Scriptie kevinrommen hierziteenluchtjeaan

  • 1,425 views
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
1,425
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3

Actions

Shares
Downloads
11
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. hierhierzit eenzit eenluchtjeluchtjeaan!aan!communiceren metje neus communiceren via je neus
  • 2. page0203 Mijn respect en dankaarheid gaat uit naar de volgende personen. Zonder hen was deze scriptie niet tot leven gekomen. 1. Harold Koninckx, begeleiding. 2. Michel Gutlich, begeleiding. 3. Daniëlle Schaffelaars, begeleiding. 4. Corine Rommen, steun, spelling & koffie. Hier zit een luchtje aan! door Kevin Rommen. Een afstudeerscriptie voor Communication & Multimedia Design. Avans Hogeschool Breda. © Copyright 2007 Kevin Rommen. Kevin Rommen | tel: 0031643905126 | mail: kevinrommen@gmail.com | web: http://www.kevinrommen.nlCommunication & Multimedia Design | tel: 0031765238625 | mail: info.cmd@avans.nl | web: http://www.cmd-breda.nl
  • 3. voorwoord Geuren zijn de toekomstop het gebied van marketing! Met dezeafstudeerscriptie hoop ik volgelingen teovertuigen van mijn mening.Door de hulp van vele mensen is deze scriptiewerkelijkheid geworden en daarvoor wil ikiedereen hartelijk danken. Ik hoop dat het descriptie is geworden wat iedereen er vanverwacht en dat iedereen ervan gaat genieten.Kevin Rommen
  • 4. inleidingBelevingscommunicatiegeur en ons lichaamgeur en ons gedraggeur, ons gedrag en Belevingscommunicatiecasus Belevingsruimtes verpleeghuis elderhoevecasus energie veilig campagnecasus geurend toneelstuk katconclusieBijlagen
  • 5. page 0607 - page 0607page 0809 - page 1415page 1617 - page 2021page 2223 - page 2627page 2829 - page 3031page 3233 - page 3637page 3839 - page 4041page 4243 - page 4445page 4647 - page 5051page 5253 - page 6061
  • 6. inleiding Ieder persoon heeft vijf verschillende zintuigen. Horen, zien, voelen, proeven en ruiken. Door deze zintuigen ontdekken we de wereld van prikkels. We ontvangen allemaal verschillende prikkels waaronder marketingcommunicatie. Per dag ontvangen we ongeveer 60.000 verschillende soorten marketingcommunicatieboodschappen. Deze prikkels zijn voornamelijk gericht op beeld en geluid. De overige zintuigen worden haast niet gebruikt in de marketing. Dat heeft me geleid tot de volgende probleemstelling Deze probleemstelling ga ik beantwoorden door te kijken naar een aantal praktijk voorbeelden. Een van deze voorbeelden is eenprobleeMstellinG: toneelstuk van K.A.T.(Kuijks Amateur Toneel) waar ik één april ben wezen kijken. Het was een zeer interessant stuk door het actief gebruik van geur. Voor deze casus heb ik ook een aantal bezoekersop welke manier(en) is en de decor/lichtonwerper geinterviewd. Enerzijds kon ik zien hoe de licht/decorontwerper geur wilde inzetten tijdens het toneelstuk en anderzijds wat de effecten van de geur waren op de bezoekers.het mogelijk om geur tegebruiken in de belevingscommunicatie enleidt de combinatie van geur, beeld en geluidtot een totaalbeleving bij de gebruiker?
  • 7. p0Verpleeghuis Elderhoeve uit Arnhem is een ander praktijkvoorbeeld. door middel van een krasvlak. Om meer kennis op te doen over hetIn het verpleeghuis zijn meer dan tweehonderd psychogeriatrische produceren van dergelijke folders heb ik Gerie Rikken geinterviewd,bewoners die continu verzorgd worden. Door het monotone een grafisch technoloog bij Acket drukkerij-kartonnage te Oss.karakter van het gebouw hadden de bewoners problemen met a6oriëntatie. Om dit probleem tegen te gaan zijn de belevingsruimtes Voordat we beginnen aan de praktijkvoorbeelden zal ikontworpen. Naast een uitgebreid artikel over deze ruimtes heb eerst onderzoek doen naar de verschillende factoren van deik ook een telefonisch interview gehad met Anna van Luik, een probleemstelling. In het eerste hoofdstuk zal ik een definitieactiviteitenbegeleidster bij verpleeghuis Elderhoeve. Zij heeft de over belevingscommunicatie vormen. Na deze definitie gaan we g0belevingsruimtes door de jaren heen van dichtbij mee gemaakt. onderzoeken hoe geuren gedrag kunnen beïnvloeden. Met de kennisDeze informatie heeft me goed geholpen aangezien de reacties van van deze hoofdstukken gaan we de praktijkvoorbeelden bekijken enpsychogeriatrische patiënten moeilijk te bepalen is. kunnen we uiteindelijk tot een conclusie komen. Hierin formuleer ik een duidelijk antwoord op de probleemstelling. e7Het laatste praktijkvoorbeeld in de casus is een folder van @HOME.Deze folder informeert bewoners over de gevaren van een gaslek. Erstaat precies in beschreven welke stappen je moet ondernemen alsje gas ruikt. Voor de personen die de geur van aardgas niet kennenis ook een oplossing bedacht. De geur is opgenomen in de folder
  • 8. page0809 Belevings in dit hoofdstuk gaan we onderzoeken wat belevingscommunicatie precies is en hoe we in een beleveniseconomie terecht zijn gekomen. tegen graan werden geruild. In deze tijd maken we gebruik van geld als waardepapier. Geld opent deuren en zorgt voor brood op de plank. Dat geld er zijn meerdere oorzaken waardoor we in een kun je ruwweg op een aantal verschillende manieren beleveniseconomie zijn beland. Allereerst gaan verdienen. Je kunt stellen dat de economie op we kijken naar de natuurlijk vooruitgang van verschillende manieren benaderd kan worden. Dat commodity naar product, van product naar dienst en zijn de volgende manieren: Commodities, goederen, uiteindelijk van dienst naar belevenis. Deze natuurlijke diensten en sinds een korte tijd belevenissen. vooruitgang is niet de enige oorzaak voor onze beleveniseconomie, ook de huidige overvloedeconomie Onder een commodity verstaan we materialen uit de en de technologische economie zijn oorzaken natuur. Materialen die gefokt, gedolven of geplant hiervan. Deze worden ook nog besproken. Met al worden. Deze commodities komen terug op markten deze informatie kunnen we een definitie vormen over waar de prijs bepaald wordt door vraag en aanbod. belevingscommunicatie. De materialen zijn altijd gelijk ongeacht door welke persoon ze verwerkt zijn. Een goed voorbeeld hiervan Commodities, goederen, diensten & belevenissen zijn ruwe koffiebonen die verhandeld gaan worden. Onze economie draait als sinds lange tijd op ruilhandel. Dat was al sinds de tijd dat koeien nog
  • 9. communicatieGoederen zou je kunnen zien als de volgendestap vanuit een commodity. Het verwerken vaneen commodity tot een bruikbaar product via dienstverlenende kop koffie plaatsen op een heerlijk plein in hartje Venetië. Zo rond de klok van twaalf uur als de zon net over het plein schijnt, de vogels fluiten de natuurlijke vooruitgang is de toenemende welvaart ook een zeer belangrijke factor. Onze samenleving kan zich veel meer veroorloven waardoor de zoektochtfabricageprocessen Deze goederen zijn per stuk aangezien ze gevoerd worden door voorbijgangers. naar emotionele bevrediging ook groeit. We willenverkrijgbaar in elk gewenst aantal. Denk hierbij aan Af en toe komt de ochtendbries nog voorbij, want steeds meer vastgrijpen uit ons leven. We willenpakken koffie die in de supermarkt verkrijgbaar zijn. je voelt hem langs je enkels glijden. Je geniet van je leven in het nu. Dat leven willen we tegelijkertijd heerlijke dampende cappuccino met slagroom. Je bent ook meteen bewaren. Digitale fotocamera’s enHaaks tegenover goederen staan diensten. Goederen in extase. Precies om deze reden kost die cappuccino videocamera’s vliegen over de toonbank De kwaliteitzijn materiële producten en diensten zijn immateriële, ook maar liefst het driedubbele van een cappuccino in van ons leven komt ter sprake door de welvaart. Weontastbare activiteiten. De vraag van een cliënt wordt een achterstraat van Venetië. Er zit een beleving aan willen meer kwaliteit om het idee te kunnen krijgenuitgevoerd als dienstverlening, gebruikmakend van gekoppeld, dit moment staat gegrift in het geheugen dat we iets betekenen. We zoeken naar uitbundigerede materiële producten. Het bestellen van een kop van de gast. wegen om onszelf emotioneel te bevredigen.koffie in een restaurant bijvoorbeeld, valt onder dedienstverlenende sector. Het creëren van een belevenis in tegenstelling tot een Deze economische standaard heeft het sinds kort ook dienstverlening is enerzijds het gevolg van natuurlijke zwaar te verduren. Het internet zorgt ervoor dat deTenslotte komen we op beleving. In de voorgaande vooruitgang. Deze vooruitgang is er geweest van economie van een totaal andere kant bekeken kanalinea’s ben ik een aantal maal teruggevallen op commodity naar product. Van product naar dienst en worden.voorbeelden over koffie, zoals ook hier. Als we nu de als laatste naar het vormen van belevenissen. Naast
  • 10. page1011 Belevings Bron: Pine & Gilmore 2005, p. 18.
  • 11. communicatieVeel producten en diensten zijn met de komst vanhet internet teruggevallen naar een commodity.Het menselijke aspect en sociaal contact in koop en koppelen aan het product kan er een meerwaarde gecreëerd worden. De laatste vijftig jaar is de samenleving zeer gericht geweest op de technologie. Ontwikkeling van nieuwe producten en technologieën stonden centraal omverkoop heeft plaatsgemaakt voor een groot aantal Zelfs producten waar ogenschijnlijk geen verschil ons allen het leven te vergemakkelijken. Helaas heeft“voordelen” zoals: acute prijsvergelijking, snelle tussen zit, bijvoorbeeld toiletpapier, kunnen door een deze drang naar technologie ons niet alleen vooruitveilige transacties, minder tijd en minder geld. emotionele beleving verschil in merkbeleving krijgen. gebracht maar ook op een punt stil laten staan. ZoalsHierdoor krijgt beleving nog een sterkere positie in de Producten kunnen hierdoor eerder gekocht worden we weten staat stilstand voor achteruitgang. Deeconomische standaard dan er op dit moment is. puur door het verschil in de emotionele waarde. De behoefte aan emotionele productwaarde en beleving is kern van het product is niet verschillend ten opzichte volledig achtergesteld in de technologische economie.overvloedeconomie van zijn concurrenten.In onze huidige westerse wereld is het mogelijk om Dat onze technologische producten totaal niet optien verschillende soorten tandenborstels te kopen technologische economie beleving en gevoel zijn geïnspireerd zien we ooken tegelijkertijd ook tien verschillende soorten Naast deze economische redenen zijn er ook duidelijk terug in de producten. Als voorbeeldtoiletpapier. We leven in een overvloedeconomie. technologische redenen waardoor de behoefte hiervoor nemen we een videorecorder. Iemand dieVan alle producten en diensten zijn er merken en aan beleving groeit. Producten zoals cd-spelers en nog nooit een videorecorder gebruikt heeft kan alleenmogelijkheden in overvloed aanwezig. Je moet jezelf videorecorders worden allemaal bedient vanuit de door het lezen van de handleiding een programmaop een originele manier onderscheidden van de techniek. De interactie gaat niet op gevoel maar er is opnemen.overige producten. Door een emotionele beleving te een handleiding nodig om de bediening te snappen.
  • 12. page1213 Belevings Door conditionering zijn we gewend geraakt aan de betekenis van de knoppen. Er is hier niet gezocht naar een oplossing die in het verlengde van het menselijk terug te vinden is in een gezin of woonomgeving. Als men zich eenmaal veilig voelt breidt de zoektocht zich uit naar vriendschap en liefde. Dan gaat men op zoek lichaam ligt, waar we dus gevoelsmatig op kunnen naar waardering en erkenning voor zijn verschillende reageren. De interactie moet aangeleerd worden. competenties en de laatste trap in het model is zelfontplooiing, het ontwikkelen van de mentale Maslows piramide groeimogelijkheden. Als we kijken naar de piramide van Maslow heeft de mens een aantal verschillende behoeften. We hebben al Onze huidige samenleving heeft helemaal niets te deze behoeften nodig om ons te ontwikkelen. Het doel klagen als we kijken naar de piramide van maslow. De is om uiteindelijk in de hoogste trap van de piramide meeste treden van de piramide zijn voor de westerse terecht te komen. Om ons tevreden te houden willen samenleving normaal. Volgens de piramide moeten we niet meteen geplaatst worden in de hoogste trap. we onze emotionele behoeften bevredigen door langs Er moet moeite gedaan worden om van trap naar trap de verschillende trappen te gaan. Nu de eerste treden te groeien. Het proces staat hierbij gelijk aan het doel. van de piramide normaal zijn voor ons zoeken we Hierbij zoeken we eerst naar voldoening van onze naar bevrediging van onze emotionele behoeften. De lichamelijke behoeften zoals voedsel en drank. De beleveniseconomie is de respons op de zoektocht naar volgende trap gaat over veiligheid en zekerheid, wat bevrediging van onze emotionele behoeften.
  • 13. communicatie behoefte aan zelfontplooiing behoefte aan waardering en erkenning behoefte aan sociaal contact behoefte aan veiligheid en zekerheid lichamelijke behoeften Bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Piramide_van_Maslow.
  • 14. page1415 Belevings Definitie: belevingscommunicatie is een vorm van communicatie met als kerndoel de bevrediging van onze emotionele behoeften. Goederen en dienstverlening zijn slechts onderdelen om een persoonlijke meerwaarde te creëren in de vorm van een belevenis. We benaderen de belevingscommunicatie vanuit de multisensory marketing om te zorgen voor een totaalbeleving.
  • 15. communicatiebeleveniseconomie & communicatieDoor onze geschiedenis en verschillende economischeingeslagen richtingen zijn we beland in de belevingscommunicatie is een vorm van communicatie met als kerndoel de bevrediging van onze emotionele behoeften. Goederen en beeldcultuur. In De emotiemarkt van Susanne Piët wordt de beeldcultuur uitgebreid beschreven. Om de emotiemarkt ook daadwerkelijk een beleving tebeleveniseconomie. Deze economie kunnen we in dienstverlening zijn slechts onderdelen om een kunnen geven moeten we onze blik verruimen, naasthet kort beschrijven zoals Suzanne Piët doet in haar persoonlijke meerwaarde te creëren in de vorm van beeldcultuur moeten we ook aandacht besteden aanboek De emotiemarkt. “Onder een beleveniseconomie een belevenis. de geluidscultuur, geurcultuur, smaakcultuur enkunnen we alle productie en dienstverlening verstaan tastcultuur.die gericht is op de bevrediging van onze emotionele Multisensory Marketingbehoeften als groep of individu. Niet als bijproduct, “Naarmate de vraag naar belevenissen toeneemt, groeit Multisensory marketing is een begrip wat we steedsmaar als kernactiviteit!”.1 ook de vraag naar soorten producten die belevenissen vaker zien. Het staat voor de verruimende blik richting mogelijk maken. Hiertoe behoren producten die de de zintuigen. Het doel van deze marketing is om eenIn de vorige hoofdstukken hebben we verschillende zintuigen aanspreken”, zoals Gilmore & Pine vertellen totaalbeleving te geven aan een persoon door meerdereredenen gevonden om beleving en emotie aan te in het boek De Beleveniseconomie.2 Het stimuleren van of alle zintuigen te benaderen in de communicatie.spreken in communicatie. Belevingscommunicatie de zintuigen is een belangrijke factor bij het creëren Aangezien we ons ook op meerdere zintuigen richtenis de “nieuwe” manier van communiceren. Als van de belevenis. kunnen we de definitie uitbreiden.duidelijke richtlijn voor de casus is de volgendedefinitie van toepassing. Om deze belevenis zo compleet mogelijk te maken zullen we ook verder moeten kijken dan alleen de
  • 16. page 1617 nu we belevingscommunicatie hebben haast opnieuw beleven. Dit heeft onderzocht gaan we verder met geuren. te maken met de werking van het in de aankomende hoofdstukken gaan reukorgaan in de hersenen. we dieper in op geuren zodat we weten wat ze allemaal met ons kunnen doen. Als een geur je neus bereikt komt hij in het eerste hoofdstuk hebben we het bij het reukepitheel. Deze is geplaatst voornamelijk over het menselijk lichaam bovenaan de neusholte, onder je ogen. en kunnen we zien hoe de neus werkt. Het reukepitheel van de mensen is geur Als we weten hoe onze neus werkt gaan ongeveer zo groot als een postzegel. we kijken hoe dit ons gedrag kan Het bevat 6 tot 10 miljoen zintuigcellen, beïnvloeden. Als laatste hoofdstuk wat op het eerste oog misschien veel leggen we de onderzochte begrippen bij lijkt maar een hondenneus bevat 150 tot elkaar in de tussenconclusie. Hier gaan 220 miljoen zintuigcellen. De neus van we op zoek naar manieren om geur in te een konijn bevat ongeveer 50 miljoen zetten in belevingscommunicatie. zintuigcellen. Werking/bouw van het reukorgaan Boven het reukepitheel vinden we het Geuren spelen veelal in op zeefbeen. Door het zeefbeen lopen de herinneringen en stemmingen. Als je reukzenuwen vanuit het reukepitheel een geur ruikt die je vroeger vaker hebt die contact maken met de bulbus geroken roept dit al die herinneringen olfactorius. Hier vindt de eerste meteen weer op. Je kunt de herinnering verwerking van de zintuigcellen plaats.
  • 17. enons lichaamUitlopers van miljoenen reukcellen systeem ook de plaats van ons waargenomen intensiteit van de geur zal adaptatie hierop toepassen. Omdatkomen samen in de Bulbus. geheugen en onze herinneringen. neemt steeds verder af maar zal nooit het twee verschillende geuren betreft,Vervolgens gaan de signalen door helemaal verdwijnen. Pas als er een spreken we van kruisadaptatie.naar het limbisch systeem in de Adaptatie van geuren duidelijk verandering optreedt in derechterhersenhelft. Adaptatie aan geuren wil zeggen samenstelling van de geur zal een Als er geen adaptatie zou optreden dat je neus zich aanpast aan de geur nieuwe stimulans opgemerkt worden zou onze neus verzadigen. Eventueel“Het limbisch systeem is primitief in een omgeving. Als je een ruimte door de gebruiker. andere belangrijke geuren, zoalsbeslissingscentrum waar gekozen betreedt neem je de geur die er hangt waarschuwingsgeuren, zouden danwordt uit vier verschillende in jezelf op. Vanaf het moment dat Als de neus een geur ruikt die geen aandacht meer krijgen. Geurengedragsalternatieven: vechten, vrijen, je de geur opgenomen hebt neemt bijna hetzelfde is als een andere die verspreidt worden in zeer hogevluchten of vreten”. Dit vertelt Ton de kwantiteit af. De kwantiteit van de eerder waargenomen geur kan er concentraties zijn minder gevoelig voorTeerling in Geur & Ontwerp3. Naast een geroken geur is in de eerste minuut kruisadaptatie optreden. Je lichaam adaptatie. Je neus went er niet aan.beslissingscentrum is het limbisch al met dertig procent afgenomen. De denkt dat de geuren overeenkomen en
  • 18. page 1819 Daarnaast zijn sommige geuren ook van persoon tot persoon aangezien niet gevoelig voor adaptatie, zoals de we het door de jaren heen opbouwen. geur van rottend voedsel of aardgas. Het Hieruit kunnen we afleiden dat er is zelfs belangrijk dat bij zulke geuren weinig geuren zijn die voor alle mensen geen adaptatie optreedt. gelijk zijn. Geuren zijn zeer persoonlijk en cultuurgevoelig. Een aantal geuren Geurgeheugen & geurcultuur blijken toch voor iedereen gelijk te zijn. Vanaf onze geboorte beginnen we met Geuren zoals vanille en banaan worden geur het aanmaken van een geurgeheugen. als plezierig ervaren. Alle verschillende geuren die we Geuren zoals rottend voedsel worden waarnemen worden opgeslagen in dat vies gevonden. geheugen. Op het moment dat we een geur ruiken kunnen we hem later ook In de westerse cultuur aan het einde weer ophalen uit dat geheugen. Als die van de 19e eeuw werd reuk bestempeld onthouden geur in een geurmengsel als een van de lagere zintuigen. Zien en voorkomt is het voor ons veel moeilijker horen waren de hogere zintuigen. De om de geur te plaatsen. Het herkennen gevolgen hiervan zijn nog steeds terug te van die geur lukt dan meestal niet. vinden in onze samenleving. We worden niet opgevoed met geuren, iets wat in We kunnen het geurgeheugen dus zien Japan wel voorkomt. Daar is geur geen als een stuk software in de hersenen. lager zintuig. Daar worden kinderen al Het hersengeheugen is ook verschillend van jongs af aan in de klas
  • 19. enons lichaamgeconfronteerd met de geur van vele categorieën aan en dwingen ons in Het is moeilijk om geuren een is er door Linnaeus toch een pogingverschillende bloemen, de kinderen het stramien van taal, waardoor ons naam te geven. De reden dat we hier gedaan om geuren te classificeren.krijgen dus een gemeenschappelijke uitdrukkingsvermogen begrensd problemen mee hebben is omdat Deze classificatie is in 1925 uitgebreidassociatie met deze geur. In Japan is er wordt”, zoals Daniëlle Schaffelaars geuren vooral het limbisch systeem en door H. Zwaardemaker. Hetook meer sprake van universele geuren vertelt in het Geur & Ontwerp.4 Toch de rechterhersenhelft prikkelen is het classificeren van geuren is door dezedie ingezet kunnen worden vanuit de proberen we om de geuren te plaatsen. moeilijk om geuren een naam te geven. personen in zekere zin gelukt.marketing. Allereerst door te zeggen of het een Onze taalvermogens zitten in andere lekkere of vieze geur is. Vervolgens delen van onze hersenen en er bestaan Het classificeren en benoemen vanClassificatie en benoeming van geuren waarnaar de geur ruikt, het ruikt dus slechts indirecte verbindingen. De geuren blijft lastig voor ons. Voor een“We kunnen een immense hoeveelheid bijvoorbeeld naar mandarijnen. Als geur is al herkend en verwerkt voordat zo goed mogelijke beschrijving kunnenaan geuren onderscheiden, maar het is laatste proberen we het te vergelijken de hersenschors wordt gebruikt. Je we dat het beste aan een vrouw vragen.lastig om ze te omschrijven. Woorden met andere zintuiglijke ervaringen, het zou kunnen zeggen dat taal ietwat Het reukvermogen van vrouwen isgeneraliseren, ze geven soorten en ruikt zuur. langzaam is voor geur. In de 18e eeuw beter dan dat van mannen.
  • 20. page 2021 De reden dat vrouwen een beter De grootte van deze factor is ook reukvermogen hebben heeft te geurafhankelijk. Voor sommige maken met de interactie tussen geurstoffen kan een persoon gevoeliger de linkerhersenhelft en de zijn dan andere stoffen. De reden rechterhersenhelft. Bij vrouwen is de hiervoor is vooralsnog onbekend. communicatie tussen die twee sterker ontwikkeld. Feitelijk hebben ze dus Naarmate mensen ouder worden wordt geen sterker reukvermogen maar meer de geurgevoeligheid steeds minder. Het geur vermogen om de geuren te benoemen. waarnemen van de geuren wordt steeds Daarnaast is het reukvermogen van lastiger. De intensiteit moet aanzienlijk vrouwen wel minder stabiel dat het verhoogd worden. Niet alleen het reukvermogen van mannen. Bij verminderen van de gevoeligheid vrouwen is het reukvermogen gekoppeld is een probleem. “Uit een geurtest aan de menstruatiecyclus. die het Amerikaanse tijdschrift National Geographic in 1986 onder Geurgevoeligheid haar abonnees hield en waarop bijna In tegenstelling tot je ogen en oren anderhalf miljoen reacties kwamen, is je neus een lastig zintuig om te bleek dat met het ouder worden de controleren. Geurgevoeligheid kan mercaptanen in het aardgas een van persoon tot persoon zeer sterk minder onaangename geur opriepen. verschillen. Dit verschil kan oplopen Een resultaat dat voor de ouderenzorg tot een factor honderdduizend. wellicht enige aandacht verdiend”.5
  • 21. enons lichaamVan persoon tot persoon verschilt de Geur & smaak reukstoornissen vroeger aangezien je geurhersenen zichgeurgevoeligheid weten we inmiddels. Zoet, zuur, zout en bitter zijn de Het verliezen van je reukvermogen in het limbisch systeem bevinden. AlsWat hierbij opvalt is dat vrouwen in enige basissmaken die onze tong kan heeft vele gevolgen. De neus is een laatste speelt de geur een belangrijkehet algemeen een betere gevoeligheid onderscheidden. Toch kan eten op belangrijk waarschuwingsmechanisme rol in de smaakbeleving, de tong ishebben voor geuren dan mannen. Dit duizenden verschillende manieren dat ons waarschuwt voor slechts zeer beperkt.verschil in geurgevoeligheid krijgt de smaken. De reden hiervan is dat de bijvoorbeeld aardgas of rottendoverhand rond het 20ste levensjaar. zintuigen reuk en smaak direct in voedsel. Onzekerheid is ook eenHet verschil in geurgevoeligheid verbinding staan met elkaar. Het veelvoorkomend gevolg van het verliestussen de geslachten is naar alle ruiken en proeven tegelijkertijd geeft van je reukvermogen. Een persoonwaarschijnlijkheid te wijten aan de een persoon de mogelijkheid om ruikt niet of hij zweet, uit zijn mondhormonale ontwikkeling. meerdere combinaties waar te nemen. stinkt of bepaald voedsel nog wel goed De geuren bereiken het reukepitheel is. Sommige mensen krijgen zelfs door de keel. Je proeft met je neus. problemen met de herinneringen van
  • 22. page 2223 instinctief gedrag geurhersenen zich in het limbisch Personen in een benarde situatie systeem bevinden. Dat is immers een ruiken vaak anders. Als iemand bang beslissingscentrum, maar slechts een is verspreidt hij een andere geur, we primitieve vorm. Het limbisch systeem noemen dit angstzweet. Angstzweet is heeft alleen invloed op vrijen, vluchten, een voorbeeld van instinctief gedrag bij vechten of vreten. De ingewikkeldere mensen. Je lichaam produceert(reageert) beslissingen worden genomen in de op zo’n moment angstzweet door de neocortex van onze hersenen en niet in geur beslissingen die instinctief worden het limbisch systeem. genomen in het limbisch systeem. De We kunnen hieruit dus concluderen geur van aardgas en brand leidt ook tot dat geuren niet rechtstreeks ons instinctief gedrag. Mensen laten prompt gedrag beïnvloeden. Wat geuren wel alles vallen om te kijken wat er loos is. kunnen doen is onze gemoedstoestand Dit zijn geuren die ons waarschuwen beïnvloeden. Stel iemand was in de voor gevaar. verleiding om een mars te pakken maar twijfelt. Geur kan ontspannend Het is daardoor ook veel voorkomende inwerken op deze persoon en hem op fout dat geuren gezien worden als een deze manier proberen over de streep wondermiddel. Een middel wat mensen te trekken. De keuze om de mars toch direct tot “instinctief” koopgedrag te pakken wordt nu gemakkelijker en zal aanzetten. Deze benadering klopt interessanter. enigszins wel aangezien de
  • 23. enons gedragGeuren kunnen leiden tot reactief hemel. Op deze manier kan je mensen We kunnen dus een geurende heeft op het onthouden van de relatiegedrag, geen instinctief gedrag m.u.v. verrassen en de aandacht vestigen op omgeving creëren waar we een persoon tussen de geur en het object. Wevan vluchten, vrijen, vechten en vreten! bepaalde zaken. neerzetten. In deze omgeving krijgt kunnen dus een object laten zien waar hij een object te zien. Gedurende de een persoon blij van wordt, of juist eenVerrassingseffect Conditionerend geuren dag herhalen we deze situatie vijfmaal. object waar de persoon verschrikkelijkeIn tegenstelling tot beeld en geluid is Op het moment dat we voor het eerst Het conditioneringsproces heeft ervoor herinneringen aan heeft. Beidehet niet mogelijk om te anticiperen in contact komen met een geur wordt gezorgd dat er sprake is van een relatie situaties worden even goed onthouden.op geuren. Een rijdende auto zie je deze opgeslagen in het geurgeheugen. tussen de geur en het object. Dit proces Een gevolg van de conditionering isuit de verte aankomen, je weet dat hij Deze geur heeft op dit moment nog vergt tijd aangezien geuren alleen dat geuren die bij plezierige ervaringdichterbij komt en daar zijn we op geen betekenis. Als we deze geur werken op het langetermijngeheugen. horen na een tijd lekkerder ruiken, eningesteld. Een geur zie je niet vanuit ongeveer vijfmaal in dezelfde omgeving gaan geuren die gekoppeld zijn aan eende verte aankomen. De geur is ineens of bij hetzelfde object plaatsen heeft de Opmerkelijk is dat de gevoelsmatige slechte ervaring meer stinken.aanwezig, als donderslag bij heldere geur een associatie gekregen. betekenis van het object geen effect
  • 24. page 2425 oproepen van herinneringen/associaties geuren herinneringen en associaties op “Wat in een bepaalde fysiologische te roepen. toestand, in een bepaalde mentale staat of op een bepaalde plaats is ervaren of Naast het activeren van het episodisch geleerd, wordt onder diezelfde condities geheugen is het ook mogelijk om ook het best herinnerd”.6 Dit is de geur te koppelen aan een leerproces. definitie van state dependent retrieval, Leerprocessen bevinden zich niet in een mechanisme wat we ook terug zien het episodisch geheugen maar in het geur bij geuren. Als we een testpersoon semantisch geheugen. We zetten een zouden vragen een herinnering uit aantal testpersonen in een geurende zijn jeugd te beschrijven geeft dit omgeving en laten ze een boek lezen. Na regelmatig moeilijkheden. Het is vaak afloop krijgen de testpersonen een toets lastig om de herinnering duidelijk voorgeschoteld. Sommige testpersonen te beschrijven. Veel zaken uit de zijn verplaatst naar een niet-geurende herinnering zijn vervaagt en komen niet omgeving, de andere testpersonen meer voor de geest. Het laten ruiken bevinden zich in een omgeving waar van een geur uit diezelfde omgeving dezelfde geur hangt als in de ruimte kan voor een ommekeer zorgen. Delen waar het boek werd gelezen. De uit de herinnering kunnen plotseling testpersonen in de geurende omgeving terugkomen aangezien geur je maken de test beter aangezien het episodisch geheugen activeert. Om deze semantisch geheugen geactiveerd wordt reden is het mogelijk om met door de geur.
  • 25. enons gedragbeïnvloeden van emoties/stemmingen dat de persoon zichniet alleen bewust verschil tussen de twee kamers was met gemiddeld $10,33 hoger geschatHet beïnvloeden van emoties of is van de associatie en herinnering de geur. Één kamer werd voorzien dan de schoenen uit de niet-geurendestemmingen is een gevolg van het maar deze ook ervaart in zijn emotie en van een bloemengeur en de andere kamer.7oproepen van sterke herinneringen gemoedstoestand. Deze benadering van kamer werd helemaal niet begeurd.en associaties. Als de geur een zeer geur is zeer persoonlijk en geheugen De proefpersonen inspecteerden de Het beïnvloeden van de stemming ofslechte herinnering oproept bij de gebonden. verschillende schoenen in elke kamer gemoedstoestand van de gebruiker ispersoon zal hij de emotie van toen en vulden vervolgens een vragenlijst dus ook mogelijk zonder een duidelijkeopnieuw ervaren. De impact van de beïnvloeden van gemoedstoestand in. Opmerkelijk resultaat was dat de associatie of herinnering aan dezeassociatie of herinnering bepaald de Nike is zich ook bewust van de kracht consumenten overtuigend, met een geur. Bij het waarnemen van prettigemate van emotie of stemming van de van geur. Zij hebben namelijk in twee marge van 84%, de voorkeur gaven aan geuren voelen we onszelf meer oppersoon. Als er dus sterke associaties verschillende maar identieke kamers de schoenen die getoond waren in de ons gemak, mits we geen sterkeen herinneringen met een bepaalde hardloopschoenen laten beoordelen kamer met de bloemengeur. Ook werd herinneringen of associaties hebbengeur zijn, zullen deze ervoor zorgen door proefpersonen. Het enige de waarde van deze “geurschoenen” met deze geur.
  • 26. page 2627 geur Dit is een interessante ontdekking aangezien het dus mogelijk is om geuren redelijk universeel te benaderen. Prettige geuren leiden tot een prettige stemming. persoon. Deze geschiedenis is voor iedereen verschillend, daardoor is het onmogelijk om een universeel effect te bereiken met geur. Op welke manier kunnen we geur dan wel benaderen? Geur & algemene herkenning Een persoon herkennen op straat is Ton Teerling benaderd een totaal andere hiervan een goed voorbeeld, de sensatie kijk op in het boek Geur & Ontwerp. die de herkenning teweeg brengt is Mensen emotioneel beïnvloeden en onvermijdelijk. We gaan zelfs sneller associaties oproepen is mogelijk, lopen als we denken iemand bekends maar hangt haast volledig af van de te zien. Het opmerkelijke is dat het niet persoonlijke geschiedenis van de uitmaakt wie dat de persoon is.
  • 27. enons gedragHet kan zelfs zo zijn dat je die praktisch doelpersoon helemaal niet wil spreken. De Onze hedendaagse luxe zien weherkenning staat los van de gevoelens terug in geurgebruik. Parfumsten opzichte van de persoon. De om onze lichaamsgeuren tesensatie speelt dus in op de herkenning verminderen, geuren om de stanken niet op de inhoudelijke betekenis in huis te verminderen en nog veeldie aan de herkende persoon gekoppeld meer. Stankneutralisatie is eenzit. We kunnen geuren op dezelfde veelvoorkomend functioneel doel vanmanier bekijken. We kunnen het geur. Naast stankneutralisatie heeftplezierige van geuren benaderen vanuit geur ook een waarschuwende functie.de herkenning van geur en niet van Deze functie is al een aantal keerzijn inhoudelijke betekenis. Dat is ook besproken, en mag ook zeker nietde conclusie van Ton Teerling.8 vergeten worden.
  • 28. page 2829 Zoals we gezien hebben zijn er gebruiker heeft met een bepaalde geur. verschillende manieren om mensen Hierdoor is geur niet op een universele te beïnvloeden met geuren, maar manier in te zetten. zijn deze manieren ook allemaal bruikbaar in belevingscommunicatie? Geur gebruiken om emoties & Deze vraag gaan we beantwoorden stemmingen te beïnvloeden van de in deze tussenconclusie. na de gebruiker tussenconclusie gaan we verder met de Bepaalde geuren brengen hele sterke geur praktijkvoorbeelden in de casus. herinneringen en associaties met zich Geur gebruiken om associaties & mee. Deze herinneringen en associaties herinneringen op te roepen bij de zijn zo sterk dat we de beleving gebruiker herbeleven. De emotie en de totale Geur inzetten als marketinginstrument stemming van die herinnering komt via associaties en herinneringen helemaal terug in een gloednieuwe zal lastig worden. De associaties en ervaring. Voor belevingscommunicatie herinneringen kunnen zeer gemakkelijk zou dit een fantastische toevoeging opgeroepen worden als een geur wordt zijn aan multimedia concepten. Helaas waargenomen, maar de waargenomen zitten we hier in exact hetzelfde schuitje geur moet hiervoor eerder geroken als bij herinneringen en associaties. We zijn. Hij moet al in het geurgeheugen kunnen niet voorspellen wat voor een opgeslagen zijn en het is niet te effect de geur heeft op mensen als we voorspellen welke herinneringen de het op deze manier inzetten.
  • 29. ,ons gedrag en BelevingscommunicatieGeur gebruiken om de gemoedstoe- Geur koppelen aan een product/ komen met een geur en een object. Geur gebruiken om herkenningstand van de gebruiker te beïnvloeden boodschap/merk d.m.v. conditionering. Als we de persoon later dezelfde geur (sensatie) op te roepen bij de gebruikerAls de gebruikte geur geen sterke We hebben eerder gesteld dat het laten ruiken denkt hij terug aan het Ton Teerling benaderd geur vanuit eenherinnering of associatie heeft kan lastig is om herinneringen, associaties, object. Nu kunnen we de herinnering andere blik. Als we op straat iemandhij ons nog wel beïnvloeden. Bij emoties en stemmingen te beïnvloeden aan dat object oproepen met die geur. denken te herkennen versnellenhet waarnemen van prettige geuren van personen. Doordat de geur Voor belevingscommunicatie is dit we onze pas om het zeker te weten.voelen we onszelf meer op ons gemak, vaak gekoppeld is aan één bepaalde een sterk punt om in te investeren. We “Creëer een situatie waarin herkenningmits we geen sterke herinneringen gebeurtenis kunnen we dat niet meer willen geen herinneringen, associaties, voor een aangename sensatie zorgt enof associaties hebben met deze geur. tegengaan. Wat we daarentegen emoties of stemmingen oproepen, we laat die herkenning via geur verlopen”,Dir maakt het mogelijk om geur op wel kunnen doen is een nieuwe gaan deze zelf creëren! zoals Ton Teerling verteld in Geur &een universele manier te benaderen. gebeurtenis toevoegen met een nieuwe Ontwerp.9 Hier maakt het weinig welkeDeze oplossing is interessant voor het geur. Gedurende de dag laten we geur je gebruikt, dus zeker haalbaar ingebruik in belevingscommunicatie. personen ongeveer vijfmaal in contact belevingscommunicatie.
  • 30. page 3031 Geur gebruiken om praktische meer manieren ingezet worden dan op informatie te communiceren naar de dit moment gebeurd. gebruiker Op dit moment zien we veel praktische Willen we geuren effectief inzetten communicatie in geurstrips voor moeten we rekening houden met de parfums. Op deze manier kun je eigenschappen van marketing. De praktische informatie communiceren boodschap moet vaak naar veel mensen of zelfs de neus als interactiemiddel gecommuniceerd kunnen worden. Het geur inzetten. is dus belangrijk dat de geur een Voor de de belevingscommunicatie is universele boodschap overbrengt. de praktische insteek niet zozeer een Niet alle manieren zijn bruikbaar in manier van communiceren maar meer belevingscommunicatie. De volgende een middel(product). Ik zie al hele manieren zijn het meest geschikt: interactieve installaties voor me waar • Geur koppelen aan een product geur de belangrijkste geleider is om boodschap/merk door middel mensen keuzes te laten maken. We van conditionering. zouden mensen door middel van geur • Geur gebruiken om praktische een bepaalde weg kunnen laten volgen. informatie te communiceren Het praktisch gebruik van geuren zien naar de gebruiker. we al veel in geurdrukwerk alleen is • Geur gebruiken om de dit slechts het topje van de ijsberg. gemoedstoestand van de Praktische communicatie kan op veel gebruiker te beïnvloeden.
  • 31. ,ons gedrag en BelevingscommunicatieDe manier van Ton Teerling is hierin Geuren zijn nieuw, onverwacht en anders dan alle andere zintuigen. waar dan kan hij zichzelf ook ineensniet opgenomen. Deze manier is in verassend. Maak daar gebruik van! beter voelen alleen kan hier geen redenprincipe van toepassing op al deze drie Er wordt vaak gesproken van bewust voor vinden.manieren, de herkenning kan er zijn Geur is geen wondermiddel! Ik en onbewust geuren. Het is niet zozeerals de gebruiker de geur herkent. herhaal hier nogmaals aangezien het een kwestie van bewust of onbewust In deze tussenconclusie komen we al een bekende misvatting is. Geuren geuren, maar neemt de gebruiker een stap dichterbij het beantwoordenIn marketing wordt geur weinig kunnen leiden tot reactief gedag, geen deze geur op een bewuste manier of van de probleemstelling. In hetgebruikt. We merken hier een kleine instinctief gedrag met uitzondering onbewuste manier waar. Als hij de volgende hoofdstuk gaan weverschuiving in maar op dit moment van vluchten, vrijen, vechten en vreten! geur bewust herkent en hij voelt zich onderzoeken of deze theoretischeis de geurmarkt nog zeer klein. Door We kunnen personen beïnvloeden hierdoor beter weet hij waarschijnlijk veronderstellingen ook kloppen door zehet gebruik van geuren kunnen we en een communicatieboodschap waardoor het komt. Hij kan de geur in de praktijk te toetsen.onszelf onderscheidden van de rest, zo communiceren maar geur is geen plaatsen en er een beeld aan koppelen.ben je al met één voet over de drempel. sleutel naar succes. Je neus werkt niet Neemt de gebruiker de geur onbewust
  • 32. geur tezamen met conditionering om de gebruiker te informeren over zijn positie in het gebouw. Deze informatie is een zintuiglijke beleving bestaande uit associaties en herinneringen. De volgende casus die ik ga behandelen is een folder recentelijk uitgegeven door @HoMe. Deze folder informeert mensen over het gevaar van mogelijke gaslekken. Hier staat alle informatie in over decasus: actie die je moet ondernemen als je gas ruikt in en rondom je huis. Uiteraard is het mogelijk dat niet iedereen de stinkende geur van gas kent, wat een probleem kan zijn. in deze folder is geur opBelevingsruimtes een praktische wijze ingezet wat de levens van vele onwetende mensen zou kunnen redden.verpleeghus elderhoeve De laatste casus die ik zal behandelen is een toneelstuk gespeeld door KAt. Deze regionale toneelgroep speelde in het weekend van 1 april 2007 het toneelstuk “Alles voor de tuin”. in het stuk werd gebruikt gemaakt van de geur van vers gemaaid graspage in het vorige hoofdstuk Allereerst hebben we verpleeghuis elderhoeve. om de bezoekers een extra beleving te geven. Het hebben we geconstateerd Hier wordt geur gekoppeld aan de looproute door gebruik van geuren in deze productie komt overeen dat er zes verschillende conditionerend gebruik. Dit verpleeghuis had met het beïnvloeden van de gemoedstoestand van de3233 manieren zijn om problemen met het loopcircuit en de oriëntatie van de bezoeker. geur te gebruiken in psychogeriatrische bewoners. Als oplossing voor dit belevingscommunicatie. probleem is een zintuiglijk bewegwijzeringsysteem De bewonersVan deze zes manieren zijn er drie die ook ontwikkeld. op strategische punten in de In het verpleeghuis Elderhoeve wonen ongeveerdaadwerkelijk in de praktijk bruikbaar zijn. in dit looproute zijn belevingsruimtes geplaatst die tweehonderd psychogeriatrische patiënten. Dehoofdstuk gaan we kijken naar drie verschillende een gevoelsherinnering op kunnen roepen bij de patiënten hier hebben verschillende psychiatrischepraktijk voorbeelden. Deze praktijkvoorbeelden gebruiker. Door deze vorm van conditionering kan aandoeningen. Meestal is dit een vorm van dementie,maken elk gebruik van één van de manieren om geur de bewoner zich oriënteren. Dit praktijkvoorbeeld maar soms zijn het psychische klachten. Er iste gebruiken in belevingscommunicatie. maakt dus gebruik van alle zintuigen waaronder behoefte aan dagelijkse zorg. De patiënten krijgen
  • 33. verzorging, verpleging, ontspanning, hulp bij Bron: Schaffelaars 2001, p.32. Regen en frisheidisheid.dagbesteding en waar nodig medische begeleiding.Een veelvoorkomend probleem bij deze patiënten isvergeetachtigheid en onvermogen tot abstraheren.De locatieHet verpleeghuis in Arnhem stamt al uit de jarenzeventig. Het is gebouwd rondom een binnentuin enontworpen naar een duidelijk loopcircuit tussen deverschillende afdelingen. Zo hebben de bewoners totalevrijheid om overal te kunnen komen. Het huis is zogebruiksvriendelijk mogelijk ontworpen om aan debehoeften van de bewoners te voldoen. Hierbij is zekergoed gedacht aan de indeling van de ruimte maar nietaan de bouwmaterialen. De locatie bestaat volledig uitlaagbouw met gebruik van dezelfde bruine bouwstenen. Bron: Schaffelaars 2001, p.32. Koninging en theater.Door deze eenzijdige vormgeving heeft het gebouw totaalgeen herkenbare punten. Het gevolg hiervan is dat debewoners regelmatig doelloos rond bleven lopen zonderrichtingsgevoel. De mate van desoriëntatie belemmerthet zelfstandig functioneren van de bewoners. Ook isde desoriëntatie een van de oorzaken dat bewoners zichminder thuis voelen, wat kan leiden tot eenzaamheid.belevingsruimtesToen dit probleem duidelijk werd wilde het verpleeghuishet meteen oplossen. Allereerst is er gezocht naarbestaande oriëntatiesystemen die gebruikt werden invergelijkbare omgevingen. Deze systemen waren niettoereikend. Door de vergeetachtigheid en het onvermogentot abstraheren lukt het de patiënten niet om debewegwijzering te snappen.
  • 34. strand en plastic In de ruimte van strand en plastic werd ingespeeld op de drang van mensen. De drang om iets aan te raken, iets te voelen en je omgeving te ontdekken. Het zijn allemaal abstracte objecten die onder andere staan voor speelsheid. De kleuren die we zien zijn rood, groen, geel en blauw als een heldere kleur. Als geur werd er gebruik gemaakt van een zilte zeelucht.casus: Kunst en muziek Zoals de naam zegt staat in deze ruimte de relatie tussen kunst en muziek centraal. De kleuren voor deze ruimte zijn paars met rood. De objecten, door deBelevingsruimtes bewoners naar oren vernoemd, die in de ruimte staan zijn daarentegen zilverkleurig. Uit deze ‘oren’ komt klassieke muziek. De geur die verspreid wordt is eenverpleeghus elderhoeve mengeling van vanille en kaneel. Koningin en theater De ruimte is gevormd om intuïtie op te wekken. De bewoners kunnen hier de behoefte aan extra aandachtpage Uiteindelijk is het idee Om dit systeem te realiseren is de hulp van de uitten. Ze kunnen zichzelf op de ‘troon’ plaatsen ontstaan om de oriëntatie te Hogeschool voor Kunsten uit Arnhem ingeroepen. als ze willen. Naast de troon bevinden zich in deze richten op zintuigprikkeling. Dorine Epping en Chienet Bolt, beide van de ruimte ook twee beelden. Dit is een mannelijke en3435 Toen dit idee tot stand was afdeling 3D design, hebben tussen 1996 en 1998 een vrouwelijke torso. Het zachte oppervlak nodigt gekomen werkte Elderhoeve verschillende belevingsruimtes gerealiseerd in uit om aan te raken. De geuren die verspreid worden ook aan de invoering van samenwerking met Elderhoeve. Allereerst is het is een mengeling van vanille en parfum. We zien inbelevingsgerichte zorg. Dat benadrukt eveneens loopcircuit nader bestudeerd om de belangrijkste deze ruimte de kleuren donkerblauw, rood, oranje ende behoefte aan zintuigprikkeling bij de bewoners. looproutes te bepalen. Met deze informatie zijn goud terug.Door zintuigprikkeling centraal te stellen kan de een aantal strategische punten uitgekozen waarbewegwijzering een gevoelsherinnering of beleving de belevingsruimtes zouden komen. Uiteindelijk rust en religieoproepen. Op deze manier is het mogelijk om de heeft dit geleid tot zes verschillende projecten. Vijf In de ruimte rust en religie draait alles om deproblemen van een traditioneel systeem te omzeilen. verschillende belevingsruimtes en één prikkelkast. innerlijke rust van de bewoner. In de ruimte staat
  • 35. een borrelzuil die een soort altaar symboliseert. De Bron: Schaffelaars 2001, p.33. Koninging en theater.borrelzuil is gevuld met water. De geur van wierook wordtverspreid om de mensen een rustig gevoel te geven. dekleuren transparant wit, blauw en bordeauxrood samenmet de rustgevende muziek maken de ruimte af. Debewoners kunnen plaatsnemen in de verschillendestoelen in de ruimte mochten ze dat willen.regen en frisheidDe kleuren frisgroen, geel en oranje worden gebruikt indeze ruimte. De geur van citroen wordt verspreid en dematerialen zijn van regenjas-plastic gemaakt. Het objectin deze ruimte is een bol waar water overheen druppelt.De bedoeling van de ruimte is om de herinnering opte wekken van een heerlijke frisse regenbui of eenwandeling in de regen.prikkelkastNaast de belevingsruimtes was er ook een prikkelkastontworpen. De bedoeling van de kast was dat de bewonershet onbekende konden ontdekken. In de kast zatenverschillende gaten met in elk gat een andere voorwerp.De bewoners konden dan voelen wat er in het gat tevinden was, bijvoorbeeld een harde borstel. De prikkelkastis inmiddels verwijderd van de muur en vervangen dooreen schilderij. De bewoners vonden de kast zeer eng endurfden niet te voelen wat er in de verschillende gatenzat. De enkeling die het wel wilde proberen vond hetuiteindelijk ook nog eng op het moment dat hij het objectvastpakte. Het prikkelen van de zintuigen is een goedezaak, maar in deze omgeving werkt het niet voor debewoners.
  • 36. casus:Belevingsruimtesverpleeghus elderhoevepage Door de jaren heen er zaten meer afgesloten van de gang. Zoals al is zij vond dat de ruimtes ook daadwerkelijk effect zijn er ook een aantal gezegd, is de prikkelkast ook verwijderd aangezien hebben op de bewoners van Elderhoeve. Ze was aanpassingen gedaan aan de die juist averechts werkte. Niet alleen door de van mening dat de ruimtes zeer zeker een positief3637 belevingsruimtes. Hierbij ontwerpsters zijn er aanpassingen gedaan aan effect hebben op de bewoners. Niet iedereen vind moeten we niet vergeten dat de ruimtes. De bewoners zelf willen ook nog de inhoud interessant maar onbewust is het toch de belevingsruimtes ook wel eens wat aanpassingen doen. Enkele van een oriëntatiepunt. De bewoners die de inhoud welontworpen zijn op basis van intuïtie en associatie. Er de belevingsruimtes zijn al een aantal keren ontspannend vinden maken er dankbaar gebruik van.zijn geen wetenschappelijke gegevens bekend over gerepareerd. De zintuiglijke prikkeling stimuleert de bewonersde reactie van patiënten op de zintuiglijke prikkeling. van Elderhoeve in een positieve manier en laten weBij de belevingsruimte strand en plastic is een extra Anna van Luik is een activiteitenbegeleidster in hopen dat in de nieuwbouw van Elderhoeve dezemuur geplaatst om de bewoners meer rust te kunnen verpleeghuis Elderhoeve. In mijn gesprek met haar ruimtes terug zullen komen. Elderhoeve gaat eindgeven. Op deze manier waren de personen die er vroeg ik haar mening over de belevingsruimtes. Of 2007 verhuizen naar het nieuwe gebouw.
  • 37. Kunst en muziek. Prikkelkast. Strand en plastic.Bron: Schaffelaars 2001, p.32. Bron: Schaffelaars 2001, p.31. Bron: Schaffelaars 2001, p.35.
  • 38. casus:energie veilig campagnepage De Nederlandse energie- handleiding. Het vertelt ons welke stappen we elektrische apparaten uit of aan zetten en geen open bedrijven hebben eind 2006 moeten ondernemen als we aardgas ruiken in en vuur gebruiken. besloten dat aardgas beter rondom het huis. Allereerst wordt er vertelt dat aan3839 onder de aandacht gebracht aardgas een geur wordt toegevoegd, de geur kun Niet iedereen heeft ervaring met aardgas en weet wat moest worden. Gas moet je ruiken op het ‘wrijf en ruik’ kader op de folder. de geur ervan is. Los daarvan is het een walgelijke beter herkend worden om De volgende stap is op welke plaatsen we allemaal geur wat een automatische waarschuwing zouongelukken te voorkomen. Onder het motto moeten snuiven. Het halletje, de portiek en meterkast kunnen zijn, toch kunnen we hier niet vanuit gaan.voorkomen is beter dan genezen zijn de zijn de locaties waar dit het meest voorkomt. De Het is daarom belangrijk om de geur van aardgas ookenergiebedrijven de Energieveilig campagne gestart. laatste stap die beschreven wordt gaat over het bellen te communiceren naar de gebruiker. Wat de folder naar 0800-9009 als je gas ruikt. Verder zijn er nog een krachtig communicatiemiddel maakt.Iedereen met een gasaansluiting kreeg de folder een aantal andere maatregelen zoals het sluiten vanthuisgestuurd. Deze folder is een informatieve alle gaskranen, openen van de ramen, geen
  • 39. Help uw buren! Wanneer u denkt dat uw buren, door taalproblemen, Bron: http://www.energieveilig.nl/site/gaslucht/gaskaart.pdf doordat ze slecht ter been zijn of waardoor dan ook, niet goed in staat zijn deze folder te begrijpen of slecht kunnen ruiken, help ze dan een handje. Leg uit waarover het gaat, of leen uw neus even aan ze uit. Dat Vertrouw helpt bij hun en uw veiligheid. Dank u wel! op uw... Hang deze folder bij uw gasmeter. 0800-9009 If you think you smell gas, call 0800 9009 immediately! Si vous pensez sentir une odeur de gaz, appelez directement le 0800 - 9009 à l’aide. En bel ons als u gas ruikt!DEZE OPROEP IS OOK BESTEMD VOOR BEDRIJVEN EN INSTELLINGEN ! Lees en bekijk in deze folder hoe u kunt Voor meer informatie kunt u ook bellen met onze klantenservice bijdragen aan uw eigen veilige omgeving. op 0800 – 780 87 00 (gratis). Of kijk op www.energieveilig.nl. Kijk ook op www.energieveilig.nl Essent Netwerk beheert het energienet in uw regio.
  • 40. casus:energie veilig campagnepage Marketing en communicatie Stel er is een nieuwe parfum uit van Armani. In de vorige alinea hebben we gezien hoeveel moeite Het praktisch gebruik Voor deze geur wordt een peperdure campagne het is om een fles parfum en een gebruiker samen van geuren is niet alleen ontworpen. In alle populaire magazines komen te brengen. Nu nemen we hetzelfde verhaal maar4041 interessant voor de paginagrote advertenties met de hoop om mensen passen we geur op een funtionele manier toe. Stel energiebedrijven maar ook naar de winkel te krijgen. In de winkel aangekomen er is een nieuw parfum uit van Armani. Voor deze voor consumentproducten staan er duizend verschillende parfums, maar met geur wordt een peperdure campagne ontworpen.Dit kan ik duidelijk uitleggen door een interessant instore communicatie proberen we de aandacht te In alle populaire magazines komen paginagrotevoorbeeld van Gerie Rikken te gebruiken. Gerie is leggen op Armani. Nu is het moment aangebroken advertenties. Deze advertenties bevatten een geurstripeen grafisch technoloog en specialist in geurend dat de gebruiker de geur gaat ruiken, we hebben we waar we het parfum meteen kunnen ruiken. Dedrukwerk bij Acket drukkerij-kartonnage te Oss. veel moeite gedaan om de geur te laten ruiken. Het is gebruiker besluit hem te gaan kopen of niet te gaan een 50% kans. Het parfum is lekker of het parfum is kopen. De marketingcommunicatie wordt een stuk niet lekker en je besluit hem te kopen of niet. gemakkelijker en goedkoper.
  • 41. HERKEN GASLUCHT, VOOR UW VEILIGHEID Bron: http://www.energieveilig.nl/site/gaslucht/gaskaart.pdf 1 Hoe ruikt gas? Het gas dat we bij u afleveren geven we een luchtje. Zodat u gas, al is het maar heel weinig, direct kunt ruiken Wrijf over het geur- vlakje... zo ruikt gas dus. WRIJF HIER Laat het ook uw huisgenoten even ruiken. EN RUIK!2 3 Bel ons als u gas denkt te ruiken. Wanneer u gaslucht denkt te ruiken, bel dan gratis 0800 – 9009. Wij komen dan direct kijken of er echt iets aan de hand is. Ga niet zelf op onderzoek. Sluit alle gaskranen, open de ramen, doe geen licht of elektrische apparaten aan of uit, gebruik geen open vuur (kaarsen, aanstekers). Ruikt u gas bij uw gasfornuis, geiser, cv-ketel of gaskachel? Bel dan uw installateur! Gas in en om het huis. Bij en in uw huis lopen gasleidingen. Veilig aangelegd, maar om allerlei redenen kan er wel eens wat gas ontsnappen. Wij vragen u: let op of u gas ruikt. Check bijvoorbeeld de meterkast, het halletje en het portiek of de galerij. 0800-9009 Gaslucht? Bel en wij regelen het verder! Kijk ook op www.energieveilig.nl
  • 42. casus:geurend toneelstukkuijks amateur toneelpage Mijn beleving Als ik eenmaal zit neem ik een diepe snuif en ga op het puntje van mijn stoel zitten. Op dat puntje Ik sta in een lange rij te laat alle geuren op me inwerken. Het is wat lastig van mijn stoel heb ik de gehele voorstelling gezeten. wachten om naar binnen aangezien ik nog een beetje verkouden ben maar ik Het was een vurig stuk waar continu actie in zat.4243 te gaan. De zaal is net ruik de zwoele lucht van vers gemaaid gras. Ik dwaal De ruzies tussen Richard en Jenny veroorzaakten geopend. Stap voor stap even af in mijn hoofd. De geur van vers gemaaid gras vaak hilarische momenten. Leedvermaak is goed kom ik dichterbij de tribune doet mij denken aan een rustige middag in de lente vermaak kunnen we wel zeggen. Deze ruzies werdenen mijn plaats. Ik proef de sfeer meteen, spanning waar ik een biertje drink op het terras. Daarnaast aangedikt door het gooien met klokken en het vallenmet een vleugje ontzag voor het mooie decor. Het nies ik ongeveer 20 keer die middag maar dat kan van een klein schilderij. De verschillende specialdecor bestaat uit een grote tuin die loopt tot aan de me inmiddels niet meer schelen. Hooikoorts, je leert effects zorgde voor vele reacties vanuit het publiek entribune en een huiskamer waar we via een trap naar ermee leven. De zaal is nog donker en er stroomt een werden zeer goed ontvangen.binnen kunnen. Ik ben zeer benieuwd of de geur rustig geluid langs mijn oren. Dan merk ik dat degebruikt in dit toneelstuk ook effect gaat hebben. lichten rustig aan sterker beginnen te worden en ik
  • 43. casus:geurend toneelstukkuijks amateur toneelpage Geurend toneelstuk tweetal manieren uit het hoofdstuk Geur, gedrag en Het gebruik van de Multi-scent 1 zorgde voor een Mario Blitz is de decor/ belevingscommunicatie. Allereerst is het geurgebruik zwoele geur van vers gemaaid gras. De geur was lichtontwerper van K.A.T. voornamelijk gericht om de gemoedstoestand van de was redelijk goed waar te nemen. Helaas was de4445 In een interview met hem gebruiker te beïnvloeden. Daarnaast is er gekozen afzuiging van warme lucht in de zaal sterker dan hebben we gesproken over voor de geur van vers gemaaid gras wat te associëren dat de geurmachine aankon. Hierdoor kon de zijn beweegredenen om is met de tuin. De tweede manier van geurgebruik is geurmachine het net niet aan om de zaal optimaal te geur te gebruiken in het dus het oproepen van associaties en herinneringen begeuren. Deze afzuiging kon niet worden uitgezet stuk. Zijn bedoeling was om bij de bezoeker. Het is een geur die de meeste in verband met de warmte die dan zou ontstaan ineen bepaalde sfeer te creëren. De bezoekers het mensen regelmatig tegenkomen en de kans is vrij de zaal. Enkele jaren geleden was de afzuiging kapotgevoel geven dat ze ook daadwerkelijk die tuin groot dat er een associatie of herinnering in de vorm en dat was zeer onplezierig voor de bezoekers. Deinkijken. Kijkend naar de geurkeuze en het gebruik van een tuin aan gekoppeld is. temperatuur in de zaal vloog omhoog.van de geur kunnen we dit vergelijken met een
  • 44. recensies & reactiesMet een goede vriend ben ik naar het toneelstuk wezenkijken. Onder het stuk vraag ik hem wat hij ervan vindt. Ikprobeer zijn mening te ontfutselen over het verspreidenvan de geuren zonder argwaan te wekken. Ik wil eenonbevlekte mening. Hij wist van tevoren niet dat ergeuren verspreidt werden in de zaal. Zijn reactie was dater een zeer verfrissende geur hing in de zaal. Verder vondhij het hele toneelstuk mooi. Ik denk dat de geur van grashierin een aandeel heeft gehad.Na afloop van het stuk begint de bar aardig vol te lopen.De meeste bezoekers blijven nog even hangen om ietste drinken en wat na te praten. Met een drankje paraatga ik op onderzoek uit. Ik merk dat het toneelstuk bijiedereen goed ontvangen werd, ik hoor alleen maarpositieve reacties. De volgende stap was om te vragenwat de mensen vonden van het geurgebruik. Dereacties hierop waren zeer verschillend. De reactiesvarieerden van mensen die de geur totaal niet opgemerkthadden(onbewust waargenomen) en mensen die het welbewust hadden waargenomen. De geur werd elke keer alseen verfrissende geur waargenomen, de personen kondenalleen geen naam geven aan de desbetreffende geur.De totale sfeer die te proeven was in de zaal is een gevolgvan het samenkomen van vele verschillende factoren.Licht, geluid, special effects, kostuum, grime en decor zijn Bron: Brabants Dagblad, 2 April 2007.minstens net zo belangrijk als geur. Al deze onderdelenhebben er mede voor gezorgd dat de productie een succesis geworden.
  • 45. op welke manier(en) is hetmogelijk om geur te gebruiken in debelevingscommunicatie en leidt decombinatie van geur, beeld en geluid toteen totaalbeleving bij de gebruiker?
  • 46. pa We kunnen personen zeker beïnvloeden met geur. Vaak is deze beïnvloeding veel persoonlijker dan met beeld of geluid. Het communiceren van verschillende communicatieboodschappen op een persoonlijke manier is wat ge we bereiken met geurgebruik. Wat we niet moeten vergeten is dat geuren kunnen leiden tot reactief gedag, geen instinctief gedrag met uitzondering van vluchten, vrijen, vechten en vreten! Je neus werkt in principe niet anders danconclusie alle andere zintuigen. De keuze ligt te allen tijde bij de gebruiker. De praktijkvoorbeelden zijn gekozen naar aanleiding van het theoretisch onderzoek. Dit onderzoek heeft enerzijds belevingscommunicatie onderzocht en anderzijds gekeken wat de eigenschappen van geur zijn. Nu we hebben gekeken naar de praktijk kunnen we de probleemstelling gaan beantwoorden. 46 Geur koppelen aan een product/boodschap/merk d.m.v. conditionering. Het beïnvloeden van herinneringen, associaties, emoties en stemmingen bleek uit onze eerdere conclusie heel moeilijk te zijn. Dit verschilt van persoon 47 tot persoon, iedereen heeft een andere geurgeschiedenis. We kunnen dus van bekende geuren niet inschatten wat voor effect ze op mensen hebben. We kunnen wel zelf een herinnering, associatie, emotie of stemming conditioneren. We kunnen een onbekende geur in een situatie plaatsen. Gedurende de dag herhalen we exact dezelfde situaties ongeveer vijfmaal. Na deze dag hebben we ervoor gezorgd dat de geur en de situatie of object een relatie met elkaar hebben. Als we de persoon de geur laten ruiken dan zal hij denken aan die specifieke situatie of dat object. We gaan geen herinneringen oproepen maar deze creëren. Deze vorm van conditionering is ook toegepast in het verpleeghuis Elderhoeve in Arnhem. Daar hadden de bewoners problemen met de oriëntatie in het gebouw en moeite met de looproute. Het gebouw had totaal geen visuele kenmerken waardoor de bewoners doelloos rond bleven lopen. Aangezien psychogeriatrische bewoners vaak vergeetachtig zijn en niet kunnen abstraheren waren traditionele bewegwijzeringsystemen uitgesloten. De belevingsruimtes waren hier een oplossing omdat ze op zintuiglijke prikkeling inspelen en niet op abstract niveau, zoals de traditionele bewegwijzeringsystemen wel doen.
  • 47. Het gebruik van geur raakt mensenpersoonlijker dan beeld of geluid. Dit maaktgeur een krachtig communicatiemiddel.
  • 48. pa Op deze manier werden de belevingsruimtes de oriëntatiepunten en konden ze zichzelf terugvinden in de looproute. De conditionering zorgde voor een relatie tussen de plaats waar de bewoners zich bevonden en de andere plaatsen in het ge gebouw. Er wordt nog steeds zeer positief op de belevingsruimtes gereageerd en veel gebruik van gemaakt. De bewoners kunnen er rust en ontspanning vinden en onbewust zijn het oriëntatiepunten.conclusie Geur gebruiken om de gemoedstoestand van de gebruiker te beïnvloeden. Als we een prettige geur waarnemen dan voelen we onszelf meer op ons gemak. De geur zorgt ervoor dat we meer ontspannen zijn en open staan voor beïnvloeding. Dit betekent niet alleen dat we geuren kunnen gebruiken als communicatiemiddel, maar ook dat deze manier van communiceren 48 universeel ingezet kan worden. Als de gebruiker een sterke associatie of herinnering heeft aan deze geur zal dit helaas niet van toepassing zijn. 49 Deze manier van communiceren zien we terug in het toneelstuk van K.A.T. Daar werd gebruik gemaakt van de geur van vers gemaaid gras om de gebruikers een complete beleving te geven. Deze prettige geur heeft ons naar alle waarschijnlijkheid meer opengesteld voor beïnvloeding en een ontspannen gevoel gegeven. Uiteindelijk heeft dit kunnen leiden tot een positieve reactie ten opzichte van het toneelstuk. Naast het toneelstuk is de Nike case ook een goed voorbeeld van deze manier om geur in te zetten. De testpersonen hebben twee paar verschillende schoenen beoordeeld in twee verschillende ruimtes. In deze ruimtes was er slechts één verschil. In één van de ruimtes werd een bloemengeur verspreidt en de ander was niet geurend. Het resultaat hiervan was opmerkelijk. De consumenten kozen met een marge van 84% voor de schoenen die getoond waren in de geurende kamer. De schoenen werden ook ongeveer 10 dollar duurder geschat dan de schoenen in de niet geurende kamer.
  • 49. ik ben ervan overtuigd dat geur,mits op de goede manier gebruikt,een zeer significante rol kan spelenin de belevingscommunicatie.
  • 50. pa Geur gebruiken om praktische informatie te communiceren naar de gebruiker. Het praktische doel van geuren kan op verschillende manieren worden ingezet. Op dit moment hebben de geuren vaak een functioneel doel.Hier zien we vaak ge verschillende parfum geurstrips in terug maar soms andere toepassingen. De campage van de nederlandse energiebedrijven is hiervan een sterk voorbeeld. De campagne bevat een folder met informatie over eventueleconclusie gaslekken. Voor personen die niet weten wat de geur van gas is kan dit een, in het ergste geval, een levensreddende folder zijn. Onder het motto beter voorkomen dan genezen is deze campagne nu al geslaagd. Op dit moment zien we de functionele geuren haast alleen terug in geurstrips en drukwerk. Met deze manier van communiceren kan echter veel meer. Op dit moment 50 zien we slecht het topje van de ijsberg. Als we meer bekend raken met het gebruik van geuren zal dit vanzelf gaan groeien. Er zal steeds innovatiever omgegaan worden met de geurconcepten. 51 Geur kan een grote rol spelen in de belevingscommunicatie, het geeft een extra dimensie aan het product. Het creëren van een totaalbeleving die zich richt op meerdere zintuigen zorgt voor een completere beleving. Dit heeft rechtstreeks effect op de waarde van de boodschap. Daarnaast zijn de effecten van geur vaak sterker dan die van beeld en geluid, dit kan het laatste beetje twijfel wegwerken dat een gebruiker heeft. Ik ben ervan overtuigd dat geur, mits op de goede manier gebruikt, een zeer significante rol kan spelen in de belevingscommunicatie.
  • 51. page Bijlagen In de bijlagen beginnen we met de literatuurlijst. Voor de lezers die5253 mijn scriptie interessant vinden is het zeer aan te raden om eens een van de boeken te lezen. Vervolgens gaan we verder met de hyperlinks, interviews en eindnoten. Nu we alle achtergrondinformatie achter de rug hebben gaan we verder met een aantal modellen. Deze modellen bevatten nog wat extra informatie voor de geintresseerde lezer. De volgende modellen zijn bijeengesloten: verschil in economische standaar den(commodities,goederen,diensten en belevenissen), het reukorgaan en de geurclassificatie door H. Zwaardemaker. Voor de lezer die de casus K.A.T. interessant vond om te lezen heb ik het verhaal van het toneelstuk opgenomen in de bijlagen.
  • 52. literatuurlijst• Falck, Moniek & Daniëlle Schaffelaars: Geur & Ontwerp. Eindhoven, [ZOO] Producties, 1999.• Hellema, Henk: Geur en Gedrag. Amsterdam, Uitgeverij De Brink, 1994.• Korteweg, P.A.J., H. van der Starre, G. Verberne, e.a.: Geur & Reuk. Uitgeverij, datum en plaats onbekend.• Piët, Susanne: De emotiemarkt. De toekomst van de beleveniseconomie. Businessboeken bol.com, onder licentie van Pearson Education Benelux BV, 2006.• Pine, Joseph, James Gilmore: De beleveniseconomie. Werk is theater en elke onderneming creëert zijn eigen podium. Den Haag, Sdu Uitgevers bv, 2005.• Quik, Ton(redacteur): Smaak. Mensen • Media • Trends. Zwolle, Waanders Uitgevers, 1999.• Schaffelaars, Daniëlle: Smell & Design. A guide for designers on how to use smell(master thesis). Eindhoven, Design Academy, 1997.• Stevens, Carlijn: Experience design + geur = …. Bekeken vanuit ontwerpers(afstudeerscriptie). Breda, Communication & Multimedia Design, 2006.• Vinke, Menno: Geur & Theater(afstudeerscriptie). Amsterdam, Hogeschool voor de kunsten, 2003.• Vroon, Piet, Anton van Amerongen & Hans de Vries: Psychologie van de reuk. Amsterdam, Uitgeverij Ambo|Anthos, 2001 (1994).
  • 53. page hyperlinks5455 inhoudelijke links • http://www.makingscents.nl/ • http://nl.wikipedia.org/wiki/Piramide_van_Maslow • http://www.odo7.com • http://www.peterdecupere.com • http://www.kattoneel.nl • http://www.geurmachine.nl • http://www.pleyade.nl/newdb/index2.php?leftid=2h&iframe_source=texts/bezoekers2.php • http://www.lorentzlyceum.nl/nieuws/200605/?ID=elderhoeve • http://www.lorentzlyceum.nl/nieuws/200602/?ID=elderhoeve • http://www.energieveilig.nl/ • http://www.energieveilig.nl/site/gaslucht/gaskaart.pdf overige links • http://www.ilpanda.nl/ • http://www.haroldk.nl/ • http://www.cmd-breda.nl • http://www.avans.nl • http://www.kevinrommen.nl
  • 54. interviews eindnoten• Blitz, Mario, decor & lichtontwerper. 1. Piët 2006, p. 1. Nieuwkuijk, Toneelgroep K.A.T. 2. Pine & Gilmore 2005, p.38.• Luik, Anne van, activiteitenbegeleidster. 3. Schaffelaars 2001, p. 51. Arnhem, Vepleeghuis Elderhoeve, telefonisch interview. 4. Schaffelaars 2001, p. 9.• Rikken, Gerie, geurdrukspecialist. 5. Hellema 1994, p. 22. Oss, Acket drukkerij-kartonnage. 6. Vroon 1994, p. 129.• Schaffelaars, Daniëlle, grafisch vormgeefster. 7. http://www.makingscents.nl, geurfeiten / nike-case. Tilburg, IL PANDA ELECTRIK. 8. Schaffelaars 2001, p. 47 t/m 51. 9. Schaffelaars 2001, p. 51.
  • 55. reukstoornis There are many diffrent smell disorders• Anosmia or smell blind means that a person can’t smell anything(or a person is just anosmic for certain odours).• Phantosmia means that a person has smell hallucinations.• Dysosmia means that a person had changing olfactory sensations.• Hyposmia means that a person has a decreased sensitivity to some or all odours.• Hyperosmia means that a person is oversensitive for some or all odours.• Parosmia is a kind of dysosmia whereby the qualities of the odours are constantly changing.• Kakosmia is a kind of parosmia whereby all odours stink.• Agnosmia means that a person is not able to distinguish different odours.• Alliesthesia means that a person does not have a variety in smell appreciation because of his physiological situation.Bron: Schaffelaars 1997, p. 27.
  • 56. page ecomische standaard5657 Bron: Pine & Gilmore 2005, p. 23.
  • 57. page reukorgaan5859 Bron: Vinke 2003, p. 19.
  • 58. geurclassificatie1. Etherische: acoton, chloroform en ether.2. Aromatisch: kamfer, lavendel, menthol, laurier en citroen.3. Balsemiek: vanille, lelie, jasmijn en andere frisse bloemgeuren4. Amberachtig: muskus, zogenaamde feromonen zoals androstenol en copuline.5. Allicieus(van allium, knoflook): thiolverbindingen, aminen(verbindingen met ammoniak), rotte eieren en bromide6. Empyreumatisch(van empureus, vurig): koffie, geroosterd brood, tabaksrook, teer, naftaline en benzine7. Hircine(van hircus, bok): kaas, zweet, urine, met name van de kat.8. Repulsief of verstikkend: soorten van de nachtschadenfamilie, zoals wolfskers, bitterzoet, doornappel, aardappel, tomaat, peper, tabak(blad en bessen van deze planten zijn vaak giftig); koriander, bepaalde orchideeën, wantsen(die in het bezit zijn van stinkklieren), narcotiserende stoffen9. Walgelijk: rottend vlees en lijkenlucht, indol(een organische verbinding die onder andere voorkomt in steenkoolteer), skatol(ontstaat bij de bacteriële afbraak van eiwitten en zit ook in uitwerpselen), aasbloemen(van het geslacht Stapelia, behorend tot de zijdeplantfamilie; deze trekken met een soort aasgeur vliegen aan voor de bestuiving)Geurclassificatie geschreven door H. Zwaardemaker in 1925.Bron: Vroon 1994, p. 62.
  • 59. page het verhaal6061 “Je hebt geld in soorten: te weinig, te veel en net genoeg”, een drankje, meestal zelfs een drankje teveel. Jack is naast zegt Jenny. Het toneelstuk gaat over een typisch Amerikaans speler ook de verteller(derde persoon) van het verhaal. Op gezin uit de voorstad. Het speelt zich af in de jaren 60. het moment dat Jack verandert naar verteller staat iedereen Jenny en Richard hebben voor de buitenwereld een op het podium fotografisch stil. In het eerste bedrijf vertelt fantastisch huwelijk. Een huwelijk zoals iedereen zou Jack(verteller) dat Richard en Jenny fantastische mensen zijn wensen, maar schijn bedriegt. Als niemand het ziet maakt en dat hij zijn testament heeft veranderd. Als hij sterft zullen het stel eigenlijk alleen maar ruzie, en altijd over geld. ze zijn complete vermogen erven, omdat ze lieve en oprechte Richard en Jenny leven boven hun stand en dat heeft mensen zijn. Niet zoals al de ‘ballen’ van de club. gevolgen. Richard wil graag een motormaaier en Jenny zou het liefste een broeikas in de tuin hebben. Om al het geld wat Jenny verdiend heeft te delen met Richard bedenkt ze een plan. Ze besluit het hem op te De brandende vraag is hoe ver willen Richard en Jenny gaan sturen met de post. Een postpakket met 4900 dollar om deze levenswijze te behouden. Jenny heeft het al een verstuurt door een anoniem persoon. Allereerst is Richard keer voorgesteld maar Richard verbiedt het haar om een nogal sceptisch over het geld maar dan gaat hij beseffen hoe baan te nemen. Onverwachts krijgt Jenny werk aangeboden goed hij het geld kan gebruiken. Ze besluiten een feest te met een interessant salaris. Jenny gaat in op het aanbod van geven. Diezelfde dag komt Robin thuis. Robin is de puberale mevrouw Tooth. Een oudere vrouw die een illegaal bordeel dochter die op kostschool zit. Ze is een week thuis met heeft. vakantie en in die week haalt ze het bloed onder Richard zijn nagels vandaan. Ondertussen komen we Jack ook tegen. Jack is de huisvriend die altijd onverwacht binnen komt vallen. Hij is zeer rijk Vlak voor het feest komt Richard erachter dat Jenny een en bezit ongeveer drieënhalf miljoen dollar. Hij spendeert baan heeft, en hij vind het verschrikkelijk als hij ontdekt wat zijn tijd dus ook aan wandelen en rondhangen op de club. voor baan ze heeft. Richard zijn wereld lijkt in te storten. Hij Werken doet hij namelijk niet. Daarnaast lust Jack ook graag vind het fijn om meer geld te hebben om uit te geven maar
  • 60. vind het verschrikkelijk dat zijn vrouw dat verdient door in De ironie van het stuk wordt nu duidelijk. Jack had ze meereen bordeel te werken. als drie miljoen dollar nagelaten en door zijn vermissing kunnen ze dat geld pas over zeven jaar krijgen. Pas naNog voordat ze de ruzie fatsoenlijk uit kunnen praten zeven jaar kunnen ze een vermist persoon doodverklaren.begint het feest. Chuck & Beryl, Gilbert & Louise, Perry & De zoektocht naar geld heeft ze uiteindelijk juist verder erCynthia komen zoetjes aan binnen vallen. Robin is er ook vandaan geplaatst.en de ruzie is nog steeds niet uitgesproken. Dit leidt tot veleonaangename situaties. Als je denkt dat je dan alles gehadhebt komt mevrouw Tooth binnen. Er is een groot probleemaangezien de politie bij het illegale bordeel was geweest.Nu komt er een ongemakkelijk moment aangezien Jennyniet wil vertellen dat ze in een bordeel werkt. Maar nu blijktdat alle vrouwen mevrouw Tooth kennen en dus allemaalin dezelfde ‘business’ zitten. Ze besluiten naar een anderhuis te gaan en opnieuw te starten. Vanaf dat moment zaler niemand meer over praten. Kort na dit besluit komt Jackwederom binnen. Hij heeft vrij veel gedronken en herkentmevrouw Tooth uit een vroeger verleden. Alle puzzelstukjesvallen nu op zijn plaats. Er ontstaat een vrij nerveuzesituatie, ze zijn bang dat Jack zijn mond voorbij zal praten.Dat moet opgelost worden en de mannen komen in actie.Hierbij worstelen ze Jack naar de grond wat leidt tot eenhartaanval. Nadat ze gekalmeerd zijn van de schrik begravenze hem in de tuin.
  • 61. rreiih eh nee tiiz n ee t z ejjthcul et hcul !naa ! naasuenn ejtem nereciinummooc sue ej aiv nerec numm c