Ëåêö 11. Íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæèë
1. Íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí òóõàé îéëãîëò
2. Ìîíãîë Óëñûí íèéãìèéí õºãæèë
3. Ìîíãî...
àìüäðàë àõóéä òýãø áóñ áàéäëûã ãàðãóóëàõã¿é áàéõ ýðõ ç¿éí ãîë
áàòàëãàà áîëæ áàéíà.
Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü áîëîí ò¿¿íòýé...
àðâàí æèë àâòñàí ìàíàéõ ìýòèéí îðîíä íèéãìèéí õàíãàìæ õàëàìæèéí
øààðäëàãà ýí òýðã¿¿íä òàâèãääàã ó÷èð á¿ð õýö¿¿. Òºñâèéí àë...
ªºðèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàéä ãýâýë íèéãìèéí äààòãàëûí á¿õ
ñàíãóóä áèå äààñàí ººðèé㺺 ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ òîãòîëöîîíä øèëæèõ ¸ñòîé...
òºëºâëºãººò ýäèéí çàñãèéí ñèñòåìèéã õàëæ õóâèéí áîëîí õîëèìîã
ºì÷èä (õóâèéí, òºðèéí, ãàäààäûí) òóëãóóðëàñàí çàõ çýýëèéí
õà...
áîëîí õ¿í àìûí íèéãìèéí õºãæëèéã õàíãàõ çîðèëãîä íèéö¿¿ëýí
ýäèéí çàñãèéã çîõèöóóëíà” (Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí Òàâäóãàà...
Ìîíãîë Óëñàä àæèë, ìýðãýæëýý ÷ºëººòýé ñîíãîõ, àäèë õºäºëìºðò
àäèë öàëèí àâàõ, àìðàõ ýðõýýð ýðýãòýé ýìýãòýé÷¿¿ä òýãø õàíãàã...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Lecture 11

281

Published on

Нийгмийн тогтвортой хөгжил

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
281
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Lecture 11

  1. 1. Ëåêö 11. Íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæèë 1. Íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí òóõàé îéëãîëò 2. Ìîíãîë Óëñûí íèéãìèéí õºãæèë 3. Ìîíãîë Óëñûí íèéãìèéí õàìãààëëûí áîäëîãî 1. Íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí òóõàé îéëãîëò Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëüä “Ýõ îðîíäîî õ¿ì¿¿íëýã èðãýíèé àðä÷èëñàí íèéãýì öîãöëóóëàí õºãæ¿¿ëýõèéã ýðõýì çîðèëãî áîëãîíî” ãýæ òóíõàãëàñàí áàéíà. ¯íäñýí õóóëèéí ýíýõ¿¿ òóíõàãëàë íü íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí ¿íäýñ áîëæ áóé áºãººä ýíý íü Ìîíãîë Óëñûí èðãýíèé ýäëýõ ýðõ, ýðõ ÷ºëººã áàòàëãààæóóëñàí ¯íäñýí õóóëèéí àðâàí çóðãààäóãààð ç¿éëýýð èëýðõèéëýãäýíý. Ìîíãîëûí íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæèë ãýäýã íü àðä ò¿ìíèéõýý àæ áàéäàë ñî¸ëûí õýìæýýã èðãýí á¿ðèéí õ¿ñýìæèëñýí õýìæýýíä õ¿ðãýõ ÷ºëººò íºõöºë áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëæ èðýýä¿éäýý èòãýõ èòãýë ¿íýìøëèéã òºð¿¿ëýõ õ¿íèé õºãæëèéí ÷àäàâõèéã õºãæ¿¿ëýõ ÿâäàë þì. Èéì áîëîìæèéã õàíãàõ õ¿íèé õºãæëèéí ¿íäñýí çîðèëò íü ýð¿¿ë áèåòýé, ýðäýì áîëîâñðîëòîé, ýðõýëñýí àæèëòàé, îðîõ îðîíòîé, èäýõ õîîëòîé, ìºð á¿òýí, ñýòãýë àìàð àìüäðàõ íºõöëèéã èðãýí á¿ðò îëãîõîä îðøèíî. Íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæèë íü íèéãìèéí ãèø¿¿äèéí ýäëýõ ýðõèéã òýãø áàéëãàõ, íèéãìýý õºãæ¿¿ëýõýä îðîëöîõ îðîëöîîíû áîëîìæèéã òýãø áàéëãàõ, á¿òýýñýí õýìæýýãýýðýý òýãø õýðýãëýõ çàð÷ìûã àãóóëíà. Á¿òýýñýí áàÿëàãààñàà õýðýãëýõ õýìæýý íü á¿òýýõýä îðîëöñîí îðîëöîîãîîðîî òîäîðõîéëîãäîõ ó÷èð èðãýíèé òýãø õýðýãëýý íü òýãø îðîëöîî øààðääàã ó÷èð ýíý íü õ¿í á¿ðèéí õè÷ýýë ç¿òãýë ìýäëýã ìýðãýæèëýýñ øàëòãààëæ õàðèëöàí àäèëã¿é áàéõ áºãººä “ýçýí õè÷ýýâýë çàÿà õè÷ýýíý” ãýäýã øóäàðãà çàð÷èì äýýð ¿íäýñëýãäýíý. Òýãø áàéäëûí òàëààð Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëüä “Õ¿íèéã ¿íäýñ óãñàà, õýë, àðüñíû ºíãº, íàñ õ¿éñ, íèéãìèéí ãàðàë, áàéäàë, õºðºí㺠÷èíýý, ýðõýëñýí àæèë, àëáàí òóøààë, øàøèí ø¿òëýã, áîëîâñðîëîîð íü ÿëãàâàðëàí ãàäóóðõàæ ¿ë áîëíî. Õ¿í á¿ð õóóëü ø¿¿õèéí ºìíº ýðõ òýãø áàéíà. Óëñ òºð, ýäèéí çàñàã, íèéãýì ñî¸ëûí ºìíº ýðýãòýé, ýìýãòýé òýãø ýðõòýé. Ãýð á¿ë, ýõ íÿëõàñ, õ¿¿õäèéí àøèã ñîíèðõëûã òºð õàìãààëíà” ãýæ çààñàí íü íèéãìèéí á¿ëýã, äàâõàðãûí ýðõ àøãèéã èæèë íºõöºë áàéäàëä òàâüæ õàìãààëàõ, òýäíèé
  2. 2. àìüäðàë àõóéä òýãø áóñ áàéäëûã ãàðãóóëàõã¿é áàéõ ýðõ ç¿éí ãîë áàòàëãàà áîëæ áàéíà. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü áîëîí ò¿¿íòýé íèéö¿¿ëýí ãàðãàñàí õóóëü ýðõèéí àêòààð èðãýí á¿ð ñóð÷ áîëîâñðîõ, ìýðãýæèë ýçýìøèõ, àæèë õºäºëìºð ýðõëýõ, õèéñýí àæèë õºäºëìºðòºº òîõèðñîí öàëèí õºëñ àâàõ, ýð¿¿ë ìýíäýý õàìãààëóóëàõ, ýìíýëãèéí òóñëàìæ àâàõ, îðøèí ñóóõ ãàçðàà ÷ºëººòýé ñîíãîõ, øóóä áóþó òºëººëºõ áàéãóóëëàãààð óëàìæëàí òºðèéã óäèðäàõ õýðýãò îðîëöîõ, òºðèéí áàéãóóëëàãàä ñîíãîõ, ñîíãîãäîõ ýðõýýð õàíãàãäñàí áàéäàã. 2.Ìîíãîë Óëñûí íèéãìèéí õºãæèë Íèéãìèéí õ¿ðýýíèé çàðèì ãîë ñàëáàðóóä òóõàéëáàë, øèíæëýõ óõààí, áîëîâñðîë ñî¸ë, ýð¿¿ë ìýíä, ìýäýýëëèéí õ¿ðýýã òºðººñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ äîîä õýìæýýã òºñâèéí þìóó äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé òîäîðõîé õóâèàð òîãòîîõ íü íèéãìèéí ÷èãëýëòýé, òºðèéí çîõèöóóëàëòòàé çàõ çýýëèéí íýã çàð÷èì ìºí. Íèéãìèéí õºãæëèéí àñóóäëûã çîõèöóóëàõ òàëààð äýëõèéä õýâøèæ òîãòñîí õî¸ð çàãâàð áàéíà. Íýã íü: òºñâèéí 49 õ¿ðòýë õóâèéã îðëîãûí àëáàí òàòâàðààð á¿ðä¿¿ëæ ò¿¿íèéãýý äàõèí õóâèàðëàæ íèéãìèéí àñóóäëûã òºðººñ çîõèöóóëäàã õýëáýð, íºãºº íü: òºñâèéí îðëîãûí 29 õ¿ðòýë õóâèéã òàòâàðààð á¿ðä¿¿ëæ íèéãìèéí àñóóäëûã ¿íäñýíäýý èðãýä ººðñ人 õàðèóöàí çîõèöóóëäàã çàãâàð áàéíà. Òºðººñ çîõèöóóëàõ íèéãìèéí õàìãààëàëûí ãîë àñóóäëóóä áîë èðãýäèéí ñóð÷ áîëîâñðîõ, ýð¿¿ë ìýíäèéã õàìãààëàõûí õàìò, óðò íàñëàõ, õºäºëìºðèéí ÷àäâàð àëäàõ, õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõ, àñðàõ áîëîí õóóëüä çààñàí áóñàä òîõèîëäîëä ýä ìºíãºíèé òóñëàìæ àâàõ ýðõèéã õàíãàõàä îðøèíî. Õºãæëèéí ÿìàð ÷ ò¿âøèíä áàéãàà óëñ îðîíä áàéíãà õàìò áàéäàã õî¸ð àñóóäëûí íýã íü ýäèéí çàñãèéí õºãæèë, íºãºº íü íèéãìèéí õàìãààëàë þì. Ýíý õî¸ðûí çîõèñòîé õàðüöààã çºâ áàéëãàõ ÿâäàë õºãæëèéí ¿ð ä¿íã õ¿ðòýõ, øóäàðãà ¸ñíû ãîë çàð÷èì þì. Íèéãìèéí õàìãààëàëûã á¿ðýí õàíãàõ ÷àäàëòàé áýë áýí÷èí õóðèìòëàë á¿õèé ýäèéí çàñãèéí ºñºëò áàéõ õýðýãòýé. Ãýòýë íèéãìèéí ñàéí áîäëîãîã¿éãýýð ýäèéí çàñãèéí ºñºëòºä õ¿ðýõ áîëîìæ õÿçãààðëàãäìàë áîëäîã. ßëàíãóÿà ñîöèàëèñò ñóðòëûí àìëàëòàä îëîí
  3. 3. àðâàí æèë àâòñàí ìàíàéõ ìýòèéí îðîíä íèéãìèéí õàíãàìæ õàëàìæèéí øààðäëàãà ýí òýðã¿¿íä òàâèãääàã ó÷èð á¿ð õýö¿¿. Òºñâèéí àëäàãäàëòàé óëñ îðîíä íèéãìèéí õàìãààëàëûí ¿çýë áàðèìòëàëûã õîéø òàâüæ ýäèéí çàñãèéí äåòåðìèíàëèçìûí ãýäýã ÷èãëýëèéã áàðèìòëàõ òàë ãàðäàã áàéíà. Ýäèéí çàñãèéí áîëîí íèéãìèéí áîäëîãûí àëèíä íü èë¿¿ à÷ õîëáîãäîë ºãñíººð íü òºðèéí áîäëîãûí àãóóëãûã õýä õýäýí ÿíçààð íýðëýäýã. Íèéãìèéí áîäëîãîî áîëîìæîîñîî äýýã¿¿ð òàâüñàí òºðèéã òýòãýëãèéí òºð ãýäýã. Èéì òºðèéí áîäëîãîä õî¸ð íîöòîé äóòàãäàë áàéäãèéí íýã íü çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ëîãèêèéí ýñðýã ¿éë÷èëæ ò¿¿íèéãýý ¿ã¿éñãýäýã, õî¸ðäàõü íü òºñëèéí à÷ààëàëûã íýìýãä¿¿ëæ çàðëàãûã äààæ äàâàøã¿é íýìýãä¿¿ëæ ýäèéí çàñãèéã òóéëäóóëäàã. “Èéì à÷ààëàëûã Ìîíãîë áàéòóãàé õºãæèíã¿é îðíóóä ÷ äààäàãã¿é þì” ãýæ ßïîíû ïðîôåññîð Ð.Õèðîíî õýëæ áàéñàí. Èéì áîäëîãûí áàñ íýã õîðòîé ¿ð äàãàâàð áîë õ¿ì¿¿ñò òýæýýëãýõ ñýòãýëãýý áóé áîëãîäîã. Òýãâýë Ìîíãîëûí íºõöºëä òîõèðîõ íèéãìèéí áîäëîãûí ÿìàð õóâèëáàð áàéæ áîëîõ âý? çºâ ñîíãîëò õèéõèéí òóëä þóíû ºìíº õ¿íèé õºãæèë, õ¿íèé íººöèéí àñóóäëûã áîäîõ õýðýãòýé. Ýíý áîë ýð¿¿ë ìýíä, áîëîâñðîëûã ÷óõàë÷èëæ íèéãìèéí äààòãàë, íèéãìèéí õàëàìæ, àæëûí áàéðûã íýìýãä¿¿ëæ ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ áîäëîãî áàðèìòëàõ íü ç¿éí õýðýã. Òýõäýý íèéãìèéí ñàëáàðûã á¿õýëä íü óäèðäàæ àâ÷ ÿâàõ ¿íäñýí çàð÷èì ÿìàð áàéõ ¸ñòîé âý? ãýäãèéã çºâ òîäîðõîéëîõ íü õàìãèéí ÷óõàë. Èéì çàð÷ìûí òîîíä íýãä¿ãýýðò íèéãìèéãá¿õýëä íü äàé÷ëàõ, õî¸ðäóãààðò ººðèé㺺 ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ, ãóðàâäóãààðò îëîí õýâøèë îðîëöñîí ºðñºë人í, äºðºâä¿ãýýðò òºâëºðëèéã ñààðóóëàõ çàð÷ìûã íýðëýæ áîëíî. Íèéãýì ýäèéí çàñãèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõýä íèéãìèéí á¿õ õ¿÷èéã äàé÷ëàí îðîëöóóëàõ íü øóäàðãà çàð÷èì áºãººä àñàð èõ íººö áîëîëöîîã àøèãëàõ áîëîìæ á¿ðääýã. ªíººãèéí íèéãìèéí õàëàìæ õ¿ñýýä áàéãàà áèäíèé ýìçýã á¿ëãèéíõýí ãýí íýðëýýä áàéãàà õ¿ì¿¿ñ áîë áóñäààñ ÿëãàí òóñãààðëàãäààä áàéõ ó÷èðã¿é íèéãýì äîòðîî àæèë õºäºëìºð ýðõëýýä îðëîãîî îëîîä àìüäðààä áàéõ áîëîìæòîé õ¿ì¿¿ñ. Ãàãöõ¿¿ òýäýíä òààð÷ òîõèðîõ àæëûí áàéð áóé áîëãîæ ºãºõ òàëààð òºð òîäîðõîé àðãà õýìæýý àâàõ õýðýãòýé. Èíãýæ íèéãìèéí á¿õ õ¿÷èéã äàé÷èëæ ÷àäâàë íèéãìèéí ñàëáàðûí à÷ààëàë çºâõºí ñàíõ¿¿ãèéí òºäèéã¿é ñýòãýë ç¿éí õóâüä ººäðºã áîëæ õºíãºðíº.
  4. 4. ªºðèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàéä ãýâýë íèéãìèéí äààòãàëûí á¿õ ñàíãóóä áèå äààñàí ººðèé㺺 ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ òîãòîëöîîíä øèëæèõ ¸ñòîé þì áàéíà. Ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàë, íèéãìèéí äààòãàëä îðóóëñàí õóðèìòëàë íü ýì÷èëãýý, òýòãýâðèéí ýõ ¿¿ñâýð ñàíã á¿ðä¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð áîëäîã çàð÷ìûã ýíä ºã¿¿ëæ áàéíà. Îëîí õýâøëèéí îðîëöîîíû çàð÷èì íü õàìãèéí íèéòëýã, èõ ÷óõàë ó÷ðààñ òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, íóòãèéí áàéãóóëëàãà, èðãýäèéí îëîí íèéòèéí ¿¿ñãýë ñàíàà÷ëàãûí áàéãóóëëàãóóä íèéãìèéí àñóóäàëä òºðòýé õàìòðàí îðîëöîõ íü íèéãìèéí õàëàìæ ¿ç¿¿ëýõ õ¿íýý çºâ îëîõ, ¿ð àøèãòàé, îíîâ÷òîé øèéäâýðëýõýä äºõºìòýé áàéäàã. Òºâëºðëèéã ñààðóóëàõ çàð÷èì íü çºâõºí íèéãìèéí àñóóäëûí õ¿ðýýíä òºäèé áóñ óëñûí óäèðäëàãûí õ¿ðýýíä íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ ¸ñûã òºðèéí óäèðäëàãàòàé õîñëóóëæ õ¿í àì èðãýä íóòàã äýâñãýðèéíõýý õºãæèë, äîòîîä àìüäðàëûí àñóóäëûã ººðñ人 áèå äààí øóóä áîëîí íóòãèéí èðãýäèéí òºëººëºëèéí áàéãóóëëàãààð äàìæóóëàí øèéäâýðëýæ õýðýãæ¿¿ëýõ àðä÷èëñàí ¸ñûã õýëæ áàéíà. Ýë çàð÷èì íóòãèéí ýðõ ìýäëèéã íýìýãä¿¿ëæ èäýâõè ñàíàà÷ëàãà õàðèóöëàãûã íýìýãä¿¿ëæ õºãæëèéí áîëîí íèéãìèéí àñóóäëàà îíîâ÷òîé ñîíãîí øèéäâýðëýæ òºâèéí àì, ãàð õàðæ ñóóäàã èäýâõèã¿é áàéäëààñ àíãèæðóóëàõ àðä÷èëñàí àðãà þì. Òºâëºð¿¿ëýõ, òýãøèòãýí õóâèàðëàõ ñîöèàëèñò àðãààñ ñàëæ íóòãèéí óäèðäëàãûí ýðõ õàðèóöëàãûã ºðãºæ¿¿ëýõ çàð÷ìûã òóóøòàé áàðèìòëàõ íü íèéãìèéí õºãæëèéã óðãàøëóóëàõ ãîë ýõ ñóðâàëæ þì. 3.Ìîíãîë Óëñûí íèéãìèéí õàìãààëàëûí áîäëîãî Ñîöèàëèçìûí ¿åä áàðèìòàëæ èðñýí íèéãìèéí õàìãààëàëûí áîäëîãî íü èðãýäèéí ñóð÷ áîëîâñðîõ, ýð¿¿ë ìýíäýý õàìãààëàõ, ìýðãýæèë ýçýìøèõ áîëîí õºäºëìºðèéí ÷àäâàðàà ò¿ð áóþó á¿ðýí àëäàõ, ºíäºð íàñëàõ, õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõ, òàõèð äóòóó áîëîõ çýðýãò íü òýäýíä øààðäëàãàòàé äýìæëýã òóñëàëöààã òºðººñ ¿íý òºëáºðã¿é ¿ç¿¿ëýõ çàð÷èìä òóëãóóðëàæ èðñýí ò¿¿õòýé. Ýíýõ¿¿ òîãòîëöîî íü íýã òàëààð ÿäìàã ýäèéí çàñãèéã óëàì õ¿íäð¿¿ëýõýýñ ãàäíà õóâü õ¿íèé ººðèéíõºº òºëºº õ¿ëýýõ õàðèóöëàãûã ñóëðóóëæ á¿õíèéã òºðä äààòãàñàí èäýâõèã¿é áýëýí÷ëýõ ñýòãýëãýýíä äàñãàñàí áóðóó õýâøëèéã çàëðóóëàõ øààðäëàãà òàâèãäñàí. ͺ㺺 òàëààð öîðûí ãàíö òºðèéí ºì÷èéí õýâøèë á¿õèé òºâëºðñºí
  5. 5. òºëºâëºãººò ýäèéí çàñãèéí ñèñòåìèéã õàëæ õóâèéí áîëîí õîëèìîã ºì÷èä (õóâèéí, òºðèéí, ãàäààäûí) òóëãóóðëàñàí çàõ çýýëèéí õàðèëöààíä òóóøòàé øèëæèõ õºãæëèéí àðä÷èëñàí çàìûã ñîíãîí 1990 îíîîñ õîéø õýðýãæ¿¿ëæ áàéãààòàé óÿëäóóëàí òºðººñ áàðèìòëàõ íèéãìèéí õàìãààëàëûí áîäëîãûã ººð÷ëºí øèíý÷èëæ ýõýëñýí áàéíà. Ýíýõ¿¿ øèíýòãýëèéí áîäëîãî íü: Òºð çàñãààñ èðãýäèéíõýý íèéãìèéí áàòàëãààã õàíãàõ ¿éë àæèëëàãààã “Íèéãìèéí äààòãàë”, “Íèéãìèéí õàëàìæ” ãýñýí ¿íäñýí 2 á¿òýöèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ øèíý òîãòîëöîîíä òóëãóóðëàæ ò¿¿íèé ýðõ ç¿éí ¿íäñèéã á¿ðä¿¿ëñýí áàéíà. Íèéãìèéí äààòãàë íü àæèë îëãîã÷ áîëîí äààòãóóëàã÷ààñ òîäîðõîé õýìæýýíèé øèìòãýë òºë¿¿ëýõ çàìààð íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíã á¿ðä¿¿ëæ, äààòãàëûí õóóëèàð òîãòîîñîí íºõöºë áîëçëûã õàíãàñàí äààòãóóëàã÷ èðãýäýä õîëáîãäîõ òýòãýâýð, òýòãýìæ îëãîõîä ÷èãëýãäýæ áàéíà. Íèéãìèéí õàëàìæ íü òºðèéí ç¿ãýýñ çàéëøã¿é äýìæëýã òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëáýë çîõèõ, áèå äààí àìüäàð÷, ººðºº ººðòºº ¿éë÷ëýõ ÷àäâàðã¿é ýìçýã á¿ëãèéí èðãýäèéã òºð ººðèéí èâýýëä àâ÷ òýäíèé àìüäðàë àõóéí õýâèéí íºõöëèéã àëäàãäóóëàõã¿é áàéõ ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýãäýæ áàéíà. Íèéãìèéí õàëàìæèéí õ¿ðýýíä áàãòàõ àëèâàà çàðäëûã òºð ñàíõ¿¿æ¿¿ëäýã. “Íèéãìèéí äààòãàëûí” òîãòîëöîî íü òýòãýâýðèéí äààòãàë, òýòãýìæèéí äààòãàë, ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàë, ¿éëäâýð-ëýëèéí îñîë, ìýðãýæëýýñ øàëòãààëñàí ºâ÷íèé äààòãàë, àæèëã¿éäëèéí äààòãàë ãýñýí ¿íäñýí òºðë¿¿äòýé. Íèéãìèéí äààòãàë íü çààâàë äààòãóóëàõ, ñàéí äóðààðàà äààòãóóëàõ ãýñýí 2 òºðºëòýé. Íèéãìèéí äààòãàë íü äààòãóóëàã÷ ºíäºð íàñëàõ, õºäºëìºðèéí ÷àäâàðàà àëäàõ, ºâ÷ëºõ, àæèëã¿é áîëîõîä ººðò íü òýð÷ëýí äààòãóóëàã÷ íàñ áàðàõàä ò¿¿íèé àñðàìæèíä áàéñàí õ¿ì¿¿ñò õóóëü òîãòîîìæèä çààñàí íºõöºë áîëçîëûí äàãóó õîëáîãäîõ òýòãýâýð, òýòãýìæ, òºëáºð ¿ç¿¿ëýõ çàìààð íèéãìèéí áàòàëãààã íü õàíãàõ çîðèëãîòîé. Õ¿í àìûí íèéãìèéí õºãæëèéã õàíãàõàä òîãòâîðòîé õºãæëèéí ìºí ÷àíàð îðøèíî. Ýöñèéí ýöýñò àëèâàà õºãæèë, ò¿¿íèé ºñºëò íü õ¿íèé ñàéí ñàéõàí àìüäðàëûí òºëºº áàéäàã. Ýíý çàð÷èì äýëõèé íèéòèéíõ. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëüä ýë çàð÷èì äàðààõü áàéäëààð òîäîðõîéëîãäñîí. “Òºð íü ¿íäýñíèé ýäèéí çàñãèéí àþóëã¿é áàéäàë, àæ àõóéí á¿õ õýâøëèéí
  6. 6. áîëîí õ¿í àìûí íèéãìèéí õºãæëèéã õàíãàõ çîðèëãîä íèéö¿¿ëýí ýäèéí çàñãèéã çîõèöóóëíà” (Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí Òàâäóãààð ç¿éëèéí 4). Íýãýíò ýäèéí çàñãàà õ¿í àìûí íèéãìèéí õºãæëèéã õàíãàõ çîðèëãîä íèéö¿¿ëýí çîõèöóóëàõ çàð÷ìûã õóóëü÷èëñàí ó÷èð ýðäýñ áàÿëãèéí öîãöîëáîð (ÝÁÖ)-ûí õºãæèë íü àæ àõóéí àëü õýâøëèéíõ áîëîõîîñ õàìààðàõã¿éãýýð òºðèéí çîõèöóóëàëòòàé áàéõ ó÷èðòàé. Òýõ òóñìàà ¯íäñýí õóóëüä “Ìîíãîë Óëñûí èðãýäýä ºì÷ë¿¿ëñíýýñ áóñàä ãàçàð, ò¿¿í÷ëýí ãàçðûí õýâëèé, ò¿¿íèé áàÿëàã, îé, óñíû íººö, àí àìüòàí òºðèéí ºì÷ ìºí” (Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí Çóðãààäóãààð ç¿éë 2) ãýæ çààñàí ó÷èð òºð ºì÷ºº õýðõýí çàõèðàí çàðöóóëàõ, çîõèöóóëàõ íü ò¿¿íèé ýðõèéí àñóóäàë þì. Òîãòâîðòîé õºãæëèéí Èîõàííåñáóðãèéí øèéäâýðò ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí õºãæëèéí áàéãàëèéí íººö áàÿëãèéí õàìãààëàëò, çîõèöóóëàëòûí òàëààð á¿õýë á¿òýí á¿ëýã îðóóëñàí íü äýëõèé íèéòýýð ìºðäºõ ¸ñòîé çàð÷èì áîëæ áàéíà. Èîõàííåñáóðãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí õýðýãæ¿¿ëýõ òºëºâëº- 㺺íèé äºðºâèéí 23-ò: “23. Ñàéí ñàéõàí àæ àìüäðàë, ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíû çàéëøã¿é íººö, õýðýãëýýã õàíãàäàã ýêîëîãèéí ñèñòåìèéí á¿ðýí áàéäàëä õ¿íèé ¿éë àæèëëàãàà óëàì èõ íºëººëºõ áîëëîî. Áàéãàëèéí íººö áàÿëãèéã òîãòâîðòîé, íýãäìýë áàéäëààð çîõèöóóëàõ íü òîãòâîðòîé õºãæèõºä çàéëøã¿é ÷óõàë þì. ¯¿íèé òóëä ò¿¿íèéã äîðîéòóóëæ áóé îäîîãèéí õàíäëàãûã ÿàðàëòàé ººð÷èëæ, á¿ñ íóòàã, ¿íäýñíèé áîëîí îðîí íóòãèéí ÷àäàâõèéã áýõæ¿¿ëæ, ýêîëîãèéí ñèñòåìèéã õàìãààëàõ, ãàçàð, óñ, àìüäðàëûí íººöèéã óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ ¿¿ðýã á¿õèé ñòðàòåãèéí çîðèëòûã õýðýãæ¿¿ëýõ íü ÷óõàë áàéíà” ãýæ çààæýý. Õ¿éñèéí òýãø áàéäëûã ýðõýìëýõ íü íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí ÷óõàë çàð÷èì. Óóë óóðõàéí àæ ¿éëäâýðèéí õºäºëìºðèéí õýëáýðèéí îíöëîãîîñ øàëòãààëàí àæèëëàãñäûí á¿òýöýä õ¿éñèéí òýãø áàéäëûã á¿ðýí õàíãàõ áîëîìæ áàãàòàé áàéäàã. Òåõíîëîãèéí äýâøëèéí ¿ð ä¿íä ýìýãòýé÷¿¿ä àæèëëàæ áîëîõ àæëûí áàéð óëàì á¿ð íýìýãäýæ áàéíà. ÝÁÖ-ûí ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, ìåíåæìåíò, áàéãàëü îð÷íû, óäèðäëàãûí ñàëáàðò ýìýãòýé÷¿¿ä îëíîîð àæèëëàæ áàéíà.
  7. 7. Ìîíãîë Óëñàä àæèë, ìýðãýæëýý ÷ºëººòýé ñîíãîõ, àäèë õºäºëìºðò àäèë öàëèí àâàõ, àìðàõ ýðõýýð ýðýãòýé ýìýãòýé÷¿¿ä òýãø õàíãàãäñàí ó÷èð ýíý çàð÷ìûã áàðèìòëàæ áàéíà. Ãàãöõ¿¿ óóë óóðõàéí õ¿íä õ¿÷èð õºäºëìºð ýìýãòýé÷¿¿äýä çîõèìæã¿é ó÷èð òýãø áàéäàë òýð á¿ð õàíãàãäàõ áîëîìæã¿é þì. Äýëõèéí îëîí óëñ îðíóóäàä ýìýãòýé÷¿¿äèéã ãàçðûí äîîð àæèëëóóëàõûã õîðèãëîñîí õóóëüòàé áàéäãèéí íýã íü Ìîíãîë Óëñ þì. Äýëõèéí Õºäºëìºðèéí Áàéãóóëëàãà (ÄÕÁ)-ûí õýä õýäýí êîíâåíöèä ýìýãòýé÷¿¿äèéã äàëä óóðõàéä áîëîí ýýëæýýð àæèëëóóëàõûã õîðèãëîñîí çààëò áàéäàã. Óóë óóðõàéí ¿éëäâýðò ýìýãòýé÷¿¿äýä àæèë îëääîãã¿éí áàñ íýã øàëòãààí íü àëü ÷ óóðõàé ¿éëäâýð ¿éë÷èëãýýíèé ñ¿ëæýý ñàéòàé òºâ ñóóðèí ãàçðààñ àëñëàãäñàí áàéäàã ó÷ðààñ ýäèéí çàñãèéí áóñàä ¿éë÷èëãýý ÿâóóëàõ îðîí íóòãèéí çàõ çýýë õîìñ áàéäàãòàé õîëáîîòîé. Òýõ òóñìàà èðæ î÷èæ àæèëëàäàã í¿¿äýë÷èí-àæèëëàãñàäòàé- óóðõàéä áîë á¿ð õýö¿¿. Àæëûí áàéðíû áîëîìæ õÿçãààðëàãäìàë õýäèé ÷ óóë óóðõàéí ¿éëäâýðèéã ò¿øèæ àìüäàðäàã õ¿ì¿¿ñèéí àìüäðàëûí íºõöºë õ¿éñíèé ÿëãààã¿é àäèëõàí ñàéí áàéäãèéã õýëýõ ¸ñòîé. Óóë óóðõàéí ñàëáàðò ýìýãòýé÷¿¿äèéí íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí òàëààð øèíý áîëîìæóóäûã ýðæ õàéõ, á¿ðä¿¿ëýõýä àíõààðëàà äàðààõü àñóóäëóóäàä ÷èãë¿¿ëýõ õýðýãòýé. ¯¿íä: 1. Óóë óóðõàéí êîìïàíèóä ýìýãòýé÷¿¿ä àæèëëàõ àæëûí áàéðûã íýìýãä¿¿ëýõ òýäíèé óð ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ çàìààð õ¿éñíèé òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãûã Çàñãèéí ãàçàð, ¯éëäâýð÷èí, Òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóäòàé õàìòðàí ñàíàà÷ëàãàòàé àæèëëàõ, 2. Øèíæëýõ óõààí òåõíîëîãèéí äýâøëèéã íýâòð¿¿ëýõ çàìààð óóë óóðõàéí ñàëáàðò ýìýãòýé÷¿¿ä àæèëëàõàä õÿçãààð òîãòîîñîí õóóëü òîãòîîìæèéã ýðãýí õàðæ òýäãýýðò çîõèõ íýìýëò ººð÷ëºëò îðóóëàõ áîëîìæèéã àøèãëàõ, 3. Óóë óóðõàéí êîìïàíèóä á¿ëã¿¿äèéí õîîðîíäûí õàðèëöààòàé õîëáîîòîé øèéäâýð ãàðãàõ ¿éë ÿâöàä ýìýãòýé÷¿¿äèéã îðîëöóóëæ áàéõ, 4. Óóðõàé÷äûí ãýð á¿ëèéí ýìýãòýé÷¿¿äýä çýýë îëãîæ æèæèã áèçíåñ ýðõë¿¿ëæ àæèëã¿éäýë, ÿäóóðëûã áóóðóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ çýðýã îëîí ÿíçûí àðãà çàìûã ñ¿âýã÷ëýõ õýðýãòýé þì.

×