Gariin avlaga
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
No Downloads

Views

Total Views
47,593
On Slideshare
45,901
From Embeds
1,692
Number of Embeds
30

Actions

Shares
Downloads
794
Comments
19
Likes
82

Embeds 1,692

http://khureemaral.miniih.com 433
http://www.khureemaral.miniih.com 421
http://ojargal.blogspot.com 347
http://jvkhln.blogspot.com 234
http://mongol-bs.blogmn.net 59
http://21schools.miniih.com 37
http://kamer.mn 30
http://tsetseg.blogmn.net 21
http://hairiingegee.blogspot.com 17
http://www.21schools.miniih.com 16
http://webcache.googleusercontent.com 12
http://www.mongolcampus.org 10
http://www.tsetseg.blogmn.net 7
http://blog.gogo.mn 6
http://loboroooo.blogspot.com 6
http://search.mywebsearch.com 5
http://khishigee.miniih.com 5
http://boombatuka.blog.gogo.mn 5
http://www.jvkhln.blogspot.com 4
http://inf_tech.blog.gogo.mn 4
http://ojargal.blogspot.kr 2
http://peses.do.am 2
http://tsolmon-mzui.blogspot.com 2
http://www.blogmn.net 1
http://www.hairiingegee.blogspot.com 1
http://ojargal.blogspot.in 1
http://www.slideshare.net 1
http://www.facebook.com 1
http://www.blogger.com 1
https://www.facebook.com 1

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. ӨМНӨТГӨЛ Манай улсын хөгжлийн баримт бичгүүдэд боловсролын салбарыгтэргүүлэх салбар хэмээн тодорхойлсон нь XXI зууны нийгмийн эрэлтхэрэгцээ, шаардлагад зохицуулсан бодлого болсон билээ. Чанартайболовсролын ач холбогдлыг урьд өмнөхөөс илүү онцлох болсон энэ үедболовсролын чанарыг тодорхойлох гол үзүүлэлт нь багшийн чадавхи гэдгийгнийтээр хүлээн зөвшөөрч байна. Тиймээс боловсролын чанарыг хангахынтулд багш нарын чадавхийг дээшлүүлэх шаардлага гарч байна. Мэдээлэл, холбооны технологи асар хурдтай хөгжиж байгаа өнөө үедмэдээллийн технологи, түүний дотор компьютер болон шаардлагатайпрограм хангамжуудыг эзэмших нь мэдээллийн зуунд амьдарч байгаа хэнбүхний хэрэгцээ, бас зайлшгүй хэрэглээ болж байна. Компьютертэй ажиллахмэдлэг, ур чадвар, түүнийгээ эрхэлсэн ажилдаа хэрэглэж буй байдал ньболовсон хүчнийг үнэлэх нэг хэмжүүр болсон нь энэ талын мэдлэг, боловсролэзэмших хэрэгцээг улам их болгож байна. Багш та бүхний өмнө дэлгэн тавьж буй энэхүү хөтөлбөр нь багшийнмэдээлэл, харилцааны технологийн (МХТ) цогц чадамжийг өмнөх мэдлэгдээр нь тулгуурлан хөгжүүлж, түүний үндсэн дээр сурган хүмүүжүүлэх болонсургалтын үйл ажиллагаанд МХТ-ийг бүтээлчээр ашиглах, өөрийн салбарташиглагдаж байгаа болон шинээр гарч буй технологи, програм хангамжуудыгбие даан судлах, хэрэглэх чадварыг олгоход чиглэгдэж байна. Та энэхүү мэдээллийн технологийн ахисан түвшний хөтөлбөрийн дагуусуралцсанаар өөрийн хэрэгцээг дараах үндсэн үе шатаар нэмэгдүүлэхболомжтой. Үүнд:  МХТ-ийн ерөнхий хэрэглээг бататгах,  МХТ-ийг хичээлийн бэлтгэл, сургалтын материал боловсруулахад болон сургалтын үйл ажиллагаанд ашиглах,  МХТ-ийг үнэлгээ, судалгаанд ашиглах мэдлэг, ур чадварыг эзэмшүүлэх. Хөтөлбөрийн хүрээнд МХТ ашиглан сургалтын тодорхой хэрэглэгдэхүүнболовсруулах зорилгоор төрөл бүрийн програм хангамжийг судлах, багшнарын сургалтын явцад хэрэглэгдэх бүтээгдэхүүнүүд гаргахыг зорьж байна. Энэхүү хөтөлбөрийг боловсруулсан Интек ХХК-ийн багийн гишүүд болондэмжлэг үзүүлсэн “Үр дүнд түргэн хүрэх санаачилгын түншлэл” төслийнажлын хэсгийн гишүүд, Үнэлгээний хорооны багт БСШУЯ-наас гүн талархалилэрхийлж байна. БСШУЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Б.Мишигжав Хуудас 1 Нийт 158
  • 2. АГУУЛГАЕБС-ийн бага ангийн багш нарт МХТ-ийн ахисан түвшний боловсрол олгохсургалтын хөтөлбөр............................................................................................................. 4Сургалтын талаарх үндсэн мэдээлэл: ................................................................................ 4Модуль 1. Мэдээллийн технологийн ерөнхий хэрэглээг бататгах ................................. 6 Сэдэв 1.1. Windows Explorer програм дээр файл, хавтастай ажиллах, тэдгээрийг зөв зохион байгуулах арга барил эзэмших .......................................................................... 7 Сэдэв 1.2. Файлыг шахах ба буцааж задлах ................................................................ 10 Сэдэв 1.4. Фонт хөрвүүлэх, юникод ашиглах ............................................................. 16 sСэдэв 1.5. Microsoft Office хувилбаруудын хооронд хөрвүүлэх ............................. 17 Сэдэв 1.5. Microsoft Office хувилбаруудын хооронд хөрвүүлэх ............................... 18Модуль 2. Бэлэн загвар ашиглан сургалтын хөтөлбөр, сургалтын материалболовсруулах ...................................................................................................................... 19 Сэдэв 2.1. Бэлэн загварын талаарх үндсэн ойлголт, нэр томьёо, үүрэг зориулалт . 20 Сэдэв 2.2. Бэлэн загвар үүсгэх, багшийн үйл ажиллагаанд ашиглах ....................... 23 Сэдэв 2.3. Үүсгэсэн бэлэн загварыг ашиглах .............................................................. 26 Сэдэв 2.4. Microsoft Office Word 2007 програмын бэлэн загварыг ашиглах ........... 29Модуль 3. Сургалтын хэрэглэгдэхүүн боловсруулах арга зүй ..................................... 40 Сэдэв 3.1. Microsoft Office Word програмын Clip Аrt, бэлэн зураг ашиглах ........... 41 Сэдэв 3.2. Shapes, SmartArt, Chart хэрэгсэл ашиглан зураг, график үүсгэх ............. 47 Сэдэв 3.3. Microsoft Office Word програмын Equation хэрэгслэлийг ашиглах ........ 52 Сэдэв 3.4. Microsoft Office PowerPoint 2007 програмын мастер хуудас, хөдөлгөөн, холбоос ашиглан үзүүлэн бэлтгэх ................................................................................ 54 Сэдэв 3.5. MovieMaker програм ашиглан цахим хэрэглэгдэхүүн бэлтгэх ............... 65Модуль 4. Зурагтай ажиллах ............................................................................................ 71 Сэдэв 4.1. Microsoft Internet Explorer програм ашиглан интернэтээс зураг хайх, татаж авах, хадгалах ...................................................................................................... 72 Сэдэв 4.2. Компьютерт дижитал аппарат, гар утаснаас зургийг оруулах ................ 74 Сэдэв 4.3. Зургийг засварлах ........................................................................................ 77Модуль 5. Сургалтын цахим материал ашиглах ............................................................ 80 Сэдэв 5.1. Вэб технологи гэж юу вэ? ........................................................................... 81 Сэдэв 5.2. Холбоос хийх төрлүүд ................................................................................. 85Модуль 6. Хичээлийн үнэлгээ болон суралцагч өөрийн үнэлгээ хийх хэрэглэгдэхүүнболовсруулах ...................................................................................................................... 92 Хуудас 2 Нийт 158
  • 3. Сэдэв 6.1. Microsoft Office Excel 2007 програмын цонх, ажлын үндсэн талбар ...... 93 Сэдэв 6.2. Нэр томьёо, үүрэг зориулалт ...................................................................... 93 Сэдэв 6.3 Суралцагч өөрийн үнэлгээ хийх хэрэглэгдэхүүн боловсруулах арга зүй ....................................................................................................................................... 102Модуль 7. МХТ-ийг ашиглан судалгаа хийх, боловсруулах арга зүйн анхнымэдэгдэхүүнтэй болох ..................................................................................................... 108 Сэдэв 7.1. Судалгааны өгөгдлийг оруулах, хэлбэржүүлэх ...................................... 109Модуль 8. МХТ-ийг ашиглах туршлага солилцох ....................................................... 116 Сэдэв 8.1. CD, DVD–д мэдээлэл (өгөгдөл) хуулах нь .............................................. 117 Сэдэв 8.2. Цахим шуудан ............................................................................................ 123 Сэдэв 8.3. Бусад сургуулийн багш нар, БСШУЯ, БСГ-ын мэргэжилтэн, бусад байгууллагын хүмүүстэй харилцах ............................................................................ 136Модуль 9. Програм хангамжийн зөвлөгөө .................................................................... 149 Сэдэв 9.1. Дискэн дээрх мэдээллийг цэгцлэх............................................................ 150 Сэдэв 9.2. Түр үүссэн файлуудыг устгах ................................................................... 152 Сэдэв 9.3. StartUp буюу компьютер асахад дагаж ажилладаг програмуудын тоог цөөлөх ........................................................................................................................... 154 Сэдэв 9.3. StartUp буюу компьютер асахад дагаж ажилладаг програмуудын тоог цөөлөх ........................................................................................................................... 154 Сэдэв 9.4. Зөөврийн компьютерт проектор холбож ажиллуулах ............................ 155 Сэдэв 9.5. Принтер ашиглах ....................................................................................... 157 Хуудас 3 Нийт 158
  • 4. ЕБС-ийн бага ангийн багш нарт МХТ-ийн ахисан түвшний боловсрол олгох сургалтын хөтөлбөрҮндэслэл: Шинжлэх ухаан, технологийн эрин зуунд боловсролын чанар, үйлчилгээнд тавигдах шаардлагыг дэлхийн хөгжлийн чиг хандлагад нийцүүлэн хөгжүүлэх нь боловсролын салбарын тулгамдсан зорилтын нэг болоод байна. МХТ-ийг багш мэргэжилтэй хэн бүхэн чадварлаг эзэмшиж, сургалтын үйл ажиллагаагаа үр дүнтэй явуулах, сургалтын технологи, заах арга зүйгээ хөгжүүлэх, өөрчлөх, мэдлэг мэргэжил, ур чадвараа дээшлүүлэхэд ашиглах хэрэгтэй болж байна. Энэхүү хөтөлбөр нь БСШУЯ, “Үр дүнд түргэн хүргэх санаачлага” төслийн хүрээнд бага ангийн багш нарт зориулсан МХТ-ийн сургалтыг зохион байгуулах, сургалтын үйл ажиллагааны уялдаа холбоог харуулах, хамтран ажиллах төслийн багуудын чадавхийг дээшлүүлэх, сургалтуудыг цогц байдлаар төлөвлөхөд зориулагдсан болно. Сургалтын талаарх үндсэн мэдээлэл:1. Хөтөлбөрийн нэр: Бага ангийн багш нарт МХТ-ийн ахисан түвшний боловсрол олгох сургалтын хөтөлбөр2. Зорилго: МХТ-ийг сургалтандаа ашиглах сургалтыг зохион байгуулах чадвартай багш нарыг бэлтгэх, зөвлөх сургуулиудын багш нартай харилцах чадвартай болгохын зэрэгцээ багш нар сургууль бүрд тарааж өгсөн гарын авлага, бие даан сурах электрон болон бусад материалыг бүрэн эзэмших чадвартай болж, сургалтын үйл ажиллагаанд МХТ-ийг ашиглах чадвар эзэмшинэ.3. Зорилтууд: - Хэрэгцээт МЭДЭЭЛЭЛ-ийг төрөл бүрийн эх сурвалжаас хайж олох, сонголт хийх, үнэлэх, сонгосон мэдээллийг хадгалах, дамжуулах, боловсруулах, хамгаалах үйл явцыг ойлгож хэрэглэх, мэдээллийн соѐлыг эзэмших чадвар төлөвших, Хуудас 4 Нийт 158
  • 5. - КОМПЬЮТЕР – ийн тусламжтай мэдээллийн процессийг сургалтынүйл ажиллагаа болон мэдлэг боловсролоо дээшлүүлэхэд ашиглажсурах,- МХТ-ийг сургалтын болон амьдрал ахуйд, мэргэшлийн үйлажиллагаандаа ашиглах, мэдлэгээ ХЭРЭГЛЭЭ болгох чадварэзэмших Хуудас 5 Нийт 158
  • 6. Модуль 1. Мэдээллийн технологийн ерөнхийхэрэглээг бататгахЕрөнхий танилцуулга Энэхүү модуль нь мэдээллийн технологийн ерөнхий хэрэглээг бататгахзорилготой. Файл ба хавтсыг зөв зохион байгуулах, баримт бичигтэй ажиллахявцад үг, үсэг танигдахгүй байх, флаш диск (зөөврийн диск), СД зэрэгхадгалах төхөөрөмжүүдэд файл хуулахад хэмжээ нь их байх зэрэгтохиолдолд файлыг шахаж архивлах, улмаар буцаан задлах зэрэг компьютерашиглахад зайлшгүй шаардлагатай агуулгыг судална.Зорилго Компьютертэй ажиллах явцад түгээмэл тулгардаг асуудлуудыгшийдвэрлэхэд шаардлагатай програм хангамжуудыг судалж, хэрэглээ болгохарга зүйд суралцахЭзэмших чадвар - Windows Explorer програм, түүнийг хэрэглэх арга зүй - WinRar файл шахагч програм, түүнийг хэрэглэх арга зүй - Фонт хөрвүүлэгч MONUNI (Mongolian Encoding Converter) програм, түүнийг хэрэглэх арга зүй - Юникод (Unicode) гарын драйвер, түүнийг хэрэглэх арга зүй - Microsoft Office програмын файлуудыг хооронд нь хөрвүүлэх арга зүйАшиглагдах хэрэгсэл, програм хангамж, агуулга - Програм хангамж:  Microsoft Explorer,  WinRar  MONUNI  Microsoft Office-ын хэрэглээний програмууд - Ашиглагдах хэрэгсэл:  Багшийн бэлтгэсэн файлуудын санСэдвийн агуулга 1.1. Windows Explorer програм дээр файл, хавтастай ажиллах, тэдгээрийг зөв зохион байгуулах арга барил эзэмших 1.2. Файлыг шахах ба буцааж задлах 1.3. Фонт, гарын драйверийн тохиргоо хийх 1.4. Фонт хөрвүүлэх, юникод ашиглах 1.5. Microsoft Office хувилбаруудын хооронд хөрвүүлэх. Хуудас 6 Нийт 158
  • 7. Сэдэв 1.1. Windows Explorer програм дээр файл, хавтастайажиллах, тэдгээрийг зөв зохион байгуулах арга барилэзэмших Компьютерт мэдээлэл хадгалах үндсэн хэлбэр нь файл юм. Файлыннэр нь түүнд өгсөн нэр болон өргөтгөлөөс бүрдэнэ. Санах ойд хадгалагдажбайгаа тодорхой нэр бүхий програм, эсвэл өгөгдөл болох обьектыг файл гэнэ.Файлуудыг төрөлжүүлэн бүлэглэж, хавтас үүсгэн хадгална. Хавтас дотор дэдхавтас үүсгэж болно.Windows үйлдлийн системд файл болон хавтастай ажиллах үндсэн програмболох Windows Explorer програмыг авч үзье.Файлтай ажиллах дараах үйлдлүүд байдаг. Үүнд:- Хуулах (файлыг нэгхавтаснаас нөгөө хавтсандхувилах),- Зөөх (файлыг нэгхавтаснаас нөгөө хавтсандзөөх),- Устгах (файлыг оршинбайгаа замаас устгах),- Нэр солих (файлын нэрийгөөрчлөх).Хавтастай ажиллах дараахүйлдлүүд байдаг. Үүнд:- Шинээр хавтас үүсгэх,- Нэр солих,- Хуулах,- Зөөх,- Устгах. Зураг 1.1.Windows Explorer програм ашиглан файлын хэмжээг харах, дэлгэцэнддүрслэгдэх файлуудыг нэр, хэмжээ болон огноогоор эрэмбэлэх, файл болонхавтсыг нууцлах, файлыг хайх зэрэг олон үйлдлүүдийг гүйцэтгэх боломжтой.Дасгал 1. Шинээр хавтас үүсгэхАлхам 1. Windows Explorer програмыгнээнэ. ( + E)Алхам 2. Шинээр хавтас үүсгэх байрлалаасонгоно. (С дискний My Documents хавтасгэх мэт)Алхам 3. File/New командаар нээгдэхцэснээс Folder командыг сонгоно.Алхам 4. Үүсэх хавтасны дүрс бүхийзургийн дор байрлах талбарт хавтаснынэрийг бичиж өгнө. Зураг 1.2. Хуудас 7 Нийт 158
  • 8. Алхам 5. Хавтасны нэрийг солих, өөрчлөлт оруулах тохиолдолд хулганыбаруун товчлуураар нээгдэх цэснээс Rename командыг сонгоно. Файл хуулах хэд хэдэн арга байдгаас нэг аргыг жишээ болгон авч үзье.Бусад аргуудыг бие даан судлаарай.Дасгал 2. Файл хуулахАлхам 1. Хуулах файлаа сонгон идэвхжүүлнэ.Алхам 2. Edit/Copy команд сонгоно.Алхам 3. Сонгосон файлыг хуулах байрлалаа (хавтас, диск) сонгоно.Алхам 4. Edit/Paste командыг өгснөөр файлыг хуулна.Санамж Дараалсан хэд хэдэн файлыг хуулах тохиолдолд гарын Shift товчлуурдээр дараастайгаар нэг даралт хийнэ. Харин хэд хэдэн файлыг алгасанхуулах тохиолдолд гарын Сtrl товчлуур дээр дараастайгаар нэг даралт хийнэ.Дасгал 3. Дискийн хэмжээг харахАлхам 1. Хэрэгцээт дискийг сонгоно.Алхам 2. Хулганы баруун товчлуур дээрдарж, нээгдэх цэснээс Properties командыгсонгоно.Алхам 3. Нээгдэх Properties цонхны Generalхэсэгт дараах мэдээлэл гарах болно. Үүнд:Used space ------------ Ашиглагдсан зайFree space ------------ Сул зайCapacity ------------ Нийт зайДасгал 4. Файл (хавтас) нууцлахАлхам 1. Нууцлах файлаа (хавтас) сонгоно.Алхам 2. Хулганы баруун товчлуур дээрдарж, нээгдэх цэснээс Properties командыгсонгоно. Зураг 1.3.Алхам 3. Нээгдэх Properties цонхны General хэсгийн Attributes талбараасHidden сонголтйг хийнэ. Хуудас 8 Нийт 158
  • 9. Алхам 4. Шаардлагатай гэж үзвэл Tools/Folder Options командаар нууцалсанфайлаа (хавтас) дэлгэцэн дээр харагдуулахгүй болгож болно. Энэ тохиолдолднээгдэх Folder Options цонхны View хэсгийн Hidden files and folders талбараасDon’t show hidden files and folders сонголтыг хийнэ. Зураг 1.4. Файлын шинжийг Файл хавтас нуух өөрчлөх Хуудас 9 Нийт 158
  • 10. Сэдэв 1.2. Файлыг шахах ба буцааж задлах Зарим үед том хэмжээтэй файлыг зөөвөрлөх, солилцох, хэт олон тооныфайлыг өөр компьютерт болон бусад төхөөрөмжинд хуулахад төхөөрөмжийнхадгалах багтаамж хүрдэггүй. Түүнчлэн зэрэгт цахим шуудангаар хавсарганилгээхэд төвөгтэй байдал үүсдэг. Том хэмжээтэй файлыг шахах замаархэмжээг нь багасгах, олон тооны файлуудыг нэгтгэж нэг файл болгох зэргээрдээрх асуудлыг хялбархан шийдэх боломжтой. Ийм төрлийн олон програмуудбайдгаас жишээ болгон WinRar програмыг авч үзье. Уг програм нь файлыгшахахаас гадна буцааж задалдаг. WinRar програмыг www.download.com вэбсайтаас татан авч компьютертээ суулгах боломжтой.Дасгал 1. Файлыг шахах Шахах гэж буй файлыг сонгон идэвхжүүлнэ. Жишээ болгонbie_daalt_yavts нэртэй хавтсанд байгаа файлуудыг хэрхэн шахахыг авч үзье.Та бүхэн өөрийн компьютерээс шахах файлаа сонгож ажиллаарай.Алхам 1. 1. Add to archive – Файлыг шахах команд Зураг 1.5. 2. Энэхүү талбарт шахах үйлдлийн дүнд үүсэх файлын нэрийг өгдөг. 3. Шахах үйлдлийн дүнд үүсэх файлын төрлийг сонгоно. 4. Шахах хэлбэрийг сонгоно. Зураг 1.6. Хуудас 10 Нийт 158
  • 11. Алхам 2. Дээрх командыг биелүүлсний дараа бидний сонгож авсанbie_daalt_yavts хавтасны хэмжээ 3.49 Мбайтаас 2.21 Мбайт хүртэл багасажшахагдсан байна. Зураг 1.7.Дасгал 2. Шахсан файлыг буцааж задлахАлхам 1. Шахсан файлтай ажиллахын тулд түүнийг буцааж задлахшаардлагатай. Үүний тулд шахсан файлаа сонгон идэвхжүүлээд дараахзурагт үзүүлсний дагуу командыг сонгоно. Зураг 1.8. Зураг 1.9. Хуудас 11 Нийт 158
  • 12. Даалгавар 1. Өөрөө өөрийгөө задлахаар файлыг шахах Шахсан файлыг буцаан задалж хэрэглэдэг, ийм файлыг задлахын тулдWinRar, WinZip зэрэг зориулалтын програм хангамжийг компьютертээсуулгасан байх шаардлагатай. Дээрх програмууд байхгүй компьютерийнтухайд шууд задлах байдлаар шахаж болдог.WinRar програмын Archive names and parameters цонхны Archive nameталбарт .rar буюу .zip өргөтгөлийг арилгаж, .exe өргөтгөлтэй болгоходхангалттай. Ийм төрлийн файлыг буцааж задлахдаа тухайн файлыг шуудажиллуулах ба дараах цонх нээгдэнэ. Уг цонхны Install товчийг дарснаарфайл задрах болно. Тодорхой файл сонгон авч дээрх үйлдлийг гүйцэтгээрэй. Зураг 1.10.Даалгавар 2. Файлыг тодорхой хэмжээгээр таслан шахах Зарим тохиолдолд, тухайлбал ямар нэгэн зөөврийн төхөөрөмжинд файл хуулах, цахим шуудан ба интернэтээр файл илгээх зэрэгт файлын хэмжээнд тодорхой хязгаар тогтоосон байдаг. Энэ тохиолдолд файлыг хуваах нь зохимжтой. Файлыг тодорхой хэмжээгээр хуваагаад шахахын тулд Archive names and parameters цонхны General хэсэгт буй Split to volumes, bytes талбарт хуваалтын хэмжээг тодорхойлж өгнө. Хуудас 12 Нийт 158Зураг 1.11.
  • 13. Сэдэв 1.3. Фонт, гарын драйверийн тохиргоо хийх Компьютерийн систем бий болсон цагаас эхлэн монгол, орос зэрэголон хэлний төрөл бүрийн үсэг, дүрс тэмдэгтүүдийг компьютерийн системдоруулахад бэрхшээл гардаг байсан. 1996 онд Монгол Улсын MNS 4329-4342стандарт батлагдан гарснаар компьютерийн гарын үсгийн байрлалыгтогтоосон бөгөөд энэ нь өргөн хэрэглэдэг Arial Mon, Times New Roman Monүсгийн фонтууд юм. Энэ стандартын дагуу компьютерт монголын кириллүсгээр мэдээллийг оруулах програм (гарын драйвер) буюу MonWin, RealMon,Monkey зэрэг олон програм боловсруулагдан гарснаас Monkey програмхамгийн түгээмэл хэрэглэгдэж ирсэн. Кирилл үсгээр бичих асуудлыг дээрх байдлаар шийдвэрлэсэн ч үсгийнфонт зөрчилдөх (бүх тэмдэгтүүд, эсвэл ө, ү үсэгнүүд танигдахгүй),интернэтийн орчинд мэдээлэл солилцоход хүндрэлтэй зэрэг олон бэрхшээлгарсаар байсан. 2000 онд UniCode 3.0 хувилбарт Монгол улсын кирилл үсэгорсон ба Windows XP хувилбараас эхлэн дэлхийн олон орны үсэг,тэмдэгтүүдийг суулгаж, харгалзах тохиргоог хийснээр эх хэлээрээ чөлөөтэйбичих боломжтой болсон билээ. Компьютерт гарындрайверийн монгол хэлнийтохируулгыг дараах байдлаархийнэ. Үүнд:Windows XP үйлдлийн систем дээртохируулахАлхам 1. Start/Control Рanel командсонгоно.Алхам 2. Нээгдэх цонхноосRegional and Language Optionsхэсгийг сонгоно.Алхам 3. Нээгдэх Regional andLanguage Options цонхны Languagesхэсгийн Details товчийг дарна.Алхам 4. Нээгдэх Text Services andInpit Languages цонхны Settingsхэсгийн Add товчийг дарж, нээгдэх Зураг 1.12. Хуудас 13 Нийт 158
  • 14. цонхны Input Language хэсгээс Mongolian (Cyrillic)-ийг сонгоод ОК товчийгдарна. Дахин ОК товчийг дарснаар гарын драйверт монгол хэл нэмэгдэхболно. Зураг 1.13. Зураг 1.14. Хуудас 14 Нийт 158
  • 15. Санамж Гарын драйверийн монгол (MO), англи (EN) хэлийг компьютерийн гарны зүүн талын Alt+Shift товчны хослолыг (эсвэл гарны зүүн талын Ctrl+Shift) дарж солино. Хуудас 15 Нийт 158
  • 16. Сэдэв 1.4. Фонт хөрвүүлэх, юникод ашиглах Хэдийгээр юникод (UniCode) буюу нэгдсэн кодын стандарт нэвтэрсэнболовч дараах асуудлууд тулгарсаар байна. Тухайлбал:  Зарим хэрэглэгчид юникод стандартыг хэрэглэж хэвшээгүй буюу өнөөг хүртэл өдөр тутмын үйл ажиллагаандаа ASCII стандартыг (ихэвчлэн Monkey) хэрэглэсээр байна. Ийм стандартаар боловсруулсан баримтыг өөр компьютер дээр нээхэд тэмдэгтүүд нь эвэртэй үсэг гарах зэргээр танигддаггүй, уншигдахгүй байх нь олонтаа.  Өдгөө ашиглаж буй үйлдлийн системдээ Arial Mon, Times New Roman Mon зэрэг ASCII стандартын үсгийн фонтуудыг суулгаагүйгээс ASCII стандартыг ашигладаг байх үед боловсруулсан баримтуудын үсгийн тэмдэгтүүд танигддаггүй. Дээрх асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд:  Юникод стандартын гарын драйверийг хэрэглэж хэвших шаардлагатай.  Үсэг, тэмдэгтүүд танигдахгүй байгаа тохиолдолд текстийг юникод стандартад хөрвүүлдэг зориулалтын програм хангамжийг хэрэглэнэ. Ийм зориулалтын MONUNI (Mongolian Encoding Converter), Ангууч зэрэг програмууд байдаг. Жишээ болгон MONUNI програмыг суулгая. MONUNI програмыг суулгахАлхам 1. MONUNI програм хадгалагдажбуй хавтсыг сонгоно.Алхам 2. Unicode_converter.zip нэртэйшахагдсан файлыг идэвхжүүлээд файлзадлах командыг сонгоно.Алхам 3. Setup.exe файлыгидэвхжүүлэхэд нээгдэх цонхонд зааврындагуу програмаа суулгана. Зураг 1.15.Алхам 4. MONUNI програм нь Microsoft Office багцын нэмэлткоманд хэлбэрээр ажилладаг. Уг програмыг компьютерт суулгасны дарааMicrosoft Office орчны аль нэгпрограмыг ажиллуулахадToolbar дээр товчлуурхэлбэрээр суудаг. MicrosoftOffice 2000/2003 хувилбарууддээр командын хэрэгслэлийнмөр дээр, харин MicrosoftOffice 2007 хувилбарын тухайдAdd-Ins цэсэнд суугддаг.Файлыг Unicode руу Зураг 1.16. Хуудас 16 Нийт 158
  • 17. хөрвүүлэхийн тулд товчийг дараад нээгдэх цонхны Proceedтовчийг дарна.Дасгал 1. Фонт хөрвүүлэх Алхам 1. Дараах зураг дээр харуулсан фонт нь танигдахгүй байгаафайлыг Microsoft Word 2007 програм дээр хэрхэн хөрвүүлэхийг авч үзье. Хөрвүүлэлт хийхээс өмнөх байдал Зураг 1.17. Алхам 2. Add-Ins цэсийг сонгож, товчийг дараад нээгдэх MongolianText Encoding Converter 1.0 цонхноос Unicode сонголтыг хийгээд Proceedтовчийг дарна. Хөрвүүлэлт хийсний дараах байдалs Зураг 1.18. Хуудас 17 Нийт 158
  • 18. Сэдэв 1.5. Microsoft Office хувилбаруудын хоорондхөрвүүлэх МХТ-ийн хурдацтай хөгжлийн үед бид өөр өөр хувилбар бүхийпрограмуудыг хэрэглэж байгаагийн нэгэн жишээ бол Microsoft Word програмюм. Өдгөө хэрэглэгчид өөрийн ашиглаж буй компьютерийн хүчин чадал,ашиглаж буй үйлдлийн системээс хамааран Word 97, 2000, 2003, 2007 зэрэгтөрөл бүрийн хувилбарыг ашиглан баримтаа үүсгэж байна. Microsoft Word2007 хувилбардээр өмнөх бүх хувилбарын файлыг нээх боломжтой. ХаринMicrosoft Word 2007 хувилбараар боловсруулагдсан файл нь бусадхувилбаруудаас өөр .docx, .dotx өргөтгөлтэй байдаг тул өмнөх хувилбаруудаднээх боломжгүй байдаг. Иймд Microsoft Word 2007 програм дээрболовсруулсан файлыг Word 97-2003 хувилбаруудын төрлөөр хэрхэнхадгалахыг авч үзье.Дасгал 1. Word 2007 програмын файлыг өмнөх хувилбараар хадгалах Алхам 1. Microsoft Word 2007 програмаа нээж, шинээр баримтаа үүсгэнэ. Алхам 2. Баримтаа хадгалахдаа дараах цонхонд үзүүлсэн үйлдлийн дарааллын дагуу гүйцэтгэнэ. 1 Office Button товчийг сонгоно. 3. Word 97- 2003 Document сонголтыг хийж хадгална. Зураг 1.19. 2. Save As командыг сонгоно. Хуудас 18 Нийт 158
  • 19. Модуль 2. Бэлэн загвар ашиглан сургалтынхөтөлбөр, сургалтын материал боловсруулахЭнэхүү модулийн хүрээнд энгийн бэлэн загвар (Template) ашиглан сургалтынхөтөлбөр, сургалтын материал, хэрэглэгдэхүүн зэргийг хялбарханболовсруулах ур чадварыг эзэмшүүлэх болно.ЗорилгоӨргөн хэрэглээний програм хангамжуудыг ашиглан энгийн загвар үүсгэжсурах, бэлэн загвараар боловсруулагдсан сургалтын хөтөлбөр, сургалтынматериал, хэрэглэгдэхүүн зэргийг сургалтын үйл ажиллагаанд ашиглахчадварыг бий болгоно.Эзэмших чадвар - Энгийн загвар үүсгэж сурах, - Үүсгэсэн бэлэн загвараа ашиглах, - Ажлын хэрэгцээнд шаардлагатай бэлэн загваруудын цуглуулгатай болох, - Загвар ашиглан бэлтгэсэн сургалтын материалыг сургалтанд ашиглах.Ашиглагдах хэрэгсэл, програм хангамж, агуулга - Програм хангамж:  Microsoft Word,  Microsoft Excel,  Microsoft PowerPoint. - Ашиглагдах хэрэгсэл:  Хичээлийн жилийн хөтөлбөр,  Хичээлийн улирлын хөтөлбөр,  Нэгж хичээлийн загвар,  Ээлжит хичээлийн загвар,  Тестийн загвар,  Сурагчийн товч анкет.Сэдвийн агуулга 2.1. Бэлэн загварын талаарх үндсэн ойлголт, нэр томьѐо, үүрэг зориулалт 2.2. Бэлэн загвар үүсгэх, багшийн үйл ажиллагаанд ашиглах 2.3. Үүсгэсэн бэлэн загварыг сургалтын үйл ажиллагаандаа ашиглах 2.4. Microsoft Office Word 2007 програмын бэлэн загваруудаас ашиглах. Хуудас 19 Нийт 158
  • 20. Сэдэв 2.1. Бэлэн загварын талаарх үндсэн ойлголт, нэртомьёо, үүрэг зориулалтБэлэн загвар гэж юу вэ? Бэлэн загварыг (Template) баримтын файлаас салгаж ойлгоххэрэгтэй. Энэ нь шинэ баримтыг хялбар аргаар хурдан үүсгэх зориулалтбүхий текстэн мэдээлэл, график, диаграм, хүснэгт, хуудасны тохиргоо макрохэрэгслүүд, дизайны элементүүдийг агуулсан баримт файлын нэг хэлбэр юм.Бэлэн загвар нь баримтын бэлэн форматыг санал болгодог учраас цаг,хөдөлмөр хэмнэх боломжийг олгодог. Жишээлбэл, албан байгууллагынбизнесийн захианы бэлэн загвар нь тухайн байгууллагын лого тэмдэг, уриа,албан бичгийн он сар өдөр, хаяг зэргийг агуулна. Бэлэн загварыг хэрэглэхэдтухайн загвар дотор дээрх бүх мэдээлэл бэлэн байдаг тул зөвхөн захианыхаанэр, үндсэн хэсгийг л бичихэд хангалттай. Microsoft Office орчны програмууднь захиа, факс, тайлан, урилга, нэрийн хуудас, зургийн цуглуулга зэрэг олонтөрлийн бэлэн загваруудтай.Бэлэн загвар болон баримт файлын ялгаа   2 2 Зураг 2.1 Бэлэн загвар ба баримт файлын ялгааБэлэн загвар нь баримт файлаас ялгаатай байдаг. Эдгээр нь өөр өргөтгөлтэйфайлын төрлүүд юм.Microsoft Word програм дээр баримт хадгалахад Save as цонхны Save astype талбарт үндсэн тохиргоо нь баримт файл хэлбэрээр хадгалагдахааравтоматаар тохируулагдсан байдаг. Энэ бэлэн загвар нь Word Template төрлөөр хадгалагдсан байна.Загвар файл нь .dot* .dotx өргөтгөлтэй байна. (Microsoft Word 2003-2007хувилбаруудад *.dot өргөтгөлтэй) Хуудас 20 Нийт 158
  • 21.  Энэ баримт нь Word Document төрлөөр хадгалагдсан байна. Файлыннэрийн төгсгөлд *.docx өргөтгөлтэй байна. (Microsoft Word 2003-2007хувилбаруудад *.doс өргөтгөлтэй)Бэлэн загварын давуу талууд Зураг 2.2 Бэлэн загвараар баримт файл үүсгэх - Хэрэгцээн шаардлагадаа тохируулан бэлэн загвар ашиглан шинэ баримт файлыг хялбархан үүсгэн ашиглах боломжтой. - Бэлэн загварт агуулагдаж байгаа тесктэн мэдээлэл, тохиргоо зэргийг ашиглах, хэрэгцээндээ тааруулан текст нэмэх, өөрчлөх болон арилгах, тохиргоог өөрчлөх боломжтой. - Шинэ баримт файл нь өөрөө бэлэн загвар биш учраас түүнд хийсэн аливаа өөрчлөлтүүд шинэ баримт файлд хадгалагдаж, харин бэлэн загвар нь анхны байдлаараа үлдэх болно. - Нэг бэлэн загварыг ашиглан ижил зориулалт, агуулга бүхий олон тооны шинэ баримт файлыг хялбархан үүсгэж болно. -Нэр томьѐо, үүрэг зориулалт Бэлэн загварыг Microsoft Office орчны бүх програмууд дээр үүсгэхболомжтой. Жишээ болгон Microsoft Word 2007 програм дээр тайлбарлая.Microsoft Excel зэрэг бусад програмууд дээр бэлэн загвар үүсгэх зарчим ньижил байна. Хуудас 21 Нийт 158
  • 22. Word Template –Бэлэн загвар Save as –ХадгалахЗураг 2.3 Файлыг хадгалах 1. Оffice Вutton – програмын үндсэн цэсийг харуулах, 2. New – шинээр хуудас үүсгэх, 3. Save as – баримтыг өөр төрлөөр хадгалах, 4. Word template – бэлэн загвар хэлбэрээр хадгалах, 5. New document – шинээр баримт үүсгэх, 6. Blank document – хоосон шинэ хуудас үүсгэх, 7. My templates – үүсгэсэн бэлэн загварууд. Templates - Бэлэн загварууд Blank document – Шинэ хуудас үүсгэх загварууд My Templates – Үүсгэсэн бэлэн загварууд Зураг 2.4 Шинэ хуудас үүсгэх цонх Хуудас 22 Нийт 158
  • 23. Сэдэв 2.2. Бэлэн загвар үүсгэх, багшийн үйл ажиллагаандашиглахБэлэн загвар үүсгэх  2 2   Зураг 2.5 Бэлэн загвар үүсгэх алхмуудАлхам 1. Дэлгэцийн зүүн дээд буланд байрлах Office Button  товчийгдараад шинэ хуудас үүсгэх New команд сонгоно.Алхам 2. Нээгдэх New Document цонхноос Blank document  сонголтыгхийнэ.Алхам 3. Нээсэн хуудсан дээрээ текст, график, хүснэгт болон бусадхэрэглэгдэх хэрэгслүүдийг оруулан баримтаа боловсруулж, хуудаснытохиргоо, үсгийн хэмжээ, загвар болон бусад тохиргоог хийнэ. Энгийн бэлэнзагвар хийх дасгал ажлыг дор оруулсан болно.   2 2  Зураг 2.6 Бэлэн загвар хэлбэрээр хадгалах алхмууд Хуудас 23 Нийт 158
  • 24. Алхам 4. Үүсгэсэн баримт файлаа бэлэн загвар болгон хадгалахын тулд:Office Button товчийг дарж,инээгдэх цэснээс Save As/Word Template команд сонгоно.Алхам 5. Нээгдэх Save As цонхноос бэлэн загвар хадгалагдах TrustedTemplates  хавтсыг сонгоно.Ингэж хадгалахдаа дараах зүйлийг анхаарах хэрэгтэй. Үүнд:  Windows Vista үйлдлийн систем ашигладаг тохиолдолд Favorite Links/Templates хавтас дотор хадгална.  Windows XP үйлдлийн систем ашигладаг тохиолдолд Save in/Trusted Templates хавтас дотор хадгална. Алхам 6. Flie name талбарт үүсгэсэн файлынхаа нэрийг бичээд Saveтовчийг дарж хадгална.Ингээд үүсгэсэн бэлэн загвар тань C:Documents andSettingsAdministratorApplication DataMicrosoftTemplates хавтас доторхадгалагдлаа.Бэлэн загварт талбар (Field) оруулах Талбарын параметрийн тусламжтайгаар оруулах өгөгдлийн форматынтөрлийг тодорхойлж болно. Эдгээр нь он сар өдөр, зохиогч зэрэг зарим талбарыгавтоматаар бөглөх боломжийг олгодог.   Зураг 2.7 Бэлэн загварт талбар оруулах 4 Товч агуулга Зохиогч 5 Ангилал Тайлбар Компанийн нэр Компанийн хаяг Компанийн цахим шуудан Компанийн факс Компанийн утасны дугаар Түлхүүр үг Хэвлэгдсэн огноо Статус Сэдэв Гарчиг Зураг 2.8 Бэлэн загварт талбар оруулах Хуудас 24 Нийт 158
  • 25. Алхам 1. Microsoft Word програмын Insert  цэсийг сонгоно. Зураг 2.3.Алхам 2. Insert  цэсний Text  хэсгээс Qiuck Parts  хэрэгслэлийгсонгоно.Алхам 3. Бэлэн талбар ашиглах тохиолдолд Document property  сонголтыгхийж, товч агуулга, зохиогч, тайлбар зэрэг баримтын шинж чанарыг агуулахмэдээллийг оруулах бэлэн талбаруудаас хэрэгцээт сонголтыг хийнэ. ТүүнчлэнField  хэрэгслэлүүдийг ашиглан бусад талбаруудыг оруулж болно. Хуудас 25 Нийт 158
  • 26. Сэдэв 2.3. Үүсгэсэн бэлэн загварыг ашиглах   2 2 Зураг 2.9 Үүсгэсэн бэлэн загварыг ашиглахАлхам 1. Microsoft Word програмын цонхны зүүн дээд буланд байрлах OfficeButton товчийг дарж, нээгдэх жагсаалтаас шинэ хуудас үүсгэх New командыгсонгоно.Алхам 2. Шинэ хуудас үүсгэх цонхноос My templates сонголтыг хийнэ.Зураг 3.1.Алхам 3. Үүсгэсэн бэлэн загваруудаас хэрэгцээт загварын файлаа сонгоно.Үүсгэсэн бэлэн загварыг шинэчлэх 22  Зураг 2.10 Үүсгэсэн бэлэн загварыг шинэчлэх алхмууд Хуудас 26 Нийт 158
  • 27. Алхам 1. Office Button товчийг дарж, нээгдэх жагсаалтаас  Openкомандыг сонгоно. Зураг 3.2.Алхам 2. Нээгдэх Open цонхноос Trusted Templates хавтсыг сонгоодзасварлах бэлэн загвараа сонгоно.Алхам 3.  Open товчийг дарна.Үүсгэсэн бэлэн загвар хадгалагдаж буй хавтсыг тодорхойлох    2 2 Зураг 2.11 Бэлэн загвар хадгалагдаж буй хавтсыг тодорхойлох алхмууд         2  2  2  2    Зураг 2.12 Бэлэн загвар хадгалагдаж буй хавтсыг тодорхойлох алхмууд  2Хуудас 27 Нийт 158 2
  • 28. Алхам 1. Програмын цонхны зүүн дээд буланд байрлах Office Buttonтовчийг дарж, нээгдэх жагсаалтаас Word Options командыг сонгоно.Алхам 2. Нээгдэх Word Options цонхноос Trust center / Trust centerSettings  сонголтыг хийнэ.Алхам 3. Trust center цонхноос бэлэн загвар хадгалагдаж буй замыгхаруулах Trust Locations хэсгийг сонговол Word 2007 default location:User Templates хэсэгт хадгалагдаж буй зам нь харагдах болно.Алхам 4. Хадгалагдаж буй замыг өөрчлөх шаардлагатай тохиолдолд Addnew location  товчийг дараад хадгалах замыг зааж өгнө. Зураг 2.13 Бэлэн загвар хадгалагдаж буй хавтас Хуудас 28 Нийт 158
  • 29. Сэдэв 2.4. Microsoft Office Word 2007 програмын бэлэнзагварыг ашиглах Microsoft Office програм нь төрөл бүрийн бэлэн загварууд бүхий сантайхэмээн дээр бид дурдсан. Эдгээр бэлэн загваруудыг шууд ашиглахболомжтой. Тухайлбал, Microsoft Office Word програм нь хөтөлбөр,мэндчилгээ, баярын бичиг зэрэг олон тооны бэлэн загваруудыг агуулсанбайдаг. Эдгээр бэлэн загваруудыг хэрхэн ашиглахыг авч үзье. Microsoft Office бэлэн загварууд      2 2 Зураг 2.14 Microsoft Word програмын бэлэн загвар ашиглахАлхам 1. Microsoft Office Button товчийг дарж, нээгдэх жагсаалтаас Newкомандыг сонговол New Document цонх нээгдэнэ.Алхам 2. New Document цонхны зүүн гар талд байрлах зураг дээр  гэждугаарласан хэсгээс хэрэгцээт бэлэн загвараа сонгоно.Жишээ болгон тест боловсруулах бэлэн загварыг авч үзье. Хуудас 29 Нийт 158
  • 30.      2 2      Зураг 2.15 Microsoft Word програмын бэлэн загвар ашиглах алхмууд 2Алхам 1. New командаар нээгдэх New Document цонхны зүүн гар талд 2байрлах зураг дээр  гэж дугаарлагдсан хэсгээс More Categories сонголтыг хийгээд Quizzes/Tests хэсгийг сонгоно.Алхам 2. Нээгдэх цонхноос Test бэлэн загварыг сонгоно.Алхам 3. Ингээд бэлэн загвар ашиглан тестийн материалаа бэлтгэхболомжтой боллоо. Хуудас 30 Нийт 158
  • 31.      2 2Зураг 2.16 Microsoft Office Word програмын бэлэн загвар ашиглах алхмууд Текст оруулах талбарЗураг 2.17 Microsoft Office Word програмын бэлэн загвар ашиглан баримт бэлтгэх Хуудас 31 Нийт 158
  • 32. Саарал дэвсгэртэй талбаруудад шаардлагатай текстүүдийг оруулна.Анхаарах зүйл: Microsoft Office програмын бэлэн загваруудаас ашиглахынтулд компьютер тань интернэт сүлжээнд холбогдсон байх шаардлагатай. Blank and recent – Xоосон хуудас Installed Templates – Microsoft компанийн вэб хуудаснаас татаж авсан бэлэн загварууд My templates – Үүсгэсэн бэлэн загварууд New from existing – Шинээр гарсан загварууд Microsoft Office Online Featured – Онцолсон загварууд Agendas – Хөтөлбөр Award certificates – Баярын бичиг Brochures – Танилцуулга Budgets – Төсөв Business cards – Нэрийн хуудас Calendars – Хуанли Contracts – Гэрээ Diagrams – Диаграм Envelopes – Дугтуй Expense reports – Зарлагын тайлан Faxes – Факс Flyers – Сурталчилгааны хуудас Forms – Маягт Gift certificates – Бэлэглэлийн гэрчилгээ Greeting cards – Мэндчилгээ Inventories – Бараа материалын бүртгэл Invitations – Урилга Invoices – Нэхэмжлэх Job descriptions – Ажлын тодорхойлолт Labels – Хаяг, шошго Letters – Захидал Lists – Жагсаалтууд Зураг 2.18 Microsoft Office Word програмын бэлэн загварууд Memos – Тэмдэглэл Хуудас 32 Нийт 158 Minutes – Протокол
  • 33. Дасгал 1. Үнэлгээний хуудас үүсгэхАлхам 1. Office Button товчийг дарж, нээгдэх жагсаалтаас New командсонгоно. Нээгдэх New цонхноос Blank document сонголтыг хийвэл шинэхоосон хуудас нээгдэнэ.Алхам 2. Агуулгаа бичиж оруулна. Зураг 2.19 Microsoft Office Word програм дээр үүсгэсэн баримт файлАлхам 3. Office Button товчийг дарж, нээгдэх жагсаалтаас Save As командсонгоод нээгдэх цонхноос Word Template сонголтыг хийнэ.Алхам 4. Нээгдэх Save As цонхноос бэлэн загвар хадгалагдах TrustedTemplates хавтсыг сонгоно.Алхам 5. Flie name талбарт үүсгэсэн файлынхаа нэрийг оруулаад Saveтовчийг дарна.Ингээд бидний өөрсдийн хэрэгцээнд тааруулан энгийн бэлэн загварыгүүсгэлээ.Дасгал 2. Үүсгэсэн энгийн бэлэн загваруудыг ашиглах Хавсралт болгон багш нарын сургалт болон өдөр тутмын үйлажиллагаанд ашиглагдахад зориулагдсан бэлэн загваруудыг бэлтгэсэн бөгөөдэдгээр загваруудыг хэрхэн ашиглахыг авч үзье. Хуудас 33 Нийт 158
  • 34. Жишээ болгон улирлын хөтөлбөр дээр хэрхэн ажиллах талаар зөвлөгөө өгье. Батлав бүрдлийн албан тушаалыг оруулна. Батлав бүрдлийг баталсан хүний нэрийг оруулна. Анги, хичээлийн нэрийг оруулна. Агуулгаа бичнэ. Хичээлийн сэдвийг оруулна. Хоосон нүднүүдэд агуулгаа бичнэ. Зураг 2.20 Microsoft Office Word програм дээр үүсгэсэн бэлэн загвар - “АЛБАН ТУШААЛ”, “НЭР ОРУУЛАХ” гэсэн батлав бүрдлийн талбар дээр дарвал талбарууд нь “АЛБАН ТУШААЛ”, “НЭР ОРУУЛАХ” гэх зэргээр саарал дэвсгэртэй болж харагдана. Эдгээр талбарууд дээр текстээ шууд бичих боломжтой. - ХАМРАХ ХҮРЭЭ [Type text] СЭДЭВ [Type text] ЗОРИЛГО [Type text] ЗОРИЛТ [Type text] АГУУЛГА [Type text] - “[Сэдвээ оруулах]” талбар дээр дарж, хичээлийн сэдвийг бичнэ. Хуудас 34 Нийт 158
  • 35. Дасгал 3. Microsoft Office Word програмын бэлэн загвар ашиглахMicrosoft Office орчны програмууд нь олон төрлийн бэлэн загваруудыгагуулдаг гэдгийг бид мэднэ. Эдгээр бэлэн загваруудыг ашиглах дасгал ажлыгхийе.Сорил/Тестийн бэлэн загвар ашиглахАлхам1: Microsoft Office Word програмын Office Button товчийг дарж,нээгдэх жагсаалтаас New сонголт хийвэл New Document цонх нээгдэнэ.        2  2  Зураг 2.21 Microsoft Office Word програмын бэлэн загваруудын төрөл Алхам 2. New Document цонхноос More categories/Quizzes and tests 2хэсгийг сонгоно. Quizzes and tests цонхонд буй сонголтуудаас өөрийн 2хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн, тохирох загвараа  сонгоод хос даралт хийнэ. Хуудас 35 Нийт 158
  • 36.      2 2Зураг 2.22 Microsoft Office Word програмын бэлэн загварууд Хуудас 36 Нийт 158
  • 37. Алхам 3. Загварыг өөрийн хэрэгцээнд тохируулан өөрчилж болно. Шалгалтын нэр Шалгалтын мэдээлэл Сурагчийн мэдээлэл Зааварчилгаа Зураг 2.23 Microsoft Office Word програмын бэлэн загваруудаас сонгосон тестийн загвар Хуудас 37 Нийт 158
  • 38. Зураг 2.24 Microsoft Office Word програмын тестийн загварыг хэрэгцээндээ тохируулан ашиглахаар бэлтгэсэн байдал Хуудас 38 Нийт 158
  • 39. СанамжЭдгээр бэлэн загварууд нь англи хэлээр байдаг учир хэрэгцээндээ тохирууланорчуулж ашиглах боломжтой.  Бие даалтын ажил №1 Ажлын хэрэгцээ, заах арга зүйдээ ашиглах бэлэн загвар үүсгэх.  Бие даалтын ажил №2 Бэлтгэсэн бэлэн загваруудыг өөрийн хэрэгцээнд тохируулан засаж сайжруулан ашиглах.  Бие даалтын ажил №3 Microsoft Office Word болон бусад програмын загваруудыг ашиглан баримт файл үүсгэх. Хуудас 39 Нийт 158
  • 40. Модуль 3. Сургалтын хэрэглэгдэхүүн боловсруулахарга зүй Энэхүү модулийн хүрээнд багш нарыг төрөл бүрийн сургалтынхэрэглэгдэхүүн, танилцуулга, илтгэл бэлтгэх, тэдгээрийг сургалтын үйлажиллагаандаа ашиглахад туслана.ЗорилгоMicrosoft Office PowerPoint, Word, Movie Maker зэрэг програм ашиглансургалтын төрөл бүрийн хэрэглэгдэхүүн, илтгэл танилцуулга бэлтгэх,сургалтын үйл ажиллагаандаа ашиглах чадвартай болгох.Эзэмших чадвар - Мастер хуудастай ажиллаж сурснаар слайдыг өөрийн загвар үзэмж, зорилгод нийцүүлэн ашиглах, - Тодорхой загварын дагуу илтгэл бэлтгэх, обьектийг өөрийн хүссэн хэлбэр, өнгө, хөдөлгөөнд оруулж засварлаж сурах, - Обьектод холбоос (линк) үүсгэх, вэб хуудас хэлбэрт оруулах, - Бэлтгэсэн слайдыг хэвлэх.Ашиглагдах хэрэгсэл, програм хангамж, агуулга - Програм хангамж:  Microsoft Office PowerPoint.  Microsoft Office Word  Movie Maker - Агуулга:  Диаграм,  Мастер хуудас,  Холбоос.Сэдвийн агуулга 3.1. Microsoft Office Word програмын Clip Аrt, бэлэн зураг ашиглах 3.2. Shapes, Smart Art зэргийг ашиглан сургалтын төрөл бүрийн хэрэглэгдэхүүн боловсруулах 3.3. Equation, холбоос зэргийг ашиглан сургалтын төрөл бүрийн хэрэглэгдэхүүн боловсруулах 3.4. Microsoft Office PowerPoint 2007 програмын мастер хуудас, хөдөлгөөн, холбоос ашиглан үзүүлэн бэлтгэх 3.5. MovieMaker програм ашиглан цахим хэрэглэгдэхүүн бэлтгэх. Хуудас 40 Нийт 158
  • 41. Сэдэв 3.1. Microsoft Office Word програмын Clip Аrt, бэлэнзураг ашиглахЭнэхүү хичээлийн хүрээнд сургалтын материал, хэрэглэгдэхүүн, тараахматериалыг сурагчдад сонирхолтой бөгөөд ойлгомжтой хэлбэрээр бэлтгэхэдшаардлагатай агуулгыг судална. Үүнд Picture (бэлэн зураг), Clip Аrt (зургийнцуглуулга), Shapes (бэлэн дүрс), Smart Art (график), Chart (диаграм) зэрэгхэрэгслэлийг ашиглах болно.Microsoft Office Word програмын Illustration зургийн хэрэгслэлийг ашигланбаримтанд зураг, бэлэн дүрс, диаграм оруулах, Microsoft засварлах,баримтанд оруулах зургийн төрлийг ялгаж сурах болно.Microsoft Office Word програм дээр зураг, обьект зэргийг оруулах замаарбаримтыг өнгө үзэмжтэй, ойлгомжтой, сонирхолтой болгож болно. Үүний тулдMicrosoft Word Illustration зургийн хэрэгслэлийн төрлийг ашиглаж сурах ньчухал.Microsoft Office Word програмын Illustration зургийн хэрэгслэлийн мөрMicrosoft Office Word програмын Insert цэсийг сонговол Illustrationsзургийн хэрэгслэлийн мөр дэлгэц дээр гарахболно.Зургийн хэрэгслэлийн мөр нь дарааххэрэгслэлүүдтэй. Үүнд: 1. Picture – Бэлэн зураг, 2. Clip Art – Зургийн цуглуулга, 3. Shapes – Бэлэн дүрс, 4. Smart Art – График,   5. Chart – Диаграм. Зураг 3.1 Illustration зургийнPicture, Clip Аrt  зургийн хэрэгслэлүүд нь хэрэгслэлийн мөрбэлэн зураг оруулах зориулалттай. Бэлэн зургийн төрөлд сканердсан зураг,гар утас, дижитал камераар авсан болон бусад эх үүсвэрээс авсан зургуудбагтана.Shapes, Smart Art, Chart  зургийн хэрэгслэлүүдийг график, диаграм, бэлэндүрсүүд ашиглан төрөл бүрийн обьект үүсгэхэд ашигладаг.Picture, Clip Аrt зургийн хэрэгслэл Picture зургийн хэрэгслэл нь тухайн компьютерт хадгалагдаж байгаабүх эх үүсвэрийн зургийг баримтанд импортлон оруулна. Зураг хадгалагдажбуй замыг зааж өгөөд хэрэгцээт зургаа сонгох замаар баримтанд төрөлбүрийн зураг оруулах боломжтой. Хуудас 41 Нийт 158
  • 42. Clip Аrt сан нь олон тооны зургийг төрөлжүүлэн агуулсан зургийн цуглуулгаюм. Түүнчлэн хэрэглэгчдэд хэрэгцээ шаардлагадаа нийцүүлэн өөрийн зургийнцуглуулга үүсгэх, ашиглах боломжийг олгодог.Clip Аrt сангаас зураг оруулах           2    2 Зураг 3.2 Clip Аrt сан ашиглан зураг оруулах алхмууд 2 Алхам 1. Microsoft Office Word програмын Insert  цэсийг сонгоно. 2 Алхам 2. Insert цэсний Illustrations  зургийн хэрэгслэлээс Clip Art сонголтыг хийнэ. 2Алхам 3. Clip Art  сонгоход дэлгэцийн баруун гар талд Clip Art цонх 2нээгдэнэ.Clip Art цонхноос хэрэгцээт зураг, медиа файлаа хайж сонгоод баримтандааоруулна. Хайх зургийн нэрийг оруулах Зураг хайх газраа тодорхойлох Зургийн төрлийг сонгох Хайлтын үр дүн Зургийн цуглуулгаа зохион байгуулах Онлайн зургийн цуглуулга Зураг хайх зөвлөгөө Зураг 3.3 Clip Аrt цонх Хуудас 42 Нийт 158
  • 43. Зураг хайх замаа тодорхойлохSearch in талбараас зургийн цуглуулга хадгалагдажбайгаа хавтсаа сонгоно. Үүнд:Everewhere – бүх хавтаснаас хайх,My collections – өөрийн үүсгэсэн зургийн цуглуулгаасхайх,Office collections – Microsoft Оffice зургийн цуглуулгаас Зураг 3.4 Хайлт хийххайх,Web collections – Microsoft вэб цуглуулгаас хайх.Зураг, обьектын төрлийг сонгох Results should be талбараас All media file types хэсгийг сонгоод обьектын төрлийг зааж өгнө. Үүнд: Clip Аrt – бүх зургийн төрлүүд, Photographs – фото зургийн төрлүүд, Movies – видео, хөдөлгөөнт зургийн төрлүүд, Sounds – дуу авианы төрлүүд. Зураг 3.5 Обьектын төрлийг сонгох Зургийн цуглуулга үүсгэн зохион байгуулах Organize Сlips хэсгийг сонгоход нээгдэх Favorites – Microsoft Clip Organizer цонхонд зургийн хавтсаа зохион байгуулна. Хэрэгцээ шаардлагадаа тохируулан шинээр хавтас болон зургийн цуглуулга үүсгэх боломжтой. Зураг 3.6 Microsoft Clip Organizer зургийн цуглуулга зохион байгуулах цонх Хуудас 43 Нийт 158
  • 44. Сонгосон зураг дээр хулганы заагуурыг байрлуулахад тухайн зургийн нэр, хэмжээ, нягтрал, файлын хэмжээ, төрөл зэрэг мэдээлэл зүүлт хэлбэрээр гарч ирнэ. Зураг 3.7Зураг оруулахАлхам 1. Зургийн түлхүүр үгээр  хайхад Clip Art цонхонд хайлтын үр дүн гарч ирнэ.Алхам 2. Гарч ирсэн зураг, обьектуудаас хэрэгцээт зургаа сонгоод хулганы баруун товчийгдарж, нээгдэх цэснээс Insert (зураг оруулах)командыг сонгоно. Эсвэл сонгосон зураг дээрхулганы заагуурыг байрлуулан хос даралт хийвэл баримтын курсор байрлаж буй газарзураг орох болно.Алхам 3. Зураг оруулахад цэсийн мөрнийтөгсгөлд Picture tools Format нэмэлт цэс гарчирнэ.  Зураг 3.8 Clip Art сангаас зураг оруулах алхмуудFormat нэмэлт цэсЗургийн хэмжээ, өнгө, хэлбэр зэргийг өөрчлөх, эргүүлэх, тайрах, баримтандтөрөл бүрийн байдлаар байрлуулах зэргээс гадна сүүдэр, хүрээ зэргийгоруулж болно. Хуудас 44 Нийт 158
  • 45. Хэрэгслэлүүд Үүрэг зориулалт Зургийг өнгийг тодруулах, бүдгэрүүлэх Тод, гэрэлтэлтийг тохируулах Өнгө өөрчлөх Зургийн хэмжээг шахах Зургийг солих Зурагт хийсэн өөрчлөлтийг буцааж, өмнөх форматад оруулахЗургийн хэлбэр Зургийг хүрээлэх ба сүүдэр оруулах Хүрээний хэлбэрийг өөрчлөх Зургийг хүрээлэх, хүрээний өнгийг өөрчлөх Зурганд эффект оруулах Зохионбайгуулалт Зураг ба текстийн байрлалыг тодорхойлох Зургийг текстийн өмнө байрлуулах Зургийг текстийн хойно байрлуулах Зургийг текстэн дунд байрлах Зургийг зэрэгцүүлэх Хэд хэдэн зургийг бүлэглэх, бүлэглэсэн зургийг задлах Зургийг эргүүлэх Хэмжээ Зургийг тайрах Зургийн өндрийн хэмжээг өөрчлөх Хуудас 45 Нийт 158
  • 46. Зургийн өргөний хэмжээг өөрчлөхДасгал 1. Текстэнд зураг оруулахАлхам 1. Жишээ болгон текстэнд модны зураг оруулъя. Эхлээд модны зурагхайж олоод баримтандаа оруулна.Алхам 2. Оруулсан зурагныхаа хэлбэр, хэмжээ, загварыг өөрчилнө.Зурганд хүрээ оруулахын тулд зургаа сонгон идэвхжүүлээд Picture Tools Format –Picture styles цонхноос хүрээгээ сонгоно. Зураг 3.9Алхам 3. Зургийн өнгийг өөрчлөхийн тулд зургаа сонгоод хулганы баруунтовчийг дарж, нээгдэх цэснээс командыг сонгоно. Нээгдэхзургийн формат өөрчлөх цонхноос Picture – Recolor сонголт хийж өөрчлөхөнгөө сонгоно. Хийсэн өөрчлөлтийг буцаах тохиолдолд Reset Рicture товчийгдарна. Зураг 3.10 Хуудас 46 Нийт 158
  • 47. Сэдэв 3.2. Shapes, SmartArt, Chart хэрэгсэл ашиглан зураг,график үүсгэхShapes бэлэн дүрс, дүрс үүсгэх хэрэгсэлБэлэн дүрс, загварыг ашиглан текстэнд төрөл бүрийн дүрс зураг оруулах,зураг үүсгэх боломжтой. Сүүлд ашигласан бэлэн дүрс Зураас Үндсэн бэлэн дүрснүүд Сумнууд Өгөгдлийн урсгалын диаграм Тайлбар, зүүлт Од, туг, далбаа Шинээр дүрс зураг үүсгэх Зураг 3.11 Shapes бэлэн дүрс оруулах хэрэгслэлШинэ дүрс зураг үүсгэх New Drawing Canvas хэсгийг сонгоход цэсний мөрнийхамгийн сүүлд нэмэлт Format цэс гарна. Уг цэсний бэлэн дүрс, муруй,шулууныг зэрэг зураг зурах хэрэгслэлүүдийг ашиглан шинэ зураг үүсгэх,зургийн форматыг өөрчлөх боломжтой.Smart Art график оруулах хэрэгслэл Microsoft Оffice багц програмын өмнөх хувилбаруудад Smart Artграфиктай ажиллах хэсэг байгаагүй, хэрэглэгч Shapes дүрс зургийг ашигланөнгө дүрсийг сонгон график үүсгэдэг байсан. Microsoft Оffice 2007 хувилбартSmart Art хэрэгслэл шинээр нэмэгдсэн бөгөөд энэхүү хэрэгслэлийг ашигланграфикийг үзэмжтэй хэлбэрээр богино хугацаанд хялбархан үүсгэхболомжтой болсон. Түүнчлэн графикийн хэлбэр дүрс, зохион байгуулалтынталаарх шинэлэг санааг олж авах болно. Хуудас 47 Нийт 158
  • 48. Графикийн хэлбэр, төрлийг сонгох Сонгосон графикийн төрлийг харуулах Сонгосон графикийн танилцуулга, агуулга харуулах Зураг 3.12 Smart Art график оруулах хэрэгсэл Бүх төрлийг харуулна Жагсаалт хэлбэрийн графикууд Урсгал хэлбэрийн графикууд Цикл хэлбэрийн графикууд Шаталсан хэлбэрийн графикууд Уялдаа холбооны графикууд Матрикс хэлбэрийн графикууд Пирамид хэлбэрийн графикуудДасгал 2. График оруулахЕБС-ийн 5-р ангийн сурагчдын хичээлээс гадуурх дугуйлангийн судалгаагдиаграмаар үзүүлье.Алхам 1. Insert цэсийг сонгоод Chart командаар диаграмын сонголтыг хийнэ.Жишээ болгон Pie (дугуй) хэлбэрийн диаграмыг сонгов. Хуудас 48 Нийт 158
  • 49. Алхам 2. Microsoft Office Excel програмыг нээж, диаграм байгуулах өгөгдлөө оруулна. Зураг 3.13 Алхам 3. Диаграмын загварыг өөрчилнө. 1. Эзлэх хувийг харуулахын тулд диаграм дээрээ дараад Chart tools нэмэлт цэснээс Design – Chart Layouts сонгоно. Дугуйлан Дугуйлан Хөгжим Хөгжим 6% 3% 9% Матемтамик Матемтамик Англи хэл 47% 35% Англи хэл Дуу Дуу Бужиг Бужиг Зураг 3.142. Диаграмын хэлбэрийг өөрчилнө. Үүний тулд Chart tools – Design –Type хэрэгслийн мөрнөөс Change chart type сонгон өөрчлөх диаграмын хэлбэрийг 50 40 сонгоно. Дугуйлан 40 30 30 20 7.5 3% 10 5 2.5 6% 9% Хөгжим 0 Матемтамик 47% 35% Англи хэл Дуу Бужиг Дугуйлан Зураг 3.15 49 Нийт 158 Хуудас
  • 50. Chart хэрэгслэлийг ашиглан диаграм үүсгэх Chart хэрэгслэлийн тусламжтайгаар баримтанд олон төрлийн диаграмуудаас хэрэгцээ шаардлагын дагуу сонгон оруулах боломжтой. 1. Chart хэсгийг сонгоно. 2. Нээгдэх Insert chart цонхонд буй диаграмын төрлүүдээс сонгоод хос Графикын төрлүүд даралт хийвэл Microsoft Office Excel програмын цонх Microsoft Office Word програмтай зэрэгцэн гарч ирэх болно. 3. Microsoft Office Excel програмын цонхонд буй хүснэгтэнд диаграмын тэнхлэгүүдийн нэр, өгөгдлийг оруулна. Зураг 3.16 Chart диаграм оруулах 4. Өгөгдлөө оруулж дуусаад хэрэгслэл Microsoft Office Excel програмыг хаана.Графикийн формат өөрчлөх нэмэлт цэсГрафик оруулахад Design, Layout, Format хэрэгслэлийн төрлийг агуулсаннэмэлт Chart Tools цэс гарч ирнэ.Design – Графикийн дизайныг өөрчлөх,Layout – Графикийн зохион байгуулалтыг өөрчлөх,Format – Формат өөрчлөх. Design Type Графикийн төрлийг солих Графикийг бэлэн загвар хэлбэрээр хадгалах Data Багана, мөрийг солих Өгөгдлийг сонгох Microsoft Excel дээрх өгөгдлийг өөрчлөх Хуудас 50 Нийт 158
  • 51. Өгөгдлийг шинэчлэх Chart layout Графикийн тайлбар, түүний байрлал Chart styles Өнгө өөрчлөх Хуудас 51 Нийт 158
  • 52. Сэдэв 3.3. Microsoft Office Word програмын Equationхэрэгслэлийг ашиглах  Томьѐо оруулах болон засварлах Microsoft Office Word програмын өмнөх хувилбаруудад Microsoft Equation 3.0 нэмэлт програм суулгаж өгөх буюу тусгай  тэмдэгтүүдийг ашиглан томьѐо бичдэг байсан. Харин Microsoft Office Word 2007 хувилбар нь тэгшитгэл бичих болон оруулах хэрэгслэлийн мөртэй. Энэхүү хэрэгслийн мөрийг ашиглан тоо, математик зэрэг хичээлийн сургалтын материалыг хялбархан бэлтгэж болно. Зураг 3.17 Equation томьѐо  оруулах хэрэгслэл Тэгшитгэл бичихТэгшитгэл бичихдээ юникод ашиглан бичих хэрэгтэй.1. Insert цэсний Symbols/Equation  хэрэгслэлийн Insert New Equation сонголтын хийхэд томьѐо оруулах талбар гарч ирнэ.2. Уг талбарт томьѐогоо бичиж оруулна.3. Томьѐоны талбарын хамтаар Equation tools нэмэлт цэс гарах бөгөөд Design хэрэгслэлийн мөрийг ашиглан томьѐог бичнэ.Томьѐоны бэлэн загваруудаас ашиглах 1. Equation хэрэгслэлийн мөр дээр дарахад гарах томьѐоны бэлэн загваруудаас  тохирох загвараа сонгоно. 2. Гарч ирсэн томьѐог Equation tools - Design хэрэгслэлийг ашиглан өөрийн хүссэн хэлбэрээр өөрчлөх боломжтой. Үүсгэсэн томьѐог цаашид байнга ашиглах зорилгоор бэлэн загвар болгон хадгалах боломжтой. Хуудас 52 Нийт 158
  • 53. Хадгалахдаа 1. Томьѐо оруулах талбар дээр хулганы заагуурыг байрлуулан хулганы баруун товчийг дарж, нээгдэх цэснээс Save as New Equation командыг сонгоно. 2. Нээгдэх Create New Building Block цонхонд томьѐоны мэдээллийг оруулаад ОК товчийг дарна.Equation tools / Design нэмэлт цэс нь дараах хэрэгслэлүүдтэй. Үүнд: Tools – хэрэгслүүд, Symbols – математикийн тэмдэгтүүд, Structure – бүтэц.Tools Tools хэрэгслийн баруун доод буланд буй сум дээр дарахад Equation Options цонх нээгдэнэ. Уг цонхонд томьѐо тэнцэтгэлийн тохиргоог хийнэ. Зураг 3.18 Тохиргооны хэсэг Хуудас 53 Нийт 158
  • 54. Сэдэв 3.4. Microsoft Office PowerPoint 2007 програмынмастер хуудас, хөдөлгөөн, холбоос ашиглан үзүүлэн бэлтгэхДасгал 1. Шинээр слайдыг бэлдэхБид 5-р ангийн Процент бүлэг сэдвийн Диаграмм хичээлээр үзүүлэн бэлтгэхаграчлалтай танилцая.Алхам 1: Microsoft PowerPoint програмыг ажиллуулна.Алхам 2: Design цэсийг сонгоно. Алхам 3: Слайдад хэрэглэх загваруудаас тохирох загварыг сонгоно.      Зураг 3.19Алхам 4: Click to add title талбар дээр Диаграмм гарчиг оруулна.Алхам 5: Click to add subtitle талбар дээр Ховд Жаргалант сум …………сургууль дэд гарчиг бичнэ.      Зураг 3.20Алхам 6: 4-5-р алхмуудыг бүрэн гүйцэтгэвэл зураг дээр үзүүлсэн байдалтай болно.Алхам 7: Home/New Slide командыг сонгоно. - Хуудас 54 Нийт 158
  • 55. Зураг 3.21Алхам 8: Өөрийн хийх слайднаас шалтгаалан загвар Comparison  гэсэнслайдыг сонгож оруулна.Алхам 9: Click to add title талбар дээр Жишээ 1. Босоо диаграмм гэжбичнэ.Алхам 10: Баруун талд:Дөлгөөн охины өсөлтийн хэмжээг нас бүрээр дараах босоо диаграмаархаруулжээ.Охины өсөлт хэдээс хэдэн насны хооронд илүү явагдсан бэ?А. 10 ба 11Б. 11 ба 12В. 12 ба 13Г. 13 ба 14 гэсэн утгыг бичнэ. Зураг 3.22Алхам 11: Click to add text  талбар дээр харагдах 6 дүрснээсInsert Chart-ийг сонгон, графикийн загварыг сонгож  Ok дарна. Хуудас 55 Нийт 158
  • 56. Зураг 3.23Алхам 12. Гарч ирэх Microsoft Office Excel програмын өгөгдлийг дарааллындагуу оруулахад график шууд зурагдана. - Зураг 3.24Алхам 13. А1 – В6 мужийг идэвжүүлсэн хэлбэрт оруулж бусад хүрээлэгдээгүйнүдэн дэх өгөгдлүүдийг устган дараах утгуудыг бичиж өгөх хэрэгтэй. Хуудас 56 Нийт 158
  • 57. Эдгээр алхмуудыг бүрэн гүйцэтгэсний дараах гүйцэтгэлийг доорх зурагтхаруулав. Зураг 3.25Алхам 15: Илтгэлийг хийж дуусгаад C:/дискний FTI-surgalt хавтас дахьmoduli3 дэд хавтсанд dasgal1 нэрээр хадгална.Дасгал 2.Дугуй диаграмм байгуулахДээрх алхамуудын дагуу дугуй диаграм хийцгээе.Алхам 1: Click to add title талбар дээр Жишээ 1. Дугуй диаграмм гэж бичнэ.Алхам 2: Баруун талд: Улаанбаатар хотоос Баян-өлгий аймаг орохоор ниссэннисэх онгоцны зорчигчдын 20% нь хүүхэд 50% нь эмэгтэйчүүд бусад ньэрчүүд байв. Энэ үзүүлэлтийг дугуй диаграммаар дүрсэл.     Зураг 3.26 Хуудас 57 Нийт 158
  • 58. Алхам 5. Зүүн талд: Click to add text  талбар дээр харагдах 6 дүрснээс InsertChart-ийг сонгон, нээгдэх цонхноос Pie (дугуй диаграм) төрлийг сонгоно. Алхам 6: Дугуй диаграммын хэлбэрээс сонгоод ОК товчийг дарна.   Зураг 3.27Алхам 7. Нээгдэх цонхонд дараах мэдээллийг оруулна.Зураг 3.28Үүний дараа дараах цонх гарч ирнэ. Ингэснээр дугуй диаграмм хувиарилэрхийлэгдэнэ. Хуудас 58 Нийт 158
  • 59.    Зураг 3.29Дасгал 3. Мастер хуудас хийх.Мастер хуудас гэдэг нь тухайн мэдээлэл файлын заасан хэсэгт байнгатогтмол гарч байхаар тохиргоо хийхийг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл хуудас болгондээр зураг тогтмол байрлах, хуудас бүхэн ижил өнгөтэй, ижил бичвэрийнхэлбэртэй, хуудасны дугаар, хөл, толгойн хэсгийн мэдээлэл байх тохиргоогхийж болно.Алхам 1: View/Slide master командыг сонгоно.    Зураг 3.30Алхам 2: Insert/Header & Footer командыг сонгоно. Нээгдэх цонхонд хуудасныдугаар, слайдын дугаар, хөлийн текст зэргийг сонгон идэвхжүүлж мэдээллийгоруулна. Хуудас 59 Нийт 158
  • 60.   Зураг 3.31 Алхам 3: Date and Time хэсгийг сонгон идэвхжүүлбэл слайдад огноо гарах болно.  Алхам 4: Slide number хэсгийг сонгон идэвхжүүлбэл слайдын дугаарлалт хийгдэх  болно. Алхам 5: Footer хэсгийг   идэвхжүүлснээр слайдын  доод хэсэгт байрлах бичвэр харагддаг болно.  Алхам 6: Идэвхтэй слайдад хийсэн өөрчлөлтүүдийг оруулах тохиолдолд Apply, бүх слайдад оруулах Зураг 3.32 тохиолдолд Apply to All командыг, хаана ч оруулахгүй бол Cancel командыг тус тус сонгоно. Хуудас 60 Нийт 158
  • 61. Мастер хуудаснаас дараах дарааллаар гарна.   Зураг 3.33Алхам 7: Slide Master цэсийг сонгоно.Алхам 8: Close Master View гэсэн хэсгийг сонгосноор Слайдын мастерхуудсаас гарна.Дасгал 4. Холбоос хийхХийгдсэн бүх слайд дээр холбоос (link) хийе.Өмнө хийсэн слайдын “Босоо диаграмм” хэсгийг нээгээд дараах үйлдлийндагуу холбоос оруулна.Алхам 1. Зүүн талын Click to add text талбар дээр “Өмнөх хуудас” гэжбичнэ.Алхам 2. Баруун талын Click to add text талбар дээр “Дараах хуудас” гэжбичнэ.   Зураг 3.34Алхам 3. “Өмнөх хуудас” гэсэн бичвэрийг идэвхжүүлнэ. Алхам 4. Insert цэсийг сонгоно. Алхам 5. Дээд талд байрлах холбоос хийх Нyperlink хэрэгслэл дээр даржхолбоосыг оруулна.  Хуудас 61 Нийт 158
  • 62.    Зураг 3.35 Алхам 6. Нээгдэх Edit Hyperlink  цонхны Place in This  Document хэсгийг сонгоно. Энэ нь слайд дотроос холбоос хийх боломжийг олгоно.  Алхам 7. “Өмнөх дүрс” дээр дарахад аль Зураг 3.36слайдтай холбогдохыг энэ хэсэг дээр зааж өгнө. “Босоо диаграмм” слайдынөмнөх слайд нь “Диаграмм” слайд байгаа тул “Диаграм” слайдыг сонгов.Алхам 8. Сонгож дуусаад ОК товчийг дарж холбоосыг тохируулна.Алхам 9. 3-8-р алхмыг давтаж хийхдээ “Дараах слайд” хэсэг дээр “Дугуйдиаграм” слайдыг холбож өгнө.Дасгал 5. Хөдөлгөөн оруулахИлтгэл, танилцуулгад байгаа текст, зураг дүрс, график, хүснэгт, видео клип,диаграм болон слайдыг бүхэлд нь хөдөлгөөн, дуу чимээ дагалдуулахболомжтой. Хуудас 62 Нийт 158
  • 63. Слайдуудын хооронд шилжих   Сонгогдсон слайд Дараах слайд солигдох хором Зураг 3.37Алхам 1. Animation дэд цэсийг сонгоно.Алхам 2. Уг цэснээс слайдын хөдөлгөөнийг сонгон идэвхжүүлнэ. Бүх слайдыгсонгосон хөдөлгөөнд оруулах тохиолдолд 2-р алхмын хажууд байрлах ApplyTo All дүрсийг сонгон идэвхжүүлнэ.Automatically After командаар уг слайдын дараагийн слайд хэдэн хормындараа солигдохыг заана.Обьектод хөдөлгөөн оруулахАлхам 1. Хөдөлгөөн оруулах обьект болох “Диаграмм” хэсгийг сонгоно. Алхам 2. Custom Animation дүрс дээр дарна. Алхам 3. Custom Аnimation хэсэг дээр дарахад  баруун талбар гарч ирнэ.     Зураг 3.38 Хуудас 63 Нийт 158
  • 64. Алхам 4. Уг талбарын Add Effect талбар дээр дарахад дараах сонголт бүхийжагсаалтууд гарч ирнэ.  Алхам 5. Обьектыг хөдөлгөх төрлийг  сонгоно. Алхам 6. Сонгосон обьектын хөдөлгөөний  төрлийг дэлгэрэнгүй хэсгээс тохирох хөдөлгөөнийг сонгоно.  Бусад обьектыг өмнөхтэй нэгэн адил хөдөлгөөн оруулж болно. Зураг 3.39Дасгал 6. Хийсэн илтгэлээ ажиллуулъя.Алхам 1. Slide Show цэсийг сонгоно. Алхам 2. Start Slide Show талбараас тохирох командыг сонгоно.  Үүнд: - From Beginning – эхний слайдаас - From Current – тухайн идэвхтэй байгаа слайдаас - Slide Custom Show – сонгосон слайдуудыг тус тус үзүүлнэ.Алхам 3. Дараагийн слайдруу орохын тулд Enter, , хулганы зүүн талынтовчлуур зэрэг аль нэг командыг сонгож болно. Буцаж өмнөх слайдрууорохдоо  товчлуур дээр дарна.Алхам 4. Слайдыг дундаас нь зогсоох бол ESC товчлуур дээр дарна.Алхам 5. Гарнаас F5 товчлуурыг сонгож болно.   Зураг 3.40 Хуудас 64 Нийт 158
  • 65. Сэдэв 3.5. MovieMaker програм ашиглан цахимхэрэглэгдэхүүн бэлтгэх Багш та сургалтын хэрэглэгдэхүүнээ хэрхэн бэлтгэдэг вэ? Гараарбичиж зурахад хэр зэрэг хөдөлмөр, цаг хугацаа зарцуулдаг вэ? Сургалтынхэрэглэгдэхүүнээ дуу авиа, дүрс хөдөлгөөн, видео, график, зураг ашиглансонирхолтой, хөдөлгөөнтэй хэлбэрээр хиймээр байна уу? Энэ модулийн хүрээнд бид хэд хэдэн програм судалж, сургалтынхэрэглэгдэхүүн бэлтгэх, түүнийг сургалтад ашиглах арга зүйг эзэмшихболно.Movie Maker програм Энэхүү програм нь видео бичлэг, зураг, дууг эвлүүлж, хөдөлгөөнтдүрстэй, дуу тайлбартай сургалтын мультмедиа хэрэглэгдэхүүнболовсруулахад тохиромжтой програм юм. Уг програмыг Start/All Programs/Windows Movie Maker командаар ажиллуулна.Movie Maker програмын цонхны бүтэц Видеог харах талбар Видео эвлүүлэг хийх талбар Видео хийхэд оруулах зураг, дуу, видеоны цуглуулга харагдах талбар Зураг 3.41 Хуудас 65 Нийт 158
  • 66. Дасгал 1. “Эргэх 4 улирал” сэдэвт видео агуулгыг бүрдүүлэхВидео хийхээс хийхсэдвээ сайтар төлөвлөж,видеод ашиглагдахзураг, дуу, видео бичлэгзэргийг бүрдүүлсэн байхшаардлагатай.Movie Maker програмдвидеоны агуулгаабүрдүүлнэ. Үүнд: - Дижитал камер, гар утас зэрэг төхөөрөмжүүд - Видео Зураг 3.42 - Зураг - Дуу болон аялгуу.Дижитал камер, МР3, МР4 тоглуулагч, гар утас зэргээс өгөгдөл оруулахтохиолдолд төхөрөмжийг компьютерт зохих журмын дагуу холбосон байхшаардлагатай. Бусад өгөгдлийг оруулахдаа компьютер, зөөврийн диск гэхмэтээр сонгоно. Бид “Эргэх 4 улирал” сэдвийн хүрээнд шаардлагатай зураг,дуу, бичлэгийг Desktop дээр Intec хавтсанд хадгалсан байгаа нь дээрхцонхноос харагдаж байна. Оруулах обьектоо сонгоод Import товчийг дарна.Дасгал 2. Кадр засварлах аргууд Энэхүү програмд видеог бүтээхдээ кадр дээр ажилладаг. Дараах боломжуудтай. Үүнд: А. Кадр тус бүрийн эффект оруулах, Б. Кадраас кадрт шилжих эффект оруулах, В. Кадрт ямар нэгэн тайлбар оруулах. Б. Кадраас кадрт шилжих эффект оруулсан хэсэг. Энэхүү эффектийг устгаад шинийг оруулахдаа хулганы баруун товчийг дарж, нээгдэх цэснээс Remove командыг сонгоно. А. Кадр тус бүрт эффект оруулсны дараа таван хошуу бүхий дүрс тэмдэглэгдэнэ. Зураг 3.43 Хуудас 66 Нийт 158
  • 67. В. -Хамгийн эхний кадрт гарчиг оруулах -Идэвхтэй кадрын эхэнд -Идэвхтэй кадр дээр -Төгсгөлийн кадрт тайлбар оруулах Зураг 3.44Дасгал 3. Видео хадгалах Үүсгэсэн видеогоо хадгалахдаа дараах боломжуудыг ашиглаж болно. - Компьютерт - DVD-д - СД-д - Цахим шууданд - Видео камерт.Зураг 3.45Бүтээсэн киногоо доорх зурагт үзүүлснийг дагуу ажиллаж буй компьютертээхадгалъя.Алхам 1. Зурагт үзүүлсэн сонголтуудаас This computer сонголтыг хийнэ.Алхам 2. Нээгдэх цонхонд хадгалах хавтас, файлын нэрийг тодорхойлно.Манай жишээн дээр C:UsersmglDesktopintec хавтсанд 4_uliral гэж бичсэнбайна. Зураг 3.46Алхам 3. Хадгалах үйл явцыг харуулсан Publish Movie цонх нээгдэх бахадгалалтын явцыг 100% болтол хүлээнэ. Ингээд видеогоо амжилттайүүсгэлээ. Хуудас 67 Нийт 158
  • 68. Дасгал 4. Өөрийн дуу хоолойг оруулах Дискэнд бичих өгөгдлийн талбар Зураг 3.47 Энэхүү програм ашиглан видео бүтээхдээбэлэн зураг, дуу хөгжим, видео бичлэгоруулахаас гадна кино бүтээгчийн амьд дуухоолойг оруулж болно. Tools/Narrate Timelineкомандаар нээгдэх Narrate Timeline цонхондбуй дараах товчлууруудыг ашиглана. Үүнд:Start Narration – Бичлэгийг эхлүүлэх,Stop Narration – Бичлэгийг зогсоох,Input Level – Дууны түвшин,Close - Цонхыг хаах. Зураг 3.46 Бидний хадгалсан дууны файл duu.wma нэртэйгээр Videos хавтасны Narration дэд хавтсанд байрлаж, 246 Кбайт хэмжээтэй, 28 cекундийн бичлэг болох нь харагдаж байна. Зураг 3.47 Зураг 3.48 Хуудас 68 Нийт 158
  • 69. СанамжБүтээж буй киноны үйл явцыг харуулах Timeline ба Storyboard гэсэн хоѐргорим байдаг. Timeline - Бүтээж буй кинонд орж буй зураг, дуу гэх мэтийг агуулсан кадр бүр хэдэн минут (сек) тоглуулахыг тохируулах горим. Зураг 3.49 Storyboard - Кадр бүрийн эффект, кадраас кадрт шилжих хөдөлгөөн (эффект)-ийг харуулах горим. Зураг 3.50Дасгал 5. Видео файлыг хуваахАлхам 1. Видео файлааоруулна. Зураг дээрWindows системийн видеофайлыг сонгосон байна.Алхам 2. Windows MovieMaker програмынImport/Videos командаарbutterfly.wmv файлыгсонгоно. Энэ нь зурагтүзүүлснээр 2.66 Мбайтхэмжээтэй, 10 секундийнбичлэг байна. Зураг 3.51 Хуудас 69 Нийт 158
  • 70. Видеог тоглуулах болон хуваах хугацаагтохируулах боломжтой. Хуваахдаа Clip/Splitкоманд, эсвэл харуулах цонхны доор байрлахSplit командын хэрэглүүрийг ашиглана. Зурагдээр 3.72 секундээр хуваасан хуваалтыгүзүүлсэн байна. Зураг 3.52 Butterfly.wmv файлын хуваалт. Хуваасан хэсгийг шинээр нэр өгч хадгалж болно. Зураг 3.53 Хуудас 70 Нийт 158
  • 71. Модуль 4. Зурагтай ажиллах Энэхүү хичээлийн бүлэг сэдэвт багш нар зурагтай ажиллах, түүнийгзасварлах технологитой танилцахаас гадна гар утас болон зургийнаппаратаар авсан зургийг хэрэглээний програм ашиглан боловсруулалт хийжсурна.Зорилго Интернэт, гар утас, дижитал зургийн аппарат болон зөөврийн бусадтөхөөрөмжүүдээс дурын зургийг компьютерт оруулж, хэрэглээний програмашиглан зургийг засварлах чадварыг эзэмшүүлэх.Эзэмших чадвар - Интернэтээс зураг хайх, - Зургаа татаж авах, хадгалах, - Компьютерт гар утас, дижитал камер зэргээс зураг оруулж, хадгалах, - Зургийг засварлах.Ашиглагдах хэрэгсэл, програм хангамж, агуулга - Програм хангамж:  Windows Explorer,  Internet Explorer,  Microsoft Office Picture Мanager.Сэдвийн агуулга 4.1. Microsoft Internet Explorer програм ашиглан интернэтээс зураг хайх, татаж авах, хадгалах 4.2. Компьютерт дижитал аппарат, гар утаснаас зураг оруулах 4.3. Зургийг засварлах. Хуудас 71 Нийт 158
  • 72. Сэдэв 4.1. Microsoft Internet Explorer програм ашиглан интернэтээсзураг хайх, татаж авах, хадгалахАлхам 1. Start/All Programs/Internet Explorer командаар Internet Exploreпрограмыг нээнэ.Microsoft Internet Explorer програмын үндсэн цонх Зураг 4.1Алхам 2. Нээгдэх Microsoft Internet Explorer цонхны Аddress талбарт  вэбсайтын нэрийг оруулна. Хамгийн том хайлтын систем болох Googleсистемийн хаягийг (www.google.com) оруулъя.    Зураг 4.2 Хуудас 72 Нийт 158
  • 73. Алхам 3. Хайх төрлөө сонгож өгнө.  Зураг хайх гэж байгаа тул зураг дээрдарна.Алхам 4. Хайх үгээ бичиж өгсний дараа Search Images товчийг дарна. Алхам 5. Хайлтын үр дүнд олдсонзургуудаас сонгоно.Алхам 6. “Зургийг томсгож харуул”холбоос дээр дарж  зургааинтернэтэд байрласан эх хувилбар,хэмжээгээр нь харна.Алхам 7. Томсгосон зураг дээрхулганы заагуурыг байрлуулан баруун товчийг дарж , нээгдэх цэснээс SavePicture As... командыг сонгож, компьютертээ хадгална. Зураг 4.3 Алхам 8. Шинэ хавтас үүсгэж хадгалах  Save in талбараас компьютерийн  дотоод диск Local Disk (C:) гэж сонгоно.  C дискэнд шинэ хавтас үүсгэнэ.   Үүсгэсэн хавтсандаа нэр өгнө. Манай жишээн дээр zurag гэсэн нэр өгсөн байна.  Хавтсаа нээнэ.  Save товчийг дарж хадгална.   Зураг 4.4 Зураг 4.5 Хуудас 73 Нийт 158
  • 74. Сэдэв 4.2. Компьютерт дижитал аппарат, гар утаснаасзургийг оруулахДижитал аппаратнаас зураг хуулахын тулд аппаратыг компьютерт холбоход зориулагдсан usb кабель утастай байх шаардлагатай. Түүнчлэн аппаратынхаа санах ойн картыг (Memory card) компьютерийнхээ Зураг 4.6 карт уншигч (Memory card reader) тусгай төхөөрөмжөөруншуулж болно. Гар утасны хувьд дээрх шаардлага ижил байна. Memory card ашиглагддаггүй гар утсыг Зураг 4.7 компьютерт холбож зураг хуулах тохиолдолд тухайн гар утсыг дагаж ирдэг СД-нээс компьютерт зориулсан програмыг уншуулж таниулсны дараа ашиглана. Зураг 4.8 Компьютерт дижитал аппаратнаас Зураг 4.9зураг хуулахдаа Windows Explorer програмыг ашиглаж болно.Алхам 1. Компьютерт гар утас, дижитал аппаратаа холбосны дараа Start цэсдээр хулганы заагуурыг барйлуулан хулганы баруун товчийг дарж, нээгдэхцэснээс Explore командыг сонгоно.Алхам 2. Explore програмын үндсэн цонх дараах байдалтай байна. Үндсэнцонхны зүүн талд байрлах Disk Driver хэсгээс  холбосон төхөөрөмжийнкартыг сонгоно. Манай жишээн дээрх зураг дээр компьютер нь C, D, E, Fгэсэн дискүүдтэй байгаа тул дижитал аппаратны Memory card нь Removable(G:) буюу G диск нэртэй  байна. Хуудас 74 Нийт 158
  • 75.   Зураг 4.10СанамжЗарим үед дискэн доторх мэдээлэл нуугдсан, хавтас харагддаггүй. Энэ асуудлыг шийдэхийн тулд: 1. Tools/Folder Options цэсийг сонгоно. 2. Нээгдэх Folder Options цонхны View хэсгийг сонгоод уг хэсгээс Show hidden files and folder сонголтыг хийнэ.   Зураг 4.11 3. Дээрх сонголтыг хийсний дараа харагдахгүй байвал (зарим үед компьютер вирустсэн тохиолдолд харагддаггүй) Address мөрөнд  дискний нэрийг хавтасны нэрийн хамтаар G:DIMC гэх мэтээр зааж өгөх хэрэгтэй. Хуудас 75 Нийт 158
  • 76.  Зураг 4.12Алхам 3. Зургаа тэмдэглээд Edit/Copy команд сонгоно.Алхам 4. Компьютер доторх хавтсаа сонгоод Edit/Paste командыг сонгоно. Зураг 4.13 Хуудас 76 Нийт 158
  • 77. Сэдэв 4.3. Зургийг засварлах Дижитал зургийн аппаратаар авсан зураг нь зургийн хэмжээг багасгахтохируулга хийгээгүй тохиолдолд гол төлөв 1.2 Мбайтаас илүү хэмжээтэйбайдаг. Ийм хэмжээтэй зургийг Microsoft Office PowerPoint, Microsoft OfficeWord болон бусад програмд оруулах, цахим шуудангаар илгээх зэрэгтхүндрэтэй төдийгүй хугацаа их зарцуулдаг. Иймээс зургийн хэмжээг багасгахшаардлагатай.Алхам 1. Start/Programs/Microsoft Office/Office Tools/Microsoft Picture Managerкомандаар програмыг ажиллуулна.     1. Цэсний мөр, Зураг 4.14 2. Standart ба Format хэрэгслэлийн мөр, 3. Зургийн жагсаалт, 4. Зураг засах хэрэгслэл. Алхам 2. File/ Add Picture Shortcut командаар өмнөх 2-р сэдвээр дижитал аппаратнаас компьютерт хуулж оруулсан C:/zurag хавтсаа сонгож зургаа оруулна. Ингэснээр зургийн жагсаалт хэсэгт сонгосон хавтсан доторх Хуудас 77 Нийт 158 Зураг 4.15
  • 78. зургууд харагдах болно.Алхам 3. Засвар хийх буюу хэмжээг нь багасгах зургаа сонгоод зураг засаххэрэгслэлээс Resize командыг сонгоно. Зураг 4.16Алхам 4. Уг командаар нээгдэх Resize хэсгийн Percentage of original width x height талбарт эх зургийг багасгах хувийг зааж өгнө. Хэмжээг Size setting summary талбарт пикселиэр гаргана. Жишээ болгон эх зургийн хэмжээг 53 хувиар багасгая.  1. Зургийн эх хувиасаа өөрчлөгдсөн хэмжээг зураг дээр харуулав.   Original size: 345x300 pixels – Зургийн эх хувийн хэмжээ. 2. New size: 183x159 pixels – Өөрчлөлт орж багассан хэмжээ. Зургийн хэмжээг өөрчилсний дараа OK товчийг дарж зургийнхаа өөрчлөлтийг хадгална. Зураг 4.17 Алхам 5. Зургийн жагсаалт хэсэгт Unsaved Edits буюу засварорсон зураг харагдах болно. Зургаа сонгон идэвхжүүлээд File/Save as...командаар өөр нэрээр хадгална. Зураг 4.18 Хуудас 78 Нийт 158
  • 79. Дэлгэцийн баруун хэсэгт байрлах зураг засварлах хэрэгслэлийн тайлбар: 1. Auto correct – Компьютер автоматаар зургийн өнгө гэрлийг тохируулах. 2. Edit using these tools:  Brightness and Сontracts – Зургийг тодруулах буюу контраст өгөх,  Color – Зургийн өнгийг солих,  Crop – Зургийн хэсгийг салгаж авах, тайрах,  Rotate and Flip – Зургийг эргүүлэх,  Red Eye Removal – Зурган дээрх нүдний улаан толбыг арилгах. 3. Change Picture Size:  Resize - Зургийн хэмжээг өөрчлөх,  Compress Picture - Зургийн хэмжээг шахаж багасгах. Зураг 4.19 Хуудас 79 Нийт 158
  • 80. Модуль 5. Сургалтын цахим материал ашиглах Багш сургалтын материалыг цахим хэлбэрт оруулах, түүнийг эмхцэгцтэй зохион байгуулах, сурагчдад нээлттэй байлгах эргэх холбоо үүсгэхүүднээс вэб хуудас төлөвлөх ба зохион байгуулж сурах, сургалтын цахим сангбүрдүүлэх, цахим санг онлайн болон оффлайн хэлбэрээр ашиглах шаардлагагарч байна.Зорилго Microsoft Office Word програмын тусламжтайгаар сургалтын вэб сайт хийх, зохион байгуулах арга зүйтэй танилцах.Эзэмших чадвар - Сургалтын цахим материалыг бие даан сургалтанд ашиглах, дадлагажих, - Боловсруулсан материалаа ашиглан хялбар вэб боловсруулах, - Хэрэглээний програмын файлуудыг вэбийн төрөлд хөрвүүлэх, - Сургалтын хэрэглэгдэхүүн бэлтгэхэд шаардлагатай мэдээллийн санг бүрдүүлж, вэб сайт зохион байгуулж, төлөвлөж сурах, - Холбоос үүсгэх, вэб браузертай ажиллах, - Вэб сайт зохион байгуулах аргачлал, төлөвлөлтийг сурах.Ашиглагдах хэрэгсэл, програм хангамж, агуулга: - Програм хангамж:  Вэб браузер - Internet Explorer,  Вэб эдитор - Microsoft Office Word,  Зургийн програм – Paint. - Хэрэглэгдэхүүн:  Хичээл тус бүр дээр хэрэглэгдэх нэгж хичээлийн хөтөлбөрүүд,  Лого, слайд, тарааж өгөх материал, үзүүлэнг зураг хэлбэрээр боловсруулах,  Танилцуулга (PowerРoint), PDF файлын сан,  Бусад дагалдах зураг, файлууд.Сэдвийн агуулга 5.1 Вэб технологи гэж юу вэ? Дасгал 1. Вэб хийхэд шаардлагатай өгөгдөл мэдээллийг бүрдүүлэх, нүүр хуудас үүсгэх. 5.2. Холбоос хийх төрлүүд Дасгал 2. “Монгол хувцас” сэдэвтэй вэб хийх. Хуудас 80 Нийт 158
  • 81. Сэдэв 5.1. Вэб технологи гэж юу вэ? Орчин үеийн харилцаа холбооны техник технологийн тусламжтайгаардэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа компьютерүүд өөр хоорондоо сүлжээгээрхолбогдсоноор бид хүссэн мэдээлэл, үйлчилгээгээ шуурхай хүлээж авах,дамжуулах боломжтой болсон билээ. Ийм сүлжээг интернэт сүлжээ гэжнэрлэдэг. Интернэт сүлжээний тусламжтайгаар вэб сайтаар аялах, цахимшуудангаар харилцах, худалдаа арилжаа хийх, ном сонин унших,интернэтээр ярилцлага өрнүүлэх, төрөл бүрийн онлайн сургалтанд хамрагдахзэрэг маш өргөн боломжтой. Тодорхой сэдвийн дагуу бэлтгэсэн текст, зураг, дуу авиа, дүрсхөдөлгөөн, холбоостой төрөл бүрийн мэдээлэл бүхий хуудас байдлаар цахимбаримт бичгийг вэб хуудас (Web Page) гэдэг. Тодорхой нэг сэдвийн дагуухөөр хоорондоо гипертекстээр холбогдсон вэб хуудсуудын цуглуулгыг вэбсайт (Web Site) гэж нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл олон вэб хуудсуудаас тогтохцогц мэдээллийн санг вэб сайт гэнэ. Вэб сайтыг дуудахад хамгийн түрүүнднээгдэх хуудсыг вэб сайтын нүүр хуудас (Home Page) гэж нэрлэдэг. Вэб сайтнь http://www........ бүтэц бүхий вэбийн URL (Uniform Resource Locator) хаягтайбайдаг бол нүүр хуудас нь эхэлж дуудагдах файл учир index.html нэртэйбайна. URL хаягийг оруулахад сервер автоматаар index.html хуудсыг хайжолоод хэрэглэгчид илгээдэг. Вэб сайт нь хэрэглэгчдэд хэрэгцээтэй төрөлбүрийн мэдээллийг агуулахаас гадна арилжаа худалдаа хийх, сургалт,судалгаа явуулах зэрэг өргөн хүрээний үйлчилгээг үзүүлдэг. Орчин үед вэбсайт нь байгууллага, бизнес, хувь хүний нэр төрийн илэрхийлэл болж байна.Гипертекстэн баримт, түүний формат (өргөтгөл) Вэб мэдээллийг уншиж байх явцад сэдэвчилсэн гарчиг, онцолсон үг,зураг, хөдөлгөөнт дүрс тааралдах ба тэдгээр дээр дарахад тухайн үгхэллэгийг тодруулж тайлбарласан, дэлгэрэнгүй мэдээллийг агуулсан нэмэлтхуудас руу шилждэг. Үүнийг холбоос буюу Link гэж нэрлэдэг. Холбоос дээрхулганы заагуурыг байрлуулахадатгасан гарын хэлбэртэй () болж түүндхаргалзах нэмэлт мэдээллийн хаяг нь вэб браузер програмын төлөвийнмөрөнд (Status bar) харагдана. Нэг баримтан дотор байгаа онцолсон үг буюу зурган дээр дарахадзадраад нэмэлт мэдээлэл гардаг бүтэцтэй баримтыг гипертекcтэн баримтгэж нэрлэдэг. Гипертекстэн баримт нь вэб сервер дээрээ бүтцээсээ хамааранHTML (*.html, *.htm, *.php) форматтай байна. HTML нь Hyper Text MarkupLanguage буюу гипертекст бүрдүүлэх хэл гэсэн үг. Энэ хэлний тухай “HTMLхэл” сэдэвт хичээлээр дэлгэрэнгүй танилцах болно.Вэб хэрхэн ажилладаг вэ?- Вэбийг үзэхВэбийг үзэхийн тулд тусгай програм буюу вэб браузер (Web browser) програмхэрэгтэй. Internet Explorer, Netscape Communicator, Mozzila Firebox зэрэг олонбраузер програмууд байдаг. Хуудас 81 Нийт 158
  • 82. - Вэбийг үзүүлэхХэрэглэгч вэб сайтыг үзэхийн тулд тухайн вэб сайтынхаа хаягийг вэб браузерпрограмынхаа Address буюу хаягийн мөрөнд оруулаад гарын Enterтовчлуур дээр дарснаар браузер програм хүсэлтийг вэб сервер рүү илгээдэг.Вэб сервер хариу болгож, HTML хуудсыг буцаадаг. Вэб браузер ажиллаж байна. Энэ бол вэб сервер. Браузер програмаас серверт вэб хүссэн хүсэлт явуулна. http://www.msue.edu.mn Хариуд нь вэб сервер хүссэн хуудсыг явуулна. МТ-ийн үйлчилгээ үзүүлэгч Хэрэглэгч компани Зураг 5.1- Вэб хуудас боловсруулахВэб хуудас боловсруулахдаа DOS Editor, Norton Editor, Notepad, Write,Microsoft Word зэрэг ердийн бичвэр боловсруулах програмуудыг ашиглажболно. Түүнчлэн вэб хуудас бэлтгэх зориулалтын Microsoft Office FrontPage,CuteHTML, Macromedia Flash, Dreamweaver, Adobe Golife, Hotdog, NetscapeComposer зэрэг тусгай програм хангамжуудыг ашиглаж болно.- Вэб сайтын ангилалВэб сайтыг хэрэглэх зорилгоос шалтгаалан статик ба динамик хуудас гэжангилдаг.Статик (идэвхгүй) хуудас нь хэрэглэгчийн хүсэлтэнд зориулж урьдчиланбэлтгэсэн HTML хуудас (вэб хуудас) юм. Вэб сервер ийм хуудсыг ямарнэгэн тусгай үйлдэл хийлгүйгээр хэрэглэгчид шууд илгээдэг.Динамик (идэвхтэй) хуудас нь хэрэглэгчийн хүсэлтийн дагуу үүсгэгддэг.Хэрэглэгч вэб браузер дээр өөрийн санал, хүсэлт, сэтгэгдлийг бөглөж,сонголт хийгээд тухайн маягт дээрх илгээх товчийг дээр дарснаар мэдээлэлсерверт илгээгддэг. Сервер уг мэдээллийг хүлээн авч өгөгдлийн сандхадгалан боловсруулалт хийгээд үр дүнг нь HTML хуудсаар хэрэглэгчидилгээдэг. Энд вэб мастерийн тусламжгүйгээр маш хурдан хугацаанд вэбхуудас үүсгэгддэг.- Вэб хуудас юунаас тогтдог вэ?Вэб хуудас нь бичвэр, зураг, хүснэгт, хөдөлгөөнт дүрс, дуу авиа зэрэг олонтөрлийн мэдээллээс бүрддэг. Олон тооны хүснэгтээс тогтож, бичвэр, зургийнбайршлыг тодорхойлдог боловч тэдгээр хүснэгтүүдийг хэрэглэгчид шуудхарагдахааргүйгээр хүрээ оруулдаг. Энэ нь вэбийн дизайнтай холбоотой. Вэбдээрх зураг нь .jpeg, .gif, .png өргөтгөлтэй байх ба бусад өртгөтгөлтэй зургийгбайрлуулж болохгүй.HTML (Hyper Text Markup Language). Мarkup language гэдэг нь тухайнхуудсыг ямар форматтай байхыг заадаг компьютерийн хэл гэсэн үг юм.Өөрөөр хэлбэл HTML хэлийг хэрэглэн бичвэрийн фонт, өнгө, хэмжээгөөрчилж, хуудасны голд гарчиг оруулах, зураг, хүснэгт байгуулах боломжтой. Хуудас 82 Нийт 158
  • 83. HTML файл. Энэ нь гипертекстэн баримт бөгөөд вэб сервер дээрх бүтцээсээхамааран *.html, *.htm форматтай байна.Дасгал 1. Вэб хийх мэдээллийг бүрдүүлэх, нүүр хуудас үүсгэхАлхам 1. Вэб хуудас хийх бэлтгэл ажилГрафик moduli5 хавтсанд бүтээх гэж буй вэб сайтын бүхий л файлыгбүрдүүлж, хадгална. Энэ бол вэб сайт үүсгэх эхний шат юм. Вэбийг эмхцэгцтэй байлгах үүднээс lesson хавтсанд images дэд хавтас үүсгээдшаардлагатай зургийн файлуудыг хадгална. Түүнчлэн curriculum хавтасүүсгэж, бүлэг сэдвийн болон 6 хичээлийн хөтөлбөрийг, hereglegdehuun гэсэндэд хавтас үүсгэж үзүүлэн, ТАРААЖ ӨГӨХ МАТЕРИАЛ, танилцуулга, .pdfфайлуудыг хадгална. Зураг 5.2Алхам 2. Програмыг эхлүүлж, файлыг вэб форматаар хадгална.1. Start/Programs/Microsoft Office/Microsoft Word 2007 командаар Microsoft Office Word програмыг нээнэ.2. Эхний файл нүүр хуудас байх бөгөөд түүний нэрийг index.htm нэрээр хадгална. Үүний тулд: 1) Office Button товчийг дарж, нээгдэх жагсаалтаас Save As… командыг сонгоно. 2) Нээгдэх Save as цонхны Save as type: талбараас Web page төрлийг сонгоно. 3) Save in: талбарт вэб хадгалах хавтсыг заана. (Манай жишээн дээр moduli5 хавтсанд web дэд хавтас үүсгэсэн байна) 4) File name: талбарт файлын нэрийг index гэж оруулаад Save товчийг дарна.Алхам 3. Нүүр хуудсыг үүсгэнэ.Нүүр хуудсан дээр мэдээллийг доорх зааврын дагуу оруулна. Үүнд: 1) Толгойн хэсэгт вэб хуудасны нэр, логог байрлуулна. 2) Үндсэн цэсийг зураг болон бичвэр хэлбэрээр хуудасны дээд тал болон зүүн талд босоо багана хэлбэрээр байрлуулна. 3) Үндсэн хэсэгт нүүр хуудсанд байрлах мэдээллийг оруулна. 4) Доод хэсэгт зохиогчийн эрх, харилцах хаягийг оруулна. Хуудас 83 Нийт 158
  • 84. Толгойн хэсэг Үндсэн хэсэг Доод хэсэг хэсэгЗураг 5.3 Хуудас 84 Нийт 158
  • 85. Сэдэв 5.2. Холбоос хийх төрлүүдХолбоос үүсгэхдээ дараах төрлүүдийг ашиглана. Үүнд: 1) Нэг файлаас нөгөө файл руу шилжих холбоос.  Киррикюлим цэсийг сонгоод Insert/Hyperlink командаар нээгдэх Insert Hyperlink цонхны Existing File or Web Page () хэсгийн сонгоод Current Folder () хэсгийн Look in талбарт холбоос хийх замыг зааж өгнө. Үүнд curriculum () хавтсанд байгаа curriculum.htm () файлыг заана. ОК () товчийг дарна.  Хичээл №1, Хичээл №2 зэрэг цэснүүдэд холбоосыг хийхдээ lesson1.htm, lesson2.htm зэрэг файлуудыг зааж өгнө.      2) Вэб сайт руу шилжих холбоос. Зураг 5.4  Харилцах хаяганд байрлах интернэтийн хаягийг сонгоод Insert Hyperlink цонхны Address талбарт вэб сайтын хаягийг http://www.intec.mn, http://www.msue.edu.mn, http://www.mycomputer.mn гэх зэргээр бүтнээр нь бичиж өгнө. 3) Цахим шуудангийн хаяганд хийх холбоос.  Хаягийн идэвхжүүлээд Insert Hyperlink цонхны Address талбарт mailto:info@msue.edu.mn, mailto:info@intec.mn гэх зэргээр хаягийг оруулаад ОК товчийг дарна. 4) Зурганд хийх холбоос.  Зургийг идэвхжүүлээд Insert Hyperlink цонхны Look in талбарт images хавтсыг сонгоод холбоос хийгдэх зургийн файлыг сонгоно.Хийсэн вэб хуудсыг браузер програм дээр дуудаж холбоос болон бусадмэдээллийг шалгана. Үүний тулд: 5) Internet Explorer програмыг нээнэ. 6) File/Open командаар Lesson хавтсанд буй index.htm файлыг нээнэ.Бусад хичээлийн хуудсуудыг хийж бэлэн болгоод холбоосыг гүйцэтгэнэ.Дасгал 2. “Монгол хувцас” сэдэвтэй вэб хийх.Алхам 1. (Файлуудыг хуулах) Хуудас 85 Нийт 158
  • 86. 1. Windows Explorer програмыг нээнэ. 2. Бэлтгэсэн файлуудыг C: дискэнд moduli5/Web хавтсанд mongol- huvtsas дэд хавтас үүсгэж хуулна. 3. Web хавтас дотор images хавтас үүсгээд зургийн файлуудыг хуулна. Зураг 5.5Алхам 2. (Нүүр хуудсан дээр ажиллах) 1. Microsoft Office Word програмыг нээнэ. 2. Office Button товчийг дарж, нээгдэх жагсаалтаас Save As… командыг сонгоно. 3. Нээгдэх Save as цонхны Save as type: талбараас Web page төрлийг сонгоно. 4. Save in: талбарт mongol-huvtas дэд хавтсыг заана. 5. File name: талбарт файлын нэрийг index гэж оруулаад Save товчийг дарна. 6. Зураг болон текстийг Microsoft Word програмдаа оруулна. Үүнийг үндсэн цэс гэж нэрлэнэ. Дэд гарчигууд Зураг 5.6 Хуудас 86 Нийт 158
  • 87. Алхам 3. (2 дахь хуудсан дээр ажиллах) 1. Microsoft Office Word програм дээр шинэ хуудас нээнэ. Энэ хуудсан дээр зургийн цомог хийх тул Insert/Picture/From file... командаар images хавтаснаас зургуудаа оруулна. 2. Зураг болон тайлбарыг хүснэгтэнд байрлуулна. Зураг 5.7 3. Файлыг mongol-huvtsas хавтсан дотор tsomog нэрээр хадгална. 4. C: дискэнд хадгалагдсан мэдээлэл дараах хэлбэртэй байх болно. (а) (б) C: дискэнд үүсгэгдсэн Web (а) Анх бэлтгэсэн зураг, болон үндсэн хавтас, images дэд мэдээлэл, хавтас (б) Вэбийн форматаар хадгалсан файлууд Зураг 5.8Алхам 4. (Холбоос хийх) Хуудас 87 Нийт 158
  • 88. 1. Нүүр хуудас (index.htm) файлаа нээнэ.2. Холбоос хийнэ. Хуудсан дотроо шилждэг холбоос хийхийн өмнө холбох дэд гарчгуудад нэр өгнө. Үүний тулд эхний дэд гарчиг буюу (ТАНИЛЦУУЛГА:)-ийн ард курсорыг байрлуулаад Insert/Bookmark команд сонгож, нээгдэх цонхны Bookmark name: талбарт taniltsuulga гэж бичээд Add товчийг дарна. 2. taniltsuulga гэж бичнэ. 1. Энд курсороо байрлуулна. 3. Add товчийг дарна. Зураг 5.83. МАЛГАЙ дэд гарчигт malgai, ДЭЭЛ дэд гарчигт deel, ГУТАЛ дэд гарчигт gutal нэрийг Insert/Bookmark командаар дээрх байдаар оруулна.4. Гарчиг бүр дээр очоод эргээд дээшээ үндсэн цэс рүү очих боломжийг олгохын тулд дэд гарчигнуудын ард “дээшээ” гэсэн үг бичсэн байна. Хуудасны хамгийн дээд хэсэг буюу МОНГОЛ ХУВЦАС зурагны ард курсоороо байрлуулаад Insert/Bookmark командаар нээгдэх Bookmark цонхонд “deeshee” нэрийг оруулж өгнө.5. Холбоосоо хийнэ. 1) Холбоос хийх [Танилцуулга] үндсэн цэсийг идэвхжүүлээд Insert/Hyperlink команд сонгоно. 2) Нээгдэх Insert Hyperlink цонхны Place in This Document хэсгийг сонгоод Bookmarks жагсаалтаас [taniltsuulga]-ыг сонгож ОК товчийг дарна. Зураг 5.9 Хуудас 88 Нийт 158
  • 89. 3) [Танлцуулга] үндсэн цэс холбоос хийгдэж Танилцуулга болно.6. Холбоос хийх [Малгай] үндсэн цэсийг идэвхжүүлээд Insert/Hyperlink команд сонгоод Place in This Document хэсгийг сонгоод Bookmarks жагсаалтаас [malgai]-г сонгож ОК товчийг дарна.7. Холбоос хийх [Дээл] үндсэн цэсийг идэвхжүүлээд Insert/Hyperlink команд сонгоод нээгдэх Insert Hyperlink цонхны Place in This Document хэсгийг Зураг 5.10сонгоод Bookmarks жагсаалтаас [deel]-ийг сонгож ОК товчийг дарна.8. Дэд гарчгуудын ард байгаа “дээшээ” гэсэн үгийг идэвхжүүлээд Insert/Hyperlink команд сонгоод нээгдэх Insert Hyperlink цонхны Place Зураг 5.9 Зураг 5.11in This Document хэсгийг сонгоод Bookmarks жагсаалтаас [deesheel]-ийгсонгож ОК товчийг дарна.9. Холбоос хийх [Зургийн цомог]-ийг идэвхжүүлээд Insert/Hyperlink команд сонгоод нээгдэх Insert Hyperlink цонхны Existing File or Web page Хуудас 89 Нийт 158 Зураг 5.12
  • 90. хэсгийг сонгоод вэб хийж байгаа Web хавтаснаасаа [tsomog] файлыг сонгожОК товчийг дарна. Зураг 5.1310. Файлаа хадгалаад Windows Explorer програмаас index файлаа нээнэ. Хийсэн холбоос бүрийг шалгаж үзээрэй.11. Цомог хуудаснаас нүүр хуудас руу шилжих холбоос хийнэ. Microsoft Office Word програм дээр tsomog файлаа нээгээд хуудасны доод хэсэгт байрлах Зураг 5.14 [Нүүр хуудас руу буцах] хэсгийг идэвхжүүлээд Insert/Hyperlink команд сонгоод нээгдэх Insert Hyperlink цонхны Existing File or Web page хэсгийг сонгоно. Вэб хийж байгаа Web хавтсаа нээж [index] файлыг сонгож ОК товчийг дарна. Хуудас 90 Нийт 158
  • 91. Зураг 5.15Файлыг Windows Explorer програмаас нээхэд файл нь Internet Explorerпрограм дээр нээгддэг. Уг програмаар хийсэн вэбээ үзэх, шалгах боломжтой.Харин засвар хийхийн тулд файлаа Microsoft Office Word програм дээр нээххэрэгтэй. Дараах аргуудаар нээж болно. Үүнд: 1. Microsoft Office Word програмаа нээгээд Open команд сонгон файлаа нээнэ. 2. Windows Explorer програм дээр нээх файлаа сонгоод хулганы баруун талын товчийг дарж, нээгдэх цэснээс Open With командыг сонгож, Microsoft Office Word програмаа зааж өгнө.Ингээд бид өөрийнхөө төлөвлөсөн вэбийг хийж, вэб сайтаас мэдээллийгхүлээж аваад зогсохгүй мэдээллийг түгээх боломжтойг ойлгож мэдлээ. Хуудас 91 Нийт 158
  • 92. Модуль 6. Хичээлийн үнэлгээ болон суралцагчөөрийн үнэлгээ хийх хэрэглэгдэхүүн боловсруулах Багш хичээлийн бүлэг сэдэв болон ээлжит хичээлээр суралцагчдынэзэмшсэн цогц чадамжийг үнэлэх, үнэлгээнд дүн шинжилгээ хийх үйл явцдаахэрэглээний програмыг ашиглан цахим тестийн санг бүрдүүлж ашиглахболомжтой. Энэ нь сурагч МХТ ашиглан өөрийгөө үнэлэх, багш цагаа хэмнэж,хялбар дөхөм байдлаар дүн шинжилгээ хийх боломжийг олгох юм.Зорилго Microsoft Office Excel програм шиглан сургалтын үйл ажиллагаатай холбоотой төрөл бүрийн хүснэгт үүсгэх, боловсруулалт хийх, суралцагчдын мэдлэг, чадварыг үнэлэх тестийн сан, цахим хүснэгт үүсгэх зэрэг хүснэгтэн мэдээллийн загваруудыг боловсруулах чадварыг олгоход оршино.Эзэмших чадвар - Хуудсанд тохиргоо хийх, ажиллах орчинг бүрдүүлэх, - Ангийн сургачдын тухайн улирал, хичээлийн жилийн дүнгийн хүснэгт үүсгэх, үнэлгээний хүснэгт боловсруулах, загвар байгуулах, - Тестийн сан боловсруулах, сурагчид өөрийгөө үнэлэх арга зүйд суралцах, - Сорилын үр дүнг боловсруулах, сургалтын ахиц, болон бууралтад дүн шинжилгээ хийж график байгуулах, - Боловсруулсан хүснэгтээ хэвлэхАшиглагдах хэрэгсэл, програм хангамж, агуулга - Програм хангамж:  Windows Explorer,  Microsoft Office Excel. - Хэрэглэгдэхүүн:  Улирлын болон, жилийн эцсийн дүнгийн хавтгай,  Математикийн хичээл дээр хэрэглэгдэх тест, түлхүүрийн хамт,  Танилцуулга (PowerРoint), PDF файлын сан,  Бусад дагалдах файлууд.Сэдвийн агуулга: 6.1. Microsoft Office Excel 2007 програмын цонх, ажлын үндсэн талбар 6.2. Нэр томьѐо, үүрэг зориулалт Дасгал 1. Хуудасны тохиргоо Дасгал 2. Дүнгийн хавтгай үүсгэх Дасгал 3. Дүнг томьѐо ашиглаж гаргах Даалгавар 1. Сурагчдын дэлгэрэнгүй бүртгэл 6.3. Суралцагч өөрийн үнэлгээ хийх хэрэглэгдэхүүн боловсруулах арга зүй Дасгал 4. Тестийн сан үүсгэх Дасгал 5. Тестийн санд холбоос үүсгэж, томьѐо оруулах Хуудас 92 Нийт 158
  • 93. Сэдэв 6.1. Microsoft Office Excel 2007 програмын цонх,ажлын үндсэн талбар Зураг 6.1Microsoft Office Excel програмын тухай бид өмнөх шатны сургалт дээрсудалсан. Хичээлийг “Багш нарын мэдээлэл харилцааны технологийнболовсролд” номны 66-р хуудаснаас унших боломжтой.Сэдэв 6.2. Нэр томьѐо, үүрэг зориулалт № Нэр томьѐо Цонх Үүрэг, зориулалт1. Энэ нь ажлын хуудаснуудаас АЖЛЫН ХАВТАС тогтоно. Шинээр нээгдсэн – Workbook буюу ажлын хуудас нь Book1, Book2 Book1 ... гэх мэт хавтас үүссэн байна. Нэг ажлын хуудас буюу Worksheet нь 16384 (256) АЖЛЫН ХУУДАС багана, 1048576 (65336) мөр -2. бүхий цахим хүснэгт юм. Sheet1, Sheet2, . Өгөгдөл оруулах, тооцоо хийх .. зэрэг бүхий л үйлдлүүдийг хуудас дээр хийнэ. Хуудас 93 Нийт 158
  • 94. Нүдний хаяг бол тухайн нүдний оршиж байгаа багана болон НҮД - Cells мөрийн дугаар юм. Курсор3. байрлаж буй нүд идэвхтэй нүд болох А1, B3 гэх мэтээр тэмдэглэнэ. 2 буюу түүнээс дээш нүд нийлж, муж (Area) үүсгэх ба мужийг4. МУЖ - Range A1:C3 гэх мэтээр тэмдэглэнэ. Тухайн нүдийг идэвхжүүлж, НҮДНИЙ курсорыг нүдний аль нэг хэсэгт5. ӨГӨГДЛИЙГ байрлуулахад хэлбэртэй болох ЗӨӨХ ба чирэх даралтаар зөөнө.Дасгал 1. Хуудасны тохиргоо (Page Layout цэс)Алхам 1. Page Layout цэсийг сонгоно. Алхам 2. Page Setup команд сонгоно.    Зураг 6.2Алхам 3. Page Setup цонхны Paper хэсэгт хандана.  Хуудас 94 Нийт 158
  • 95. Page Setup цонхны Paper хэсгийн Orientation талбарт  байрлалыг сонгоно. Үүнд: - Portrait - босоо - Landscape – хэвтээ.. Paper size талбарт цаасны хэмжээг A4 гэж сонгоно. Page Setup цонхны Margins хэсэгт  хуудасны захуудаас авах зайг тодорхойлно. Үүнд: - Top – дээд – 10 мм - Left – зүүн – 10 мм - Bottom – доод – 10 мм  - Right – баруун – 20 мм. Зураг 6.3Алхам 4. Фaйлыг С:fti-surgaltmoduli6 хавтсанд dun-5a-angi нэрээрхадгална. (Ctrl+S)СанамжЗайн нэгж нь millimeters (mm), centimeters, inches зэргээрилэрхийлэгдэж болно. Options button/Excel Options  командаар нээгдэх Excel Options цонхны Advanced/Display/Ruler unites/Millimeters  тохиргоог хийнэ.   Хуудас 95 Нийт 158 Зураг 6.4  Зураг 6.5
  • 96. Дасгал 2. Дүнгийн хавтгай үүсгэх, өгөгдөл оруулан хэлбэржүүлэх Алхам 1. Сурагчдын дүнг улирал, хагас жил, жилийн эцсийн байдлаар загварын дагуу хийцгээе. Microsoft Excel програмыг  нээж өмнө хадгалсан dun- 5a-angi файлыг нээнэ. Зураг 6.6Алхам 2. Sheet1 ажлын хуудасны нэрийг 1-р улирал болгон солино. Хулганызаагуурыг Sheet1 дээр байрлуулан хулганы баруун товчийг дарж, нээгдэхцэснээс Rename командыг сонгоно. Гараас Ctrl+A товчлуурууд дээр дарж бүххуудсаа идэвхжүүлээд фонтыг Arial, хэмжээг 10 болгоно.Алхам 3. A4:T46 мужийг сонгож хүснэгт үүсгэнэ. Home цэсний Font хэсгийнAll Borders хэрэгслэлийг сонгоно.Алхам 4. Хүснэгтийг өгөгдсөн загварт оруулна. Үүнд, A баганы өргөнийг 2.70,B багана 15.15, C:T багана 3 байхаар тус тус тохируулна. Үүний тулд баганааидэвхжүүлээд хулганы баруун товчийг дарж, нээгдэх цэснээс ColumnWidth… командыг сонгож хэмжээг оруулна.Алхам 5. A2 нүдэнд курсороо байрлуулаад гарчгаа бичнэ. Гарчгийг хуудасныголд, 2 мөрөнд оруулж тодруулна. A2:T2 мужийг сонгоод Home цэснийAlignment хэсгийн Merge & Center  командаар нүдийг нэгтгэж, Wrap Text командаар 2 мөрөнд, Center  командаар төвд, Middle Align  командаарголд байрлуулна. Зураг 6.7 Хуудас 96 Нийт 158
  • 97.     Зураг 6.8Алхам 6. Хүснэгтийн өгөгдлүүдийг бичиж, өгөгдсөн хэлбэрт оруулъя.     Зураг 6.9СанамжНүдэнд буй өгөгдлийг засварлах тохиолдолд гарын F2 товчлуурыг дарна.Түүнчлэн томьѐоны мөрөнд засвар хийж болно. Нүдэнд өгөгдөл оруулахдаа нүдний хаягийг сайн анхаарах хэрэгтэй. Ямармөр, баганыг нэгтгэх шаардлагатайг ажиглана. Жишээ нь Сурагчдын овогнэр гэсэн өгөгдлийг B4 нүдэнд бичээд B4:B5 нүднүүдийг нэгтгэнэ гэдгийганзаарсан байх ѐстой.Алхам 7. Сурагчдын нэрийг оруулна. Жишээ болгон Сурагч1, Сурагч2… гэхмэтээр оруулаад хуулна. Үүний тулд Сурагч1 гэж бичсэн нүдийг сонгож,нүдний баруун доод буланд байрлах жижиг цонхонд хулганы заагуурыгбайрлуулан чирэх даралтаар доош хуулна.Алхам 8. Хийсэн ажлыг хадгална. (Ctrl+S)Дасгал 3. Дүнг томьѐо ашиглаж гаргахАрифметик дунджийг олох AVERAGE, өгөгдлийн нүднүүдийг тоолох COUNTIF,COUNTA, нийлбэр олох SUM, нөхцөл шалгах IF функцүүдийг ашиглантооцоолол хийцгээе.Алхам 1. Сурагчдын улирал, хагас жил, жилийн эцсийн дүнг томьѐо ашиглажгаргая. Өмнөх dun-5a-angi файл дээр үргэлжлүүлэн хийнэ. Хуудас 97 Нийт 158
  • 98. Зураг 6.10Алхам 2. N6-R6 нүдэнд тус бүр a, b, c, d, f дүнг тоолж тавина. Үүний тулд :N6 нүдэнд a дүнгийн тоог = COUNTIF(C6:M6,">=90") томьѐог оруулна. Угтомьѐог N40 нүд хүртэл хуулна.O6 нүдэнд b дүнгийн тоог =COUNTIF(C6:M6,">=80")-(COUNTIF(C6:M6,">=90")),P6 нүдэнд c дүнгийн тоог =COUNTIF(C6:M6,">=70")-(COUNTIF(C6:M6,">=80")),Q6 нүдэнд d дүнгийн тоог =COUNTIF(C6:M6,">=60")-(COUNTIF(C6:M6,">=70")),R6 нүдэнд f дүнгийн тоог =COUNTIF(C6:M6,"<=60") томьѐог тус тус оруулжхаргалзах баганад хуулна.S6 нүд буюу Ерөнхий дүн талбарт =AVERAGE(C6:M6),T6 нүд буюу Үсгэн үнэлгээ талбарт=IF(S6<60,"F",IF(S6<70,"D",IF(S6<80,"C",IF(S6<90,"B","A")))) томьѐог тус тусоруулж харгалзах баганад хуулна.Алхам 3. C41-C45 нүдэнд тус бүр a, b, c, d, f дүнг тоолж, C46-C47 нүдэндАмжилт, Чанарыг бодож гаргана. Үүний тулд:C41 нүдэнд a дүнгийн тоог =COUNTIF(C6:C40,">=90") томьѐог оруулна. Угтомьѐог мөрний дагуу M41 нүд хүртэл хуулна.C42 нүдэнд b дүнгийн тоог =COUNTIF(C6:C40,">=80")-(COUNTIF(C6:C40,">=90")), Хуудас 98 Нийт 158
  • 99. C43 нүдэнд c дүнгийн тоог =COUNTIF(C6:C40,">=70")-(COUNTIF(C6:C40,">=80")),C44 нүдэнд d дүнгийн тоог =COUNTIF(C6:C40,">=60")-(COUNTIF(C6:C40,">=70")),C45 нүдэнд f дүнгийн тоог =COUNTIF(C6:C40,"<=60") томьѐог тус тус оруулжхаргалзах мөрөнд хуулна.C46 нүд буюу Амжилт талбарт =SUM(C41:C44)/COUNTA(C6:C40)*100,C47 нүд буюу Чанар талбарт =SUM(C41:C42)/COUNTA(C6:C40)*100 томьѐогтус тус оруулж харгалзах мөрөнд хуулна.Алхам 4. a, b, c, d, f дүнгийн нийлбэрийг бодож гаргая.N41 нүдэнд =SUM(N6:N40) a дүн, O42 нүдэнд =SUM(O6:O40) b дүн, P43нүдэнд =SUM(P6:P40) c дүн, Q44 нүдэнд =SUM(Q6:Q40) d дүн, R45 нүдэнд=SUM(R6:R40) f дүнг тус тус бодож гаргана.Алхам 5. Улирлын нийт амжилт, чанарыг бодож гаргая.T46 нүдэнд буюу Амжилт талбарт =SUM(T41:T44)/COUNTA(T6:T40)*100,T47 нүдэнд буюу Чанар талбарт =SUM(T41:T42)/COUNTA(T6:T40)*100томьѐогоор бодож гаргана.Алхам 8. Хийсэн ажлыг хадгална. (Ctrl+S)Алхам 9. Хийсэн ажлыг загварт оруулан бэлэн загвар үүсгэж хадгалъя. загварүүсгэн ашиглах талаар бид өмнө үзсэн билээ. Файлыг загвар болгонхадгалснаар дараа дахин шинээр хийхгүйгээр шууд ашиглах боломжтой.Эхлээд загвар болгох файлаа бэлтгэнэ. Дээрх алхмуудаар хийсэн ажлынхүрээнд бид тодорхой жишээн дээр дүн оруулж бодсон билээ. Уг дүн бүхийхүснэгтийн өгөгдлийг арилгаж, зөвхөн томьѐотой хэсгийг үлдээнэ. Загвар үүсгэх файл Зураг 6.11Алхам 10. Загвар үүсгэх файлаа бэлэн болгоод Save As… командыг сонгоно.Нээгдэх Save As цонхны Save as type: талбараас Excel Template сонголтыгхийвэл Save in: талбарт Templates хавтас сонгогдсон байна. Хадгалахфайлын нэрээ өгөөд Save товчийг дарна. Ингээд бид Template файлүүсгэлээ.Алхам 11. Үүсгэсэн загвар файлаа New командаар нээнэ. My templates…ангиллаас хадгалсан файлаа сонгоно. Хуудас 99 Нийт 158
  • 100. Excel Template Зураг 6.12СанамжҮүсгэсэн загвар файлаа нээж өгөгдлөө оруулсны дараа дахин өөр нэрээрхадгална. Загвар файлаа өөрчилж болохгүй, уг загвараар үүсгэсэн файлаашинэ нэрээр баримт хэлбэрээр хадгалах шаардлагатай.Даалгавар 1. Сурагчдын дэлгэрэнгүй бүртгэлСурагчдын дэлгэрэнгүй бүртгэлийг өгөгдсөн загварын дагуу хийнэ үү. Зураг 6.13 Хуудас 100 Нийт 158
  • 101. Зураг 6.14Даалгавар: 1. А4 хэмжээтэй цаас сонгож, хэвтээ байрлалаар, цаасны зүүн, баруун, доод талаас 10 мм, дээд талаас 15 мм байхаар тохируулна. 2. А3 нүднээс эхлэн 11 багана, 31 мөртэй хүснэгт байгуулна. 3. Хүснэгтийг өгөгдсөн загварын дагуу мөр, баганы өндөр, өргөний хэмжээг өөрчилнө. 4. B1:J1 нүднүүдийг нэгтгэж гарчиг оруулна. Үүнд хуудасны голд байрлуулах, мөр нугалах командуудыг ашиглана. Гарчиг нь Arial фонтоор, 11 хэмжээтэй, Bold хэлбэрээр бичигдсэн байна. 5. Хүснэгт дэх өгөгдлүүд Arial фонтоор, 10 хэмжээтэй бичигдсэн байна. 6. Бүртгэлийг гүйцэтгээд moduli6 хавтсанд ancet нэрээр хадгална. 7. Файлыг загвар (Excel Template) болгон хадгална. Хуудас 101 Нийт 158
  • 102. Сэдэв 6.3 Суралцагч өөрийн үнэлгээ хийх хэрэглэгдэхүүнболовсруулах арга зүйӨөрийгөө тестээр үнэлэх Microsoft Office Excel, Microsoft Office PowerPoint, Macromedia Flashпрограмуудаар суралцагчдад өөрийгөө үнэлэх үнэлгээний тест боловсруулантарааж өгвөл суралцагч бүр тухайн сэдвийн стандартыг хангасан мэдлэгийнтүвшинг хэр эзэмшиж, төлөвшиж байгаагаа үнэлэх боломжтой болно. Жишээболгон Microsoft Office Excel програмыг сонгож авав.Тест зохиоход анхаарах зүйлс 1. Даалгавар бүр сургалтын ямар нэг чухал үр дүнг шалгах зорилготой байна. 2. Даалгавар бүр тодорхой нэг асуудлыг шийдвэрлэхээр дэвшүүлэх ѐстой бөгөөд асуудал нь ойлгомжтой байна. 3. Даалгавар ба түүнд өгөгдөх хариултууд нь энгийн тодорхой үг хэллэгтэй байна. 4. Даалгаврын асуултад үгүйсгэх утгатай үг хэллэг орсон тохиолдолд тэдгээрийг онцгойлон анхаарна. 5. Зөв гэж сонгуулахаар бэлтгэсэн хариулт нь үнэхээр зөв төдийгүй бусад хариултаас хамгийн оновчтой нь байна. 6. Даалгавар бүр тухайн тест дэх бусад асуулт, даалгавраас хамааралгүй, тусдаа бие даасан байна. 7. Тодорхой бөгөөд ойлгомжтой, энгийн загвараар даалгавар хариултаа байрлуулна. 8. Нөхөх үгийн орон зай нь нэгэн жигд, хангалттай хэмжээтэй байна. 9. Тестийн агуулга, төрөл, даалгаврын тоог сурагчдын нас сэтгэхүйн онцлогт тохируулна. Microsoft Office Excel програмын нэмэлт харагдах хэсгүүд нь хаалттай(нууцлагдсан), хуудсуудын хооронд шилжих товчнуудын тусламжтайгаардаалгаврын дараагийн (өмнөх) бүлгүүд болон үнэлгээний хэсгүүдийн хоорондшилждэг, суралцагч өөрийгөө үнэлэх боломжтой үнэлгээний цахимхэрэглэгдэхүүн боловсруулж туршъя. Үүнийг хялбаршуулахын тулд холбоосхийх аргыг ашиглана.Дасгал 4. Тестийн сан үүсгэхАлхам 1. Өөрийг шалгах тест хийцгээе. Sheet 1 буюу тестийн НҮҮР хуудсыгдараах байдлаар бэлтгэнэ. Үүнд: Хуудас 102 Нийт 158
  • 103. Зураг 6.15 - Ажлын хуудас (Sheet1)-ны нэрийг НҮҮР болгон солино. - B5-K5 нүдэнд гарчгийг бичээд голлуулан 2 мөрөнд оруулна. - B9 нүдэнд Сургууль, B12: Анги B15: Овог, B18: Нэр зэргийг тус тус оруулна. - D9:J9, D12:J12, D15:J15, D18:J18 мужуудыг нэгтгэн хүрээлж, цагаан өнгөөр дэвсгэрийг будна. - Тестийн хуудас бүр нь удирдах товчтой байх ба үүнийг Insert/Shapes хэсгээс сум зурж байрлуулна. Дотор нь Сорил 1 гэж бичнэ.Алхам 2. Загварын дагуу шалгах тестээ оруулна. Үүнд тус бүр 6 тест бүхий 2хуудас байна. Sheet2 ажлын хуудсыг СОРИЛ1, Sheet3 ажлын хуудсыг СОРИЛ2,Sheet4 ажлын хуудсыг ДҮН болгон солиод доорх зурагт үзүүлсний дагуу өгөгдлөөоруулаад хэлбэржүүлнэ.СОРИЛ1 хуудсанд: Зураг 6.16 Хуудас 103 Нийт 158
  • 104. СОРИЛ2 хуудсанд: Зураг 6.17ДҮН хуудсанд: Зураг 6.18Алхам 3. Даалгаврыг хийж гүйцэтгээд moduli6 хавтсанд soril_math нэрээрхадгална.Дасгал 5. Тестийн санд холбоос үүсгэж, томьѐогоо оруулна. Хуудас 104 Нийт 158
  • 105. Алхам 1. Нүүр хуудасны сумыг сонгоно. Insert/Links хэсгийн Hyperlinkкомандыг сонгоно.   Зураг 6.19Нээгдэх Insert Hyperlink цонхны Link to: талбараас Place in This Documentхэсгийг , Or select a place in this document: талбараас „СОРИЛ1‟-ийг сонгоод ОК товчийг дарна.   Зураг 6.20 Хуудас 105 Нийт 158
  • 106. Хулганы заагуурыг дурын газар сонгоод сумыг идэвхгүй болгосны дараабуцаад суман дээр дарахад хулганы заагуур гар хэлбэртэй болж дараагийнхуудсанд шилжинэ. Энэ нь холбоос үүссэнийг илтгэж байна.СОРИЛ1, СОРИЛ2 ажлын хуудас дахь суманд дээрх байдлаар холбоосхийнэ.СанамжЭнэ програмыг ашигласнаар тестийн хариуг автоматаар бодох боломжтой.Үүнд нөхцөл шалгах IF функц ашиглана. Томьѐог буруу оруулбал хариу буруугарахыг анхаараарай. =if(logical_test, true_value, false_value) =IF(СОРИЛ 1!M9="б",1,0)Дээрх томьѐог тайлбарлавал:Хэрэв СОРИЛ1 ажлын хуудасны M9 нүдэнд б хариу үнэн байвал 1 тоог бичнэ,буруу буюу түүнээс өөр хариу байвал нүдэнд 0 гэж бичнэ. Өөрөөр хэлбэлтухайн нүдэнд “1-р асуултад сурагч хариултуудаас Б хариуг сонгосон бол,тухайлбал хариултын СОРИЛ1!M9 нүдийг Б гэж бөглөсөн байвал 1 оноо,үгүй бол 0 оноо өгнө” гэсэн утгатай. Энд хуудасны нэр СОРИЛ1, нүдний хаягM9 нь ажиллаж буй Excel файлаас хамааран өөр байж болно.Алхам 2. Тестийн хариу гарах томьѐог оруулъя. Үүний тулд ДҮН ажлынхуудсыг нээнэ.- Хариу оруулах D7 нүдийг сонгоод =IF( гэж бичээд СОРИЛ1 хуудас руу орно. 1-р тестийн хариу бичих нүдийн тэмдэглэхэд нүд тасархай зураасаар тэмдэглэгдэнэ. Энэ үед томьѐоны мөрөнд =IF(СОРИЛ 1!M8 гэсэн томьѐо гарах ба уг томьѐог цааш үргэлжүүлэн =”а”,1,0) гэж гүйцээж бичнэ. Томьѐоны мөрөнд =IF(СОРИЛ 1!M8="а",1,0) гэж бичигдсэн байна.- Томьѐог гүйцээж бичээд гарын Enter товчлуур дээр дарвал ДҮН ажлын хуудасны D7 нүдэнд хариу гарна.- Энэ мэтчилэн ДҮН ажлын хуудасны  D8 нүдэнд =IF(СОРИЛ 1!M9="б",1,0),  D9 нүдэнд =IF(СОРИЛ 1!M10="а",1,0),  D10 нүдэнд =IF(СОРИЛ 1!M11="в",1,0),  D11 нүдэнд =IF(СОРИЛ 1!M12="б",1,0),  D12 нүдэнд =IF(СОРИЛ 1!M13="г",1,0),  D13 нүдэнд =IF(СОРИЛ 2!M8="б",1,0),  D14 нүдэнд =IF(СОРИЛ 2!M9="а",1,0),  D15 нүдэнд =IF(СОРИЛ 2!M10="в",1,0),  D16 нүдэнд =IF(СОРИЛ 2!M11="а",1,0),  D17 нүдэнд =IF(СОРИЛ 2!M12="б",1,0),  D18 нүдэнд =IF(СОРИЛ 2!M13="а",1,0) томьѐонуудыг тус тус оруулна.Алхам 3. Тестийн хариу гарахад нийт оноо, тоон үнэлгээ, үсгэн үнэлгээгбодох хэрэгтэй болно. D21 нүд буюу зөв хариултуудын тоо гарч ирнэ =sum(D6:D20) томьѐог бичиж, зөв хариултуудын тоог олно. Хуудас 106 Нийт 158
  • 107. =D21*100/15 томьѐогоор түүний эзлэх хувийг бодно.=IF(D20<59,"F",IF(D20<69,"D",IF(D20<79,"C",IF(D20<89,"B","A")))) томьѐогоортоон үнэлгээнд харгалзах үсэгт үнэлгээг бодно.Алхам 4. Тестийн хариу гарахад үсгэн үнэлгээнээс хамаарч сурагчдыгурамшуулах буюу анхааруулах зөвлөгөө өгч болно.Е21 нүдэнд =IF(D21="F","Муу байна, дахин хийнэ үү!",IF(D21="D","Дөхөжбайна, дахин анхааралтай уншина уу!",IF(D21="C","Болжбайна.",IF(D21="B","Сайн байна.","Маш сайн байна. БАЯР ХҮРГЭЕ."))))томьѐог оруулна.Алхам 5. Ажлыг хийж дуусгаад хадгална.Ингээд бидний боловсруулсан хэрэглэгдэхүүн ашиглахад бэлэн болж, табүхэн Microsoft Office Excel програмын тусламжтай боловсруулсан тестээрсуралцагчдыг үнэлэх боломжтой боллоо.Яагаад суралцагчдыг үнэлж дүгнэх хэрэгтэй вэ? • Улирлын болон жилийн эцсийн дүн гаргах, • Суралцагчийн сурах үйл явцын талаар мэдээлэл олж авах, • Сургалтын цаашдын үйл ажиллагаагаа төлөвлөх, • Суралцагчдад хөгжих сэдэл төрүүлэх.Суралцагчдыг үнэлэхдээ ямар чиг хандлагыг баримтлах вэ? • Урамшуулах дэмжихийг удирдлага болгох, • Үр дүнгээр ялгаварлахгүй байх нөхцөлийг бүрдүүлэх, • Боломжийг тэгш олгох, • Шударга байх, • Суралцагчийн хөгжлийн үндэс, сэдэл төрүүлэгч байх. Хуудас 107 Нийт 158
  • 108. Модуль 7. МХТ-ийг ашиглан судалгаа хийх,боловсруулах арга зүйн анхны мэдэгдэхүүнтэй болох Багш сурган хүмүүжүүлэх үйл ажиллагаандаа төрөл бүрийн судалгаа,шинжилгээний ажил хийдэг. Microsoft Office Excel, Microsoft Office Access,SPSS зэрэг өргөн хэрэглээний програм хангамжуудыг ашигланболовсруулалт, дүн шинжилгээ хийх боломжтой.Зорилго Microsoft Office Excel програм ашиглан сурагчдын өсөлт хөгжил, мэдлэгболовсролын түвшин, хичээлд ажиглалт хийхдээ цахим хүснэгт үүсгэнболовсруулалт хийж, дүгнэлт гаргах ур чадварыг эзэмшүүлэхэд оршино.Эзэмших чадвар - Судалгааны материалыг цахим хэлбэрт оруулах, - Сорилын үр дүнг боловсруулах, дүн шинжилгээ хийх, дүгнэлт гаргах.Ашиглагдах хэрэгсэл, програм хангамж, агуулга - Програм хангамж:  Microsoft Office Excel. - Хэрэглэгдэхүүн:  Математикийн хичээл дээр ажиглалтын судалгаа хийсэн загвар,  Социометрийн судалгаа,  Танилцуулга (PowerРoint), PDF файлын сан.Сэдвийн агуулга 7.1. Судалгааны өгөгдлийг оруулах, хэлбэржүүлэх Дасгал 1. Ажиглалтын судалгаа 1. Дасгал 2. Ажиглалтын судалгаа 2. График байгуулах Даалгавар 1. Социометрийн судалгаа. Хуудас 108 Нийт 158
  • 109. Сэдэв 7.1. Судалгааны өгөгдлийг оруулах, хэлбэржүүлэх Судалгааны боловсруулалт хийхдээ асуулгын дагуу өгөгдлүүдийг яажоруулахаа төлөвлөнө. Дараагийн дасгалуудаар ажиглалтын хуудас, социометрийнсудалгааны боловсруулалт хийх талаар авч үзье.Дасгал 1. Ажиглалтын судалгаа 1.Алхам 1. Ажиглалтын судалгаа хийцгээе. Ажлын хуудасны 1-12-р мөрөндсудалгааны мэдээллийн чанартай өгөгдлүүдийг оруулна. Sheet1 хуудасны нэрийгМатематик болгон өөрчилье. Зураг 7.1Алхам 2. А14 нүднээс эхлэн R55-р нүд хүртэл 18 багана, 42 мөр бүхий хүснэгтбайгуулан өгөгдлүүдийг оруулж, загварын дагуу хэлбэржүүлнэ. Зураг 7.1 Хуудас 109 Нийт 158
  • 110. Алхам 3. C52-C55–р нүдэнд “Тогтмол”, “Ихэнхдээ”, “Заримдаа”, “Ховорхон” гэсэнөгөгдлийг тоолох томьѐо оруулан харгалзах мөрийн дагуу хуулна. Үүнд: Зураг 7.2С52 нүдэнд Тогтмол талбарын утгыг тоолох = COUNTIF(C17:C51,"Т") томьѐогоруулаад уг томьѐогоо R52 нүд хүртэл хуулна.С53 нүдэнд Ихэнхдээ талбарын утгыг тоолох =COUNTIF(C17:C51,"И"),С54 нүдэнд Заримдаа талбарын утгыг тоолох =COUNTIF(C17:C51,"З"),С55 нүдэнд Ховорхон талбарын утгыг тоолох =COUNTIF(C17:C51,"Х") томьѐогтус тус оруулж харгалзах мөрөнд хуулна.Алхам 4. Өгөгдөл, томьѐо оруулсан файлыг sudalgaa-math нэрээр хадгална.Алхам 5. Судалгааны файлын загвар үүсгэж sudalgaa-math-zagvar нэрээрхадгална. Зураг 7.3СанамжЖишээ болгон зөвхөн математикийн хичээлээр авсан энэхүү судалгаагаарүүсгэсэн загвар файлыг бусад хичээлүүдэд ашиглах боломжтой. Энэхүү судалгаагАлхам Алхмаар хөтөлбөрийн “Бага ангийн сурагчдын үнэлгээ” номноос авчашигласан болно. Уг номны 5-11 дүгээр хуудаснаас бусад судалгааг авчболовсруулалт хийж үзнэ үү. Хуудас 110 Нийт 158
  • 111. Дасгал 2. Ажиглалтын судалгаа, график байгуулахАлхам 1. Дээрх судалгааг ашиглан график байгуулъя. Sheet2 ажлын хуудсанднэмж өгөгдөл оруулна. Sheet2 хуудасны нэрийг Математик график болгоно.Цаасны хэмжээг А4, хэвтээ байрлалаар, хуудасны зүүн, баруун, доод талаас 10мм, дээд талаас 15 мм зайтай байхаар тохируулна.Алхам 2. График байгуулахад нэг нүүрэнд багтахгүй тул баганыг 2 хэсгээр 2 хуудасболгож доорх загвараар өгөгдлийг оруулна. Үүнд: a) A5 нүднээс 10 багана, 7 мөртэй хүснэгт байгуулж, загварын дагуу өмнөх хуудаснаас өгөгдлийг хуулж, хэлбэржүүлнэ. Зураг 7.4б) A39 нүднээс дараагийн хэсгийн мэдээллийг оруулна. Зураг 7.5Алхам 3. C8-C11–р нүдэнд “Тогтмол”, “Ихэнхдээ”, “Заримдаа”, “Ховорхон” гэсэнөгөгдлийг оруулахдаа өмнөх Математик ажлын хуудаснаас шууд оруулах буюуажлын хуудас хооронд шилжинэ. Үүний тулд: - C8 нүдэнд курсорыг байрлуулж = тэмдэг тавина. - Математик ажлын хуудас руу орж “Тогтмол” талбарт байгаа C52 нүдийг сонгоод гарын Enter товчлуурыг дарна. C8 нүдэнд =Математик!C52 томьѐо гарна. Хуудас 111 Нийт 158
  • 112. - C8 нүдний томьѐог J8 нүд хүртэл мөрний дагуу хуулна. - C8-J8 мужийг идэвхжүүлж доош нь 11-р мөр хүртэл бүх томьѐог хуулна. Зураг 7.6Алхам 4. C42-C45–р нүдэнд “Тогтмол”, “Ихэнхдээ”, “Заримдаа”, “Ховорхон” гэсэнөгөгдлийг оруулахдаа өмнөх алхмын нэгэн адил оруулна. Гэхдээ 2 баганаархуваасан тул хуулах томьѐог анхаарах хэрэгтэй. Үүний тулд: - C45 нүдэнд курсорыг байрлуулж = тэмдэг тавина. - Математик ажлын хуудсанд орж “Тогтмол” талбарт байгаа K52 нүдийг сонгоод гарын Enter товчлуурыг дарна. C45 нүдэнд =Математик!K52 томьѐо орж ирнэ. - C45 нүдний томьѐог J45 нүд хүртэл мөрний дагуу хуулна. - C45-J45 мужийг сонгон идэвхжүүлж доош нь 45-р мөр хүртэл бүх томьѐог хуулна. Зураг 7.7Алхам 5. А-Г хэсэг тус бүрээр график байгуулна.a) A хэсгийн (А. Стратеги сэтгэлгээ) график байгуулъя. - B6-F11 мужийг сонгон идэвхжүүлнэ. - Insert цэсний Chart хэсгээс графикийн төрлийг сонгоно. Жишээ болгон босоо багана хэлбэрээр байгуулъя. Үүний тулд Column төрлөөс Cylinder хэлбэрийг сонгоно. Хуудас 112 Нийт 158
  • 113.  10 8 1. Тоо  6 бодох 4 аргуудыг 2 бүтээлчээр 0 ашигладаг, тайлбарлаж  Ховорхон Ихэнхдээ Заримдаа Тогтмол чаддаг эсэх  хавар Зураг 7.8 - Графикийг өгөгдсөн хэлбэрт оруулахын тулд Design цэсний Data хэсгээс Switch Row/Column командыг сонгоно. - Chart Layouts/Layout3 командыг сонгоно. - Chart Title хэсэгт “А. Стратеги сэтгэлгээ” гэсэн гарчиг оруулахад график бэлэн болно. 10 Chart Title 8 10 6 8 Тогтмол 6 4 4 Ихэнхдээ 2 2 Заримдаа 0 хавар намар 0 Ховорхон хавар намар 1. Тоо бодох аргуудыг бүтээлчээр ашигладаг, тайлбарлаж чаддаг эсэх 1. Тоо бодох аргуудыг бүтээлчээр ашигладаг, тайлбарлаж чаддаг эсэх Тогтмол Ихэнхдээ Заримдаа Ховорхон Зураг 7.9б) Б хэсгийн (Б. Тоо тоолол, энгийн үйлдэл) график байгуулъя. Үүний дээрхаргаар байгуулах боловч мужийг сонгох арга нь ялгаатай. Мужийг хэсэгчлэнсонгохын тулд B40-B45 мужийг сонгоод гарын Ctrl товчлуурыг дараастайгаар G40-J45 мужийг сонгоно. Графикийг дээрх аргаар байгуулна. Үүнтэй нэгэн адилаар В, Гхэсгийн графикийг байгуулна. Зураг 7.10 Хуудас 113 Нийт 158
  • 114. Зураг 7.11СанамжГрафик байгуулах талаар “Багш нарын мэдээлэл харилцааны технологийнболовсролд” номны 75-82-р хуудсанд дэлгэрэнгүй өгүүлсэн. Зураг 7.12 Хуудас 114 Нийт 158
  • 115. Даалгавар 1. Социометрийн судалгааХамт олныг социометрийн аргаар судалсан судалгааны боловсруулалт хийнэ. Үүндөгөгдсөн загварыг ашиглана. Зураг 7.13Даалгавар: 1. Microsoft Office Excel програм дээр эхний даалгаврыг гүйцэтгэнэ. 2. А4 хэмжээтэй цаас сонгож, хэвтээ байрлалаар, хуудасны захаас зүүн, баруун, доод талаас 10 мм, дээд талаас 15 мм байхаар тохируулна. Сурагчдын тооноос хамааран хуудасны захаас авах зайг ихэсгэх буюу багасгаж болно. 3. А2 нүднээс эхлэн AJ40 хүртэл хүснэгт байгуулна. 4. Хүснэгтийг өгөгдсөн загварын дагуу мөр, баганы өндөр, өргөний хэмжээг өөрчилнө. 5. Өгөгдлийг хооронд нь холбосон шугамыг Insert/Shapes командаас зургийн шулуун хэрэгслэл ашиглан зурна. 6. Судалгааны өгөгдлийг гүйцэд оруулаад moduli6 хавтсанд sudalgaa_sociometr_5-angi нэрээр хадгална. 7. 2 дахь даалгаврыг Microsoft Word програм дээр гүйцэтгэнэ. 8. Microsoft Office Excel програм дээр боловсруулсан үр дүнгийн тусламжтайгаар зургийн хэрэгслэлүүдийг ашиглан зурна. 9. Даалгаврыг гүйцэтгээд moduli6 хавтсанд sudalgaa_sociometr_5-angi нэрээр хадгална. 2 өөр програм дээр хийсэн тул ижил нэрээр хадгалж болно. Хуудас 115 Нийт 158
  • 116. Модуль 8. МХТ-ийг ашиглах туршлага солилцох Энэхүү хичээлийн бүлэг сэдэвт багш нар МХТ-ийг ашиглан өөр хоорондоотуршлага солилцох, мэдээлэл дамжуулах, түүнийгээ баримтжуулах, сураглтынявцад боловсруулсан бүтээгдэхүүний тайлан хэлэлцэнэ.Зорилго: Багш нар Microsoft Office Outlook програм ашиглан тохиргоо хийж сурах,цахим шууданг ашиглан туршлага солилцох, олж авсан мэдээллээ CD/DVD-руухуулах чадвартай болно.Эзэмших чадвар: - Програмын тохиргоо хийх - Мэдээлэл хавсарган явуулах - CD/DVD-руу файл хуулах - БСШУЯ, БСГ-ын мэргэжилтэнүүдийн хаягыг олж авж, и-мэйлээр харилцаж сургалтын материалыг хуваалцах - Цахим харилцааны хэрэгслүүдийг ашиглаж сурах, блог хөтлөхАшиглагдах хэрэгсэл, програм хангамж, агуулга: - Програм хангамж: □ Microsoft Office Outlook □ Интернэт □ NeroСэдвийн агуулга: 8.1. СD/DVD-руу мэдээлэл хуулах 8.2. Цахим шуудангаар сургалтын материалыг солилцох 8.3. Бусад сургуулийн багш нар, БСШУЯ, БСГ-ын мэргэжилтэн, бусад байгууллагын хүмүүстэй харилцах 8.4. Цахим шуудангаар ирсэн материалыг сургалтанд ашигласнаа баримтжуулах 8.5. Сургалтын явцад боловсруулсан бүтээгдэхүүний тайланг солилцох, хэлэлцэх Зорилго: Хуудас 116 Нийт 158
  • 117. Сэдэв 8.1. CD, DVD–д мэдээлэл (өгөгдөл) хуулах нь CD, DVD, Blu-Ray зэрэг нь их хэмжээний мэдээлэл хадгалахад тохиромжтойбөгөөд лазерийн гэрлийн тусламжтайгаар уншиж бичдэг. Ангилал, үүрэг Ашиглах Багтаамж хэлбэрCD (Compact CD-R CD-RW 700 Audio (дуу)Disk) Mбайт Data (програм, тоглоом...) VCD (кино, клип) 1 удаа бичилт хийхDVD (Digital DVD-R DVD- 4.7 DataVersatile Disk) RW Гбайтаас (програм, дээш тоглоом...) DVD (кино, Олон удаа бичилт хийх клип)BD (Blu Ray Disk) R-DB DBRE 25 Data Гбайтаас (програм, дээш тоглоом...) Video (кино, клип) Эдгээрт мэдээлэл бичихийн тулд компьютер нь CD Writer, DVD Writer, Blu-Ray driver төхөөрөмжтэй байх шаардлагатай. Дээрх дискүүдийг унших, бичихэдхэрэглэдэг төхөөрөмжүүдийг дараах хүснэгтэд үзүүлэв. Төхөөрөмж ҮүрэгCD-ROM Зөвхөн унших (CD-R, CD-RW)CD-Writer Унших, бичих (CD-R, CD-RW)DVD-ROM Зөвхөн унших (CD, DVD)Combo ROM DVD ROM, CD Writer хавсарсанDVD-Writer Унших, бичих (CD, DVD) Хуудас 117 Нийт 158
  • 118. Blu-Ray Унших, бичих (CD, DVD, Blu-Ray) Мөн бичлэг хийх зориулалтын Nero Burning, Easy CD creator зэрэг програмхангамж шаардлагатай. Жишээ болгон Nero Smart програмаар СД-д өгөгдөлбичихийг авч үзье.СанамжWindows Vista үйлдлийн системийн тухайд компьютерт дээрх програмуудыгсуулгахгүйгээр хуулах боломжтой.Дасгал. СД-д өгөгдөл бичихАлхам 1. Start/All Programs/Nero Start Smart Essentials команд сонгоно. 1. Нэмэлт програм Засварлах програм Заавар CД-д өгөгдөл бичих Зураг8.1Алхам 2. Програмын цонхноос Make Data CD командыг сонговол Nero ExpressEssentials цонх нээгдэнэ. Дискийн багтаамжаас хэтрүүлэхгүйгээр өгөгдлөө сонгохшаардлагатай. Олон төрлийн өгөгдөл сонгож байгаа үед шинээр хавтас үүсгээдөгөгдлөө оруулж болно. Хуудас 118 Нийт 158
  • 119. Зураг 8.2 Дискний Дискийн нэр Шинээр багтаамж өгөгдөл нэмэхАлхам 3. СД-д бичих өгөгдлөө компьютерээсээ сонгон оруулна. Манай жишээндээр C дискний Songs хавтасны CD_duu дэд хавтаснаас дууны файлуудыгсонгосон байна. Зураг 8.3 Хуудас 119 Нийт 158
  • 120. Алхам 4. Дискэнд бичих өгөгдлүүд дараах цонхонд үзүүлсэн байдлаар харагдана.Өгөгдлийн нийт хэмжээ 650 Mбайт болсон байна. Өгөгдөл 700 Mбайтаас хэтэрвэлDelete командаар зарим файлыг устгана.Алхам 5. Дискэнд бичлэг хийхдээ хурдаа тохируулах ѐстой бөгөөд жишээн дээр16x хурдыг сонгосон байна. Зураг 8.4 Зураг 8.5 Хуудас 120 Нийт 158
  • 121. СанамжCД уншдаг бичдэг төхөөрөмжүүд нь компакт дискийг унших, бичих хурдтай байдаг.Хурд нь 1x, 4x, 8x, 16x, 24x, 32x, 40x, 52x байдаг ба 1x гэдэг нь өгөгдөлд хандаххурд (1 секундэд 150 Кбайт). Бичлэг хийхдээ хурдыг тохируулах хэрэгтэй ба хэтөндөр хурдтай бичсэн СД-ийгзарим компьютер уншиж чаддаггүй.Алхам 6. Дээрх алхмуудыг гүйцэтгэсний дараа дискэнд бичлэг хийж буй явцыгхаруулсан дараах цонх гарна. Зураг 8.6Алхам 7. Дискэнд бичлэг амжилттай хийсэн тохиолдолд дараах цонх нээгдэж, үйлажиллагаа дуусна. Зураг 8.7Дасгал 2 . VCD-г компьютерт хуулахАлхам 1. VCD–гээ CД төхөөрөмжид уншуулж, Windows Explorer програмыг нээнэ.Алхам 2. CД төхөөрөмжийн нэр дээр дарж, дискэнд агуулагдаж байгаа файлуудыгхарж болно.Алхам 3. CД дотор байгаа MPEGAV нэртэй хавтас дотор видео файл байрлах бафайл, хавтас хуулах зарчмын дагуу хуулна. Хуудас 121 Нийт 158
  • 122. Дасгал 3. DVD–г компьютертхуулахАлхам1. DVD-гээ төхөөрөмжидуншуулж, Windows Explorerпрограмыг нээнэ.Алхам 2. DVD дотор байгаа VIDEO-TS хавтсанд видео файл байх баердийн файл ба хавтас хуулахаргыг сонгож, үйлдлийг гүйцэтгэнэ.Видео файлууд нь .vob өргөтгөлтэй,хэмжээний хувьд их байдаг. Зураг 8.8 Хуудас 122 Нийт 158
  • 123. Сэдэв 8.2. Цахим шуудан Интернэтийн хамгийн өргөн тархсан үйлчилгээнүүдийн нэг бол цахимшуудангийн үйлчилгээ. Өдгөө цахим шуудан нь хүмүүсийн амьдралын хэвмаягийг бүхэлд нь өөрчилж мэдээллийг шуурхай, богино хугацаанд найдвартайсолилцох, харилцах хэрэглүүр болж байна.Цахим шуудангийн онцлогДавуу талууд 1. Интернэтэд холбогдсон дурын компьютерээс захиаг шууд илгээх, 2. Нэг захиаг илгээх өртөг хямд, 3. Нэг захиаг хэд хэдэн хүнд нэгэн зэрэг илгээх, 4. Түргэн шуурхай, 5. Захианд зураг, баримт бичиг зэргийг хавсарган илгээх боломжтой, 6. Газарзүйн болоод цаг хугацаанаас үл хамааран хаягласан хүнд шууд хүрдэг, 7. Захиа хүрээгүй буюу цахим шуудангийн хаягийг буруу бичсэн тохиолдолд хариу мэдээлэл өгдөг.Дутагдалтай талууд 1. Реклам зар сурталчилгааны буюу хүсээгүй захиа ихээр тархах болсон, 2. Нууцлал ба хамгаалалт сул, 3. Захиа хоромхон зуурт хүрсэн ч, хүлээн авагч нь хариу өгөхгүй байж болох талтай, 4. Их хэмжээний захиа, тэр дундаа “спам” хэмээх хэрэгцээгүй захианд “дарагдах” болсон, 5. Захианд том хэмжээний файлыг хавсарган илгээсэн тохиолдолд шуудангийн хайрцаг дүүрэх, компьютерт татаж авахад бэрхшээлтэй.Цахим шуудангийн хаяг Цахим захидал солилцохын тулд цахим шуудангийн хаягтай байхшаардлагатай бөгөөд энэ хаягаар хэрэглэгчид хаяглагдсан захидлууд шуудангийнхайрцагт ирж, явуулсан захидлууд шуудангийн хаягаар дэлхийн аль ч өнцөгтбайгаа анд найз, ах дүү, амраг садан, хамтран ажиллагсдад хүрдэг. Цахимшуудангийн хаягтай салшгүй холбоотой зүйл бол хэрэглэгчийн нууц үг юм. Цахимшуудангийн хаяг болон нууц үгийг латин үсгээр бичдэг. Цахим шуудангийн хаяг ньүндсэн 2 хэсгээс бүрдэх ба эдгээр хэсгүүд нь “at/эт” хэмээн нэрлэгдэх @ үсгээр өөрхоорондоо холбогддог. @ тэмдгийн өмнөх хэсэг нь тухайн хэрэглэгчийн нэрийг,арын хэсэг нь домэйн нэрийг тус тус илэрхийлнэ. Жишээ нь yourname@gmail.com Хуудас 123 Нийт 158
  • 124. Microsoft Office Outlook 2007 програм Цахим шуудангаа шалгах, унших, илгээхэд тусгай програм хангамжуудыгашигладаг. Microsoft Office Outlook, thuderbird зэрэг програмууд өргөн хэрэглэгддэг.Цахим шуудангийн үнэгүй хаягийг Yahoo, Hotmail, Gmail зэрэг системүүдээс авчболно. Доорх хаягаар үнэгүй хаяг авах боломжтой. Үүнд: http://www.yahoo.com,http://www.google.com, http://www.hotmail.com, http://www.mail.mn,http://www.gogo.mn Жишээ болгон Microsoft Office Outlook 2007 програм ашиглах талаар авчүзье.Програмын цонхны ерөнхий төлөв        Зураг 8.91.Menu цэс (menu bar) 2.Tool цэс (tool bar)  2.1 New Mail - шинээр захиа бичих, 2.2 Reply - ирсэн захианы зөвхөн хаяглагчид хариу бичих, 2.3 Reply All - ирсэн захианы бүх хаяглагчдад хариу бичих, 2.4 Forward - ирсэн захиаг бусдад дамжуулах, 2.5 Print - захиаг хэвлэх, 2.6 Delete - захиаг устгах, 2.7 Send/Recv - захиа шалгах буюу илгээж хүлээн авах, 2.8 Find – хайлт хийх.3.Mail хайрцгууд  Хуудас 124 Нийт 158
  • 125. 3.1 Inbox - ирсэн захианы хайрцаг, 3.2 Outbox - илгээх захианы хайрцаг, 3.3 Sent Items - илгээгдсэн захианы хайрцаг, 3.4 Deleted Items - устгагдсан захианы хайрцаг, 3.5 Drafts - ноорог захианы хайрцаг.4. Inbox хайрцаг 5. Ирсэн шуудан 6. Хуанли (calendar) 7. Төлөвийн мөр (status bar)  Хуудас 125 Нийт 158
  • 126. Gmail шуудан ашиглах товч зааварДасгал 1. Програм ажиллуулах  Зураг 8.10Алхам 1. Браузер програмын хаягийн мөрөнд www.gmail.com хаягийг оруулна. Алхам 2. www.gmail.com сайтад бүртгэлтэй бол  username талбарт хэрэглэгчийн нэрийг, Рassword талбарт нууц үгийг оруулаад Sign in товчийг дарж нэвтэрнэ. Бүртгэлгүй бол 3-р алхмыг хийх хэрэгтэй. Зураг 8.11 Алхам 3. Шинээр бүртгэл үүсгэхийн тулд Create an  account хэсгийг сонговол дараах хуудас нээгдэнэ. Зураг 8.12 Хуудас 126 Нийт 158
  • 127. Алхам 4. Хэрэглэгчийн нэрийг оруулна. Алхам 5. Хэрэглэгчийн овгийг оруулна. Алхам 6. Шинээр үүсгэх хаягийн нэрийг оруулна.  Алхам 7. Шинээр үүсгэж  буй тухайн нэр байгаа  эсэхийг шалгах хэсэг  Алхам 8. Нууц үгээ  оруулна. Алхам 9. Нууц үгээ давтан  оруулна. Алхам 10. Нууц үгээ мартсан тохиолдолд хэрэглэгчээс асуух асуултыг сонгоод асуултын хариултыг Answer талбарт оруулна.  Алхам 11. 2 дахь цахим шуудангийн хаяг. Нууц үгээ мартсан тохиолдолд уг хаягаар нууц үгийг явуулах болно. Алхам 12. Өөрийн оршин буй нутаг дэвсгэрээ сонгох хэсэг Алхам 13. Нууцлалын үүднээс системээс өгсөн үгийг түүний доор байрлах талбарт давтан бичнэ. Энэ үгийг буруу бичвэл бүртгэл бүртгэгдэх боломжгүй гэдгийг анхаарах хэрэгтэй. Алхам 14. Бүртгэлийн хэсгийг бөглөж дуусад I accept. Create my account товчийг дарснаар шинээр хаяг үүсэх болно.Зураг 8.13 Хуудас 127 Нийт 158
  • 128. Жишээ болгон зураг дээр mgl bagsh гэсэн бүртгэлийг үүсгэж үзүүллээ.Алхам 15. Бүртгэлийг нээх боломжтой бол цэнхэр өнгөөр mglbagsh is available гэжгарна. Боломжгүй тохиолдолд боломжит нэрийг санал болгосон хэсэг гарч ирнэ. 15Алхам 16. Бүх зүйл алдаагүй зөвбөглөөд I accept. Create myaccount товчийг дарснаар хаягүүснэ.Алхам 17. Бүртгэл амжилттайболсны дараа нээгдэхCongratulations хуудасны Showme my account товчийг дарж Gmailсистемд нэвтрэн орно. Хуудас 128 Нийт 158 16 Зураг 8.14
  • 129. Нээгдэх эхний хуудас дээр цахим шуудан илгээх, ирсэн захиаг хүлээн авах зэрэгболомж бүхий ерөнхий хэсэг байна. 17 Зураг 8.15 Зураг 8.16 Хуудас 129 Нийт 158
  • 130. Дасгал 2. Захиа бичих     Зураг 8.17Алхам 1. Compose mail буюу захиа илгээх хэсэг дээр дарна. Үүний дараа 2,3,4,5хэсгүүд бүхий талбар баруун талд нээгдэнэ.Алхам 2. Захиа илгээх хүний шуудангийн хаяг бичнэ. Алхам 3. Захианы гарчгийг бичнэ. Алхам 4. Файл хавсарган явуулах хэсэг. Уг хэсэг дээр дарахад 6-р алхмын хэсэггарч ирнэ. Алхам 5. Захиагаа бичнэ.    Зураг 8.18Алхам 6. Browse товчийг дарж захианд хавсарган явуулах файлыг сонгоно.  Хуудас 130 Нийт 158
  • 131. Алхам 7. Манай жишээн дээр  attаchments_2009_19.zip нэртэй файлыг сонгосон байна.  Алхам 8. Захианд хавсаргах файлаа сонгоод Оpen товчийг дарна.   Зураг 8.19  Алхам 9. Send товчийг дарж,  захиагаа илгээнэ. Алхам 10. Уг талбарт хавсарган явуулж байгаа файлын нэр байна. Зураг 8.20 11 Зураг 8.21Алхам 11. Захиа амжилттай илгээгдсэн тохиолдолд Your message has been sent 11гэсэн мэдээлэл гарах болно. Хуудас 131 Нийт 158
  • 132. Дасгал 3. Цахим шуудангийн програмд хаягаа бүртгүүлэх Алхам 1. Програмыг ажиллуулахад нээгдэх Оutlook 2007 Startup цонхны Next товчийг дарж цааш  үргэлжлүүлнэ. Зураг 8.22  Алхам 2. Нээгдэх цонхны “Would you like to configure an E- mail account?” асуултын доорх хариултуудаас Yes  сонголтыг хийгээд  Next  товчийг дарж цааш үргэлжлүүлнэ.    Зураг 8.23 Алхам 3. Your Name талбарт хэрэглэгчийн нэрийг  оруулна.  Алхам 4. E-mail Address  талбарт цахим шуудангийн  буюу Gmail хэрэглэгчийн нэрийг оруулна.  Хуудас 132 Нийт 158   Зураг 8.24
  • 133. Алхам 5. Password талбарт нууц үгийг оруулна. Алхам 6. Retype Password талбарт нууц үгийг давтан оруулна. Алхам 7. Next товчийг дарж цааш үргэлжлүүлнэ.  Алхам 8. Тохиргоо хийгдэж буй мэдээлэл бүхий  цонх нээгдэнэ.  Зураг 8.25 Алхам 9. Тохиргоо хийгдсэний дараа Finsh товчийг  дарна. Microsoft Outlook 2007 програм  ачаалагдана. Зураг 8.26 Хуудас 133 Нийт 158
  • 134. Програмын цонхны ерөнхий төлөвАлхам 10. Шинээр захиа бичихдээ Outlook 2007 програмын цонхны New Mailхэрэглүүр дээр дарах буюу Message/New Message команд сонгоно. Зураг 8.27Алхам 11. Захианд файл хавсаргахдаа Attach товчийг дарна.Алхам 12. Нээгдэх New Message цонхны То талбарт захиа явуулах хаягийг оруулна.Алхам 13. Subject талбарт захианы товч агуулгыг оруулна.Алхам 14. Цонхны үндсэн талбарт захиагаа бичнэ. Алхам 15. Insert File цонхны Look in талбарт хавсаргах файлын замыг тодорхойлж, файлаа сонгоно. Алхам 16. Insert товчийг дарна. Зураг 8.28 Хуудас 134 Нийт 158
  • 135. 18 19Алхам 17. Send товчийг дарж захиагаа илгээнэ. Зураг 8.29Алхам 18. Уг хэсэгт хавсарган явуулж байгаа файлын нэр байна.Алхам 19. Захиаг илгээх ба шалгахдаа Send and Receive товчийг дарна.Алхам 20. Ирсэн болон явуулсан захианы мэдээллийг харуулна. Хуудас 135 Нийт 158
  • 136. Сэдэв 8.3. Бусад сургуулийн багш нар, БСШУЯ, БСГ-ынмэргэжилтэн, бусад байгууллагын хүмүүстэй харилцахЦахим шууданг ашиглан мэргэжил нэгт хүмүүстэй харилцан мэдээлэл солилцох,мэдээлэл олж авах болон бусад цахим харилцааны хэрэгслүүдийг ашиглансургалтын материалыг хуваалцах, сургалтын үйл ажиллагаанд хэрэгцээтэйматериалын цуглуулгатай болох.Дасгал 1. БСШУЯ, БСГ-ын мэргэжилтэнүүдийн хаягыг олж авахАлхам 1. Internet Explorer програм ашиглан http://www.mecs.gov.mn хаягруу оронМэдээлэл цэсрүү орох. Зураг 8.30Алхам 2. Утасны жагсаалт гэсэн холбоосон дээр даран дараагийн хуудасруушилжснээр хэрэгцээтэй жагсаалтыг гарган авч болно. Хуудас 136 Нийт 158
  • 137. Зураг 8.31 Зураг 8.32№ Аймаг, нийслэл БСГ-ын даргын нэр Ажлын утас Гар утас И-Мэйл Аймаг, нийслэлийн Боловсрол, соѐлын Код Утас газрууд1 Архангай Н.Ламжав 01332 21148 98220583 arkhangai@mecs.gov.mn2 Баян-Өлгий Х.Мингай 01422 22456 98220586 bayanulgii@mecs.gov.mn3 Баянхонгор Ж.Энхбаяр 01442 22115 98220585 bayankhongor@mecs.gov.mn Хуудас 137 Нийт 158
  • 138. 4 Булган Л.Эгиймаа 01342 22723 98220584 bulgan@mecs.gov.mn 5 Говь-Алтай Ж.Эрдэнэ 01482 24865 98220587 govialtai@mecs.gov.mn 6 Говьсүмбэр Ц.Уранчимэг 01542 23160 98220588 govisumber@mecs.gov.mn 7 Дархан-Уул Р.Батжаргал 01372 27701 98220589 darkhanuul@mecs.gov.mn 8 Дорноговь Ц.Чойбаатар 01522 23977 98220590 dornogovi@mecs.gov.mn 9 Дорнод Р.Дуламсүрэн 01582 23674 98220591 dornod@mecs.gov.mn 10 Дундговь Ц.Сэрээнов 01592 22313 98220592 dundgovi@mecs.gov.mn 11 Завхан Ө.Чулуунбаатар 01462 21143 98220593 zavkhan@mecs.gov.mn 12 Орхон Ц.Ариунаа 01352 20792 98220594 orkhon@mecs.gov.mn 13 Өвөрхангай Б.Мөнхжаргал 01322 22506 98220602 uvurkhangai@mecs.gov.mn 14 Өмнөговь М.Батбилэг 01532 23301 98220595 umnugovi@mecs.gov.mn 15 Сүхбаатар Д.Сэнгэдорж 01512 21487 98220596 sukhbaatar@mecs.gov.mn 16 Сэлэнгэ Д.Загдгочоо 01362 22165 98220597 selenge@mecs.gov.mn 17 Төв Ч.Цэцгээ 01272 23981 98220598 tuv@mecs.gov.mn 18 Увс Г.Цэрэндулам 01452 22423 98220599 uvs@mecs.gov.mn 19 Ховд Б.Хаш-Эрдэнэ 01432 25178 98220600 khovd@mecs.gov.mn 20 Хөвсгөл Ц.Мөнхжаргал 01382 23693 98220601 khuvsgul@mecs.gov.mn 21 Хэнтий Б.Дашдаваа 01562 23640 98220602 khentii@mecs.gov.mn 22 Улаанбаатар Д.Энхбаяр 324947 98220604 ubes@mecs.gov.mnДасгал 2. Hi5 ашиглах буюу танилын хүрээгээ тэлэхHi5 нь интернэт ашиглан өөрийгөө бусдад танилцуулах, танилын хүрээгээ тэлэххамгийн өргөн хэрэглэгддэг програмын нэг юм. Одоогийн байдлаар Hi5 нь дэлхийдаяар 60 сая гаруй хэрэглэгчтэй бөгөөд цаашид ч хурдацтай өсөж байна. Угсүлжээнд өөрийн тухай танилцуулга, сонирхол, зургийн цомог, дуртай дуу хөгжмөөоруулж цахим шуудан хэлбэрээр ашиглаж болохоос гадна мэргэжил нэгтхүмүүстэйгээ харилцах нэг хэлбэр маягаар ч ашиглаж болно. Мэргэжилтэн нэгт Хуудас 138 Нийт 158
  • 139. хүмүүстэйгээ болон бусад сургуулийн багш нартай өөрийн болон сургалтын тухаймэдээллийг солилцод өргөн ашиглагдаж болно.Алхам 1. Internet Explorer програм ашиглан www.hi5.com хуудасруу орно. Хэрэвбүртгүүлээгүй бол өөрийн овог нэр, цахим шуудангийн хаяг, төрсөн огноо болоннэвтрэх нууц үгээ бичин Register гэсэн товчыг даран дараах хуудасруу шилжнэ. Зураг 8.33Алхам 2. Дараагийн хуудсанд өөрийн цахим шуудангийн нууц үгийг хийснээр танышуудангаар харьцдаг хүмүүст Friend Request буюу найз болох хүсэлт явуулжболно. Зураг 8.34 Хуудас 139 Нийт 158
  • 140. Алхам 3. Дараагийн хуудсанд өөрийн зургаа оруулж болно. Зураг 8.35Алхам 4. Өөрийн цахим шууданг шалган өөрийн Hi5-ийн бүртгэлийгидвэхжүүлснээр бүртгэл дуусна. Зураг 8.36 Хуудас 140 Нийт 158
  • 141. Дасгал 3. Twitter буюу жижиг блог хөтлөх програмTwitter нь сүүлийн үед маш олон хэрэглэгчийг өөртөө татаж байгаа өөрийгөөбусдад таниулах, жижиг блог (140 тэмдэгт) хөтлөхөд хэрэглэгдэж буй програм юм.Сард 55 сая хэрэглэгч уг веб хуудсаар зочилдог ба өөрийн үзэл бодлыг бусдадхүргэх, мэдээ мэдээлэл солилцоход өргөн ашиглаж байна.Алхам 1. Internet Explorer ашиглан www.twitter.com гэсэн хаягруу оронбүртгүүлэхийн тулд Sign up now товчыг дарна. Зураг 8.37 Хуудас 141 Нийт 158
  • 142. Алхам 2. Дараагийн цонхонд бүртгүүлэх мэдээллүүдээ оруулан Create myaccount-г дарна Зураг 8.38Алхам 3. Дараагийн цонхонд өөрийн цахим шуудангийн нууц үгийг бичиж болно.Ингэснээр таны цахим шуудангийн бүртгэлд байгаа Twitter хэрэглэдэг хүмүүсийнжагсаалт гарч ирэх ба та мэдээлэл хуваалцах хүмүүсээ сонгож болно. Зураг 8.39 Хуудас 142 Нийт 158
  • 143. Зураг 8.40Алхам 4. Дараагийн цонхонд та бүхэн Twitter-ийн урилга явуулах хүмүүсээ сонгожболно. Мөн Skip this step холбоосыг сонгосноор бусад хүмүүсийг урилгүй шуудүндсэн хуудсанд орж болно. Зураг 8.41 Хуудас 143 Нийт 158
  • 144. Зураг 8.42Алхам 4. Ингэснээр What are you doing? гэсэн энгийн асуултанд хариулан өөрийнтухай мэдээллээ бусадтай хуваалцаж болно.Дасгал 4. Wikipedia буюу цахим нэвтэрхий тольWikipedia нь үнэгүй, олон хэл дээр бичигдсэн 13 сая орчим тайлбартай интернэтэдхамгийн өргөн хэрэглэгддэг нэвтэрхий толь юм. Та бүхэн энэхүү сайтыг ашигланбүхий л төрлийн мэдээллийг богино хугацаанд олж авах боломжтой. Мөн өөрийнмэдлэгийг бусдад таниулах зорилгоор уг сайтад тайлбар, бичлэг нэмж оруулжболно.Алхам 1. Internet Explorer ашиглан www.wikipedia.org хаягруу орон өөрийн ойлгоххэлийг сонгон хайлт хийснээр хүссэн мэдээллээ олж авна. Хуудас 144 Нийт 158
  • 145. Зураг 8.43 Зураг 8.44Дасгал 5. Picaso Web AlbumsPicasa Web Albums нь бие биеэндээ зураг илгээх хамгийн өргөн хэрэглэгддэгаргуудын нэг юм. Багш нар та бүхэн интернэтэд өөрсдийн зургийн цомогүүсгэснээр хэнд ямар зураг харуулах, харуулахгүйг өөрийн хүссэнээр шийдэжболдогоороо онцлогтой.Алхам 1. Internet Explorer ашиглан http://picasaweb.google.com/ хаягруу ороодөөрсдийн Gmail-н хэрэглэгчийн нэр болон нууц үгийн ашиглан нэвтэрнэ. Хуудас 145 Нийт 158
  • 146. Зураг 8.45Алхам 2. Upload холбоосыг дарснаар өөрийн дискэн дээрх зургийг оруулна.Алхам 3. Зургаа оруулахдаа шинээр цомог үүсгэн хадгалаж болно. Зураг 8.46 Хуудас 146 Нийт 158
  • 147. Зураг 8.47Алхам 4. Өөрийн дискэн дээрх файлаа Browse товчын тусламжтайгаар оруулна. Зураг 8.48 Хуудас 147 Нийт 158
  • 148. Алхам 5. Бусад хүмүүст явуулах зургаа сонгон Share дарна. Зураг 8.49Алхам 6. To гэсэн талбарт явуулах гэж буй хүнийхээ цахим шуудангийн хаягийгбичээд, Send Album товчыг даран явуулна. Зураг 8.50 Хуудас 148 Нийт 158
  • 149. Модуль 9. Програм хангамжийн зөвлөгөөЭнэхүү хичээлийн бүлэг сэдэвт багш нарт зориулсан ашигтай зөвлөгөөг толилуулжбайна. Тухайлбал компьютераа хэрхэн хурдан ажиллагаатай болгох, дискэн дээрхмэдээллийг яаж цэгцлэх, LCD проекторыг яаж холбож ажиллуулах, боловсруулсанажлаа хэвлэх тохиргоог хэрхэн хийж болох чадвар эзэмшүүлнэ.ЗорилгоЭнэхүү модулийн хүрээнд компьютер, тоног төхөөрөмжийн найдвартай үйлажиллагаанд хяналт тавьж, хэрэглэгчийн хэрэглээний түвшинд шаардлагатайзарим тохиргоонуудыг хийх ур чадварыг эзэмшүүлнэ.Ашиглагдах хэрэгсэл, програм хангамж, агуулга - Програм хангамж: Microsoft Windows XP үйлдлийн систем.Сэдвийн агуулга 9.1. Дискэн дээрх мэдээллийг цэгцлэх, 9.2. Түр үүссэн файлуудыг устгах, 9.3. StartUp буюу компьютер асахад шууд ажилладаг програмуудын тоог цөөлөх, 9.4. Зөөврийн компьютерт проектор холбож ажиллуулах, 9.5. Принтер ашиглах. Хуудас 149 Нийт 158
  • 150. Сэдэв 9.1. Дискэн дээрх мэдээллийг цэгцлэхЭнэхүү сэдвийн хүрээнд дараах тохиргоонуудыг хэрхэн хийх талаар үзэх болно.Үүнд: 1. Disk Defragment хийх, 2. Компьютерт түр хугацаагаар үүсээд, буцааж устгагдаагүй файлуудыг илрүүлэн устгах, 3. Компьютер асахад байнга дагаж ачаалагддах чухал биш програм хангамжуудыг хаах. 1. Disk Defragment. Энэ нь компьютерийн дискэн дотор суусан файл, програм зэргийг цэгцэлдэг функц юм. Жишээлбэл, компьютерт програм, дуу, тоглоом, кино хадгалагдаж байна гэж үзье. Компьютерийн диск Суусан програм дуу тоглоом Кино Тоглоомыг хэрэггүй гэж үзээд устгана. Компьютерийн диск Суусан програм дуу Хоосон зай Кино Дараа нь компьютер дээрээ зураг хуулахад зураг нь хэмжээнээсээ хамааран устгасан тоглоомны зайд бичигдэх болно. Зураг нь том хэмжээтэй, эсвэл олон зургийг хуулах тохиолдолд тоглоомын файл хадгалагдаж байсан дискний орон зайд бичигдэж, үлдсэн хэсэг нь дискний өөр сул зайд бичигдэх болно. Компьютерийн диск Суусан дуу Зураг . . . кино Зурагны програм үргэлжлэл Энэ маягаар компьютерт мэдээлэл энд тэнд бичигдэж, эмх замбараагүй байдал үүсдэг. Ингэснээр компьютерямар нэг програм уншихдаа дискэн дотроос энд тэндээс түүж унших болно. Энэ нь тодорхой хугацаа шаардаж, улмаар компьютерийн үйл ажиллагааг удаашруулдаг. Disk Defragment ажиллуулахАлхам 1. Start/My Computer команд сонгоно. Алхам 2. Local Disk (C:) дээр хулганы заагуурыг байрлуулан хулганы баруунтовчийг дарж, нээгдэх цэснээс Properties командыг сонгоно.  Хуудас 150 Нийт 158
  • 151.   Зураг 9.1     Зураг 9.2Алхам 3. Нээгдэх Local Disk (C:) Properties цонхноос Tools хэсгийг сонгож Defragment Now товчийг дарна.Алхам 4. Жагсаалтанд буй (C:), (D:), (E:) зэрэг дискүүдээс цэгцлэх дискээ сонгон тэмдэглээд Analyze товчийг  дарна.Алхам 5. Defragment товчийг дарна. Ингээд компьютерийн диск дээрх мэдээллийг цэгцлэх үйл ажиллагаа явагдаж эхлэх  ба дискэнд хадгалагдаж буй мэдээллийн хэмжээнээс хамаарч тодорхой хугацааны дараа дуусна. Энэхүү програмыг ажиллууснаар компьютер дээр байгаа програм хангамжийн үйл ажиллагаа хурдан болно. Зураг 9.3 Хуудас 151 Нийт 158
  • 152. Сэдэв 9.2. Түр үүссэн файлуудыг устгах Компьютерт Microsoft Word, Excel зэрэг хэрэглээний програмуудыгажиллуулах үед дагалдах temp буюу түр буюу файлууд үүсдэг. Эдгээр файлууд ньтухайн ажиллаж байгаа програмыг хаахад компьютераас автоматаар устгагддаг.Гэвч зарим тохиолдолд компьютерийн үйлдлийн системд өөрчлөлт орсон,цахилгаан эрчим хүчний саатал гарах, компьютер гацах зэрэг шалтгаануудынулмаас эдгээр түр файлууд устгагдалгүй компьютерийн дискэнд үлддэг. Ингэжхуримтлагдан үлдсэн их хэмжээний түр файлууд нь компьютерийн хатуу дискэндзай эзэлж, улмаар компьютерийн үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлдөг. Иймд түрфайлуудыг тодорхой хугацаанд байнга шалгаж, компьютерээ цэвэрлэж байххэрэгтэй.Түр файлууд нь дараах газруудад байрладаг. Үүнд: 1. C:/Windows/temp хавтсанд 2. C:/Documents and Settings/administrator, эсвэл компьютерт Login хийж орсон нэртэй хавтас/Local Settings/Temp Windows / 3. C:/Documents and Тemp Settings/administrator, хавтсанд эсвэл хэрэглэгчийн үүссэн нэртэй хавтас/Local файлууд Settings/Temporary Internet Files 4. Зарим үед файл нээсэн хавтсанд түр файл үүсдэг. Жишээлбэл Microsoft Word програмын файлыг My 5. Documents хавтаснаас ажиллуулахад уг хавтсанд түр файл үүснэ. Зураг 9.2 6. Temp файлуудыг хайж олоод устгаж болно. Microsoft Word програмын файл .doc өргөтгөлтэй байдаг бол бол түр файл .tmp өргөтгөлтэй.Алхам 1. Start /Search командыг сонгоно. Алхам 2. Нээгдэх хайлтын талбараас All files and Folders командыг сонгоноАлхам 3. All or Part of the file name талбарт *.tmp (дурын нэртэй temp файл гэсэнутгатай) гэж бичээд  Search товчийг дарна.     Хуудас 152 Нийт 158 Зураг 9.3 Зураг 9.4
  • 153. Зураг 9.5 Хуудас 153 Нийт 158
  • 154. Сэдэв 9.3. StartUp буюу компьютер асахад дагаж ажилладагпрограмуудын тоог цөөлөхАлхам 1. Start/Run командыг сонгоно  Алхам 1. Нээгдэх Run цонхны Open талбарт msconfig командыг бичиж өгөөд OK товчийг  дарна.   Зураг 9.6 Зураг 9.7Алхам 2. Нээгдэх System Configuration Utility цонхны StartUp хэсгийг сонгоно.  Нээгдэх жагсаалтаас хэрэгцээгүй гэж үзсэн програмуудаа компьютер асах үед дагаж ажиллахгүй болгож болно. Жишээлбэл, интернэт чаатын Yahoo Messenger програм санах ойд байнга ажиллаж байдаг. Энэ нь компьютерийг интернэтэд холбоогүй үед, эсвэл уг програмыг ажиллуулаагүй байсан ч компьютерийн санах ойгоос хуваалцаж байдаг гэсэн үг. Зураг 9.8Алхам 3. Хэрэгцээгүй гэж үзсэн програмаасонгоод OKтовчийг дарвал System Configuration цонхнээгдэж, компьютерийг дахин ачаалах эсэхийглавласан цонх гарч ирнэ. Зураг 9.9 Алхам 4. Компьютер унтарч дахин ассаны дараа нээгдэх System Configuration Utility цонхны Don’t show this message сонголтыг хийгээд OK товчийг дарна. Зураг 9.10 Хуудас 154 Нийт 158
  • 155. Сэдэв 9.4. Зөөврийн компьютерт проектор холбож ажиллуулахЗөөврийн компьютерт проектор (Projector) холбож дэлгэцэнд гаргах 2 арга байдаг. 1. Зөөврийн компьютерийн гарны зүүн доод хэсэгт Fn товчлуур байдаг. Уг товчлуурыг CRT/LCD (зарим тохиолдолд дэлгэцний зурагтай байдаг) гарын F1-F12 товчлууруудын аль нэгэнд байрлах товчлуурын хамтаар дарж зөөврийн компьютерийн дэлгэцийг проекторт илгээдэг. Компьютерийн тохиргооноос хамаарч заримдаа ажилладаггүй. Зураг 9.11 2. Компьютер дотроос дэлгэцийн мэдээллийг проекторт илгээх аргаАлхам 1. Start/Control Panel цонхыг нээнэ.      Зураг 9.12 Зураг 9.13Алхам 2. Display сонголтыг хийгээд  Нээгдэх Display Properties цонхны Settingsхэсгийг сонгоно.  Уг хэсгийн Advanced товчийг дарна. Алхам 3. Intel ® Graphics Media Accelerator Driver for Mobile хэсгийн  GrapchicsProperties товчийг  дарна. Хуудас 155 Нийт 158
  • 156.  Нээгдэх цонх нь зураг дээр үзүүлсэн байдалтай байвал зөөврийн компьютерт проектор залгагдаагүй байна.  Зураг 9.13Проектор залгагдсан тохиолдолд дараах сонголтууд бүхий цонх нээгдэнэ. Үүнд:Single Display хэсэгт: Зураг 9.14 Зураг 9.15Notebook - зөвхөн зөөврийн компьютерийн дэлгэц ажиллана.Monitor – Проектор болон өөр дэлгэц залгасан үед дэлгэцийн мэдээллийг илгээнэ.Харин зөөврийн компьютерийн дэлгэц ажиллахгүйMultiplay Display хэсэгт:Dual Display Clone – Компьютерийн дэлгэц болон проектор зэрэг ажиллана.Extended Desktop – 2 дэлгэцийг нийлүүлж ажиллах үед ашиглагдана.Жишээлбэл зөөврийн компьютерт проектор залгаад Multiplay Display хэсгийн DualDisplay Clone сонголтыг сонговол компьютер болон проектор хоѐуланд ньмэдээлэл гарах болно. Тохиргоогоо хийгээд OK товчийг дарна. Хуудас 156 Нийт 158
  • 157. Сэдэв 9.5. Принтер ашиглах Юуны өмнө ашиглах хэвлэгч буюу принтерээ компьютерт суулгаж таниулаххэрэгтэй. Принтер нь компьютерт суусан эсэхийг Start/Printer and Faxes командааршалгана. Зураг 9.16 Зураг дээр Printer and Faxes цонхонд HP DeskjetD2300 series гэсэн принтерийн зурагны баруун дээд өнцөгт жижиг хар тэмдэглэгээнь компьютерээс хэвлэх команд өгөхөд уг принтер автоматаар сонгогдож хэвлэхийгзааж байна. Өөр принтер сонгох тохиолдолд жагсаалтнаас харгалзах принтерээсонгоод хулганы баруун товчийг дарж нээгдэх цэснээс Set As Default Printerкомандыг сонгоно. Зарим үед хэвлэх команд өгөөд принтер ажилладаггүй. Энэ үедтухайн принтерийн өмнөх зураг бүдгэрсэн байдаг. Энэ үед принтерийг сонгоодхулганы баруун товчийг дарж, нээгдэх цэснээс Use Printer Online командыг сонгоххэрэгтэй. Зураг 9.17 Хуудас 157 Нийт 158
  • 158. Ашиглах принтерээ сонгоод хулганы баруун товчийг дарж, нээгдэх цэснээсProperties командыг сонгоно. Нээгдэх цонхны Print Test Page товчийг дарвалпринтер хэвлэж байвал тухайн компьютерт буй бүх програмаас хэвлэх боломжтойгэсэн үг. Зураг 9.18Принтерийг сүлжээний орчинд хэрэглэхАлхам 1. Принтер дээр хулганы заагуурыг хулганы баруун товчийг дарж, нээгдэхцэснээс Properties командыг сонгоно.Алхам 2. Нээгдэх Properties цонхноос Sharing хэсгийг сонгоно. Алхам 3. Уг хэсгээс Share this printer сонголтыг хийгээд OK товчийг дарна. Ингэснээр компьютерт суулгасан принтерийг сүлжээний орчинд бусад компьютер ашиглахад боломжтой болно. Сүлжээний орчинд ашиглахад бэлэн болсон принтерийн өмнө хүний гар бүхий принтерийн зураг байна. Зураг 9.19 Хуудас 158 Нийт 158