Your SlideShare is downloading. ×
Lecture 15
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Lecture 15

281

Published on

Хүн амын хүнсний аюулгүй байдал

Хүн амын хүнсний аюулгүй байдал

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
281
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Ëåêö 15. Õ¿í àìûí õ¿íñíèé àþóëã¿é áàéäàë 1. Õ¿íñíèé õàíãàìæèéí õýëáýð 2. Ãàçàð òàðèàëàíãèéí ýêîëîãè 1. Õ¿íñíèé õàíãàìæèéí õýëáýð Òîãòâîðòîé õºãæëèéã òîäîðõîéëîõ íýã ÷óõàë õ¿÷èí ç¿éë áîë õ¿í àìûí õ¿íñíèé õàíãàìæ ò¿¿íèé àþóëã¿é áàéäàë þì. ͯÁ-ûí õºãæëèéí “õî¸ðäàõü àðâàí æèëèéí çîðèëò”- ûí õ¿ðýýíä (1970-1980) “Õ¿íñíèé àþóëã¿é áàéäàë”-ûí àñóóäëûã äýâø¿¿ëñýí. Ýë çîðèëò íü “Õ¿íèé õ¿íñíèé õýðýãöýý”-ã õàíãàõ ñòðàòåãèéí äàãóó òàâèãäñàí áàéíà. Ãýâ÷ 90-ýýä îíû ýöýñ ãýõýä õ¿íñíèé õàíãàìæèéí áàéäàë õóðö õýâýýðýý ¿ëäñýí. Õýäèéãýýð äýëõèéí õýìæýýíä õºäºº àæ àõóéí ¿éëäâýðëýë ºñºæ õ¿íñíèé ¿íäñýí íýð òºðëèéí á¿òýýãäýõ¿¿í íýìýãäýæ áàéãàà áîëîâ÷ ýíý ºñºëò íü äýëõèéí ¿ëýìæ õýñãèéí õýðýãëýã÷äèéí õ¿íñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ õýìæýýíä õ¿ðýõã¿é áàéíà. Õ¿íñíèé õàíãàìæèéí õî¸ð õýëáýð: Äýëõèéí õ¿íñíèé àñóóäàë õî¸ð òóéëûí øèíæèéã àãóóëñààð èðñýí. Íýã òóéëûíõ íü óëñ îðîí á¿ñ íóòãèéí õ¿í àìûí õ¿íñíèé õàíãàìæ (ºðíºä) ñàéí áàéõàä íºãºº òóéëûíõ (äîðíîä) ìóó áàéäàã. Äýëõèéí õ¿í àìûí 20 õóâü íü îðøèí ñóóäàã ºðíºäºä õ¿íñíèé íººöèéí 60 õóâèéã õýðýãëýäýã áàéíà. Áàðóóíû îðíóóäûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë õýðýãöýýíýýñýý ò¿ð¿¿ëäýã ó÷ðààñ òýäíèé èõýíõ íü õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýýã áàãàñãàõ ìåõàíèçìûã äýìæäýã. Õýðýãëýæ áóé õ¿íñíèé á¿òýö ÷àíàð íü õ¿ðòýë ìàø ººð. Áàðóóíû îðíóóäàä ºäºðò íýã õ¿íä 25 êã óóðàã (õºãæèæ áóé îðîíä 1 êã), ¿ð òàðèàíû ãóðèë, ãóðèëàí á¿òýýãäýõ¿¿í 30 õ¿ðýõã¿é õóâü (õºãæèæ áóé îðîíä 60 ãàðóé õóâü) áàéõ æèøýýòýé. Ãýòýë íºãºº òóéëä àìüäàðäàã õ¿í àìä õ¿íñíèé õýðýãöýý, ÷àíàð, òóéëûí äîîä õýìæýýíä áàéíà. Òýíä 1.5 ìèëëèàðä õ¿í “òóéëûí ÿäóó” ºëñãºëºíãèéí íºõöºëä áàéíà. Ýíý á¿ñ íóòàãò õ¿í àì ºñººä áàéõàä èõýíõ óëñ îðîíä õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë ºñººã¿éãýýð áàðàõã¿é Àôðèêèéí îðíóóäàä áóóðñàí áàéíà. Ýíý á¿ñ íóòãèéí çàðèì îðîíä òóõàéëáàë íåôòü îëáîðëîäîã óëñûí õ¿íñíèé õàíãàìæ ñàéí áàéíà. 70-ààä îíä ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýë Àçè, àôðèêèéí îðíóóäàä èõ õóðö áàéäàëòàé áàéõàä Ëàòèí
  • 2. Àìåðèêèéí óëñóóäûíõ èë¿¿ òààòàé áàéñàí áîë 80-90-ýýä îíä õ¿íñíèé õàíãàìæ Àôðèêèéí á¿ñ íóòàãò õ¿íäýðñýí áàéíà. Ìîíãîë Óëñûí õ¿íñíèé õàíãàìæèéí òóõàéä ãýâýë: Õ¿íñíèé õàíãàìæèéí ãàäààä, äîòîîä çºð÷èë. Á¿òöèéí äîòîîä çºð÷èë: Õºãæèæ áóé èõýíõ îðíóóä àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûã õºãæ¿¿ëýõ íü íèéãýì-ýäèéí çàñãèéí õºãæèëä òýðã¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîëòîé ãýæ ¿çýæ èðñýí. Àæ ¿éëäâýðèéí áîëîí õºäºº àæ àõóéí õºãæëèéí õàðüöààíä ¿¿ññýí ºíãºö õàíäëàãà ýí ò¿ð¿¿íä íåôòü ýêñïîðòëîã÷ îðíóóäààñ ýõýëñýí áàéíà. “Íåôòü äîëëàð” ãýý÷èéí óðñãàë ñààðàõ ¿åä ãàçàð òàðèàëàíãèéí áîäëîãûã äóòóó ¿íýëñíèé õîð ìýäðýãäýæ ýõýëæýý. Ãàçàð òàðèàëàíãèéí ñàëáàðûí õºãæèë “ãóðàâäàõü îðíóóäûí” õýòèéí õºãæëèéã òîäîðõîéëîã÷ ãýäãèéã ìýäñýýð áàéæ óã ñàëáàðò õºðºí㺠òåõíèêèéí íººöèéã àæ ¿éëäâýðèéíõýýñ áàãà áàéëãàäàã á¿òýöèéí äîòîîä çºð÷èë õàäãàëàãäñààð áàéíà. Á¿òýöèéí ýíýõ¿¿ äîòîîä çºð÷èë íü ãàçàð òàðèàëàíãèéí õóó÷èðñàí óëàìæëàëò á¿òýö äýýð íýðìýýñ áîëæ õºäºº àæ àõóéí ¿éëäâýðëýä óëàì èõ áýðõøýýë ó÷ðóóëæýý. Çàðèì á¿ñ íóòàãò õóó÷íû òîì àæ àõóéãàà õýâýýð õàäãàëàæ áàéõàä íºãºº õýñýã íü îð÷èí ¿åèéí ôåðìèéí àæ àõóé ýñâýë õîðøîîëñîí õýëáýðèéã èë¿¿ä ¿çýæ ãóðàâäàõü íü æèæèã òàðèà÷íû ºðõèéí àæ àõóéí õýëáýðèéã õàäãàëæ ¿ëäýõèéí òºëºº áàéíà. Õºãæèæ áóé îðíóóä õºäºº àæ àõóéí á¿òýýãäýõ¿¿íèéõýý ºñºëòèéã òàðèàëàõ òàëáàéãàà òýëýõ òîìñãîõ çàìààð õàíãàæ áàéíà. Á¿òýýìæ áàãàòàéí õàæóóãààð ãàçðàà õîòæèëòîä ýçë¿¿ëæ, òàðèàëàõ ãàçðûí áîëîìæ æèë èðýõ òóòàì õóìèãäàæ áàéãàà ãýíý. Á¿òöèéí ãàäààä çºð÷èë: Íýãýíò äîòîîäûí ãàçàð òàðèàëàíãèéí ñèñòåì ¿íäýñíèéõýý õ¿íñíèé õýðýãöýýã õàíãàæ ÷àäàõã¿é áîëîõîîð ãàäààä ýõ ¿¿ñâýð ë¿¿ õàíäàõààñ ººð àðãàã¿é áîëíî. Õ¿íñíèé ç¿éëèéã èìïîðòëîõûí òóëä òîäîðõîé òºðëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ýêñïîðòëîõ õýðýãòýé áîëíî. Èíãýñíýýð õºãæèæ áóé îðíóóä äýëõèéí ãàçàð òàðèàëàíãèéí áèçíåñò îðæ çàõ çýýëèéí õàðèëöààíä îðæ áàéíà. ¿¿íýýñ áîëîîä õºãæèæ áàéãàà îðíóóäûí ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýë íü äîòîîäûí õýðýãöýýãýý õàíãàõàä áèø äýëõèéí çàõ çýýëèéí ýðýëòýä çàõèðàãäàí õºãæèõºä õ¿ðäýã áàéíà. ªºðººð õýëáýë ººðñäèéíõºº õýðýãëýäýã ºðãºí õýðýãöýýíèé õ¿íñíèé (ìàíèîêî, ñîðãî) óðãàìëàà òàðèàëàõûí îðîíä êàêî, êîôå, àðàõèñ, öàé,
  • 3. òàìõè, õºâºí òàðèàëàõàä õ¿ðäýã. Õàìãèéí ñàéí ãàçðàà ýíý çîðèóëàëòààð àøèãëàæ äîòîîä õýðýãöýýíä õîõèðîë ó÷ðóóëàõàä õ¿ðäýã áàéíà. Ò¿¿õèé ýäèéí ýêñïîðòûí ¿íý ÿìàãò áóóð÷ ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé èìïîðòûí ¿íý ºñºæ áàéäàã æàìààð äîòîîäûí õýðýãöýýíèé õàíãàìæ ñàéæðàõ áîëîìæ õÿçãààðëàãäìàë õýâýýð áàéãàà àæ. ͯÁ-èéí õºäºº àæ àõóéí áàéãóóëëàãà ÔÀÎ-ãèéí ìýäýýãýýð “ãóðàâäàõü åðòºíöèéí” 142 îðíîîñ 133 íü “Òàðèà èìïîðòëîã÷” áîëæýý. պ人 àæ àõóéãàà ýêñïîðòûí ÷èãëýëýýð õºãæ¿¿ëñýí èõýíõ õºãæèæ áàéãàà îðíóóä ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýëä òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë ºã÷ äîòîîäûíõîî çºð÷ëèéã àðèëãàõ áîëîìæ ¿íýí õýðýãòýý áàéõã¿é áàéíà. Ýíý áîë äîòîîäûíõîî õ¿íñíèé õàíãàìæèéã øèéäýõ àñóóäëûã íîöòîé õ¿íäð¿¿ëæ áàéãàà õýðýã þì. Ìîíãîëûí áàéäàë ÿìàð áèëýý? Ìîíãîë Óëñ õ¿íñíèé õàíãàìæàà á¿ðýí øèéäâýðëýæ ÷àäààã¿é îðîí. Íýã òàëààñ õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé òîî õýìæýý, íýð òºðºë, ÷àíàð íü õýðýãëýýíèé øààðäëàãûã èæ á¿ðýí õàíãàõ ò¿âøèíä õ¿ðýýã¿é. ͺ㺺 òàëààñ îðëîãûí õîìñäîëîîñ áîëæ õóäàëäàí àâàõ ÷àäâàðààð õýðýãëýý õÿçãààðëàãäàæ áàéíà. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí îðëîãûíõîî áàðàã òýí õàãàñûã õîîë õ¿íñýíäýý çàðöóóëäàã íü ºíäºð õºãæèëòýé îðíû èðãýäèéíõýýñ áàðàã 3-4 äàõèí ºíäºð áàéíà. Ìîíãîë õ¿íèé õîíîãò àâàõ õ¿íñíèé èë÷ëýã, õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé á¿òýö õýìæýýã çóðãààð ¿ç¿¿ëýâ. Õ¿íñýíä õýðýãëýæ áóé 8 òºðëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ áóäàà, ÷èõýðýýñ áóñäûã ýõ îðíû ¿éëäâýðëýëýýñ õàíãàõ áîëîìæòîé áîëîâ÷ ãóðèëûíõàà õýðýãöýýíèé 50 îð÷èì õóâèéã, ñ¿¿ öàãààí èäýýíèé íýëýýä õýñãèéã (ñ¿¿, öºöãèéí òîñ, áÿñëàã ãýõ ìýò) á¿õ òºðëèéí áóäàà, ÷èõýðèéí ç¿éëèéã á¿õýëä íü ãàäààäààñ õóäàëäàí àâ÷ áàéíà. ªºðººð õýëáýë õ¿íñíèé ç¿éëèéíõýý 50 õóâèéã èìïîðòîîð àâ÷ áàéãàà íü õ¿íñíèé àþóëã¿é áàéäëàà õàíãàæ ÷àäààã¿é, ìàë àæ àõóéí àñàð èõ áîëîìæîî (òàðèàëàíãèéí òàëáàé, ìàëûí òîî òîëãîé) àøèãëàæ ÷àäàõã¿é áàéãààòàé õîëáîîòîé áàéíà. Óã íü Ìîíãîë Óëñ ìàõ, ìàõàí á¿òýýãäýõ¿¿í, ñ¿¿ öàãààí èäýýíèé çàðèì òºðºë, ãóðèë, ¿ð òàðèà, ìàëûí òýæýýë, òºìñ õ¿íñíèé íîãîî çýðýã ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ýêñïîðòëîõ õ¿í, ìàë, õºðñ ãàçàð, áàéãàëü ýêîëîãèéí íººöòýé îðîí þì. Ìîíãîë Óëñûí XXI çóóíû õ¿íñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàæ òîãòâîðòîé õºãæèõ ñòðàòåãè íü äîòîîä õýðýãöýýãýý ¿íäýñíèé
  • 4. ¿éëäâýðëýëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íýýð õàíãàæ ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë òîî õýìæýýã íýìýãä¿¿ëýõ (ìàõ, ìàõàí á¿òýýãäýõ¿¿í, ìàëûí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýäýýð ¿éëäâýðëýñýí á¿òýýãäýõ¿¿í, ¿ð òàðèà, òýæýýë, àðõè ïèâî ãýõ ìýò) çàìààð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã õ¿íèé ºñºëò, õýðýãëýýíýýñ ò¿ð¿¿ë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýãäýõ ¸ñòîé. Ìàë àæ àõóéí õóâüä áýë÷ýýðèéí áîëîí ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóéã õîñëóóëàí õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëæ õ¿í àì îëíîîð ñóóðüøñàí òºâ ñóóðèí ãàçðûí îéðîëöîî ìàõ, ñ¿¿íèé ÷èãëýëèéí ýð÷èìæñýí àæ àõóéã ýêîëîãè-ýäèéí çàñãèéí ºíäºð ¿ð àøèãòàé ãàäààäûí àðâèí àøèã øèìò ìàë, àìüòíûã øàëãàðñàí óäàì, ¿¿ëäýð¿¿äýä ò¿øèãë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ. Áýë÷ýýðèéí ìàë àæ àõóéã á¿ñ íóòãèéí áîëîí ýëèò õýðýãöýýíèé ýêñïîðòûí õýðýãöýýíä çîðèóëàí íóòãèéí øèëìýë îìîã, ¿¿ëäðèéí öºì
  • 5. ñ¿ðýã, óãñàà ÷àíàðò ò¿øèãë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ, áýë÷ýýðèéí àøèãëàëòûã ñàéæðóóëàõ, õàäëàí òýæýýëèéí òàëáàéã õàøààæóóëæ óñëàæ õàìãààëàõ, òýæýýëèéã ¿éëäâýðëýëèéí àðãàä øèëæ¿¿ëæ ÷àíàð ñàéòàé, îâîð õýìæýý áàãàòàé õàäãàëàõ òýýâýðëýõýä õÿìä òºñºð, òýæýýëèéí òºðëèéã ¿éëäâýðëýæ áàéíãûí íýìýãäýë òýæýýëèéí æóðìààð õýðýãëýäýã áîëîõ õýðýãòýé þì. Ìàëûí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýä áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð¿¿ä íü ò¿¿õèé ýäèéíõýý õýðýãöýý õýìæýý, ÷àíàðûã òîäîðõîéëæ “ìàë÷èä-¿éëäâýðëýã÷- õýðýãëýã÷èéí” õàðèëöàí ¿éë÷ëýë õàìòûí àæèëëàãààíû íýãäìýë ÷àíàðûã õºãæ¿¿ëæ áèò¿¿ õýëõýýíä îðóóëàõ íü èë¿¿ ¿ð ä¿íä õ¿ðýõ áîëíî. Ôåðìèéí àæ àõóéã ìºí ÷àíàðààð íü ¿¿ñãýí õºãæ¿¿ëýõýä òºðèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëæ àëäàà ýðñäýë áàãàòàé áàéõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ “ñóäàëãàà - òóðøèëò - ¿éëäâýðëýë - ìåíåæìåíò”- èéí íýãäñýí öîãö õºòºëáºðèéã á¿ñ íóòãèéí áàéãàëü öàã óóð, àæ àõóéí íýãæèéí áîëîí çàõ çýýëèéí îíöëîãòîé õîëáîí áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõ äýëãýð¿¿ëýõ õýðýãòýé ãýæ ¿çíý. Õ¿íèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ õºäºº àæ àõóéí ¿éëäâýðëýëèéí ¿íäñýí ñàëáàðûí íýã áîë òàðèàëàí, óðãàìëûí àæ àõóéã ¿ð àøèãòàé õºãæ¿¿ëýõ ÿâäàë þì. Ìîíãîë Óëñ 1.3 ñàÿ ãà òàëáàéä ¿ð òàðèàíû ¿éëäâýðëýë ÿâóóëæ æèëä 870 ìÿíãàí òîíí òàðèà õóðààæ áàéñàí ò¿¿õòýé. Õýäèéãýýð ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýë çàðäàë èõòýé, àëäàãäàëòàé áàéñàí áîëîâ÷ ãóðèëûíõàà õýðýãöýýã äîòîîääîî á¿ðýí õàíãààä ¿ð òàðèà, ãóðèë ýêñïîðòëîæ áàéñàí ¿å ìîíãîëä áèé. Àëäñàí îíîñîí òóðøëàãà äýýðýý ä¿ãíýëò õèéæ ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýëèéã àëäàãäàëã¿é, ýêîëîãè- ýäèéí çàñãèéí øààðäëàãûí äàãóó çàõ çýýëèéí æàìààð õºãæ¿¿ëýí ãóðèë èìïîðòëîã÷ îðíîîñ ýêñïîðòëîã÷ áîëãîí õóâèðãàæ õ¿íñíèé äóòàãäàëòàé îðíû æàãñààëòààñ ãàðàõ áîëîìæ ìîíãîëä áèé. Ýêîñèñòåìèéí ýìçýã òîãòîëöîî á¿õèé õºðñ, ýõ ãàçðûí ýðñ òýñ öàã óóðòàé Ìîíãîë îðíû íºõöºëä òîõèðîõ øèíý òåõíîëîãèéã çºâ ñîíãîõ, çàõ çýýëèéí íèéòëýã øàëãóóðò íèéöñýí çàðäàë áàãàòàé ºíäºð ¿ð àøèãòàé áàéëãàõ ñàíõ¿¿ ýäèéí çàñãèéí ìåõàíèçìòàé, àãðîýêîëîãèéí òýíöâýðèéã õàíãàæ íýãæ òàëáàéãààñ àâàõ óðãàöûã äýëõèéí ò¿âøèíä õ¿ðãýñýí ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ íü õ¿íñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõàä øèéäâýðëýõ à÷ õîëáîãäîëòîé þì.þì.
  • 6. 2.Ãàçàð òàðèàëàíãèéí ñàëáàðûí ýêîëîãè պ人 àæ àõóéí ¿éëäâýðëýëèéí óëàìæëàëò õýëáýð íü õ¿í àìûí õ¿íñíèé õýðýãöýýã õàíãàæ ÷àäàõã¿é áàéãàà òºäèéã¿é áàéãàëèéí ýêîñèñòåìèéã äîðîéòóóëäàã ñºðºã ¿ð äàãàâàðòàé. Ãàçàð òàðèàëàíãèéí òîãòñîí á¿òýöèéí ¿éëäâýðëýëèéí ¿éë àæèëëàãàà íü ýð÷èìã¿é øèíæòýé áºãººä á¿òýýãäýõ¿¿íèéã íýìýãä¿¿ëýõèéí òóëä òàðèàëàõ òàëáàéã òýëæ àæèëëàõ õ¿÷èéã ºñãºõ øààðäëàãàòàé áîëäîã. Àçèéí èõýíõè îðíóóä õºäºº àæ àõóéí çîèóëàëòààð àøèãëàõ ãàçðûí íººö õîìñäîæ “õÿçãààðòàà” õ¿ðýõ äºõºæ áàéãàà àæ. Õºðñíèé ýâäðýë õóðäñàõûí õèðýýð òàëáàéí ºãººæ áóóð÷ õýðýãöýýíýýñ õàñàãäàæ õ¿íñíèé õàíãàìæèä ìóóãààð íºëººëæ áàéíà. Ìàë àæ àõóé, ãàçàð òàðèàëàíã õàìò ýðõýëäýã íóòàã ýêîñèñòåìèéí äîðîéòîëä èë¿¿ ºðòºìòãèé áàéäàã íü ÷àíàðûí áóñ òîîí ¿ç¿¿ëýëòèéí õîéíîîñ õººöºëääºãòýé õîëáîîòîé þì. Òàðèàëàíãèéí òàëáàéã òýëýõèéí òóëä îé ìîäîî õÿðãàõ ÿâäàë õºãæèæ áóé îðíóóäàä öººíã¿é òîõèîëääîã íü ýêîñèñòåìèéã äîðîéòóóëàõ áàñ íýã øàëòãààí áîëäîã áàéíà. Îíîâ÷ã¿é áàéãóóëñàí óñëàëòûí ñèñòåì, óñàí ñàíãóóä íü óóðøèëòûã íýìýãä¿¿ëæ, õºðñíèé ýâäðýëèéã èäýâõèæ¿¿ëýõ, öºëæèëòèéí ¿éë ÿâöûã ò¿ðãýòãýõ ñºðºã ¿ð ä¿íä õ¿ðýõ òîõèîëäîë öººíã¿é áàéäàã ãýíý. Íîãîîí õóâüñãàëûí õî¸ð òàë Õ¿íñíèé õàíãàìæàà ñàéæðóóëàõûí òóëä òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýëýý õºãæ¿¿ëýõ, àðãà òåõíèêýý øèíý÷ëýõ, óëñ îðíûõîî öàã óóðûí íºõöºëä òîõèðñîí áîëö ò¿ðãýíòýé, ºíäºð óðãàö ºãäºã ¿ð òàðèàíû ñîðòûã áóé áîëãîõ, îëæ ñîíãîõ, íóòàãøóóëàõ ýðäýì øèíæèëãýý, òóðøèëò ¿éëäâýðëýëèéí àðãûã õîñëóóëæ òîäîðõîé ¿ð ä¿íä õ¿ðýõýä “íîãîîí õóâüñãàë” íýðòýé áîäëîãî õºòºëáºð, ¿éë àæèëëàãàà ÷óõàë ¿¿ðýã ã¿éöýòãýñýí áàéíà. Òóõàéëáàë: Ôèëèïïèí Óëñàä óëààí áóóäàé, öàãààí áóäààíû óðãàöûã 70 õóâèàð íýìýãä¿¿ëñýí áàéíà. Ýíýòõýãò àãðîòåõíèêèéí îð÷èí ¿åèéí àðãûã õýðýãëýæ, ýð÷èìòýé òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëñíýýð òàðèàíû ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýýã ¿ëýìæ íýìýãä¿¿ëæ õ¿íñíèéõýý õýðýãöýýã ººðºº õàíãàõ ò¿âøèíä äºõñºí áàéíà. ªíäºð óðãàö ºãºõ òàðèàíû ¿ð, óðãàìàë õàìãààëàõ áîëîí õèìèéí áîðäîî õýðýãëýæ, áîëîâñðîíãóé òåõíèêèéí ñèñòåì íýâòð¿¿ëýõèéí õàìò óñëàëòûí ºðãºí õ¿ðýýòýé àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëñýí á¿ñ íóòàã óëñ îðîíä “íîãîîí õóâüñãàë” õºäºº àæ àõóéí
  • 7. ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõýä ÷óõàë ò¿ëõýö ºã÷ýý. ªìíºä Ñîëîíãîñ öàãààí áóäàà èìïîðòëîõîî áîëüæ õýðýãöýýãýý ººðºº õàíãàäàã áîëæ. “Íîãîîí õóâüñãàë” Ìîíãîë îðíû õóâüä òàðèàëàíã õºäºº àæ àõóéí áèå äààñàí äýä ñàëáàð áîëãîí õºãæèæ äîòîîäûí õýðýãöýýãýý á¿ðýí õàíãàæ ¿ð òàðèà ýêñïîðòëîã÷ áîëãîí õóâèðãàñàí ýñðýã ¿ð ä¿íòýé. ͺ㺺 òàëààñ Ìîíãîëûí õºðñ, öàã óóðûí íºõöºëä òºäèéëýí òîõèðîõã¿é òîì ã¿ðíèé ºðãºí öàð õ¿ðýýòýé òåõíèê òåõíîëîãèéã øóóä õóóëáàðëàí íýâòð¿¿ëñíýýð áàéãàëèéí ýêîëîãèéí òýð òóñìàà àãðîýêîëîãèéí òýíöâýðò áàéäëûã àëäàãäóóëñàí (Ã.Ýðäýíýæàâ, 2002 îí). Ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðò ¿íäýñíèé áîëîâñîí õ¿÷èí áýëòãýõäýý ìàøèí òåõíèêòýé àæèëëàäàã ìåõàíèêæóóëàã÷äûã áýëòãýõýä ãîë÷ëîí àíõààð÷, àãðîíîìè÷, áîòàíèê÷, òàðèàëàí÷ çýðýã ãàçàðòàé, óðãàìàëòàé àæèëëàäàã ìýðãýæèëòí¿¿ä, òàðèàëàí÷èä, óðãàìëûí àæ àõóéã ìåíåæìåíòèéí ÷èãëýëèéí áîëîâñîí õ¿÷íèéã áàðàã áýëòãýýã¿é áàéíà. ¯íäýñíèé ìýðãýæëèéí òàðèàëàí÷ ºñºæ áîéæîîã¿é, áààõàí ìåõàíèêæóóëàã÷ áýëòãýñýí íü ºðººñãºë áîëñîí ãýæ ¿çäýã àæýý. Íîãîîí õóâüñãàëûí õî¸ðäìîë óòãûí íýã òàë íü õèìèéí áîðäîî õýðýãëýõèéí óðãàö íýìýãä¿¿ëýõ ñàéí òàëòàé áîëîâ÷ õîðòîí øàâüæèéí äàñàí çîõèöîõ áîëîìæèéã íýìýãä¿¿ëæ “õîðîíä òýñâýðòýé” øàâüæíû òîî îëîí äàõèí ºññºí áàéíà. Õèìèéí áîðäîîã áóðóó õýðýãëýñíýýñ óðãàö áàãàñàõ, õºðñ óñàíä õèìèéí áîäèñûí õîëüö íýìýãäýæ, õ¿íñíèé ç¿éëèéí ÷àíàð ìóóäàõàä íºëººëºõ õýìæýýíèé õ¿ð÷ýý. Ìîíãîë Óëñ íîãîîí õóâüñãàëûí 30 øàõàì æèëèéí îëîëòûã õàäãàëæ ÷àäàëã¿é ýíý ñàëáàðò òåõíîëîãèéí áîëîí çàõ çýýëèéí íºõöºëä àìüäàð÷ ÷àäàõ ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñàã, ìåíåæìåíòèéí øèíý÷ëýë õèéæ ÷àäàëã¿é èõ óíàëòûí áàéäàëä îðîîä áàéãàà áîëîâ÷ “íîãîîí õóâüñãàëûí” õî¸ð äàõü àÿíûã ýõë¿¿ëýõ óðèàã äýâø¿¿ëýýä áàéíà. Ýíý ¿åèéí øèíý àãóóëãà íü àéë ºðõ á¿ð ººðèéíõºº õýðýãöýýíèé òºìñ õ¿íñíèé íîãîîã òàðüæ óðãóóëàõ, ¿ð òàðèàíû áàãà äóíä õýìæýýíèé àæ àõóéã ººðñäèéí ºì÷ëºë, ýçýìøëèéí ãàçàð äýýð ýðõëýí õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýãäýæ áàéíà. ¯ð òàðèàíû æèæèã àæ àõóé ¿ð àøèã ìóóòàé ãýæ ¿çäýã òàë áàéäàã. Ãýòýë ßïîí, Õÿòàä çýðýã îðîíä 1.2 ãà òàëáàéòàé ºíäºð ¿ð àøèãòàé àæ àõóéíóóä çîíõèëæ áàéõ þì. Óëñûí ç¿ãýýñ ñàíõ¿¿ãèéí õºíãºëºëòýé íºõöºë, ¿ðèéí áîëîí çàõ çýýëèéí òààòàé îð÷èí á¿ð¿¿ëýõýä äýìæëýã ¿ç¿¿ëäýã íü æèæèã òîâàðûí àæ àõóéãààñ ¿íäýñíèé õ¿íñíèé çàõ çýýëèéã õàíãàäàã áîëãîí õóâèðãàõ
  • 8. ìåíåæìåíòèéí áîäëîãî áàðüæ õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. Õóâèéí ºì÷èíä òóëãóóðëàñàí æèæèã àæ àõóéíóóä ñàéí äóðààðàà õîðøîîëîí íýãäýæ ààæìààð äýëõèéí õ¿íñíèé çàõ çýýëä ãàðàõ çîðèëãûã àãóóëæ áàéíà. ÀÍÓ-ä õºäºëìºðèéí ÷àäâàðòàé õ¿í àìûí 4 îð÷èì õóâü íü õºäºº àæ àõóéí ¿éëäâýðëýëä àæèëëàæ íýã ôåðìåð 60 îð÷èì õ¿íèéã òýæýýäýã ãýíý.

×