Lecture 10
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Lecture 10

on

  • 663 views

Байгаль орчныг хамгаалах бодлого, менежмент

Байгаль орчныг хамгаалах бодлого, менежмент

Statistics

Views

Total Views
663
Views on SlideShare
663
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
4
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Lecture 10 Lecture 10 Document Transcript

  • Ëåêö 10. Áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ áîäëîãî, ìåíåæìåíò 1. Áàéãàëü ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûí ñòðàòåãè 2. Ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ àðãà çàì 3. Óóë óóðõàéí ¿éëäâýðèéí ýêîëîãèéí ìåíåæìåíò 1.Áàéãàëü ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûí ñòðàòåãè Áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ áîäëîãî íü óëñ, á¿ñ íóòàã, àéìàã, àæ àõóéí íýãæèéí õýìæýýíä áàéãàëèéí íººöèéã îíîâ÷òîé àøèãëàõ, áàéãàëü îð÷íû áàéäëûã õàìãààëàõ ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõàä ÷èãëýãäñýí èæ á¿ðýí àðãà õýìæýýíèé ñèñòåì þì. Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðàë òºðººñ ýêîëîãèéí òàëààð áàðèìòëàõ áîäëîãûã (1997 îí) òîäîðõîéëîõäîî “...Áàéãàëü îð÷èí, áàéãàëèéí íººöèéíõºº õàðüöàíãóé äàâóó áàéäàëä òóëãóóðëàí íººö áàÿëãèéã íü çîõèñòîé àøèãëàõàä çîõèöñîí àæ àõóéí óëàìæëàëò áîëîí îð÷èí ¿åèéí íèéòëýã õýâøëèéã õîñëóóëàí õºãæ¿¿ëýõ çàìààð áàéãàëèéí áàÿëãèéã íºõºí ñýðãýýæ, òºðõ áàéäëûã íü õàìãààëæ, èðãýíèé ýð¿¿ë, àþóëã¿é îð÷èíä àìüäðàõ íºõöëèéã áèé áîëãîõîä ÷èãëýãäýíý” ãýæ çààæýý. Ìîíãîë Óëñ àðä÷èëàë, çàõ çýýëèéí õàðèëöààíä øèëæèõäýý ãàçàð íóòàã, áàéãàëèéí áàÿëãàà íèéò àðä ò¿ìíèé ìýäýë, òºðèéí õàìãààëàëòàä áàéëãàõààð ¯íäñýí õóóëèíäàà òóíõàãëàñàí þì. ¯íäñýí õóóëèéí äàãóó ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ, ò¿¿íèé ýðõ ç¿é, ýäèéí çàñãèéí ¿íäñèéã á¿ðä¿¿ëýõ, á¿õ íèéòèéí ýêîëîãèéí áîëîâñðîëûã äýýøë¿¿ëýõ, áàéãàëü îð÷íû óäèðäëàãûí àðãà, çîõèîí áàéãóóëàëòûã (ìåíåæìåíòèéã) øèíý÷ëýõ çîðèëòûã õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýãäñýí èæ á¿ðýí àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. Ýíýõ¿¿ áîäëîãûí õ¿ðýýíä ýêîëîãèéí ýðõ ç¿éí ¿íäñèéã á¿ðä¿¿ëæ Óëñûí Èõ Õóðàë 20 ãàðóé õóóëü áàòëàí ãàðãàæýý. Ýêîëîãèéí òàëààð òºðººñ áàðèìòëàõ òåõíèê, òåõíîëîãèéí áîäëîãûí õ¿ðýýíä ò¿ëø, ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàð, ãåîëîãè õàéãóóë, óóë óóðõàéí, ãàçðûí õýâëèéí áàÿëãèéí çýðýã ýðäýñ áàÿëãèéí öîãöîëáîðûí øèéäâýðëýõ çîðèëòûã äàðààõü áàéäëààð òîäîðõîéëñîí áàéíà. ¯¿íä:  Ò¿ëø, ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàð: Ýð÷èì õ¿÷ - áàéãàëü îð÷íû óäèðäëàãà, ñòàíäàðò, õÿíàëòûí òîãòîëöîîã ñàéæðóóëàõ, ýí òýðã¿¿íä õîò ñóóðèíû õýðýãëýã÷äèéã îð÷èíä õàÿãäàëã¿é, óòàà òîðòîã áàãàòàé ò¿ëøýýð õàíãàõ àðãà çàìûã ò¿ëøíèé ýõ ¿¿ñâýð, ãýðèéí çóóõíû õèéöòýé õîëáîí ñóäàëæ, îíîâ÷òîé òîãòîîõ, íàð ñàëõè, óñ, öºìèéí ýð÷èì õ¿÷íèé íººöèéã çîõèñòîé àøèãëàõ ýõ ¿¿ñâýð, òîíîã òºõººðºìæ çîõèîí á¿òýýõ,
  • í¿¿ðñíèé ýð÷èì õ¿÷èéã îð÷èíä áîõèðäîëã¿é, õýìíýëòòýé àøèãëàõ àðãà òåõíîëîãèéã ñóäàëæ íýâòð¿¿ëýõ;  Ãåîëîãè õàéãóóë, óóë óóðõàéí ñàëáàð: Ãàçðûí õýâëèéí áàÿëãèéã àøèãëàõ ¿åèéí áàéãàëü îð÷èíä íºëººëºõ áàéäëûí ¿íýëãýý, õÿíàëò-øèíæèëãýý, áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ òºëºâëºãºº, çºâøººðëèéí òîãòîëöîîã ñàéæðóóëàõ, ãåîëîãè õàéãóóëûí àæëûã ãàçðûí õýâëèéä, ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí íººöèéã õàÿãäàëã¿é ã¿éöýä áîëîâñðóóëàõ äýâøèëòýò àðãà, òåõíîëîãèèéã ñóäàëæ ýð÷èìòýé íýâòð¿¿ëýõ, õàéãóóë õèéæ, àøèãò ìàëòìàë îëáîðëîñîí ãàçðûã íºõºí ñýðãýýæ ýðã¿¿ëýí àøèãëàõ àðãà àæèëëàãààã ñàéæðóóëàõ;  Ãàçðûí õýâëèéí áàÿëãèéí òàëààð: -Ìîíãîë Óëñûí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé õºãæèë íü ýêîëîãèéí ýìçýã îð÷èíòîéãîî íÿãò ø¿òýëöñýí ýðäñèéí ò¿¿õèé ýäèéí îëîí òºðëèéí áàÿëàã íººöºº õýðõýí óõààëàã àøèãëàõààñ èõýýõýí øàëò- ãààëäãèéã èø ¿íäýñ áîëãîí ãàçðûí õýâëèéí áàÿëãèéã áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëººã¿éãýýð çîõèñòîé àøèãëàí, ò¿¿íèé ¿ð ºãººæèéã íü äýýä çýðãýýð íýìýãä¿¿ëýõèéã ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé ãýæ ¿çíý. -Ãåîëîãè-ýäèéí çàñàã, ãåîýêîëîãèéí èæ á¿ðýí ¿íýëãýý, òóðøèëòûí ¿íäñýí äýýð àøèãò ìàëòìàë, áàðèëãûí ìàòåðèàëûí á¿òýö, íàéðëàãà, òåõíîëîãèéí øèíæ ÷àíàð, çîðèóëàëòûã áàéãàëü õàìãààëàõ øààðä- ëàãàòàé õîëáîí ñóäàëæ, óëñ îðîí, á¿ñ íóòãèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéí áàò áýõ ¿íäýñ ñóóðü áîëæ ÷àäàõ íººö, àãóóëãà ñàéòàé ýðäñèéí ò¿¿õèé ýäèéí òºðºë, àøèãò ìàëòìàëûí îðäûã ñîíãîí òîãòîîíî. -Ýðäýñ áàÿëãèéã ò¿¿õèé ýäèéí áàéäëààð íü ýêñïîðòëîõûã õÿçãààðëàæ, îð÷èíä õàëã¿é òåõíîëîãèîð àëü áîëîõ ã¿í áîëîâñðóóëæ çàõ çýýëä ºðñºëäºí ºíäºð àøèã îëîõ á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ çàìààð áàéãàëèà ýðãýæ íºõºí ñýðãýýõýä ÷èãëýñýí íýìýëò ýõ ¿¿ñâýð áèé áîëãîõ ÿâäëûã ýêîëîãèéí õóâüä çîõèñòîé ãýæ ¿çýæ òºðººñ çîõèöóóëíà. -Ãàçðûí õýâëèéí òîãòîö, õºäëºë ç¿é, á¿ðäýë õýñã¿¿äèéí òýíöâýðò áàéäëûã ã¿íçãèéð¿¿ëýí ñóäàëæ ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ øààðäëàãàòàé õîëáîí ãàçðûí õýâëèéä õîðò áîäèñ, õàÿãäàë áàéðëóóëàõûã õÿçãààðëàíà. -Ãàçàð äîîð áàðèëãà áàéãóóëàìæ áàðèõ, áàéãàëèéí õèé, ãàçðûí òîñ îëáîðëîõ, óë õºðñ, ã¿íèé óñ, ðàøààí áîëîí áóñàä áàÿëàã, àøèãò ç¿éëèéã õàìãààëàõ, îð÷èíä íü õàëã¿é àðãà òåõíîëîãèîð àøèãëàõ àñóóäëûã çîõèñòîé øèéäâýðëýõýä îíöëîí àíõààðíà.
  • -Àøèãò ìàëòìàë îëáîðëîõ ÿâöàä ýâäðýë ýëýãäýëä îðñîí îð÷èíã íºõºí ñýðãýýõ, ãàð÷ áîëçîøã¿é õîðòîé íºëººë뺺ñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àðãà õýìæýýã óã îðäûã àøèãëàã÷ààð íü ã¿éöýòã¿¿ëæ ò¿¿íä òàâèõ õÿíàëòûã ñàéæðóóëàõ, îðä ãàçðûí íººöèéã ñîð÷ëîí àøèãëàõûã çîãñîîõ, ¿íäñýí áà äàãàëäàõ áàÿëãèéã íü èæ á¿ðýí õàÿãäàëã¿é àøèãëàõ ÷èãëýëèéã áàðèìòëàõààð òóñ òóñ çààñàí áàéíà. Ýêîëîãèéí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä ýäèéí çàñãèéí ìåõàíèçìûã äàðààõü ÷èãëýëýýð òîìú¸îëñîí áîëíî. ¯¿íä: -Áàéãàëèéí áàÿëàã àøèãëàñíû òºëáºðèéã àøèãëàã÷ íü, îð÷íûã áî- õèðäóóëñíû òºëáºðèéã áîõèðäóóëàã÷ íü íºõºí òºëæ õàìãààëäàã áàéõ, ýêîëîãèéí òýíöëèéã õàíãàõ íèéòëýã çîðèëòûã õýðýãæ¿¿ëýõýä àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà ººðñäèéí õóâü íýìýð, õàíäèâàà îðóóëäàã áàéõ àðãà, ñýòãýëãýýã òºëºâø¿¿ëýõ, îð÷èíä ñºðºã íºëººã¿é òåõíèê òåõíîëîãèéí õýðýãëýýã óðàìøóóëæ, ñºðºã íºëººòýéã íü õÿçãààðëàõ ÷èãëýëýýð ýäèéí çàñàã, ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã õ¿÷òýé áîëãîõ; -Áàéãàëèéí íººö àøèãëàñíû ýöñèéí ¿ð ä¿íã á¿ñ íóòãèéí íèéãìèéí õºãæëèéí ò¿âøèíã òýíöâýðæ¿¿ëýõ çîðèëãîä çîõèñòîé õóâààðèëàõ íºõö- ëèéã á¿ðä¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí òàòâàð, òºëáºðèéí ÿëãàâàðòàé áîäëîãî ÿâóóëàõ; -Áàéãàëèéí áàÿëàã àøèãëàñíû ¿ð ºãººæººð ¿íäýñíèé áàÿëãèéí ñàí áàéãóóëæ áàéãàëèéí ãàìøèã, õ¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû ñºðºã íºëººë뺺ñ àìüäðàõ îð÷íûã õàìãààëæ íºõºí ñýðãýýõ ÷èã çîðèëãîòîé ýêîëîãèéí äààòãàë, ñàíõ¿¿æèëòèéí áèåý äààñàí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ; -Óëñ îðîí, á¿ñ íóòãèéí ýäèéí çàñãèéí áèå äààñàí áàéäëûã ýí ò¿- ð¿¿íä áàéãàëèéí íººöèéí ¿íäýñ ñóóðü ñàéòàé ãàçðûí òîñ, óóë óóðõàé, õºäºº àæ àõóé, àÿëàë æóó÷ëàë, àìðàëò, ðàøààí ñóâèëàë, îþóíû áàãòààìæ èõòýé ¿éëäâýð, ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðò òóëãóóðëàí øèéäâýðëýõ çîðèëò òàâüæ ýäãýýð ñàëáàðûí õ¿ðýýíä áàéãàëèéí íººö, áàÿëãèéã õ¿í àìûí àæ áàéäëûã äýýøë¿¿ëýõýä, áàéãàëü õàìãààëàõ ¿íäñèéã áýõæ¿¿ëýõ çîðèëãîä íèéö¿¿ëýí çîõèñòîé àøèãëàæ, ýêîëîãèéí öýâýð, çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ ýäèéí çàñãèéí íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ áîëíî; -Àìüäðàõ îð÷íûã àðèóí áàéëãàõ òºðèéí áîäëîãûã äàðààõü áàéä- ëààð òîäîðõîéëñîí áàéíà. ¯¿íä: -Àãààð, óñ, õºðñèéã äîðîéòëîîñ õàìãààëæ áàéíãà íºõºí ñýðãýýõ íü Ìîíãîë îðíû áàéãàëèéí öýâýð îíãîí òºðõ áàéäëûã õàäãàëæ, õ¿í àì
  • ýð¿¿ë, àþóëã¿é, öýâýð îð÷èíä àìüäðàõ ýðõèéã áàòàëãààòàé õàíãàõ çàéëøã¿é íºõöºë õýìýýí ¿çýæ ýäãýýð îð÷íûã áàéãàëèéí ãàìøèã, õ¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû ñºðºã íºëººë뺺ñ õàìãààëæ, äààö, ÷àäàâõèä íü çîõèöñîí àìüäðàëûí õýëáýð, çîõèîí áàéãóóëàëòûã áèé áîëãîõîä ÷èãëýãäñýí áîäëîãî ÿâóóëíà. -Ñóóðèí ãàçðûí óíäíû óñíû ýõ ¿¿ñâýð¿¿äèéí ýð¿¿ë àõóéí áîëîí õàìãààëàëòûí á¿ñ, çóðâàñûã òîãòîîæ, ìîä óðãàìëûã òàðèàëæ òîõèæóóëàõ, ¿éëäâýð, àõóéí áîõèð óñûã äàõèí öýâýðø¿¿ëýõ, õºðñºí á¿ðõýâ÷èéã áîõèðäëîîñ ñýðãèéëæ ç¿ëýãø¿¿ëýõ, õîò îð÷ìûí íîãîîí á¿ñ áàéãóóëàõ ýëýãäýë, ýâäðýëä îðñîí äîðîéòñîí ãàçðûã íºõºí ñýðãýýæ çîõèñòîé àøèãëàõ. -Õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíä, áàéãàëü îð÷èí, ìàë àìüòàíä ñºðºã íºëºº ¿ç¿¿- ëýõ öàöðàã èäýâõèò áîëîí õèìèéí õîðò áîäèñûí õýðýãëýýã áàãàñãàõ, õàìãààëàëòûã ñàéæðóóëàõ, çàðèì îíöãîé õîðò áîäèñ àøèãëàõ, òýýâýðëýõ, õàäãàëàõ, èìïîðòëîõîä òàâèõ õÿíàëòûã õ¿÷òýé áîëãîõîîð òîìú¸îëîí çààñàí áàéíà. Áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ òºðèéí áîäëîãî íü õ¿íèé ¿éë àæèëëàãààã áàéãàëü, áèîñôåðèéí ººðèé㺺 ñýðãýýõ ÷àäàâõèéí õ¿ðýýíýýñ õàëèõã¿é áàéõàä ÷èãëýãäýõ ¸ñòîéã äýýðõè ñóäàëãàà õàðóóëæ áàéíà. Õýðýâ ýíý çàð÷èì çºð÷èãäâºë õ¿í òºðºëõòíèé àþóëã¿é àìüäðàõ íºõöºë àëäàãäàõàä õ¿ðýõ áîëíî. 2.Ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ àðãà çàì Ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûí àñóóäëûã Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàëä òîäîðõîéëîõäîî “Ýêîëîãèéí àþóë- ã¿é áàéäàë ãýæ áàéãàëü, öàã óóðûí ººð÷ëºëò áîëîí áàéãàëèéí íººöèéã çîõèñòîé àøèãëàõ, õàìãààëàõ áîäëîãûí õàðüöàà àëäàãäñàíààñ õ¿íèé àìüäàðõ îð÷èí, ýäèéí çàñàãò ¿¿ñýõ ñºðºã íºëººë뺺ñ ñýðãèéëýõ íºõöºë õàíãàãäñàí áàéäëûã õýëíý” ãýæýý. Ýë òîäîðõîéëîëòûí ã¿í ã¿íçãèé óòãà àãóóëãûã äýëãýð¿¿ëæ ñóäàëáàë äàðààõü ìºí ÷àíàðûã îëæ õàðæ áîëíî. Òóõàéëáàë: Ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäàë ãýäýã áîë óëñ, íèéãýì, õ¿í, áèîñôåð á¿õýëäýý áàéãàëèéí ãàìøèã, õ¿íèé ¿éë àæèëëàãààíààñ õ¿ðýýëýí áóé îð÷èíä ¿¿ñýõ àþóëààñ õàìãààëàãäñàí áàéäëûã õýëíý ãýñýí ¿ã. Ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäàë ãýäýã áîë õ¿íèé ýðõýëäýã àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãàà õ¿ðýýëýí áàéãàà áàéãàëü îð÷íû òýíöâýðòýé çýðýãöýí îðøèõ íºõöºë áà ò¿âøèí õàíãàãäñàí áàéõûã õýëýõ áºãººä îð÷èíä ¿ç¿¿ëýõ
  • à÷ààëëûí ò¿âøèí íü ò¿¿íèé íºõºí ñýðãýýãäýõ ÷àäâàðààñ õýòðýýã¿é áàéõ ¸ñòîé. Ýíý áîë íýã ¿ãýýð õýëáýë àìüäðàëûí àÿòàé îð÷èíä àæ àõóé ýðõëýõ òààòàé íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ ÿâäàë þì. Ýöñèéí ä¿íä ýíý áîë çºâõºí õ¿íèé àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãààíä òºäèéã¿é áàéãàëèéí ººðèéíõºí îð÷èíä ¿¿ñýæ áîëçîøã¿é, óðüä÷èëàí õàðæ áîëîõ åð áóñûí ¿çýãäýë (ãàçàð õºäëºõ, ¿åð, õ¿÷òýé øóóðãà ãýõ ìýò) îíöãîé áàéäëûã ãàçàð àâàõóóëàõã¿é áàéõàä ÷èãëýãäñýí èæ á¿ðýí àðãà õýìæýý, çîõèöóóëàõ ñèñòåì. Ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ àñóóäàë áîë çºâõºí íýã îðíû, òîäîðõîé íóòàã äýâñãýðèéí àñóóäàë áèø, á¿ñ íóòãèéí óëñ õîîðîíäûí, óëìààð äýëõèéí íèéòèéí õ¿ðýýíä øèéäýãäýõ ºðãºí öàð õ¿ðýý á¿õèé õºãæèë, ìºõëèéã øèéäâýðëýõ àñóóäàë ãýäãèéã õ¿í òºðºëõòºí îéëãîõ áîëæ áàéíà. Ìîíãîë Óëñ ººðèéíõºº ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ àðãà çàì, ãàäààä äîòîîä õ¿÷èí ç¿éë òýäãýýðèéí áîëçîøã¿é ñºðºã íºëºº çýðãèéã ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàëäàà òîäîðõîé òóñãàñàí áàéíà. Ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõàä ñºðºã íºëººëæ áîëîõ ãàäààä õ¿÷èí ç¿éëèéí äîòîð: Äýëõèéí óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòèéí óëìààñ öºëæèëò ýð÷èìøèõ, õóð òóíàäàñíû õýìæýý, ãàí çóäòàé æèëèéí òîî íýìýãäýõ, îçîíû äàâõàðãà íèìãýðýõ, Õèë äàìæèí àãààð óñààð îðæ èðýõ öàöðàã èäýâõèò èäýâõøèë, õè- ìèéí áîõèðäîë, õ¿÷èëëýã áîðîî èõñýõ, õ¿í àìüòíûã îëíîîð õºíººõ ºâ÷èí òàõàë ãàðàõ, îé ìîä, áýë÷ýýð, óðãàìëûã óñòãàõ, õîðòîí ìýðýã÷èä, õîðõîé øàâüæ îëøðîõ, Ìàíñóóðóóëàõ áîëîí õ¿íèé îþóí óõààí, ýð¿¿ë ìýíäýä õîðòîéãîîð íºëººëºõ áîäèñûí ò¿¿õèé ýä áýëòãýõ ò¿øèö ãàçàð áîëãîí õóâèðàõ. Ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõàä ñºðºã íºëººëæ áîëîõ ãàäààä õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä: • Ýêîëîãèéí òýíöâýðò òîãòîëöîî àëäàãäàõ, õºðñíèé ýëýãäýë ýâäðýë èõñýõ, óðãàìàë àìüòíû óäìûí ñàí õîìñäîõ, • Óðãàìëûí íºìðºã ÿäóóð÷ îéí íººö õîìñäîí ìºðºí ãîë, íóóð, ãàçðûí äîîðõè óñ òàòàð÷ øèðãýõ, íóòàã áýë÷ýýð ãàíäàí õóóðàéøèõ, • Áàéãàëèéí íººö áàÿëãèéã ñîð÷ëîõ, öºëìºõ áàéäëààð àøèãëàõ,
  • • Õàÿãäàë èõòýé òåõíèê òåõíîëîãè õóðèìòëàãäàõ, õîðòîé õîã õàÿãäàë ãàðãàäàã ¿éëäâýðëýë Ẻãíºðºõ ãàäààä îðíû õîðòîé õîã õàÿãäàë áóëøëàõ ãàçàð áîëîõ çýðýã áîëíî. Ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ àðãà çàìûã äàðààõü áàéäëààð òîäîðõîéëîâ. • Áàéãàëü îð÷íîî õàéðëàí õàìãààëàõ àðäûí óëàìæëàë, ¸ñ çàíøëûã ñýðãýýæ á¿õ íèéòýä ò¿ãýýí òºëºâø¿¿ëýõ àæëûã òºðèéí áîäëîãûí õýìæýýíä òàâèõ, • Ãàçàð íóòãèéí çàðèì øààðäëàãàòàé õýñãèéã äàðõëàí õàìãààëæ, áóñäûã íü ýêîëîãèéí òýíöâýðèéã áàðèõ áîäëîãî, õºø¿¿ðýãòýéãýýð àæ àõóéí ýðãýëòýä ààæìààð îðóóëàõ, • Ýäèéí çàñãèéí äýä á¿òýö, áàéãàëèéí íººöèéí èæ á¿ðäëèéã áàãòààñàí áàéãàëü îð÷íû òýíöâýðèéã õàíãàõóéö öîãöîëáîð á¿ðä¿¿ëýõ çîðèëãîîð çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí ºíººãèéí õóâààðèëàëòûã öààøèä çàäàëæ æèæèãð¿¿ëýõã¿éãýýð ýêîëîãè-ýäèéí çàñãèéí á¿ñ áèé áîëãîõ ÷èãëýë áàðèõ, • Îé ìîäûã íºõºí ñýðãýýõ, ãàë ò¿éìðèéí àþóëààñ ñýðãèéëýõ, áóëàã øàíä, ãîë ãîðõèíû ýõèéã îéæóóëàõ, òàðèàëàíãèéí òàëáàéä õàìãààëàëòûí îéí çóðâàñ áàéãóóëàõ çýðýã öîãöîëáîð àðãà õýìæýýã ¯íäýñíèé ñòðàòåãèéí çîðèëò áîëãîí õýðýãæ¿¿ëýõ, • Ýìèéí áîëîí õ¿íñíèé ò¿¿í÷ëýí òåõíèêèéí ¿íýò óðãàìëûã íóòàãøóóëàõ, òàðèìàëæóóëàõ çàìààð ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýýíä àøèãëàõ, Ìîíãîëûí óíàãàí áîëîí õîâîðäñîí àæ àõóéí ÷óõàë à÷ õîëáîãäîë á¿õèé àìüòàí óðãàìëûí ãàðàëòàé îëçâîðûí ç¿éëèéã ýäèéí çàñãèéí àøèã ñîíèðõîëûí ¿¿äíýýñ ãàäààäàä ãàðãàõûã õÿçãààðëàõ, • Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðò áàéãàà íóóð, ìºðºí ãîë, óñò öýã¿¿ä, óñíû íèéò íººö òºð, àðä ò¿ìíèé õàìãààëàëòàä áàéæ, óñíû íººöèéã õýìíýëòòýé çàðöóóëàõ, õóðèìòëóóëàõ, õóð òóíàäàñíû óñ õóðààõ ñàí áàéãóóëàõ, àõóéí áîëîí ¿éëäâýðëýëèéí õýðýãöýýíèé öýâýð óñíû íººö ÷àíàðûí õÿíàëòûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ, • Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýð áîëîí ò¿¿íèé õèëèéí îéðîëöîî ãàçàðò öºìèéí çýâñýã òóðøèõ áàéðëóóëàõûí ýñðýã èäýâõèòýé ¿éë àæèëëàãààã îíîâ÷òîé àðãà õýëáýðýýð ÿâóóëàõ,
  • • Áàéãàëü îð÷èíä õàëòàé íºëºº á¿õèé àæ àõóé ýðõëýõ ÿâäëûã ýðõ ç¿éí áîëîí ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðãýýð õÿçãààðëàõ ÷èãëýë áàðèìòëàõ, • Îçîíûã ñààðìàãæóóëàõ ¿éë÷èëãýý á¿õèé õèé ãàðãàäàã ¿éëäâýðëýë ÿâóóëàõã¿é áàéõ, èéì òºðëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã õÿçãààðëàõ, • Áàéãàëèéí ãàìøèã ãýíýòèéí áóñàä àþóëààñ ñýðãèéëýõ, òýìöýõ òîãòîëöîî áèé áîëãîõ, • Õóóðàé áóþó öºëæñºí á¿ñ íóòàãò õ¿í àðäûíõàà àìüäðàëûã õàíãàõ ¿íäýñíèé óëàìæëàëò òåõíîëîãèéã ñóäàëæ, óóð àìüñãàëûí áîëçîøã¿é ººð÷ëºëòèéí àëèâàà òîõèîëäîëä ¿íäýñíèéõýý àìüäðàõ ÷àäâàðûã õàíãàõ áýëòãýëòýé áàéõ, • Ìîíãîë îðíû àìüä áèåòèéí á¿ðäëèéí ºâºðìºö ãîëîìò, øèìò ìàíäëûí çàíãèëãàà öýã¿¿äèéã äàðõàí ãàçðûí ñ¿ëæýýíä á¿ðýí õàìðóóëàõûí õàò òýäãýýðèéí çàðèìûã íü îëîí óëñûí ñòàòóñòàé áîëãîæ äýëõèéí ñî¸ëûí ºâä áàãòààõ àðãà õýìæýý àâàõ, • Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéã îëîí óëñûí õàìãààëàëòòàé ýêîëî- ãèéí á¿ñ íóòàãò õàìðóóëàõ áîäëîãî ÿâóóëàõ, • Áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ, íºõºí ñýðãýýõ àñóóäëààð îëîí óëñûí ãýðýý õýëýëöýýð áàéãóóëàõ, îëîí óëñûí áàéãóóëëàãóóä, õàíäèâëàã÷ îðíóóäòàé õàìòðàí ýêîëîãèéí ÷èãëýëèéí òºñë¿¿ä õýðýãæ¿¿ëýõ çàìààð òýðã¿¿íèé òåõíîëîãè îðóóëàõ, áîëçîøã¿é àëèâàà àþóëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ ÿìàð ÷ íºõöºëä õîõèðîë áàãàòàé äàâàí òóóëàõ òîãòîëöîî áèé áîëãîõ. Õ¿íèé àþóëã¿é áàéäëûã ýêîëîãèòîé õîëáîæ àíõààðàõ çàðèì àñóóäàëä: • ßäóóðëààñ áîëæ õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷íîî ñ¿éòãýõ àþóëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, • Õºäºëìºðèéí áîëîí îð÷íû õàìãààëàëò, àþóëã¿é áàéäëûí íîðì, ñòàíäàðòàä òàâèõ øààðäëàãûã óëàì ÷àíãàòãàõ, • Õîò ñóóðèíãèéí àãààð, óñ, õºðñ áîõèðäîõîä íºëººëæ áóé õ¿÷èí ç¿éëèéã àðèëãàõ çýðýã áîëíî. Ãëîáàëü÷ëàëûí íºõöºëä õ¿íèé àþóëã¿é áàéäàëä ó÷èð÷ áîëîõ àþóëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõèéí òóëä àíõààðâàë çîõèõ ç¿éëýýñ çàðèìûã äóðüäâàë: • Ãëîáàëü÷ëàëûí ¿åä áàéãàëèéí áàÿëãèéã àøèãëàõ õýìæýý íýìýãäýæ àøèãò ìàëòìàë, îé ìîä, öýâýð óñíû íººö áàãàñíà,
  • • Îçîíû äàâõàðãûí íèìãýðýëòýýñ ¿¿ñýõ äóëààðëûí àþóë áàãàñàõ òºëºâã¿é áàéãàà, • Áèîñôåðèéí õýâèéí ãîðèì ººð÷ëºãäñºíººñ óñíû ººðºº öýâýðøèõ ÷àäâàð, õºðñíèé ñýðãýëò, äóëààíû çîõèöóóëàã÷ ¿¿ðýã çýðýã ýêîëîãèéí òýíöâýð àëäàãäàõàä õ¿ð÷ áàéãàà çýðýã áîëíî. ¯íäýñíèé áîëîí ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ óäèðäëàãûí òîãòîëöîî áîëîí ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûí óäèðäëàãûí ñõåìèéí òàëààð òîâ÷ ºã¿¿ëüå. Ìîíãîë Óëñàä ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ ¿¿ðãèéã Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðàë, Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ ò¿¿íèé òýðã¿¿ëñýí ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºë, Çàñãèéí ãàçàð, Õóóëü ñàõèóëàõ áîëîí òºâ îðîí íóòãèéí áàéãóóëëàãóóä ã¿éöýòãýíý. Ìîíãîë Óëñûí áàéãàëü õàìãààëàõ áàéãóóëëàãûí á¿òýö, •Åðºíõèé óäèðäëàãûí á¿ðýí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà (Åðºíõèéëºã÷, Óëñûí Èõ Õóðàë, Çàñãèéí ãàçàð), Àéìàã, íèéñëýë, íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ áàéãóóëëàãà, •Íýãäñýí óäèðäëàãûí á¿ðýí ýðõ á¿õèé òºðèéí áàéãóóëëàãà (Áàé- ãàëü îð÷íû ÿàì, Óñ öàã óóð îð÷íû øèíæèëãýýíèé ãàçàð, ¯éëäâýð õóäàëäààíû óëñûí õÿíàëòûí ãàçàð, Ýð¿¿ë ìýíäèéí óëñûí õÿíàëòûí àëáà). 3.Óóë óóðõàéí ¿éëäâýðèéí ýêîëîãèéí ìåíåæìåíò ¯éëäâýðèéí ãàçðûí ýêîëîãèéí ìåíåæìåíò ãýäýã áîë àæ àõóéí òîäîðõîé íºõöºëä ¿éëäâýðèéí áàéãàëü õàìãààëàõ ¿éë àæèëëàãààã ñàéæðóóëàõàä ÷èãëýãäñýí óäèðäëàãûí ¿ð àøèãòàé øèéäâýð ãàðãàõ óðëàã þì. Ýíý áîë òîäîðõîé á¿ñ íóòàã äýâñãýðèéí ¿éëäâýð àæ àõóéí áàéãóóëëàãà, õ¿ì¿¿ñèéí ¿éë àæèëëàãààã òóõàéí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí áàéõ ¸ñòîé õóðäûã õàíãàõäàà õ¿ðýýëýí áàéãàà áàéãàëü îð÷èíä ¿ç¿¿ëæ áîëîõ à÷ààëëûí õýìæýýíýýñ õýòð¿¿ëýëã¿é, áàéãàëüä õîõèðîëã¿é, ººðèé㺺 ñýðãýýõ ÷àäâàðòàé áàéëãàõààð çîõèöóóëàõ óäèðäëàãûí õºø¿¿ðã¿¿äèéí ñèñòåì þì. Äýëõèéí, á¿ñ íóòãèéí áîëîí íóòàã äýâñãýðèéí àëü ÷ õ¿ðýýíä óäèðäëàãûí ÿìàð ÷ ñàéõàí øèéäâýð ãàðãàëàà ÷ ãýñýí ¿éëäâýð á¿ð ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëàà õàíãàõã¿é áîë àñóóäàë íààøòàé øèéäýãäýæ ÷àäàõã¿é. ×óõàìäàà ¿éëäâýðèéí ãàçàð ë õ¿ðýýëýí áàéãàà áàéãàëü îð÷èíòîé õàðèëöäàã á¿òöèéí ýëåìåíò ìºí áºãººä òýíä ë õ¿íèé ýäèéí çàñãèéí ÷àäàâõè á¿òýýãäýæ, òýíä ë áàéãàëèéí íººöèéí èõýíõ õýñýã
  • àøèãëàãäàæ, òýíäýýñ õèé òîîñ ÿëãàð÷, áîõèðäñîí óñ õàÿãäàë ãàðäàã ø¿¿ äýý. Òýãýýä ÷ õ¿íèé ¿éëäâýðëýëèéí ¿éë àæèëëàãààíû õ¿ðýý ºðãºæèí òýëæ ñóóðèí áàéðëàëòàé ¿éëäâýðýýñ ãàäíà àæëûí áàéð íü áàéíãûí õºäºë㺺íä áàéäàã èë óóðõàé, ãàçðûí äîîðõè óóðõàé, á¿õ òºðëèéí òýýâýð (àãààðûí, óñàí áà õóóðàé çàìûí) øèì ìàíäëûí ãàäíàõ ñàíñàðûí ñòàíöóóä, ãàçðûí õýâëèéí ã¿íä 12 êì öîîíîã ºðºìäºæ áàéãàà ãýõ÷ëýí õ¿í òºðºëõòºíä õ¿ðýõã¿é îð÷èí ãýæ àëãà áîëæýý. ¯¿íýýñ øàëòãààëæ ýêîëîãèéí ìåíåæìåíòèéí õ¿ðýý àñàð ºðãºæèí òýëæ øèíý ÷àíàðûã îëæ ýêîëîãè-òåõíîëîãè-ýäèéí çàñãèéí íýãäìýë îð÷èí ãèïðîýäèéí çàñãèéí ìåíåæìåíòèéí øèíæëýõ óõààí ¿¿ñýõ íºõöºë á¿ðäýæ áàéíà. Òîãòâîðòîé õºãæëèéí íºõöºë äýõ ¿éëäâýðèéí ¿éë àæèëëàãààíû ìåíåæìåíòèéí çàð÷èì: 1. Òýðã¿¿ëýõ çàð÷èì. Õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷íûã õàìãààëàõ àñóóäàë áîë êîìïàíèéí ÷óõàë òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë, ÷èãëýñýí çîðèëãîòîé õºãæëèéí ÷óõàë õ¿÷èí ç¿éë ãýæ ¿çýæ, ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõäýý ýêîëîãèéí õ¿÷èí ç¿éë¿¿äèéã çààâàë òóñãàí ¿éëäâýðëýëèéí áîäëîãî, õºòºëáºð, àðãà àæèëëàãààíû ãîë çýâñýã áîëãîí õýðýãëýâýë çîõèíî. 2. Íýãäìýë óäèðäëàãà. ¯éëäâýð á¿ðò óäèðäëàãûí èéì áîäëîãî, õºòºëáºð, àðãûã óäèðäëàãûí á¿õ ò¿âøèíä õàìãèéí ÷óõàë ýëåìåíò áîëãîí ìºðäºõ. 3. Ñàéæðóóëàõ ÿâö. Øèíæëýõ óõààí-òåõíîëîãèéí äýâøèë, õýðýãëýã÷- äèéí ýðýëò õýðýãöýý, õ¿í àìûí õ¿ñýëò çýðãèéã òóñãàñàí ýêîëîãèéí áàðèìæàà á¿õèé àõóé ýðõëýõ áîäëîãî, õºòºëáºð, àðãàà áàéíãà ñàéæðóóëàõäàà õóóëèéí øààðäëàãà áèåë¿¿ëýõýýñ ýõëýõ; äýëõèé íèéòýýð ìºðäºæ áóé çàð÷ìûã ìºðäºõ. 4. Àæèëëàã÷äûí ýêîëîãèéí áîëîâñðîëûã äýýøë¿¿ëýõ. Àæèëëàãñàä ººðñäèéí àæèë ¿¿ðãèéã ýêîëîãèéí øààðäëàãûí äàãóó ã¿éöýòãýäýã áàéõààð áîäîæ ñóðãàëò, áýëòãýë ¿íäýñëýëèéí ñèñòåìèéã õýâø¿¿ëýõ. 5. Óðüä÷èëàí ¿íýëãýý ºãºõ. Øèíý òºñºë ýõëýõ, ¿éëäâýð áàéãóóëàõ áóþó õààõ, í¿¿í øèëæèõèéí ºìíº óã àëõàì íü õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èíä õýðõýí íºëººëºõ òàëààð ¿íýëãýý ºã÷ áàéõ ¸ñòîé. 6. Á¿òýýãäýõ¿¿í áà ¿éë÷èëãýý. Á¿òýýãäýõ¿¿í íèéë¿¿ëæ, ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõäýý òýäãýýð íü õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èíä ñºðºã íºëºº ¿ç¿¿ëýõã¿é, õýðýãëýõýä àþóëã¿é, ýð÷èì õ¿÷, áàéãàëèéí íººö
  • õýðýãëýõ òàëààñàà ¿ð àøèã ñàéòàé, íºõºí ñýðãýýæ äàõèí õýðýãëýæ áîëäîã çàéëóóëàõàä àþóëã¿é áàéõààð áîäîæ áîëîâñðóóëñàí áàéâàë çîõèíî. 7. Õýðýãëýã÷äýä ºãºõ çºâëºë㺺. Íèéë¿¿ëæ áóé á¿òýýãäýõ¿¿íýý àþóëã¿é õýðýãëýõ, òýýâýðëýõ, õàäãàëàõ, çàéëóóëàõ àðãûí òàëààð õýðýãëýã÷èä, îëîí íèéòýä çºâëºãºº ºãºõ, øààðäëàãàòàé áîë ñóðãàëò ÿâóóëàõ õýðýãòýé. Èéì çàð÷ìûã ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõäýý íýãýí àäèë áàðèìòàëáàë çîõèíî. 8. Õ¿÷èí ÷àäàë áà ¿éëäâýðëýë. ¯éëäâýðèéí ãàçðóóäûí çóðàã òºñºë áîëîâñðóóëàõ, àøèãëàõ, àæèëëóóëàõäàà ýð÷èì õ¿÷, ìàòåðèàëûã ¿ð àøèãòàé õýðýãëýõ, áàéãàëèéí ñýðãýýãäýõ íººöèéã àøèãëàõ, õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èíä ¿ç¿¿ëýõ ñºðºã íºëºº, õîã õàÿãäëûã áàãàñãàõ, õàÿãäëûã àþóëã¿é çàéëóóëàõ àðãà çàìûã èæ á¿ðýí òóñãàñàí áàéõ ¸ñòîé. 9. Ýðäýì øèíæèëãýý. Áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í, ò¿¿õèé ýä, ¿éëäâýðèéí ¿éë àæèëëàãàà, áîõèðäóóëàã÷ õàÿãäàë, òýäãýýðèéí õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èí ¿ç¿¿ëýõ ñºðºã íºëººëëèéã áóóðóóëàõ àðãà õýðýãñëèéã á¿òýýõ çýðýã ÷èãëýëýýð ýðäýì øèíæèëãýýíèé àæèë õèéõ áîäëîãûã äýìæèæ õýðýãæ¿¿ëýõ. 10. Óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àðãà. ¯éëäâýðëýëèéí ¿éë àæèëëàãààíû àðãà òåõíîëîãè, á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîðëóóëàëò õýðýãëýý, ¿éë÷èëãýýíä øèíæëýõ óõààíû ìýäëýãèéí ò¿âøèíãèéí äàãóó øààðäëàãàòàé ººð÷ëºëòèéã öàã àëäàëã¿é õèéæ õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷íûã ýâäðýëä îðóóëàõã¿é áàéâàë çîõèíî. 11. Òóñëàí ã¿éöýòãýã÷èä áà íèéë¿¿ëýã÷èä. ¯éëäâýðëýã÷èéí ìºðäºæ áóé äýýðõè çàð÷ìóóäûã áàðèìòëàõûã òóñëàõ ã¿éöýòãýã÷ áà íèéë¿¿ëýã÷èääýý õ¿ñýõ øààðäàõ çýðãýýð àäèë çàð÷ìààð õàìòðàí àæèëëàõ. 12. Îíöãîé òîõèîëäîëä áýëýí áàéõ. Íîöòîé àþóë ó÷èð÷ áîëçîøã¿é ãàçàð îíöãîé íºõöëèéí àëáàä, áàéãóóëëàãà íóòãèéí îðøèí ñóóã÷èäòàé õàìòðàí àæèëëàõ òºëºâëºãºº áîëîâñðóóëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ áýëýí áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ, èíãýõäýý õèë çàëãàà íóòãèéíõàíä ó÷èð÷ áîëçîøã¿é ¿ð äàãàâðûã áîäîëöñîí áàéâàë çîõèíî.
  • 13. Òåõíîëîãè øèëæ¿¿ëýõ. Ýêîëîãèéí öýâýð òåõíîëîãè, óäèðäëàãûí àðãà, òîäîðõîé ¿éëäâýðëýë, àæ ¿éëäâýðèéí áîëîí ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðóóäàä øèëæ¿¿ëýõ áîëîìæ îëãîõ. 14. Îëíû õ¿÷èí ç¿òãýëä õóâü íýìýð îðóóëàõ. Õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷íûã õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîëîâñðîë ìýäëýãèéã äýýøë¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí ¿éëäâýðëýã÷äèéí, óëñûí áîëîí îëîí óëñûí ñóðãàëòûí õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëýõ, ýíý òàëààð íèéãìèéí áîäëîãî áîëîâñðóóëàõàä èäýâõèòýé îðîëöîæ òîäîðõîé õóâü íýìýð îðóóëàõ ¸ñòîé. 15. Îëîí íèéòòýé õàðèëöàõ. ¯éëäâýðëýë, á¿òýýãäýõ¿¿í, õàÿãäàë, ¿éë÷èëãýýòýé õîëáîîòîé áîëçîøã¿é àþóë ò¿¿íèé ¿ð äàãàâàðòàé õîëáîîòîé îëîí ò¿ìíèé ñýòãýë ýìçýãëýæ áàéãàà àñóóäëàà𠺺ðèéíõºº ¿éëäâýðèéí àæèëëàãñàä áîëîí ºðãºí îëîí ò¿ìýíòýé ñàíàë áîäëîî ñîëèëöîõ, ø¿¿í õýëýëöýõ èë òîä áàéäëûã äýìæäýã áàéõ, ¿¿íäýý õèë äàìæñàí, äýëõèéí íèéòèéí ÷àíàðòàé àñóóäëûã ÷ õàìààðóóëäàã áàéæ áîëíî. 16. Õÿíàëò áà òàéëàí. Õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷íû íºëººëëèéã ¿íýëýõ, òîãòîîñîí íîðì, õóóëèéí áàéãóóëëàãûí øààðäëàãà, òîãòñîí çàð÷ìûã õýðõýí áèåë¿¿ëæ áàéãàà áàéäëûã òîãòìîë øàëãàæ, ýêîëîãèéí ¿íýëãýý ºã÷ áàéõ; ýíý òàëààð çàõèðëóóäûí çºâëºë, õóâüöàà ýçýìøèã÷èä, àæèëëàãñàä, çàõèðãàà, îëîí íèéòýä ¿å ¿å ìýäýýëýë ºãäºã áàéõ ¸ñòîé. Çîðèëòîò õºãæëèéí äýýð äóðüäñàí çàð÷ìóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ íü ¿éëäâýðèéí ãàçðûí ýêîëîãèéí áàðèìæààòàé ìåíåæìåíòèéí ¿íäýñ ìºí áîëíî. Ýêîëîãèéí ìåíåæìåíòèéí ¿å øàòóóäûí òàëààð òîâ÷õîí àâ÷ ¿çüå. Àæ àõóéí àæèëëàãààíä áàðèìòëàõ ýêîëîãèéí ìåíåæìåíòèéí ãîë çîðèëò áîë õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èíä ó÷ðàõ àþóëûã àðèëãàæ ò¿¿íèéã ¿éëäâýðëýëèéí ºñºëò áîëãîí õóâèðãàõàä îðøèõ áºãººä ýêîëîãèéí ìåíåæåðèéí àæëûí çàð÷èì íü “ýêîëîãèò çîðèóëñàí çàðäàë ººðèé㺺 íºõºõ ¸ñòîé” ãýäýãò èòãýëòýé áàéõ ÿâäàë þì. Áàéãàëèéí íººöèéã îíîâ÷òîé, òýíöâýðòýé àøèãëàñíààñ ¿éëäâýðèéí ãàçàð äàðààõü àøèã îëíî: Ýäèéí çàñãèéí àøèã îëîõ a) Áàéãàëèéí ò¿¿õèé ýäèéã õýìíýëòòýé çàðöóóëæ, õàÿãäëûã äàõèí áîëîâñðóóëæ õýðýãëýõ, äàéâàð á¿òýýãäýõ¿¿íèéã áîðëóóëàõ, òîðãóóëü òºëºõººð áóðóó ¿éëäýë õèéõã¿é áàéõ, õºíãºëºëòòýé çýýë àâàõ, ýêîëîãèéí ñàíòàé õàìòàð÷ àæèëëàõ çàìààð çàðäàë õýìíýõ,
  • b) Ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ, áîðëóóëàëòûí øèíý çàõ çýýë îëîõ, ºðñºëäºõ ÷àäâàðàà íýìýãä¿¿ëýõ, øèíý á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ, øèíý òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ, ýðýëò íýìýãä¿¿ëýõ çàìààð îðëîãîî íýìýãä¿¿ëýõ. Ñòðàòåãèéí íýð õ¿íä îëîõ Õºäºëìºðèéí á¿òýýìæýý ºñãºõ; Àæèëëàãñàäàà áàéãàëü õàìãààëàõ òýìöýëä òàòàí îðîëöóóëæ õýâø¿¿ëýõ; Á¿òýýë÷ ñàíàà÷ëàãà ºðí¿¿ëýõ; Òºðèéí áà õÿíàëòûí áàéãóóëëàãàòàé æèãä ñàéí õàðèëöààòàé áàéõ; Ãàäààä çàõ çýýëä ãàðàõ; Ýêîëîãèéí øààðäëàãûã õºíãºí øóóðõàé õýðýãæ¿¿ëýõ çàìààð íýð õ¿íä îëîõ áîëíî. Ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ ýðäýì øèíæèëãýý òóðøèëò çîõèîí á¿òýýõ àæëûã äàðààõü ñõåìò ¿ç¿¿ëñýí àðãà÷ëàëûí äàãóó ã¿éöýòãýíý. ¯¿íä: 1. Ýðäýì øèíæèëãýý, áîëîâñðóóëàëòûí çîðèëãî áà çîðèëò. • Á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ áóé ïðîöåññèéã õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷íûã õàìãààëàõ àñóóäàëòàé õîëáîí øèíæëýõ, • Öýâýð òåõíîëîãè, õî¸ðäîã÷ ò¿¿õèé ýä àøèãëàõ çàìààð ¿éëäâýðëýëèéí øèíý ïðîöåññ, øèíý á¿òýýãäýõ¿¿í á¿òýýõ. 2. Àæèëëàæ áàéãàà ñèñòåìýý øèíæëýõ. • Òóõàéí á¿òýýãäýõ¿¿í àìüäðàëûí á¿õ çàìä áàéãàëü îð÷èíä ¿ç¿¿ëæ áàéãàà íºëººëëèéã ñóäëàõ, • Èíæåíåðèéí áà ºðòãèéí øèíæèëãýý, • Òåõíèêèéí øèíæèëãýý, • Çàõ çýýë ñóäëàõ. 3. Òåõíèêèéí íºõöºë áîëîâñðóóëàõ. • Ýêîëîãèéí øààðäëàãà, • Á¿òýýãäýõ¿¿íèé àìüäðàëûí çàìä òàâèãäàõ øààðäëàãà, • Ýêîëîãèéí ñòàíäàðò áîëîâñðóóëàõ àæèë. 4. Àäèë òºñòýé á¿òýýãäýõ¿¿í áà ¿éëäâýðèéí äàìæëàãà á¿òýýõ ìºðººäëèéí áîëîí áîäèò õóâèëáàðûã áîëîâñðóóëàõ. • Òàðõèà øèðãýýõ, • Ýêîëîãèéí àþóëã¿é ìàòåðèàë õýðýãëýõ, • Öýâýð òåõíîëîãè õýðýãëýõ. 5. Õîñ øèéäëèéí ¿íýëãýý. • Ýêîëîãèéí øààðäëàãàä íèéöýæ áóé ýñýõ, • ×àíàðûí õàðèóöëàãà,
  • • Ñîðèëûí àðãà, • Ñåðòèôèêàöæóóëàõ àæèëëàãàà. 6. Ãàðãàñàí øèéäâýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ. • Òºñëèéã óäèðäàõ, • Öýâýð òåõíîëîãè. 7.Àøèãëàëòûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã õýìæèõ áà õÿíàõ. Õóäàëäñàíû äàðààõü ¿éë÷èëãýý. • Óðò õóãàöààíû òóðøèëò, • Á¿òýýãäýõ¿¿íä ºãºõ õýðýãëýã÷äèéí ¿íýëãýý, òýäíèé äýìæëýã, • Áàðààíû ýðãýëòèéí ñóäàëãàà. Ǻâëºõ ìåíåæåð áà ìåíåæåð Ýêîëîãèéí àñóóäàë õàðèóöñàí çºâëºõ ìåíåæåð íü ãóðâàí ¿íäñýí çîðèëãûã ìºðäëºã áîëãîõ ¸ñòîé. 1. Õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷íûã õàìãààëàõ, õàäãàëàõ. Àæèëëàæ áóé ¿éëäâýðèéí îð÷èí áàéãàëèéí óíàãàí òºðõèéã õàäãàëàõ àðãà õýìæýý àâàõ. 2. ¯éëäâýðèéí áîëîí ò¿¿íèé ýðãýí òîéðîíä àìüäàð÷ áóé õ¿ì¿¿ñèéí ýð¿¿ë ìýíäèéã õàìãààëàõ. 3. Áàéãàëèéí íººöèéã õýìíýëòòýé, ¿ð àøèãòàé òýíöâýðòýé çàðöóóëàõ. Ìåíåæåðèéí çîðèëòóóä 1. Ýêîëîãèéí õàòóó øààðäëàãûã áèåë¿¿ëýõèéí õàìò ¿éëäâýðèéí òîãòâîðòîé õºãæëèéã õàíãàõ. 2. Ýêîëîãèéí ºíäºð øààðäëàãà á¿õèé ñòàíäàðòûí òàëààð óëñûí õÿíàëòûí àëáàíûõàíòàé ìàðãàëäàõààñ çàéëñõèéæ áàéõ. 3. Íóòãèéí õ¿ì¿¿ñ áîëîí íèéãìèéí äóíä ººðèéí ¿éëäâýðèéã öýâýð áºãººä õ¿ðýýëýí áóé îð÷íûã áîõèðäóóëàõã¿é ãýäýã èòãýë ¿íýìøèë òºð¿¿ëýõ çýðýã çîðèëòûã ìºðäëºã áîëãîí àæèëëàíà. Á¿òýö çîõèîí áàéãóóëàëòûí õóâüä ìåíåæåð íü çàõèðàë áóþó çàõèðëóóäûí çºâëºëä øóóä çàõèðàãääàã áàéõ õýðýãòýé. Åðºíõèé èíæåíåðèéí àëáàíû á¿ðýëäýõ¿¿íä îðæ ò¿¿íèé àþóëã¿éí òåõíèêèéí àñóóäàë õàðèóöñàí îðëîã÷èéí àëáûã äàâõàð õàøèæ áîëîõã¿é. Ýíý áîë ¿éëäâýðèéí ýêîëîãèéí àþóëã¿é áàéäëûã õàðèóöñàí, õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èí áà ¿éëäâýðèéí õîëáîî, á¿òýýãäýõ¿¿íèé àìüäðàëûí á¿õ çàì çýðýãòýé õîëáîãäñîí ¿éëäâýðèéí ãàäíàõ áîëîí äîòîðõè àñóóäàëä õàðèóöëàãàòàé õàíääàã áèå äààñàí ìýðãýæèëòýí àæèëòàí áàéõ ¸ñòîé þì.