Ëåêö 6. Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí çàãâàð
1. Òîãòâîðòîé õºãæëèéí çàãâàðûí îíöëîã
2. Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëè...
àâ÷ õýðýãëýäýã áàéñàí ó÷èð çàðäàë ãýæ ¿çäýãã¿é áàéæ. Ýêîëîãèéí
çàðäëûí òóõàéä áîë îäîî ÷ ãýñýí ¿éëäâýðëýëèéí çàðäàë á¿ðýí
...
I =I1+I2+I3+ . . . +In
I1- ñýðãýýí áîñãîëòûí çàðäàë
I2- óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ çàðäàë
I3- òóõàéí öàãèéí çàðäàë
Iè- èðýýä¿é öà...
 Õîé÷ ¿åäýý àëü áîëîõ áàãà çàðäàë ¿ëäýýñýí (÷èðýãäýëã¿é
áàéõ) õºãæèë
 ªíºº èðýýä¿éí õîîðîíäîõ õàíäëàãûí íºëººëëèéã õàìãè...
2.Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéã òºëºâø¿¿ëýõ îíîëûí
¿íäýñ
Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí òºëºâøèëò íü õî¸ð ¿íäñýí
õý...
 Õºäºëìºðèéí àðä÷èëàëûí òóõàéä ãýâýë õºëñíèé àæèë÷èäûã
÷ºëººò ¿éëäâýðëýã÷ áîëãîõ çàìààð ¿éëäâýðëýëä õºðºíãèéí ñóóðèéã
ãîë...
êàïèòàëèçìûã àâðàõûí òóëä êàïèòàëèñòóóäûí òîîã íýìýãä¿¿ëýõ
çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé.
ßàæ íýìýãä¿¿ëýõ, õààíààñ òºð¿¿ëýõ âý? ãý...
¸ñíû îíîëûí ¿íäýñ áàéíà. Ýäèéí çàñãèéí øóäàðãà ¸ñíûõîî êîíöåïöèéã
Êåëñî õàðèëöàí õàìààðàë á¿õèé 3 çàð÷èì áîëîõ îðîëöîî, õó...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

lecture 6

580

Published on

Эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийн загвар

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
580
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "lecture 6"

  1. 1. Ëåêö 6. Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí çàãâàð 1. Òîãòâîðòîé õºãæëèéí çàãâàðûí îíöëîã 2. Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéã òºëºâø¿¿ëýõ îíîëûí ¿íäýñ 1.Òîãòâîðòîé õºãæëèéí çàãâàðûí îíöëîã. Ýðäýìòýäèéí ä¿ãíýæ áàéãààãààð îð÷èí ¿åèéí ýêîëîãèéí õóðöàäìàë àñóóäàë íü ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí îíîëûí ñýòãýëãýýíèé ÿâöóóðëààñ ¿¿äýëòýé áàéíà. Ýäèéí çàñãèéí õºãæèëä ýêîëîãèéí õÿçãààðëàëò áàéõ ó÷èðòàéã ýäèéí çàñãèéí óõààíû ñîíãîäîã îíîë÷èä À.Ñìèò, Ä.Ðåêàðä áîëîí òýäíèé çàëãàìæëàã÷ Ê.Ìàðêñ, Ä.Êåéíñ, À.Ìàðøàëà íàðûí õýí íü ÷ àíçààð÷ à÷ õîëáîãäîë ºãººã¿é áàéíà. XX çóóíû 70-ààä îíîîñ ýêîëîãèéí áàéäàë õóðöàäàõ ¿åýñ ýäèéí çàñãèéí øèíæëýõ óõààí ýêîëîãè ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí øèíý çàãâàðûí òóõàé áîäîõ áîëñîí áàéíà. Áàéãàëèéí íººöèéí áàãòààìæ èõòýé òåõíèêèéí ãàðàëòàé ýäèéí çàñàã íü àæ ¿éëäâýðæ¿¿ëýõ ¿éë ÿâöûã ýð÷èìæ¿¿ëñýí áàéíà. Ýíý çàãâàðûí ýäèéí çàñãèéí õºãæèë íü áàéãàëèéí ¿ë ñýðãýýãäýõ áàÿëàãèéã (äàâûí ºìíº àøèãò ìàëòìàëûã) ò¿ðãýí õóðäàöòàé àøèãëàí øîðîîí õºðñ, îé ìýòèéí ñýðãýýãäýõ áàÿëàãèéí íººöèéã íºõºí ñýðãýýõ ÷àäâàðààñ íü íºõºí ¿éëäâýðëýãäýõ õýìæýýíýýñ õýòð¿¿ëýí õýðýãëýõ áîëæýý. ¯¿íýýñ øàëòãààëàí áàéãàëèéí íººöèéí õîìñäîë, õ¿ðýýëýã÷ îð÷íû áîõèðäîë ãàçàð àâ÷ õ¿íèé àìüäðàëûí íºõöºë ìóóäàõ àþóë í¿¿ðëýõ áîëæýý. Òåõíèêèéí ÷àäâàðòàé ýäèéí çàñãèéí îíîë ïðàêòèêò áàðèìòàëæ áàéñàí ãîë ¿çýë íü áàéãàëèéí áàÿëàã øèðãýøã¿é íººöòýé ãýæ ¿çýõýýñ ãàäíà õ¿ðýýëýã÷ îð÷èí áóþó ýêîëîãèéí òýíöâýðèéí òóõàé îãò õýðýãñäýãã¿é îðõèäîã áàéæýý. Ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí èéì çàãâàð íü çºâõºí õºäºëìºð êàïèòàë õî¸ðûã ÷óõàëä ¿çýæ ¿¿íýýñ ¿íäýñëýñýí Êåéíñûí îíîëîîð ¿éëäâýðëýëèéí ôóíêöûã òîîöîí ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýýã äàðààõ òîìú¸îãîîð îëíî. V=F(K*L) K-êàïèòàë; L-õºäºëìºðèéí íººö ãýæ òîäîðõîéëñíîîð ºäèéã õ¿ð÷ýý. Ýíý òîìú¸îíä áàéãàëèéí íººöèéí çàðäàë òóñãàãäààã¿é. Ýíý îíîë òîìú¸îëîãäîæ áàéõ ¿åä áàéãàëèéí íººöèéí òàëààð õî¸ð ñ¿ðõèé òººðºãäºë áàéñàí ãýæ ¿çäýãèéí íýã íü áàéãàëèéí íººö áàðàãäàøã¿é àðâèí, íºãºº íü êîëîíè áîëîí õàðààò îðíóóäààñ áàðàã çàðäàëã¿é øàõàì
  2. 2. àâ÷ õýðýãëýäýã áàéñàí ó÷èð çàðäàë ãýæ ¿çäýãã¿é áàéæ. Ýêîëîãèéí çàðäëûí òóõàéä áîë îäîî ÷ ãýñýí ¿éëäâýðëýëèéí çàðäàë á¿ðýí õýìæýýãýýð òóñãàæ õýðýãæ¿¿ëýõã¿é õýâýýð áàéíà. ¯éëäâýðëýëèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä áàéãàëü îð÷èíä ó÷ðóóëæ áóé õîõèðëûã òîîöîõ, ò¿¿íýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àðãà õýìæýý àâàõã¿é áàéíà. ¯¿íýýñ ¿¿äýí áàéãàëü îð÷èíä ó÷èðñàí õîõèðëûã íºõºí ñýðãýýõ àæëûã õèéõã¿é áàéíà. Áàéãàëü ýêîëîãèéí òýíöâýð àëäàãäàæ áàéãàëü îð÷èí áîõèðäîæ, áàéãàëèéí íººö õîìñäîæ óñã¿é îé ìîäã¿é àí àìüòàí õºðñ óðãàìàë óñòàæ ¿ã¿é áîëîõ, îçîíû äàâõàðãûí íèìãýðýë, äóëààðàë, öºëæèëò, õ¿÷ëèéí áîðîî, óëààí ò¿éðýí áîëîõ ãàí çóäûí äàâòàìæ îéðòîæ ¿ðãýëæëýõ õóãàöàà íü óðòñàæ õ¿íèé àìüäðàë àæ àõóéä ¿ç¿¿ëýõ ñºðºã íºëººëºë íü èõñýæ áàéíà. Òèéì ó÷ðààñ ¿éëäâýðëýëèéí ¿éë àæèëëàãààíààñ ãàðàõ ñºðºã íºëººë뺺ñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, ¿ð äàãàâàðûã íü àðèëãàõ íºõºí ñýðãýýõ, ýð¿¿ë àõóé, àþóëã¿é àæèëëàõ àìüäðàëûí îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ àðãà õýìæýýã ¿éëäâýðëýëèéí çàðäàëä òóñãàí õýðýãæ¿¿ëýõ çàéëøã¿é øààðäëàãà áàéíà. Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí çóóíä àæ ¿éëäâýðëýëèéí çóóíààñ ÿëãàãäàõ áàñ íýã ºâºðìºö îíöëîã áîë øèíý çóóíû õ¿íèé íººöèéí õºãæëèéí àãóóëãà ýðñ ººð÷ëºãäºæ çºâõºí ìýðãýæèëòýé àæèëëàõ õ¿÷ áàéõàà áîëüæ ìýäëýãòýé áîëîâñðîëòîé, äàäëàãà òóðøëàãàòàé, ÷àäàâõèòàé, ñàíàà÷ëàãàòàé òîäîðõîé íºõöºëä áèå äààí øèéäâýð ãàðãàõ ÷àäâàðòàé áóë÷èíãèéí õ¿÷ýýð áóñ îþóíû àðâèí áàãòààìæòàé õóâü õ¿í áàéõ øààðäëàãàòàé áàéíà. Èéì áîëîâñðîë îëãîõîä çàðäàë öàã õóãàöàà õýðýãòýé. Ýíý á¿õíèéã ¿éëäâýðëýëèéí çàðäàëä ñóóëãàæ ºãºõ íü çàéëøã¿é ç¿éë. Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí ýäãýýð øààðäëàãà íü ¿éëäâýðëýëèéí ôóíêöûã öîî øèíýýð òîìü¸îëîõûã øààðäàæ ýäèéí çàñãèéí îíîëûã øèíý÷ëýõýä õ¿ðãýæ áàéãàà þì. Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí çàãâàðò íèéöñýí ¿éëäâýðëýëèéí øèíý ôóíêöèéã äàðààõ áàéäëààð òîìü¸îëæ áàéíà. V=F(K*L*P*I) Ýíä: Ê - êàïèòàë, L - õ¿íèé íººö, P - áàéãàëèéí áàÿëàã, I - ýêîëîãèéí çàðäàë L=L1+L2+L3+. . . +Ln
  3. 3. I =I1+I2+I3+ . . . +In I1- ñýðãýýí áîñãîëòûí çàðäàë I2- óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ çàðäàë I3- òóõàéí öàãèéí çàðäàë Iè- èðýýä¿é öàãèéí áóþó òºãñãºëèéí çàðäàë L1- ñóðãàëòûí çàðäàë L2- äàäëàãûí çàðäàë L3- óð ÷àäâàðûí çàðäàë Lè- øèíý÷ëýëòèéí çàðäàë Çàðäëûí ýäãýýð ºñºëò íü õýðýãëýã÷ õÿçãààðëàæ óëìààð òîãòâîðæóóëæ ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéã õàíãàõ ÷óõàë õºø¿¿ðýã áîëíî. Òîãòâîðòîé õºãæëèéí íºõöºëä õºðºí㺠îðóóëàëòèéí ñàíõ¿¿ ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøãèéã ¿íýëýõäýý çºâõºí ýäèéí çàñãèéí ºíäºð ¿ð àøãààð áóñ ýêîëîãèéí áîëçîøã¿é ñºðºã ¿ð äàãàâàðûã ¿íýëýæ ò¿¿í äýýð òóëãóóðëàí ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøãèéã ¿íýëäýã áàéõ ¸ñòîé áàéíà. ªºðººð õýëáýë õºðºí㺠îðóóëàëòûí ¿ð àøèã ýêîëîãè-ýäèéí çàñãèéí ¿íýëãýýãýýð òîäîðõîéëîãäîõ áîëæ áàéíà. Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí ôèëîñîôè èéì áîëæýý. Õºãæëèéí òóõàé ôèëîñîôè èéíõ¿¿ ººð÷ëºãäñºí ó÷ðààñ àæ ¿éëäâýð ºíäºð õºãæñºí îðíóóäûí õºãæëèéí çàãâàð öààøèä õàà ÷ òîõèðîõã¿é áîëæ øèíý çàãâàðò äýëõèé íèéòýýðýý øèëæèõ áîëæ áàéíà. Èéì íºõöºëä áàéãàëüòàéãàà çîõèöîí àìüäàð÷ ºíººãèéí õîöðîãäëûí òîéðîãò ÿâàà óëñ îðíóóä òîãòâîðòîé õºãæëèéã ìàíëàéëàõ àðãàã¿é þì. Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæèëä õ¿ðýõ çàì íü ºíººãèéí áóóðàé õºãæèëòýé îðíóóäûí õºãæëèéã ºíäºð õºãæèëòýé îðíû ò¿âøèíä õ¿ðãýæ ºñãºõ òóõàé áèø õàà ÷ ãýñýí àëü ÷ óëñ îðîí ººðèéíõºº õºãæëèéã áàéãàëü ýêîëîãèéí òýíöâýðòýé áàéäëûã õàäãàëàõ õýìæýýíä òîãòâîðòîé áàéëãàõ çàð÷èì äýýð òóëãóóðëàñàí õºãæëèéí ò¿âøèíòýé áàéõ òóõàé ë àñóóäàë. Ýíý õýìæ¿¿ðýýð Ìîíãîë Óëñ òîãòâîðòîé õºãæëèéí çàãâàð îðîí áîëîõîä Àçèéí áàðóóäûí ìàíëàéä ãàðàõ ¿å õîëã¿é áàéæ ìýäýõ þì. Òîãòâîðòîé õºãæëèéí ýäèéí çàñãèéí çàðèì àñïåêòààñ õýëýõýä :
  4. 4.  Õîé÷ ¿åäýý àëü áîëîõ áàãà çàðäàë ¿ëäýýñýí (÷èðýãäýëã¿é áàéõ) õºãæèë  ªíºº èðýýä¿éí õîîðîíäîõ õàíäëàãûí íºëººëëèéã õàìãèéí áàãà áàéëãàõ õºãæèë  Ýíãèéí áà ºðãºòãºñºí íºõºí ¿éëäâýðëýëèéã òàñðàëòã¿é ¿ðãýëæëýõ ÷àäàâõèéã àëñ õýòäýý õàäãàëæ ¿ëäýýõ õºãæèë  Õ¿í òºðºëõòºí áàéãàëèéí ¿íäñýí êàïèòàëàà õºíäºëã¿é çºâõºí ò¿¿íèé õ¿¿ãýýð àìüäðàõ áîëîìæòîé õºãæèë Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí êàïèòàëûí óòãûã ºíººãèéí õ¿ì¿¿ñ, óëñ ã¿ðýí èíãýæ îéëãîæ áàéíà. Òîãòâîðòîé õºãæëèéí îíîëûí òàëààð îëîí ÿíçûí òîäîðõîéëîëò, òîìü¸îëîë õýëæ, îëîí íîì áè÷èãäýæ îíîë ïðàêòèêèéí îëîí õóðàë õèéæ, îëîí èëòãýë õýëýëöýæ áàéãàà áîëîâ÷ áèäíèé àìüäðàë äýýð äýëõèéí á¿õ óëñ ã¿ðýí ýíý çàð÷ìûã õ¿ëýýí çºâøººð÷ ¸ñ÷ëîí äàãàõàà Ðèîä, Èîõàííåñáóðãò íýãýí äóóãààð èëýðõèéëæ íýãäìýë ¿çýë áîäîëòîé áàéãàà íü õ¿í òºðºëõòíèé ò¿¿õýíä óðüä ºìíº áàéãààã¿é ºðãºí çºâøèëöºë þì. Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí àëòàí ä¿ðýì áîë “Ýêîëîãæñîí á¿õýí ýäèéí çàñàãæèíà” ãýñýí ¿ã. ¯¿íýýñ ¿íäýñëýí ýäèéí çàñãèéí áàéãàëèéí íººöèéí áàãòààìæèéã áàãàñãàæ, áàéãàëèéí áàÿëàãèéã àøèãëàõ õýðýãëýý, ¿éëäâýðëýëèéã áàãàñãàõ íü òîãòâîðòîé õºãæëèéí ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøãèéí ãîë õýìæ¿¿ð áîëîõ ¸òîé. ¯¿íýýñ ¿íäýñëýí òîãòâîðòîé õºãæëèéí äºðâºí õýìæ¿¿ð áàéæ áîëíî. 1. ͺõºí ñýðãýýãäýõ ýõ ¿¿ñâýð íü öàãèéí ýðõýíä õîðîãäîõã¿é õàìãèéí íààä çàõ íü ýíãèéí íºõºí ¿éëäâýðëýëèéã õàíãàõ õýìæýýíä áàéõ. Ýíä íýã ãà òàëáàéãààñ àâàõ óðãàöûã íýìýãä¿¿ëýõ, õàäëàíãèéí áîëîí áýë÷ýýðèéí íººöèéã õàäãàëàõ, óñëàõ, áîðäîõ, õàìãààëàõ àðãà õýìæýýã àâàõ õýðýãòýé. 2. Áàéãàëèéí ñýðãýýãäýõã¿é íººöèéã àøèãëàæ äóóñàõ õóãàöààã äýýä çýðãýýð óðòàñãàõ, ¿¿íèé òóëä õýðýãëýýã õÿçãààðëàõ àøèãò ìàëòìàëûã îëîí äàõèí àøèãëàõ çàìààð àìüäàðëûí ìº÷ëºãèéã óðòàñãàõ 3. Õàÿãäàë áàãàòàé, ò¿¿õèé ýä õýìíýõ òåõíîëîã õýðýãëýõ çàìààð õàÿãäëûã áàãàñãàõ 4. Õ¿ðýýëýã÷ îð÷íû áîõèðäëûã ºíººãèéí ò¿âøèí㺺ñ íýìýãä¿¿ëýõã¿é, öààøèä óëàì áàãàñãàõ Èéìýðõ¿¿ õýìæýýñ¿¿äèéã äºð⺺ð õÿçãààðëàõã¿é ¿ðãýëæë¿¿ëæ áîëíî.
  5. 5. 2.Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéã òºëºâø¿¿ëýõ îíîëûí ¿íäýñ Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí òºëºâøèëò íü õî¸ð ¿íäñýí õýñãýýñ á¿ðäýíý. Íýã íü ýêîëîãèéí ýäèéí çàñãèéã õýâø¿¿ëýõ, íºãºº íü ýäèéí çàñãèéí àðä÷èëàëûã òºëºâø¿¿ëýõ ÿâäàë þì. Ýäèéí çàñãèéã ýêîëîãèæóóëàõ àñóóäëûã áóñàä á¿ëã¿¿äýä äýëãýðýíã¿é òóñãàñàí ó÷èð ýíä ýäèéí çàñãèéí àðä÷èëàëûí òóõàé òîãòîæ ÿðèëöúÿ. Äýëõèéí ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí õî¸ð ºâºðìºö çàãâàð áàéíà. Íýã íü óëñ òºðèéí àðä÷èëàëààð ýõýëæ ýäèéí çàñãèéí ºñºëòººð õºãæëèéí ºíäºð ò¿âøèíä õ¿ðñýí Åâðîï, ÀÍÓ-ãèéí õºãæëèéí çàãâàð áàéíà. ͺ㺺 íü óëñ òºðèéí äàðàíãóéëàëûí íºõöºëä ýäèéí çàñãàà ëèáåðàë÷èëæ ºíäºð õºãæèëä õ¿ðñýí Àçèéí áàðóóäûí çàãâàð áàéíà. Ýíý õî¸ð çàãâàðûí àëü íü ÷ ýäèéí çàñãèéí á¿ðýí àðä÷èëàëã¿é, ýêîëîãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéã õàíãààã¿é çàãâàð. Òýãâýë Ìîíãîë Óëñûí òîãòâîðòîé õºãæëèéí çàãâàðûí äýýðõ çàãâàðóóäààñ ÿëãàãäàõ îíöëîã íü Ìîíãîë÷óóä ýðò äýýð ¿åýñýý áàéãàëü îð÷íîî ø¿òýí ò¿¿íòýé çîõèöîí áàéãàëèéí õóóëüä çàõèðàãäàí àìüäàð÷ èðñýí. ªì÷, õºäºëìºð, óäèðäëàãûã àðä÷èëàõ çàìààð ýäèéí çàñãèéí àðä÷èëàëûã ìºí ÷àíàðààð íü õºãæ¿¿ëæ õ¿ì¿¿íëýã èðãýíèé àðä÷èëñàí íèéãýì öîãöëóóëàõ ýðõýì äýýä çîðèëãûã äýâø¿¿ëñýí. Ýêîëîãèéí óðüä÷èëàãäñàí ýäèéí çàñãèéí óëñ òºðèéí àðä÷èëàëòàé àðãà áèëýãèéí íýãäëýýð õîëáîæ ÷àäâàë òîãòâîðòîé õºãæëèéã òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæòîé þì. ¯¿íä îíîëûí õýä õýäýí ¿íäýñëýë áàéíà. Íýã äýõ îíîë íü Êîíâåðãåíöèéí îíîë. Øèíæëýõ óõààí òåõíèêèéí õºãæëèéí ýðèí ¿åä íèéãìèéí êàïèòàëèçì ñîöèàëèçì ãýñýí õî¸ð ñèñòåì îéðòîí íÿãòðàõ ¿éë ÿâö áîäèò ç¿éë áîëæ õàìòûí íèéãýì ¿¿ñ÷ áàéíà.  ªì÷èéí àðä÷èëàëûã õèéõýä êàïèòàëèçì ñîöèàëèçì õî¸óëàà ºì÷èéí ãàæèãòàé. Íýãýíä íü ºì÷èéí ¿íäñýí õýñýã áàÿí õºðºíãºòºí¿¿äèéí ãàðò áàéõàä íºãºº íü òºðèéí ìýäýëä áàéíà. ªì÷èéí èéì õýëáýðèéã çàäàëæ õºëñíèé õºäºëìºð ýðõëýã÷èéã ºì÷ ýçýìøèõ ãóðàâäàã÷ ýçýí áîëîõ õýðýãòýé. ¯¿íèéã áèä ºì÷èéí àðä÷èëàë ãýæ ¿çýæ áóé áºãººä ýíý õ¿ðýýíä ¿éëäâýðëýëèéí õýðýãñëýëèéã ÷ ºì÷ëºõ, àæèëëàõ õ¿÷èéã ÷ ºì÷ëºõ, õºðºíãèéã ÷ ºì÷ëºõ ýðõ òºð, ýçýí, õºëñíèé àæèë÷èí ãóðâûí àëü àëèíä íü áàéõ ýäèéí çàñãèéí ñèñòåì ¿¿ñ÷ ¿ð àøèãòàé îðøèí òîãòíîæ ÷àäàõ áîëíî.
  6. 6.  Õºäºëìºðèéí àðä÷èëàëûí òóõàéä ãýâýë õºëñíèé àæèë÷èäûã ÷ºëººò ¿éëäâýðëýã÷ áîëãîõ çàìààð ¿éëäâýðëýëä õºðºíãèéí ñóóðèéã ãîë÷èëõîîñîî õ¿íèé õ¿÷èí ç¿éëèéã ÷óõàë÷èëàõ çàð÷èìä øèëæèõèéã õºäºëìºðèéí àðä÷èëàë ãýæ ¿çíý. Ýíý íºõöºëä ¿éëäâýðëýëèéí ¿ð àøèã íü òºðººñ, õºðºíãºòíººñ, ºì÷òýé áîëñîí àæèë÷èíààñ ãóðâóóëàíãààñ íü øàëòãààëàõ áîëíî.  Óäèðäëàãûí àðä÷èëàë ãýäýã íü ¿éëäâýðëýëèéí ¿éë àæèëëàãààã çîõèîí áàéãóóëàõ á¿õ ò¿âøèíä àæëûí áàéðíààñ ýõëýí ÷ºëººò ¿éëäâýðëýëèéí áîëîí ýäèéí çàñãèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõäýý àæèë÷èíûã îðîëöóóëäàã áàéõ çàð÷ìûã õýëæ áàéíà. Èíãýæ ºì÷, õºäºëìºð, óäèðäëàãûã àðä÷èëæ ÷àäâàë ¿íäñýíäýý ýäèéí çàñãèéí àðä÷èëàëä õ¿ðëýý ãýñýí ¿ã.  Óëñ òºðèéí àðä÷èëàëûí õ¿ðýýíä îëîí íàìûí òîãòîëöîî. Îëîí óðãàë÷ ¿çýë äýýð òóëãóóðëàñàí èë òîä áàéäëûã õºãæ¿¿ëæ, õ¿íèé ýðõ, ýðõ ÷ºëºº, øóäðàãà ¸ñûã äýýäëýí ãàíö ¿çýë ñóðòëûí òóéëøðàë, òºðèéí äàðàíãóéëàë, çàõèðãààäàëòûí ñèñòåìèéã õàëæ ïàðàãìàòèê ¿çýë, ëèáåðàë àðä÷èëàëûã õºãæ¿¿ëýõ çàìààð îéðòîí íÿãòàð÷ áîëîõ þì. Èíãýæ íèéãìèéí õî¸ð ººð áàéãóóëàë ôîðìàöûí àãóóëãààñàà ñàëæ õ¿í òºðºëõòºíèé ñî¸ë èðãýíøëèéí íèéòëýã áîëîí ººð ººðèéí ¿íýò ç¿éëèéí íýãäëèéã õàíãàí îéðòîõ ¿éë ÿâö ýð÷èìæèæ áàéíà. Õî¸ðäîõ îíîë íü Êåëñîãèéí ýäèéí çàñãèéí øóäàðãà ¸ñíû îíîë þì. Óã îíîëûã ¿íäýñëýã÷ ÀÍÓ-ûí Êàëèôîðíèéí õóóëü÷, áàíê ÷ Ëóèñ Êåëñî ººðèéíõºº íèéãìèéã òîäîðõîéëæ õýëýõäýý: “Áèä áîë óëñ òºðèéí àðä÷èëëûã áàÿ÷óóäûí ýäèéí çàñãèéí íî¸ðõîëòîé õîñëóóëñàí õàãàñ àðä÷èëñàí ýäèéí çàñàãòàé íèéãìèéã òºëººëäºã óëñ. Õýðýâ áèä ñîöèàëèñò îðíóóäàä ìàíàé ýäèéí çàñãèéã õóóëáàðëàæ õýðýãëýõèéã çºâëºõ þì áîë áèä òýäíèéã áàÿ÷óóäûí ýäèéí çàñàã íî¸ðõñîí êàïèòàëèçìûí ýñðýã äàõèí êîììóíèñò õóâüñãàë õèéõèéã óðèàëñàíòàé àäèë áîëíî” ãýñýí áàéíà.  Êàïèòàëèçìä ÷ áàé ñîöèàëèçìä ÷ áàé ºì÷ íýã ë ãàðò òºâëºðñºí íºõöºëä çàõ çýýë ¿ð àøèãòàé õºãæèõ áîëîìæã¿é áºãººä èõýýõýí ñààä áîëæ õîõèðîë ó÷ðóóëäàã íü áàòëàãäñàí ç¿éë ãýæ ¿çäýã õ¿í þì áàéíà. Íî¸í Êåëñî áîë êàïèòàëèçìûí ýñðýã ¿çýëòýí áèø, õàðèí ÷ êàïèòàëèçìä õàéðòàé ò¿¿íèéã õàìãààëàõûí òºëºº òýìöýã÷ þì. Ò¿¿íèé îíîëîîð
  7. 7. êàïèòàëèçìûã àâðàõûí òóëä êàïèòàëèñòóóäûí òîîã íýìýãä¿¿ëýõ çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé. ßàæ íýìýãä¿¿ëýõ, õààíààñ òºð¿¿ëýõ âý? ãýâýë àæèë÷äûã ë õºðºíãºòºí áîëãîæ õóâèðãàõ õýðýãòýé. ¯¿íèé òóëä ºì÷èéã õóâü÷ëàõ õýðýãòýé. Èíãýâýë ýäèéí çàñãèéí øóäàðãà ¸ñ áóé áîëíî. Àìåðèêèéã ÷ºëººò ôåðìåð, ãàð óð÷óóäûí ¿íäýñòýí áîëãîõñîí ãýñýí Òîìàñ Äæåôôåðñîíû ìºðººäºë áèåëæ ºíººäºð Àìåðèê óëñ ÷ºëººò ¿éëäâýðëýã÷äèéí îðîí áîëæ áàéãàà àæýý. Ãýõäýý ýäèéí çàñãèéí àðä÷èëëûã èæ á¿ðýí õèéãýýã¿éãýýð, ýäèéí çàñãèéí øóäàðãà ¸ñ áóé áîëîõã¿é. Õóâèéí ºì÷èéã óñòãàæ õàìòûí ºì÷, íèéãìèéí ºì÷, òºðèéí ºì÷ íýðòýéãýýð øèíý õýëáýðèéí öººíõèéí ãàðò øèëæ¿¿ëñýí Ìàðêñûí îíîë ÷ áóðóó. Áóðóó áàéñàí ó÷ðààñ òýð îíîëîîð ÿâñàí Ǻâëºëò ìàÿãèéí ñîöèàëèçì íóðëàà. ªì÷èéí ýçýìøëèéã ººð÷ëºõã¿éãýýð õºëñíèé õºäºëìºð ýðõëýã÷äèéã äóíä àíãèä äýâø¿¿ëýõ çàìààð íèéãýì óëñ òºðèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ áàðóóíû êàïèòàëèçìûí ¿çýë ÷ áóðóó. Êåëñîãèéí ¿çýæ áàéãààãààð íýã íü áàÿæèæ íºãºº íü ÿäóóðäàã òèéì àæ àõóéí ñèñòåì øóäàðãà ¸ñîíä õàðø áºãººä ò¿¿íèéã íèéãìèéí óõàìñðûí õ¿ðýýíä çºâòãºõ ¸ñ ñóðòàõóóíû ÿìàð ÷ ¿íäýñã¿é þì. Äýýðõýýñ ¿íäýñëýí ýäèéí çàñàã äàõü ºì÷èéí õàðüöààíû çàð÷èì êàïèòàëèçì, ñîöèàëèçìûí àëü àëèíä ÷ áóðóó áàéíà. Íèéãìèéí ýíý õî¸ð áàéãóóëàë õî¸óëàà èðãýäèéíõýý àæ àìüäðàëûí ò¿âøèíã äýýøë¿¿ëæ àìüäðàëûí ÷àíàðûã àõèóëàõûí òºëºº áàéäàã. Òýãñýí àòëàà ýäèéí çàñãèéí øóäàðãà ¸ñûã òîãòîîõã¿é, íèéãìèéí øóäàðãà ¸ñíû çàð÷ìûã õàíãàõã¿é áàéãàà íü áóðóó þì. Ýäèéí çàñãèéã õºãæ¿¿ëýõýä õ¿íèé õ¿÷èí ç¿éëèéã øèéäâýðëýõ à÷ õîëáîãäîëòîé ãýæ ¿çäýã. Øèíæëýõ óõààí òåõíèêèéí ýðèí ¿åä íèéãìèéí õºãæèëä ãîë ¿éëäâýðëýõ õ¿÷èí áîëñîí õ¿í, õ¿íèé ç¿éëèéí ¿¿ðýã, à÷ õîëáîãäîë óëàì èõ ºñºæ áàéíà. Ýäèéí çàñãèéí øóäàðãà ¸ñíû çàð÷èìä ¸ñ ñóðòàõóóíû áîëîí õ¿ì¿¿íëýã ýíýðýíã¿é õàíäëàãûã ãîë ¿ç¿¿ëýëò áîëãîí õýðýãæ¿¿ëýõ íü íèéãìèéí øóäàðãà ¸ñîíä ÿâ öàâ íèéöýõ ¸ñòîé. Èíãýæ ÷àäâàë àæèëëàãñäûí á¿òýýë÷ èäýâõè, ìýäëýã áîëîâñðîë, ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàð, ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõýä øèéäâýðëýõ õ¿÷èí ç¿éë áîëãîí õóâèðãàæ áîëíî. Õ¿ì¿¿íëýã ¸ñ, õ¿íèé õ¿÷èí ç¿éëèéã õºãæ¿¿ëýõ íèéãìèéí øóäàðãà ¸ñûã õàíãàõ çýðýã ýëåìåíò¿¿ä íü Êåëñîãèéí ýäèéí çàñãèéí øóäàðãà
  8. 8. ¸ñíû îíîëûí ¿íäýñ áàéíà. Ýäèéí çàñãèéí øóäàðãà ¸ñíûõîî êîíöåïöèéã Êåëñî õàðèëöàí õàìààðàë á¿õèé 3 çàð÷èì áîëîõ îðîëöîî, õóâààðèëàëò, òýíöâýð äýýð òóëãóóðëàñàí áàéíà. 1.Îðîëöîîíû çàð÷ìûí øààðääàã ç¿éë áîë íèéãìèéí áàéãóóëëóóä òóõàéëáàë òºðººñ èðãýí á¿ðèéí ºì÷òºíèé õóâüä ÷ àæèëòíû õóâüä ÷ ýäèéí çàñãèéã õºãæ¿¿ëýõ õýðýãò ººðñäèéí õóâü íýìðèéã îðóóëàõ òýãø íºõö뺺ð õàíãàõ, ò¿¿í÷ëýí ¿éëäâýðëýëèéí õýðýãñëèéã ýçýìøèõýä öººíõºä äàâóó áóþó õºíãºëòòýé îðîëöîõ ýðõ îëãîõ àëèâàà õóóëü ãàðãàõààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áîëîí áàéãóóëëàãààñ èðãýäèéã õàìãààëàõ õýðýãòýé þì áàéíà. Òýãýõã¿é áîë ºì÷ äàõèàä öººíõèéí ãàðò òºâëºðºõ àþóëòàé. ßâààíäàà ºì÷èéí ýçýí áîëîõ ¿¿ä õààëãà íýýõýä, ò¿¿í÷ëýí àæèë õýðãèéã èäýâõèòýé ýõëýõýä çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé õºðºíãèéí çýýë àâàõ áîëîìæîîð èðãýäèéã õàíãàõàä òºðèéí îðîëöîî áàñ õýðýãòýé áàéíà. 2.Õóâààðèëàëòûí çàð÷èì áîë õ¿í á¿ðèéí ¿éëäâýðëýëä îðóóëñàí õóâü õýìæýýãýýð áóþó “õèéñíèéõ íü õèðýýð” ãýñýí çàð÷èì þì. ªì÷òºí áîëñîí àæèëòíóóäûí õºäºëìºðèéí ¿ð ä¿í òýäíèé äóíä õ¿í á¿ðèéí õºðºíãº, õºäºëìºðèéí îðîëöîîíû õýìæýýãýýð øóäàðãà õóâààðèëàãäàõûã øààðääàã çàð÷èì þì áàéíà. 3.Òýíöâýðèéí çàð÷èì íü íèéãìèéí øóäàðãà ¸ñíû çàð÷èì çºð÷èãäñºí ýñýõèéã øàëãàí òîãòîîæ íèéãìèéí ãèø¿¿í á¿ð ýäèéí çàñãèéí àìüäðàëä àäèë òýãø îðîëöîõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. ¯¿íòýé óÿëäàí îðîëöîîíû çàð÷èì äýýð õÿçãààðëàëòûí çàð÷ìûã íýìæ òýíöâýðèéí çàð÷ìûã õàíãàõ þì áàéíà. ßìàð÷ ºì÷ àëèâàà öººíõèéí ýðõ ìýäýëä õóðèìòëàãäàõ íü áóñäûã ºì÷òºé áîëîõ çàìûã áîîãäóóëäàã ó÷èð èéíõ¿¿ õÿçãààðëàëòûí çàð÷ìûã õýðýãëýí òýíöâýðæ¿¿ëæ íèéãìèéí øóäàðãà ¸ñûã õàíãàäàã áàéíà. Ýíý õî¸ð îíîëûí çàð÷ìóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ ÷àäâàë ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéã òºëºâø¿¿ëæ ÷àäàõ áîëíî.

×