèëëàõ àñóóäàë õóðöààð òàâèãäàæ áàéíà. ̺í àðâèí èõ íººöòýé ýðäýñ áàÿëãèéã áàéãàëü îð÷èí, õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäýä õàëã¿é àðãààð àøèãëàæ, íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ò¿ðãýòãýõ, óëìààð õ¿í àìûí àìüæèðãààã ñàéæðóóëàõ ºðãºí áîëîìæòîé.
  2. 2. 2.Óñíû íººö áàÿëãèéí àøèãëàëò Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðò õóðèìòëàãäàõ óñíû íèéò íººö 38.8 êì2 , ¿¿íýýñ æèëä àøèãëàõ áîëîìæèò íººö 34.6 êì3 . Àøèãëàõ óñíû íººöèéí 22 êì3 áóþó 64 õóâü ãàäàðãûí, 12.6 êì3 áóþó 36 õóâü ã¿íèé óñ á¿ðä¿¿ëíý. Ñ¿¿ëèéí 70 ãàðóé æèëä óóð àìüñãàëûí äóëààðàëò, îéí íººöèéí õîìñäîë, óðãàìëûí á¿ðõýâ÷èéí ñèéðýãæèëò, õ¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû ñºðºã íºëººëºë çýðãýýñ øàëòãààëàí 300 ãàðóé æèæèã íóóð, ãîë ãîðõè, áóëàã øàíä øèðãýæ, Òóóë ãîëûí óñ 32%, Õàðàà 17%, Õýðëýí, Áàéäðàã, Ò¿éí ãîë 25-30 õóâü òóñ òóñ áàãàññàí áàéíà. ̺í çàðèì ãîëóóäûí óíäðàãà áàãàñ÷, ã¿íèé óñ õîìñäîí äîîøëîõ áîëëîî. 1998 îíä óëñûí õýìæýýãýýð 400.000 ñàÿ øîîìåòð óñ õýðýãëýñíèé 23.3 õóâèéã õ¿í àìûí óíä àõóéä 29.8 õóâèéã ¿éëäâýð, àæ àõóéí õýðýãöýýíä, 7.9 õóâèéã ãàçàð òàðèàëàíä, 0.78 õóâèéã õîòûí íîãîîí áàéãóóëàìæèä, 9.3 õóâèéã áóñàä õýðýãöýýíä òóñ òóñ çàðöóóëæýý. Íèéò óñ õýðýãëýýíèé 80 îð÷èì õóâèéã ãàçðûí äîîðõ óñ ýçýëíý. Óëñûí íèéò õ¿í àìûí óíä, àõóéí õýðýãëýýíèé óñíû 30.8 õóâèéã öýâýð óñ ò¿ãýýã¿¿ðèéí òºâëºðñºí ñèñòåìýýð, 24.4 õóâèéã 纺âðèéí óñààð, 35.7 õóâèéã óñ ò¿ãýýõ öýã, õóäãààð, 9.1 õóâèéã áóëàã øàíä, ãîë ãîðõè, öàñ ìºñíèé óñààð òóñ òóñ õàíãàæ áàéíà. Ìîíãîë Óëñûí õ¿í àìûí 1/4 õóâü íü ñóóäàã Óëààíáààòàð õîòûí óíä àõóéí óñíû õýðýãöýý õîíîãò 160.000 ì3 áºãººä íýã õ¿í õîíîãò 200- 250 ëèòð óñ õýðýãëýæ áàéíà. Íèéñëýë õîòûí õ¿í àì ºñºí íýìýãäýõèéí õèðýýð óñ õýðýãëýý ýðñ íýìýãäýæ, 2010 îí ãýõýä õîíîãò 220000 îð÷èì ì3 áîëîõ òºëºâòýé áàéíà. Õîòûí óñàí õàíãàìæèéí ýõ ¿¿ñâýð íü Òóóëûí ãîëûí õºíäèéä áàéðëàñàí 112 ã¿íèé õóäàã áèëýý. Ñóäàëãààíû ìýäýý áàðèìòààñ ¿çýõýä: Òóóë ãîëûí òàòìûí äàãóóõ ãàçðûí äîîðõ óñíû ò¿âøèí ýðñ áóóðàõ õàíäëàãàòàé áàéãàà íü õîòûí õ¿í àìûã óñààð õàíãàõ àñóóäàë õóðöààð òàâèãäàæ áàéíà. Õ¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû çîõèñã¿é íºëººëºë, óñíû õýò õýðýãëýý, óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëò çýðýã õ¿÷èí ç¿éëýýñ õàìààð÷ Òóóë ãîëûí óñ 1997 îíû õàâàð òàñàðñàí þì. Ìîíãîë Óëñûí Ñ¿õáààòàð, Äîðíîãîâü, ªìíºãîâü, Áàÿíõîíãîð, Ãîâü-Àëòàé çýðýã 16 àéìãèéí 80 ãàðóé ñóìûí õ¿í àìûí óíä, àõóéí õýðýãëýýíä àøèãëàæ áàéãàà óñ ýðäýñæèëò, õàòóóëàã èõòýé ó÷èð õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäèéí øààðäëàãûã õàíãàõã¿é áàéíà. ¯¿íýýñ øàëòãààëàí õ¿í
  3. 3. àì, ìàë ñ¿ðýã òºðºë á¿ðèéí ºâ÷èí ýìãýãò íýðâýãäýæ, íèéãýì, ýäèéí çàñàãò áàãàã¿é äàðàìò ó÷ðóóëæ áàéíà. Óóëàðõàã íóòãèéí õàðüöàíãóé öýíãýã óñòàé ìóæèä õàìààðàõ çàðèì íóòãèéí óñíû ôòîðûí àãóóëàìæ èõòýé ó÷èð ø¿ä öîîðîõ ºâ÷èí 1000 õ¿íèé 653-ä, ø¿ä ñºíºðºõ /ôëþîðîç/ ºâ÷èí 1000 õ¿íèé 61.0 õóâüä òóñ òóñ èëýðñýí áàéíà. ¯¿íèé çýðýãöýý õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õàíãàëò, õàìãààëàëò, òýýâýðëýëò, õàäãàëàëòûí àðèóí öýâýð õàíãàëòã¿éãýýñ õ¿í àìûí äóíä ãàðàõ ïàðàçèòûí áîëîí õîîë áîëîâñðóóëàõ ýðõòíèé õàëäâàðò ºâ÷èí 10000 õ¿íèé 185.8-ä áàéãàà íü óëñûí äóíäæààñ èõ áîëíî. ßëàíãóÿà âèðóñ, ãåïàòèò, öóñàí ñóóëãà ºâ÷èí èõñýõ õàíäëàãàòàé áàéíà. Íýã õ¿íä íîãäîõ óñ õýðýãëýýíèé õýìæýý äýëõèéí äóíäæààñ 3-4 äàõèí áàãà áàéíà. Ñóäàëãààíààñ ¿çýõýä òîìîîõîí õîò, ñóóðèí ãàçðûí ãýð õîðîîëîëä àìüäàðäàã íýã õ¿íä õîíîãò äóíäæààð 8-10 ëèòð óñ õýðýãëýæ áàéãàà íü ýð¿¿ë àõóéí íîðìîîñ 5 äàõèí áàãà þì. Õàðèí Óëààíáààòàð õîòûí õ¿í àìûí óñ õýðýãëýý ºíäºð õºãæèëòýé îðíóóäûí óñ õýðýãëýýíýýñ õýä äàõèí äàâæ áàéãàà íü óñíû ¿ðýëãýí àøèãëàëò áîëîí óñ ò¿ãýýõ øóãàì ñ¿ëæýý, òîíîã òºõººðºìæèéí òåõíèê òåõíîëîãè, çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðààñ øàëòãààëæ áàéíà. ¯¿íèé óëìààñ íèéñëýëèéí öýâýð óñíû íººö ýðñ õîìñäîõ áîëëîî. ͺ㺺òýéãýýð ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä öºëæèëò ýð÷èìæèæ, áóëàã øàíä, ãîë ãîðõè øèðãýæ, ã¿íèé óñíû ò¿âøèí äîîøèëñíîîñ áýë÷ýýðèéí óñàí õàíãàìæ ýðñ áóóðëàà. Ò¿¿í÷ëýí ñ¿¿ëèéí 10 îð÷èì æèëä 4879 ºðºìäìºë, 9721 èíæåíåðèéí õèéöòýé, 20000 îð÷èì óóðõàé õóäàãíû 40 îð÷èì õóâü àøèãëàëòã¿é áîëñíîîñ õ¿í àì, ìàë ñ¿ðýã, çýðëýã àìüòàí óñààð ãà÷èãäàõ áîëëîî. ßëàíãóÿà îëîí òîîíû ìàë ñ¿ðýã öººí óñò öýãèéí îð÷èìä îëíîîð áýë÷ýýðëýõ áîëñíîîñ áýë÷ýýðèéí òàëõàãäàë ýð÷èìæèí, öºëæèëò èõñýæ áàéíà. Óñàí õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõûí òóëä óñíû íººöèéí ñóäàëãàà õèéæ, óñààð õàíãàõ, öýâýðëýõ áàéãóóëàìæ, óñíû øóãàì ñ¿ëæýýíèé òåõíèê, òåõíîëîãèéã øèíý÷ëýõ, õàòóóëàã, ýðäýñæèëò èõòýé óñûã öýíãýãæ¿¿ëýí 纺ëð¿¿ëýõ, óñíû õýðýãöýýã òîîëóóðæóóëàõ, õóð áîðîîíû áîëîí áàéãàëèéí óñûã õóðèìòëóóëàõ, óñûã äàõèí àøèãëàõ, óíäíû óñíû àðèóí öýâðèéã ñàéæðóóëàõ, õ¿í àì, ìàë ñ¿ðýã, õîò ñóóðèí ãàçàð, ¿éëäâýðëýëèéí òºâëºðëèéã õÿçãààðëàí çîãñîîõ çýðýã àðãà õýìæýýã ¿å øàòòàé çîõèîí áàéãóóëàõ øààðäëàãàòàé.
  4. 4. 3.Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí íººö áàÿëãèéí àøèãëàëò Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí íººö áàÿëãèéí äýëõèéí òîéìûã ºìíºõ 2 äóãààð á¿ëýãò äýëãýðýíã¿é ºã¿¿ëñýí òóë ýíä çºâõºí Ìîíãîë Óëñòàé õîëáîîòîé çàðèì íýã àñóóäëûã àâ÷ ¿çñýí áîëíî. Ìîíãîë Óëñ ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí áàãàã¿é íººöòýé îðíû íýã. Íóòãèéí ç¿¿í áà ºìíºä áàðóóí òàëààð Òàìñàã, Ãîâü, Èõ íóóðóóäûí õîòãîð çýðýã íåôòèéí õýä õýäýí îðä á¿õèé á¿ñ ãàçàð áàéíà. Í¿¿ðñíèé íººö á¿õ íóòãààð òàðõñàí 200 ãàðóé îðä èëýðë¿¿äýýñ á¿ðääýã. ªíººãèéí áàéäëààð ìàíàé ò¿ëø, ýð÷èì õ¿÷íèé áàëàíñûí á¿òöýä í¿¿ðñ çîíõèëîõ áàéð ýçýëæ áàéíà. Ò¿ëø, ýð÷èì õ¿÷íèé áàëàíñûí èðýýä¿éí á¿òöýä ÷óõàë áàéð ýçëýõ óðàíû ãåîëîãèéí ñóäàëãààíä íóòãèéí 70 õóâü õàìðàãäñàíû ä¿íä óðàíû 6 îðä, 100 ãàðóé èëðýë, 1000 ãàðóé ýðäýñæñýí öýã öàöðàã èäýâõèò ãàæëóóäûã èëð¿¿ëýí òîãòîîñîí áàéíà. Òºìºðëºãèéí àæ ¿éëäâýðèéí ýðäñèéí ò¿¿õèé ýäèéí íººö ºðãºí õ¿ðýýòýé ñóäëàãäààã¿é áîëîâ÷ òóñ óëñûí íóòàãò òºìðèéí õ¿äðèéí 200 ãàðóé îðä èëðýë ìýäýãäýæ áàéíà. Ìàðãàíö, õðîìûí õ¿äðèéí ÷èãëýëýýð ãåîëîãèéí òóñãàéëàí õèéãäñýí ñóäàëãàà áàãà. Öààøäàà Äàðõàíû Õàð òºìºðëºãèéí ¿éëäâýðèéã ò¿øèãëýæ ýíý ñàëáàðûã õºãæ¿¿ëýõèéí òóëä ìàðãàíö, õðîìûí õ¿äðèéí íººöèéã ñóäëàõ çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé. ªíãºò òºìºðëºãèéí ýðäñèéí äîòðîîñ çýñ, õàð, öàãààí òóãàëãà, ãÿíò áîëä, ìîëèáäåíèé íººöèéã ºñãºõ øààðäëàãàòàéãààñ ãàäíà õºíãºí öàãààí, íèêåëü, òèòàí, ñóðüìà, õîâîð ñàðíèìàë ýëåìåíò, ãàçðûí õîâîð ìåòàëëûí ãåîëîãèéí ñóäàëãààíä àíõààðàõ ¸ñòîé. ¯íýò ìåòàëë, àëìàçûí õàéãóóë, àøèãëàëòûã ýð÷èìæ¿¿ëýõ àëò, ìºíãº, öàãààí àëòíû ¿íäñýí îðäûã õàéõ àøèãëàõàä àíõààð÷ “Àëò” õºòºëáºðèéã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëýõ àëìàçûí ñóäàëãààíä àíõààðàõ õýðýãòýé. Òºìºðëºãèéí áóñ àøèãò ìàëòìàëûí õóâüä æîíøíû ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëýõ ôîñôîð, àïàòèò-íåôåëèíèé õ¿äðèéí íººöèéã àøèãëàõ îíîâ÷òîé àðãà, ¿ð àøèãòàé îðä ãàçðûã òîãòîîõ, õàéãóóëûí àæëûí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëýõ õ¿÷ õºðºí㺠ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé àæëûã ºðãºæ¿¿ëýõ øààðäëàãà áàéíà. Ýðäñèéí ò¿¿õèé ýäèéí öîãöîëáîðûã õºãæ¿¿ëýõ ñòðàòåãèéí çîðèëòûí íýã ãîë ÷èãëýë íü ýíý áàéõ ¸ñòîé. ¯¿íòýé õàìò õèéãäýõ õî¸ð äàõü çîðèëò íü ýðäñèéí ò¿¿õèé ýäèéã îëáîðëîõ, áàÿæóóëàõ áîëîâñðóóëàõ, õýðýãëýõ òåõíîëîãèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîõûí çýðýãöýý òåõíîëîãèéí òðàíñôîðìàöûã õàÿãäàëã¿é, íººö õýìíýõ, íººö íºõºí ¿éëäâýðëýõ, ¿¿ñìýë îðäûã
  5. 5. àøèãëàõ, õî¸ðäîã÷ ò¿¿õèé ýäèéã ýðã¿¿ëýí àøèãëàõ, õýðýãëýýíèé ýêîëîãèéã õàíãàõ, ýêîòåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëæ Ìîíãîë Óëñûí òîãòâîðòîé õºãæëèéã õàíãàõàä ÷èãëýãäýõ ¸ñòîé. 4.Áèîëîãèéí íººö áàÿëãèéí àøèãëàëò Îéí àøèãëàëò. 1926-1980 îíä 60 ãàðóé ìîäíû ¿éëäâýð áàéãóóëàãäàæ, óëñ îðíû ìîäîí á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãöýý õàíãàæ èðñýí áºãººä àëñ õýòèéã õàðñàí áîäëîãî òºëºâëºëòã¿é, ýìõ çàìáàðààã¿é òåõíîëîãèéí áóñ àðãààð áýëòãýæ, îéã ò¿éìýð, õºíººëò øàâüæ, ºâ÷íººñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, òýäãýýðòýé òýìöýõ àæëûã õàíãàëòã¿é çîõèîí áàéãóóëæ áàéñíû óðøãààð óëñûí îéí òàëáàé 1.2 ñàÿ ãà-ãààð õîðîãäæýý. ͺ㺺òýéãýýð 1990 îíîîñ Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñãèéí ÷àäàâõè áóóð÷, ºì÷ õóâü÷ëàëòàé õîëáîîòîéãîîð ìîäíû òºâëºðñºí òîìîîõîí ¿éëäâýð¿¿ä çàäàð÷, 500 ãàðóé æèæèã àæ àõóéí íýãæ õóâààãäàí ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëàõ òºäèé àìü çóóæ, çàðèì áàéãóóëëàãà ìîäûã ýêñïîðòîëæ àæèë÷äàà öàëèíæóóëæ áàéíà. Ýíý ñàëáàðò àæèëëàæ áàéñàí 3000 ãàðóé õ¿í àæèëã¿éäýæ, àìüäðàë àõóé íü äîðîéòîõ áîëëîî. Ìîíãîë Óëñ 1980-ààä îíû ýöýñ õ¿ðòýë æèëä 2 ñàÿ øîîìåòð ìîä áýëòãýæ áàéñíàà 1990 îíîîñ ºíººã õ¿ðòýëõ õóãàöààíä æèëä 0.8 ñàÿ øîîìåòð ìîä áýëòãýæ, èõýíõèéã ãàäààä óëñàä äýëõèéí çàõ çýýëèéí ¿íýýñ 2-3 äàõèí áàãà õàíøààð ýêñïîðòîëæ áàéíà. Äîòîîäûí ìîäîí á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýý áàéíãà ºñºõ áîëëîî. Èéìä ìîäíû ¿éëäâýðëýëèéã ñýðãýýí õºãæ¿¿ëýõ, ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðöûã íýìýãä¿¿ëýõ çàìààð àæèëã¿éäëèéã áàãàñãàæ, ìîäíû ¿éëäâýðëýë ýðõýëæ áàéñàí õîò òîñãîíû îðøèí ñóóã÷äûí àìüæèðãààã ñàéæðóóëàõ áîëîìæòîé. ¯¿íèé çýðýãöýý ãîâèéí á¿ñèéí ò¿ëøíèé õàíãàìæ òóéëûí õ¿íä áàéãààã õàðãàëçàí àæèëã¿é÷¿¿äýýð îéä àð÷èëãàà öýâýðëýãýý õèéëãýí øàõìàë ò¿ëøíèé áîëîí îéí äàãàëò áàÿëãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ áîëîõ þì. Òóõàéëáàë, Ìîíãîë Óëñàä æèëä îéðîëöîîãîîð 4000 òîíí õ¿íñíèé 캺ã, 8000 îð÷èì òîíí õóøíû ñàìàð áýëòãýõ íººöòýé áºãººä òýäãýýðèéí º÷¿¿õýí õýñãèéã àøèãëàæ áàéíà. Ýíý àæèëä òîäîðõîé àæèë ýðõýëäýãã¿é, àìüæèðãààíû ò¿âøèí äîîãóóð õ¿ì¿¿ñèéã îðîëöóóëàõ áîëîìæòîé. Îéæóóëàõ àæèëä óëñ, îðîí íóòãèéí òºñ⺺ñ áàãàã¿é õºðºíãèéã ãàðãàí çàðöóóëäàã áºãººä ýíý àæèëä èðãýäèéã ºðãºíººð îðîëöóóëæ àæëûí áàéðûã áèé áîëãîõ õýðýãòýé.
  6. 6. Áèîëîãèéí òºðºë ç¿éëèéí àøèãëàëò. Ìîíãîë Óëñ àæ àõóéí îíöãîé à÷ õîëáîãäîë á¿õèé àìüòàí, óðãàìàë ýëáýãòýé áèëýý. Àãíóóðûí à÷ õîëáîãäîë á¿õèé 200 ãàðóé ç¿éëèéí àìüòàí áàéäàã áºãººä òýäãýýðèéí àðüñ, ìàõ, òîñ, ýâýð, çààð çýðýã ò¿¿õèé ýäèéã ìîíãîë÷óóä àìüäðàë àõóéäàà õýðýãëýæ èðñýí óëàìæëàëòàé áèëýý. Ìîíãîë Óëñ òºâëºðñºí òºëºâëºãººò ýäèéí çàñãèéí ¿åä àìüòíûã èõ õýìæýýãýýð àøèãëàæ áàéñàí ìºí ò¿¿í÷ëýí áàéãàëü öàã óóðûí ººð÷ëºëò õ¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû ñºðºã íºëººëëèéí óëìààñ çàðèì àìüòíû òîî ýðñ öººð÷ òýäãýýðèéí òàðõàö íóòàã èõýýõýí õóìèãäàõ áîëñîí áàéíà. 1998 îíû áàéäëààð 100 ãàðóé àìüòàí óñòàõ àþóëä îðîîä áàéãàà õîâîðäñîí àìüòäûí æàãñààëòàä á¿ðòãýãäñýí áàéíà. ¯¿íèé çýðýãöýý äýëõèéä õîâîðäñîí óñòàõ àþóëä îðîîä áàéãàà àìüòàí öººíã¿é áèé. Ìîíãîë Óëñ 1960 îí õ¿ðòýë æèëä äóíäæààð 150 ìÿíãà îð÷èì øóâóó àãíàæ ýêñïîðòîëäîã áàéñàí áîë ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä øóâóó àãíàëò ¿íäñýíäýý çîãññîí þì. Õàðèí çàãàñûã õ¿íñýíä õýðýãëýõ ÿâäàë íýëýýä èõýñ÷ áàéíà. Öààøèä õ¿í àìûí àìüæèðãààã äýýøë¿¿ëýõýä àãíóóðûí àìüòäûã çîðèóäààð ºñãºí ¿ðæ¿¿ëæ àøèãëàõ ¿éë àæèëëàãààã á¿õ òàëààð äýìæèõ àøèãëàëò áàãàòàé íººö õàðüöàíãóé èõòýé çàãàñ, øóâóóäûã àðèã ãàìòàé àøèãëàæ ò¿¿õèé ýäèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëýõ àðãà õýìæýý àâ÷ õýðýãæ¿¿ëáýë çîõèíî. Ìîíãîë Óëñàä 845 ç¿éë ýìèéí, 1000 îð÷èì ç¿éë òýæýýëèéí, 173 ç¿éë õ¿íñíèé, 64 ç¿éë òåõíèêèéí, 489 ç¿éë ãî¸ë ÷èìýãëýëèéí, 195 ç¿éë òºðºë á¿ðèéí à÷ õîëáîãäîë á¿õèé óðãàìàë áèé. ̺í 20 ãàðóé óðãàìëûã öàéíû, 50 øàõàì óðãàìëûã õ¿íñíèé çîðèóëàëòààð àøèãëàæ áàéíà. Öààøèä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîë á¿õèé õ¿íñ, ýìèéí óðãàìëûã òàðèìàëæóóëæ, ¿éëäâýðëýëèéí ò¿¿õèé ýäèéã íýìýãä¿¿ëýõ àæèëä èðãýäèéí îðîëöîîã ºðãºæ¿¿ëýõ õýðýãòýé.

×