Implementatieplan point one phase 2 2010 tcm24-329804
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Implementatieplan point one phase 2 2010 tcm24-329804

on

  • 3,104 views

 

Statistics

Views

Total Views
3,104
Views on SlideShare
3,103
Embed Views
1

Actions

Likes
0
Downloads
20
Comments
0

1 Embed 1

http://www.slideshare.net 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Implementatieplan point one phase 2 2010 tcm24-329804 Implementatieplan point one phase 2 2010 tcm24-329804 Document Transcript

  • From good to great 4 jaar Point-One projecten in beeld >>  Als het gaat om innovatie
  • From good to great 4 jaar Point-One projecten in beeld
  • Voorwoord Point-One: ligt op koers Met het aanbieden door minister van der Hoeven van het Point-One Implementatie Plan voor 2009 ging een jaar geleden het Innovatie Programma Point-One Phase2 officieel van start. Het is dan ook nuttig stil te staan bij de verschillen van dit ‘nieuwe’ Point-One met het eerdere Point-One Boegbeeld-programma. Het Boegbeeld-programma ging in 2006 van start en enige activiteiten hiervan lopen nog op dit moment. Uitgebreidere scope In de eerste plaats is de scope van het nieuwe Point-One aanzienlijk uitgebreid door de fusie met het programma voor High Tech Systems dat zich op mechatronica concentreert. Door deze fusie bestrijkt Point- One drie basistechnologieën: Nano-elektronica, Embedded Systems en Mechatronica. Deze zijn voor de hightechindustrie van groot belang. Focus op MKB Daarnaast is de focus van Point-One Phase2 nog sterker op de groei van het MKB gericht. Deze focus uit zich zowel in de inhoud van het programma als in het bestuur van de Vereniging Point-One. De vereniging heeft de rol van de Stichting Point-One overgenomen. In de verschillende bestuurs- organen van deze vereniging is – naast de kennisinstellingen en de grote OEM’s – het MKB ruim vertegenwoordigd. Twee categorieën De activiteiten van Point-One vallen in twee categorieën uiteen: enerzijds de nationale en internationale R&D-projecten, anderzijds de ECO-projecten. ECO-projecten kunnen worden gezien als flankerende projecten die zich richten op het verbeteren van het Point-One-ecosysteem voor Open Innovatie. In deze categorie vallen projecten als het maken van Roadmaps, het verbeteren van de positie van het MKB, de wijze van werken in de  | From good to great
  • Supply Chain, het uitwisselen van best practices en projecten op het gebied ‘Good to Great’ van Human Capital. Het zijn vooral de MKB-bedrijven zelf die deze projecten Hierboven heb ik benadrukt dat er nogal wat wijzigingen zijn ingevoerd voorstellen en uitvoeren. in de opzet en werkwijze van het nieuwe Point-One. Er zijn ook belangrijke componenten gehandhaafd. Point-One is gericht op het bijdragen aan MKB in R&D oplossingen voor maatschappelijke problemen, zoals uitvoerig toegelicht Point-One richt veel aandacht op een hogere deelname van MKB-partners in het Point-One Phase2-document ‘From Good to Great in Dutch in R&D-projecten. Algemeen wordt ingezien dat deze deelname van groot Technologies’. Dit gebeurt door het gezamenlijk definiëren en uitvoeren belang is. Zowel voor de grote OEM’s, die vooralsnog meestal de trek- van R&D-projecten die zowel bijdragen aan het oplossen van maatschappe- kers van de grote internationale projecten zijn, als voor het MKB zelf. lijke problemen als bijdragen aan de groei van de High Tech Systems-sector. Voor de grote OEM’s geldt dat kleinere bedrijven vaak een noodzakelijke specialistische nichekennis meebrengen en door hun flexibiliteit snel(ler) Crisis als katalysator? kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen en mogelijkheden. Voor de Tot slot, Point-One Phase2 heeft nu een complete cyclus achter de rug MKB-bedrijven zijn de voordelen overduidelijk: ze komen in contact met van het maken van plannen en het indienen van projecten. Ondanks de kennis en de processen van de ‘grote broers’, kunnen profiteren van de (of mede dankzij?) de huidige economische crisis is Point-One ons inziens schaalgrootte en slagkracht aldaar, en ze krijgen de mogelijkheid om zich op de goede weg en druk bezig de gedefinieerde doelstellingen te bereiken. internationaal te oriënteren en te profileren. De eerste projectresultaten zullen binnenkort zichtbaar worden. Deze aandacht voor het MKB is geen loze kreet; er zijn aan Point-One duidelijke, hoge eisen gesteld ten aanzien van de kwantitatieve deelname van het MKB aan R&D-projecten. Roel Kramer Voorzitter Point-One Groeiende gemeenschap van leden Mede door al deze veranderingen in de opzet en de werkwijze van Point-One Phase2 is het ledenaantal van Point-One sterk toegenomen. Terwijl Point-One aanvankelijk slechts enige tientallen leden telde, waarbij vooral de aanwezigheid van grote OEM’s opviel, staat de teller nu op ongeveer 150 en het ledenbestand vormt nu een adequate afspiegeling van de stakeholders in de sector High Tech Systeem en Materialen. Bovendien vormt Point-One meer en meer het karakter van een echte ‘gemeenschap’. Dit bleek bijvoorbeeld toen midden 2009 in zeer korte tijd consortia gevormd moesten worden in het kader van de door het Ministerie van Economische Zaken gelanceerde crisismaatregelen: de High Tech Topprojecten en de Kenniswerkersregeling. Door een tweetal verenigingsbijeenkomsten konden binnen een maand een groot aantal consortia worden gecreëerd, uitstekende projecten gedefinieerd die op tijd werden ingediend.  | From good to great  | From good to great
  • Inhoud Inleiding 2 1 4 jaar Point-One – analyse van projectenportfolio 12 2 4 jaar Point-One – boegbeeld Ecosysteem 32 3 Point-One business Cases: projectenportfolio 2006 – 2009 48 3.1 Health and wellbeing 50 3.2 Energy and power 76 3.3 Information and Communication Technologies (ICT) 86 3.3.1  Semiconductor front-end equipment 88 3.3.2  Semiconductor back-end equipment 104 3.3.3  Industrial printing 116 3.3.4  Semiconductors design and architecture 124 3.4 Lifestyle and leisure 138 3.5 Transport and logistics 152 3.6 Security 170 3.7 Manufacturing 178 3.8 Not specified 186  | From good to great  | From good to great
  • Inleiding Concurreren op kwaliteit De programmatische aanpak is in 2006 Voortgang van de innovatieprogramma’s van start gegaan met de lancering van De tussentijdse resultaten van de aanpak, Point One. Deze aanpak is gericht op het waaronder het verst gevorderde programma ontwikkelen van excellentie in een aantal Point-One, mogen er zeker zijn. In juni sleutelgebieden van de Nederlandse 2009 heeft het EIM een Mid Term Review economie. In een mondialiserende gepubliceerd over de voortgang van de wereld en een open economie als de innovatieprogramma’s. Nederlandse kunnen we alleen concurreren als we investeren op die Hierin staan de volgende conclusies: terreinen waar we sterk in zijn. Met de • De innovatieprogramma’s leiden tot additionele  innovatieprogramma’s willen we ons private R&D-investeringen. Niet alleen in de land internationaal kunnen profileren perceptie van de deelnemers, maar ook en onderscheiden. op basis van harde cijfers. Op de terreinen van de innovatieprogramma’s zijn de Centraal in de programmatische aanpak private R&D-investeringen geïntensiveerd staat de vraagsturing vanuit de visie als gevolg van de publiekprivate samen- en ambitie van bedrijven en kennis- werking in de programma’s. instellingen. In deze visie en ambitie • De publieke middelen wordt effectiever  worden door het veld doelen, kansen ingezet. Dit komt omdat ze meer worden en uitdagingen geïdentificeerd die vervol- gericht op sterke en excellente gebieden gens in een samenhangend programma (focus en massa) en op mark- worden uitgewerkt tot een concrete aanpak. toepassingen; twee belangrijke knel- De minister van Economische Zaken neemt punten waar Nederland mee kampt. vervolgens een besluit om een programma • De samenwerking tussen bedrijven en kennis- te ondersteunen op basis van een advies van instellingen is door de innovatieprogramma’s  de Strategische Adviescommissie. In samen- sterk verbeterd. Deze samenwerking is werking tussen de programmabureaus en een van de meest hardnekkige knel- Agentschap NL wordt de uitvoering van het punten in Nederland. Ook de kwaliteit programma geregeld. van de samenwerking is verbeterd. 10 | From good to great 11 | From good to great
  • • De innovatieprogramma’s helpen om  Versteviging internationale Projecten die met behulp van het ministerie dieper in op de kwaliteiten, kansen en snelheid, focus en omvang van innovatie- concurrentiepositie van Economische Zaken door u zijn of netwerken die ze bieden voor economie inspanningen te verbeteren (financiering, Point-One opereert in een internationaal worden gerealiseerd. In totaal gaat het en samenleving. Ook kunt u met de deel- geschikte partner). De programma’s speelveld waar ook andere landen om 128 projecten die samen goed zijn nemende partijen contact opnemen. leiden er ook toe dat bedrijven, meer (Verenigde Staten, Azië) fors investeren. voor 734 miljoen euro aan projectkosten. dan zonder programma het geval was Nederland heeft niet dezelfde omvang De overheid subsidieert deze projectkosten Implementatieplan 2010 geweest, strategisch samenwerken en aan middelen als deze economische groot- voor circa 38 procent, een bedrag van We hopen dat u met deze publicatie aan in de pre-concurrentiële fase kennis machten. Daarom zet Point-One vooral 278 miljoen euro. de verdere versterking van het high- met elkaar delen. slim en gericht in op het stimuleren en tech-ecosysteem kunt bouwen. Dezelfde • De effecten op de concurrentiekracht van het  ontwikkelen van de kwaliteit van het Kwaliteit van het ecosysteem: wens spreken we uit voor de Point-One- cluster zijn vanwege de korte tijdsperiode van  ecosysteem, oftewel het cluster van samen- de Roadmap van Point-One netwerkdag ‘High Tech Solutions for a de huidige programma’s nog niet vast te stellen. werkende bedrijven en kennisinstellingen. Het is een goed moment om een overzicht Sustainable Future’. Op dit evenement Op basis van internationale ervaringen Waar mogelijk en zinvol doen we dit in en analyse te maken van de projectenport- wordt het implementatieplan 2010 weten we dat het gemiddeld zo’n vijf tot samenwerking met Europese partners om folio van Point-One en te bekijken hoe het uitgereikt. Hierin vindt u de verschil- tien jaar duurt voordat dit soort effecten onze internationale concurrentiepositie te programma zich verder kan ontwikkelen. lende onderdelen beschreven waarvoor meetbaar optreden. versterken. Ook in de landen om ons heen Niet in de zin van een evaluatie – daarvoor de minister van Economische Zaken zien we dat men kiest voor een innovatie- zijn andere momenten aangewezen – maar voor Point-One in 2010 54 miljoen euro Nederland: beleid met een vergelijkbare aanpak: vooral om de stand van zaken rondom de beschikbaar stelt. Tevens worden hierin een aantrekkelijker vestigingsklimaat meer focus en massa. Te denken valt aan investeringszwaartepunten en de netwerken vele andere instrumenten beschreven Bij de beoordeling van de effecten van de Frankrijk met de Pôles de Compétitivité inzichtelijk te maken. waarvan u gebruik kunt maken. programmatische aanpak moet één belang- en aan Duitsland met de Spitzencluster. rijk aspect worden meegenomen: het effect Om de kwaliteiten van het ecosysteem Willem Zwalve, dat deze aanpak heeft op het Nederlandse De oogst van vier jaar Point-One inzichtelijk te maken, hebben we voor u de Directeur NL Innovatie vestigingsklimaat. Excellente clusters van Point-One is als eerste programma in projecten geïnventariseerd op technologie- bedrijvigheid trekken vaak buitenlandse 2009 een tweede fase ingegaan op basis marktcombinaties en op hun relaties met Sigrid Johannisse, investeerders en toptalent aan; de aan- van een positieve review. In het totaal maatschappelijke uitdagingen. We hebben Manager High Tech Systemen, NL Innovatie wezigheid van dergelijke ‘hot spots’ is voor is door het ministerie van Economische hierbij de R&D-roadmap van Point-One multinationale ondernemingen vaak van Zaken 345 miljoen euro gereserveerd voor als leidraad gebruikt. Dit geeft een goed doorslaggevende betekenis bij hun locatie- Point-One voor de periode 2006 - 2012. beeld van de relaties tussen de Point-One- beslissingen. Een clustergerichte aanpak Dit is exclusief de High Tech Topregeling businessdomeinen en de prioritaire maat- versterkt de kwaliteit van het ecosysteem (100 miljoen euro) in het kader van de schappelijke uitdagingen op het terrein van rond grote bedrijven en de omringende crisismaatregelen van het kabinet. bijvoorbeeld energie, veiligheid, en zorg, toeleverancierketen, maar bieden vooral zoals die door het kabinet zijn aangewezen. ook kansen voor MKB’s die willen In dit projectenboek bieden we u de resul- Ter inspiratie hebben we er een aantal uitgroeien tot OEM’s. taten aan van vier jaar Point-One-projecten. projecten uitgelicht. Deze projecten gaan 12 | From good to great 13 | From good to great
  • Hoofdstuk 1 Analyse van projectenportfolio De programmatische aanpak daagt Programmatische aanpak Internationaal onderscheidend de industrie en kennisinstellingen uit In de programmatische aanpak staat om een gezamenlijke visie, strategie Bij de start van Point-One in 2006 stond voorop dat er geïnvesteerd moet worden en concrete plannen te ontwikkelen de Strategische Research Agenda als sturend in die terreinen waarop Nederland inter- op economische sleutelgebieden. document centraal, waarbij nadere focus nationaal gezien een onderscheidende Deze benadering moet ervoor zorgen werd aangebracht op de terreinen nano- positie inneemt of op korte termijn kan dat Nederland een leidende positie kan elektronica en embedded systemen. Om innemen. Daarom is verdere focus nodig innemen op deze terreinen, of die positie te komen tot de definitie en invulling van op een beperkt aantal kansrijke gebieden verder versterkt om zo bij te dragen aan de strategische doelstellingen wordt sinds binnen embedded systemen, nano-elek- economische groei. de aanvang van Phase2 in 2009 gewerkt tronica en mechatronica. Bij het bepalen met de Multi-annual Roadmap. In Phase2 van die focus heeft Point-One bij de start is mechatronica toegevoegd aan het Point van Phase2 gekozen voor vijf business- One-domein. domeinen. Tussen 2006 en 2009 zijn in totaal 110 R&D-projecten van start gegaan Hoogkwalitatief ecosysteem met een bedrag aan totale projectkosten Samenvattend is Point-One enerzijds van 730 miljoen euro. Het ministerie van gericht op het investeren in kennis en het Economische Zaken heeft hieraan ongeveer ontwikkelen van nieuwe technologieën om 38 procent subsidie gegeven voor een de ambities op de verschillende business- bedrag van 275 miljoen euro. Dit is inclusief domeinen van het programma waar te de crisismaatregel High Tech Topprojecten. maken. Anderzijds richt het programma zich op het opbouwen van een hoog- Onafhankelijke toets kwalitatief ecosysteem van bedrijven en De 110 projecten zijn door een onaf- instellingen. In totaal is voor Point-One hankelijke commissie getoetst op hun door de minister van Economische Zaken kwaliteit en hun bijdragen aan de Point- 345 miljoen euro beschikbaar gesteld over One-doelstellingen. Gezamenlijk geven de periode van 2006 tot 2012. In 2009 is deze projecten een interessant beeld over daar in het kader van de crisismaatregelen de investeringszwaartepunten van de 100 miljoen euro aan toegevoegd voor de roadmap, de ‘Hot Cross points’ en waar High Tech Topregeling. de witte vlekken of wel ‘Cold Cross points’ 14 | From good to great 1 | Hoofdstuk 1 - Analyse van projectenportfolio
  • zich bevinden. Gezien de ambities van van het project zal worden toegepast. goed overeen met de geïdentificeerde van de projectkosten. Het totaal toegezegde Point-One, het belang van de hightech- Een tweede parameter beschrijft de tech- marktcategorieën. De roadmap is gestruc- subsidiebedrag in deze analyse bedraagt bedrijven voor de Nederlandse economie nologie die in het R&D-project een stap tureerd langs de businesscases, dus een 276 miljoen euro: de totale projectkosten en de omvang van het programma is het verder wordt geholpen. Ook zijn de overeenkomst met de categorieën is niet bedragen daarom 730 miljoen euro. zinvol en interessant om dieper in te gaan projecten beoordeeld op hun bijdrage verwonderlijk. Voor de technologie-catego- Omdat de meeste projecten nog lopend op de bestaande projectenportfolio en een aan het oplossen van een maatschappelijk risering ligt dit anders. De technologische zijn, kunnen de genoemde bedragen integrale analyse te maken. vraagstuk. begrippen als ‘embedded systems’, ‘mecha- deels gezien worden als een voorgenomen tronics’ en ‘nano-elektronica’, die worden investering. Analyse De categorisering langs technologieën gebruikt om een technologische afbakening In dit hoofdstuk presenteren wij een analyse en markten is vergelijkbaar met de manier te geven van het Point-One-programma, Eén categorie per project van de projecten om te zien hoe het pro- waarop de Point-One-roadmap is ingericht zijn te zeer containerbegrippen. Een fijn- Ook is er gekozen voor de randvoorwaarde gramma wordt ingevuld. Daarbij staan met de businesscases en basistechnolo- maziger technologische categorisering dat projecten slechts in één categorie vragen centraal als: welke koers vaart het gieën. Daarmee is dan ook een verband is daarom nodig. De indeling en opzet kunnen worden ingedeeld. Een project programma? Waar liggen de investerings- gelegd tussen de lopende projecten en van de technologische categorisering is waarin een technologie wordt ontwikkeld zwaartepunten? Wat is de bijdrage van de de roadmap. Met de beschreven catego- vormgegeven aan de hand van het projec- die in verschillende applicaties/markten projecten aan het oplossen van maatschap- risering kan dan ook inzichtelijk worden tenaanbod. Naast de bekende basistechno- kan worden gebruikt, wordt alleen inge- pelijke uitdagingen? Hoe worden de strate- gemaakt waar een project zich bevindt. logieën van Point-One, is een aantal extra deeld in die markt waarop zijn grootste gische doelstellingen van het programma Door alle projecten op dezelfde manier in technologiedomeinen geïdentificeerd. impact te verwachten is. Een project dat ingevuld, of welke kansen blijven onderbe- te delen wordt vervolgens inzichtelijk op verschillende technologieën gebruikt om licht of onbenut? Ook biedt deze informatie welke gebieden veel, en op welke gebieden Randvoorwaarden en beperkingen in één markt een goed product te kunnen aanleiding om vragen te stellen of bepaalde minder projecten lopen. Het is interessant om aan de hand van leveren, krijgt ook maar één technologie- uitdagingen het beste in het Point-One- de categorisering de projectportefeuille categorie toegewezen. programma kunnen worden geadresseerd, Verdere categorisering te analyseren. Hierbij is het belangrijk te of dat er ook andere wegen denkbaar zijn. De roadmap is een goed startpunt om een realiseren dat, net als elke analyse, ook Dit soort vragen zouden wij graag agen- categorisering op te bouwen. Een goede deze analyse haar beperkingen kent. Bij Projecten in Point-One derend willen stellen. Het doel hiervan is categorisering gaat echter verder: deze moet het trekken van conclusies is het daarom om het veld uit te nodigen de dialoog met zo ingericht worden dat er een balans wordt van belang dat de beperkingen en rand- Soorten, maten en aantallen elkaar aan te gaan in de opmars naar een gevonden tussen ‘fijnmazigheid’ en zinvolle voorwaarden helder op ons netvlies staan. Inmiddels zijn 110 projecten R&D van start volgende roadmap. ‘informatie rijkheid’. Een categorisering gegaan. In de analyse zijn de vijf verschil- waarin voor ieder individueel project Subsidiebedragen lende projectvormen meegenomen die zijn een categorie wordt gecreëerd, levert geen Allereerst gaat het in deze analyse alleen ingezet ter ondersteuning van het innovatie- Analyseopzet inzicht op. Containerbegrippen waarin om de R&D-projecten. De ecosysteem- programma Point-One. In alle project- alles kan worden ondergebracht, zijn ook projecten zijn niet meegenomen. Bij de vormen is er sprake van samenwerking op ‘Mapping’ van het R&D-portfolio niet wenselijk. analyse van projecten zijn de toegezegde R&D-gebied. Verder verschillen de projecten Bij de indeling van de projecten is ervoor subsidiebedragen gebruikt als maat voor aanzienlijk qua opzet, focus, looptijd gekozen om de projecten te categoriseren Afbakenen van technologieën de grootte van de R&D-investering die in en vooral grootte. langs drie assen. De eerste parameter De businesscases zoals die binnen het project wordt gedaan. Het gemiddelde beschrijft de markt waarop de uitkomst Point-One zijn gedefinieerd, komen subsidiepercentage ligt rond 38 procent 1 | From good to great 1 | Hoofdstuk 1 - Analyse van projectenportfolio
  • MKB-haalbaarheid spelers binnen Point-One. De maximale High Tech Topprojecten zijn vijf projecten gestart voor een totaal Er zijn dertig MKB-haalbaarheidsprojecten looptijd van projecten is drie jaar en In 2009 lanceerde het kabinet een crisis- subsidiebedrag van 100 miljoen euro. gestart. Dit zijn kleine projecten met een over het algemeen is de subsidie tussen pakket op het gebied van innovatie. Vier van deze projecten vallen volledig in beperkte looptijd. De inhoud is beperkt 2 miljoen euro en 10 miljoen euro, met als Dit pakket bestaat uit drie onderdelen. de Point-One roadmap; het vijfde project tot het beantwoorden van de vraag of een uitschieter 25 miljoen euro. Sinds de start De WBSO is tijdelijk verhoogd en verruimd adresseert zowel de doelstellingen van het technologie, markt of combinatie daarvan van Point-One zijn er 39 internationale en er is een regeling in het leven geroepen Point-One als HTAS (HighTech Automotive voldoende kansen biedt voor een bedrijf projecten van start gegaan. om kenniswerkers van bedrijven (tijdelijk) Systems)-programma. om een volgende stap te zetten. De duur te detacheren bij kennisinstellingen. van de projecten is beperkt tot één jaar Nieuwe projectvormen in 2009 Hoewel de middelen in eerste instantie en de maximale subsidie is 100.000 euro. De hierboven genoemde projectvormen zijn In deze laatste vorm van projecten werken niet als Point-One of HTAS-innovatie- al sinds 2006 in gebruik. In 2009 zijn er twee deze gedetacheerde kenniswerkers aan, programmamiddelen zijn aangemerkt, Nationale R&D-projecten nieuwe projectvormen bij gekomen. door de bedrijven en kennisinstellingen markeren deze projecten wel aanzien- Daarnaast zijn 26 nationale R&D-projecten gezamenlijk gedefinieerde, onderzoeks- lijke investeringen van EZ op het gebied van start gegaan. Deze projecten richten University Industry Interaction projecten. Veel van de binnen Point-One van Point-One. Daarom hebben wij de zich op R&D die wordt uitgevoerd door In 2009 is er onder het innovatieprogramma actieve bedrijven hebben dit soort kennis- projecten opgenomen in onze analyse. industrie-gedreven consortia, eventueel een nieuw instrument van start gegaan werkersprojecten lopen. Ook is als derde De looptijd van de projecten is beperkt tot aangevuld met academische partijen. dat invulling moet geven aan de Emerging onderdeel van het crisispakket de HighTech twee jaar en het maximale subsidiebedrag De projecten zijn vaak praktisch en product- Technology Agenda (ETA), opgenomen Topprojecten-regeling gelanceerd. is 25 miljoen euro. markt-gericht. De participatie van het MKB in de Point-One multi-annual roadmap. in deze projecten is hoog. De maximale De Emerging Technology Agenda richt zich De HighTech Topprojecten (HTT-projecten) looptijd is 3 jaar en de subsidie is maximaal op langere termijn onderzoeksvragen dan hebben als doel om de door de financiële 2 miljoen euro. de R&D-roadmap. crisis zwaar getroffen hightechsector te ondersteunen op die terreinen waar Internationale R&D-projecten De vragen die worden gesteld zijn meer Nederland internationaal een leidende (ITEA2, Catrene, Artemis, ENIAC) academisch van aard. Zowel industriële positie heeft. De industrie wordt zo gestimu- Een derde categorie projecten betreft inter- als universitaire spelers kunnen leidend leerd om investeringen op die terreinen nationale R&D-projecten. Dit zijn projecten zijn. Een belangrijk aspect van het UII- constant te houden dan wel te verhogen. die binnen de EUREKA-clusters Catrene en instrument is om jonge onderzoekers Uiteindelijk moet Nederland op die ITEA2 of Joint Technology Initiatives, ENIAC wetenschappelijk op te leiden op vraag- terreinen sterker uit de crisis komen en zo en Artemis zijn ontstaan. stukken die over enkele jaren relevant mogelijk een voorsprongpositie innemen. zullen zijn voor betrokken bedrijven. Hoewel de inbedding in het Point-One- Daarmee wordt uiteraard de opgeleide Grote consortia programma bij de selectie van de projecten aio ook uitermate relevant en interessant Om dit te kunnen realiseren, is gekozen voorop staat is ook de internationale voor het bedrijf. De maximale looptijd voor het investeren in omvangrijke context van groot belang. Projecten zijn van projecten is vier jaar, en het subsidie- projecten die de kans boden om met over het algemeen vrij groot van opzet en maximum ligt op 500.000 euro. In 2009 grote consortia een uitdaging te lijf worden veelal getrokken door de grotere zijn de eerste tien projecten geselecteerd. te kunnen gaan. Binnen deze regeling 1 | From good to great 1 | Hoofdstuk 1 - Analyse van projectenportfolio
  • Indeling naar aantallen nologieonderwerpen te herkennen met Langs de markt-as (businesscases) Financiële omvang van de projecten meer dan tien projecten; Imaging (19), Zoals eerder genoemd komt de categorise- Een analyse op basis van projectaantallen projecten Sensortechnologie (15), Mechatronics (14) ring van de projecten naar markten goed is een interessante eerste aanzet, maar In onderstaande matrix is aangegeven en Nano-elektronica (11). Deze categorieën overeen met de gedefinieerde Point-One- minstens zo interessant is de analyse van welke technologie en markten zijn geïden- zijn ook redelijk gevuld met projecten. businesscases. Er is slechts een beperkte de investeringsintensiteit van projecten. tificeerd. Het meest in het oog springende uitbereiding gemaakt. De onderverdeling De hoogte van het subsidiebedrag is een is dat naast Embedded Systemen, Nano- De overige categorieën hebben minder die binnen Point-One wordt gehanteerd goede maat hiervoor. elektronica en Mechatronics nog zes techno- dan tien gestarte projecten; Communicatie voor de ICT-businesscase is overgenomen. logiecategorieën zijn benoemd. Ook bij de (7), Inkjet (2), Materiaaltechnologie (5) en De businesscase Transport, logistiek en De 110 gestarte Point-One projecten businesscases is een aantal nieuwe catego- Software (5). Het genoemde aantal heeft security wordt onderverdeeld in twee delen hebben in totaal voor 276 miljoen euro rieën gedefinieerd. betrekking op het aantal gestarte Point- ‘Transport en Logistics’ en een aparte markt aan subsidietoezeggingen ontvangen. One of High Tech Top (HTT)-projecten. ‘Security’. Een logische onderverdeling Daarvan is 100 miljoen afkomstig van de Het beeld: langs de technologie-as De grootte van een project wordt in deze gezien de verschillen tussen deze markten. High Tech Topprojecten. Het zwaartepunt Van de 110 projecten die zijn geanalyseerd, cijfers niet meegenomen. Een haalbaarheids- van de investeringen vinden we terug bij springt één technologische categorie project met een subsidiebedrag van 100.000 Een iets grotere afwijking van de busi- de Semiconductor Front end markt en bij eruit: Embedded Systems met maar liefst euro telt even zwaar als een HTT project met nesscases is de toevoeging van de markt Mechatronica als technologiegebied. 32 projecten. Daarna is een groep tech- een subsidiebedrag van 25 miljoen euro. ‘Manufacturing’. In een aantal andere Daarnaast vinden we sterke concentraties gevallen bleek de markt niet te benoemen. terug op het kruispunt van Imaging en Deze categorie is daarom als ‘not specified’ Health; Transport en Embedded Systems Point-One, 110 projects geïdentificeerd. Dit betreft een beperkt en van Inkjettechnologie en Industrial aantal projecten (zeven stuks). Voor een Printing. Omdat de High Tech Topprojecten 3.3.3 SC design & architecture 3.3.1 SC front-end equipment 3.3.2 SC back-end equipment industriegedreven R&D-programma is het zijn meegenomen in de analyse is deze 3.1 Healthcare & wellbeing market 3.3.4. Industrial printing te verwachten dat dit aantal beperkt is uitkomst niet verwonderlijk. Twee van 3.5 Transport/ logistics Total (in technologies) 3.2 Energy and power 3.4 Lifestyle & leisure 3. 7 Manufacturing de vijf HTT-projecten zijn investeringen 3. 8 not specified technology Met ruim 37 projecten zijn de ICT-business- in onderzoek naar lithografiemachines, 3. 6 Security cases (3.3.1 - 3.3.4) het sterkst vertegenwoor- dus front end semiconductor equipment. digd. De opdeling in de subcategorieën Verder is IGIT4Health een project dat geeft een meer genuanceerd beeld. Ook imaging inzet voor minimaal-invasieve 1. Embedded Systems 2 4 5 7 2 4 2 3 3 32 blijken dat er op de Healthcare & Well-being chirurgie, SPITS gebruikt onder andere 2. Mechatronics 3 4 4 1 1 1 14 (21) en de Transport & Logistics (15) business- embedded systemen om mobiliteits- 3. Nanoelectronics 1 1 3 2 2 1 1 11 cases een redelijk aantal projecten te zijn problemen aan te pakken en PrintValley 4. Communication techn. 1 1 4 1 7 gestart. Met kort daarachter het onder- doet onderzoek naar nieuwe generatie inkjet- 5. Imaging 11 4 2 1 1 19 deel Lifestyle en Leisure met 13 gestarte printing voor industriële printtoepassingen. 6. Inkjet techn. 2 2 projecten. De onderdelen die overduidelijk 7. Material techn. 4 1 5 achter blijven, zijn de markten Energy 8. Sensor techn. 3 1 1 7 1 1 1 15 & Power (7) en Security (4). Dit is opvallend. 9. Software 1 1 1 1 1 5 Zeker omdat dit juist markten zijn die veel Total (in markets) 21 7 11 11 12 3 13 15 4 6 7 110 aandacht krijgen in de pers en politiek. 20 | From good to great 21 | Hoofdstuk 1 - Analyse van projectenportfolio
  • Beeld van het programma: ondersteunt, maakt gebruik van een groot Point-One, 110 projects mln. euro aantal ICT-gerelateerde technologieën Hot Cross points 3.3.3 SC design & architecture 3.3.1 SC front-end equipment 3.3.2 SC back-end equipment die samen komen in een systeem voor 3.1 Healthcare & wellbeing market 3.3.4. Industrial printing verkeersgeleiding. 3.5 Transport/ logistics Total (in technologies) 3.2 Energy and power 3.4 Lifestyle & leisure Medical Imaging 3. 7 Manufacturing 3. 8 not specified Het kruispunt Imaging en Medische Dit kruispunt appelleert aan de vele moge- technology 3. 6 Security markten springt eruit. Dit is voor een deel lijkheden die de moderne ICT heeft om de het gevolg van het HTT-project IGIT4Health, doorstroming en veiligheid van het verkeer dat in 2009 van start is gegaan. Maar nog te verbeteren. Met moderne communica- tien andere projecten lopen binnen dit tietechnologieën, sensoren om positie, 1. Embedded Systems 0,17 3,56 4,56 7,13 2,49 30,80 1,43 0,67 3,53 54,34 onderdeel, waaronder zes internationale afstand en snelheid te meten en andere 2. Mechatronics 3,79 52,33 2,00 14,10 2,00 0,31 74,53 projecten. ICT-hulpmiddelen, kunnen auto’s van elkaar 3. Nanoelectronics 0,45 0,28 20,57 7,26 1,58 0,06 0,31 30,51 en de omgeving ‘weten’. Daardoor kunnen 4. Communication techn. 0,09 6,54 5,62 0,10 12,35 Het mag duidelijk zijn dat Philips Medical ze anticiperen op wat komen gaat. Sensoren 5. Imaging 42,85 10,82 2,06 1,70 0,06 57,49 Systems op dit gebied een belangrijke in de weg kunnen bijvoorbeeld meten of 6. Inkjet techn. 21,31 21,31 stuwende kracht is, maar de rol van andere het door bevriezing glad is en die gegevens 7. Material techn. 4,04 1,63 5,67 bedrijven in deze projecten wordt steeds kunnen doorgeven worden aan de auto’s 8. Sensor techn. 2,69 4,54 3,79 5,21 0,10 0,09 0,21 16,63 belangrijker. Dit zijn bedrijven die een eigen die het weggedeelte naderen. Of vracht- 9. Software 0,07 0,63 2,00 0,34 0,03 3,07 product voeren (OEM) met vergelijkbare auto’s kunnen automatisch afremmen Total (in markets) 50,02 8,47 76,94 13,82 29,98 22,94 24,78 38,72 3,23 2,82 4,18 275,90 toepassingsrichtingen of die in een meer voor een scherpe bocht. Met de kennis van toeleverende rol, van kennis of modules, de verkeersdrukte op wegen kan ook een oppakken. Zie ondermeer de projectbe- optimaal advies worden gegeven. Zie ook 3.3.3 SC design & architecture 3.3.1 SC front-end equipment 3.3.2 SC back-end equipment schrijving van IGIT4Health op pagina 52. de beschrijving van het SPITS-project op 3.1 Healthcare & wellbeing 3.3.4. Industrial printing pagina 154-155. 3.5 Transport/ logistics 3.2 Energy and power 3.4 Lifestyle & leisure 3. 7 Manufacturing Door de Point-One-projecten wordt dus 3. 8 not specified niet alleen de toeleveringsketen van de Inkjet and industrial Printing 3. 6 Security grote partijen versterkt. Er wordt in brede Het kruispunt Inkjet en industrial prin- zin in een kennisbasis voor Nederland ting was nauwelijks opgevallen bij de geïnvesteerd, waarvan vele partijen analyse van projecten op basis van het kunnen profiteren. aantal projecten met slechts twee lopende 1. Embedded Systems projecten. Het springt er pas uit als de 2. Mechatronics Embedded Transport analyse wordt gemaakt op basis van subsidie- 3. Nanoelectronics Op het kruispunt van Embedded techno- bedragen. Dit is vooral toe te schrijven aan 4. Communication techn. logieën en Transport lopen vier projecten het HTT-project Printvalley. 5. Imaging waarvan het SPITS-project het meest in 6. Inkjet techn. het oog springt. Dit HTT-project, dat Voor industriële toepassingen wordt print- 7. Material techn. naast Point-One-doelstellingen ook de technologie zoals inkjettechnologie steeds 8. Sensor techn. doelstellingen van het HTAS-programma belangrijker. De techniek is flexibel, snel, 9. Software 22 | From good to great 23 | Hoofdstuk 1 - Analyse van projectenportfolio
  • beperkt het gebruik van materiaal en functioneren. Positioneersystemen moeten gevonden waarop in de toekomst business Een gemiste kans of is een andere kan contactloos worden gebruikt. tot op de nanometer nauwkeurig zijn; te verwachten is, maar waar op dit moment aanpak nodig? (electron-)optische systemen moeten opti- (nog) weinig ontwikkelingen lopen. Inkjetprinten is meer dan het deponeren maal ingericht worden om de kleinste struc- Wat zeggen de Cold Cross van inktdruppeltjes op papier. In de Point- turen te kunnen maken en de embedded Security, Imaging en sensoren points ons? One-roadmap wordt een aantal toekom- software moet ervoor zorgen dat al deze Imaging als technologie-as springt eruit. De analyse die hier is gedaan, is in eerste stige mogelijkheden van inkjettechnologie onderdelen foutloos samenwerken. Toch is het opvallend dat de nadruk van instantie signalerend. Door de indeling van beschreven. Wat dichterbij zijn toepas- imaging-projecten gericht op de Security- de projecten zijn ‘Cold Crosspoints’ zicht- singen als het printen van zonnecellen Om de ‘More Moore’-wedloop te kunnen markt beperkt is. Nederland is sterk op het baar geworden. Daarmee zijn aan de hand of RFID-labels. Maar op de langere volhouden moet op lithografiegebied een gebied van Imaging, maar in het Point-One- van onze analyse alleen vragen te stellen termijn worden ook toepassingen als het belangrijke stap worden gezet. Met een programma zien we niet veel van dit soort en geen antwoorden te geven. ‘printen’ van voedsel of organen zelfs niet aantal technische hoogstandjes is het gelukt projecten terug op security-gebied. uitgesloten. om steeds meer uit de optische lithografie- Een zelfde beeld zien we bij Sensortechno- - Wat is de reden dat er geen of weinig machines te halen, maar het einde van wat logie. In vrijwel elke markt loopt een aantal projecten lopen op deze gebieden? In de projectbeschrijving van het met 193 nm licht mogelijk is, lijkt in zicht. projecten op het gebied van sensoren, maar - Waren er wel projecten, maar kwamen PrintValley-project op pagina 118, wordt De beide HTT-projecten EXEPT en Mapper bij Security loopt slechts één haalbaarheids- ze niet door de selectie? verder ingegaan op wat dit HTT beoogt. zetten in op verschillende technologieën project. En dat terwijl toch verwacht mag - Ligt het aan de marktwerking? Is op deze om de volgende generatie lithografie- worden dat juist bij het waarborgen van terreinen meer een integrale ketenbena- machines te produceren. veiligheid een belangrijke bijdrage geleverd dering van toepassing en moet innovatie Strong businessline ASML zet met EXEPT in op een nog kortere kan worden door het gebruik van sensoren. anders worden georganiseerd, waarbij golflengte van 13 nm, ook wel EUV (of overheid en markt gezamenlijk moeten Semiconductor equipment zachte röntgenstraling) genoemd. In plaats Energie business optrekken? Moet de overheid hier meer Bij semiconductor front-end en back-end van een kortere golflengte kiest Mapper Ook op het gebied van Energy & Power als technologievrager of ‘launching equipment is een grote concentratie aan ervoor een reeds bekende lithografie- loopt een beperkt aantal projecten. In customer’ optreden? Bewerkstelligen projecten zichtbaar. Ongeveer één derde methode e-beam (electronenbundel) deze businesscase wordt voor ongeveer SBIR-achtige instrumenten beter het van alle subsidie slaat neer in deze business- geschikt te maken voor high-volume 8,5 miljoen euro aan subsidiegelden beoogde effect? cases. Niet verwonderlijk, omdat dit een van productie. Een beschrijving van beide geïnvesteerd, wat neer komt op slechts - Wat kan Point-One doen om op deze belangrijke speerpunten is van Point-One. lithografieprojecten en de complexiteit 3 procent van de totale investeringen van gebieden meer initiatieven in gang van de projecten is terug te vinden op 275,9 miljoen euro. Daarom kan ook hier te zetten? Lithografie is een van de markten waarin pagina 93 en 95. de vraag gesteld worden waarom op dit - Hoe ziet Point-One de aansluiting op Nederland een leidende positie in de wereld punt niet meer projecten lopen. de Maatschappelijke Innovatie Agenda’s inneemt. Binnen deze markt lopen twee Net als voor mobiliteit geldt voor Energie (MIA’s) en vv? grote projecten: EXEPT en het HTT-project Cold Cross points dat ICT-hulpmiddelen de mogelijkheid - Hebben we in Nederland wel voldoende van Mapper voor toolontwikkeling. Hoewel bieden om energievoorziening, -distributie focus, massa én organiserend vermogen voor deze projecten de markt duidelijk is, Op sommige kruispunten is een groot en -verbruik radicaal te verbeteren. op deze technologieën? zijn ze in technologische zin zeer breed. aantal projecten van start gegaan die - Deze markten zullen in de toekomst nog Alles moet technologisch uit de kast worden bijdragen aan interessante toekomstige 1 De ICT-businesscases buiten beschouwing belangrijker worden. Hoe grijpen wij de gehaald om deze machines goed te laten business. Daarentegen zijn ook kruispunten gelaten kansen die zich voordoen? 24 | From good to great 2 | Hoofdstuk 1 - Analyse van projectenportfolio
  • De antwoorden op deze vragen zijn relevant vallen binnen deze categorie. Er zijn zeven 66 van 110 projecten. Deze cijfers zijn in lijn ICT-businesscases, hebben dit niet. Toch om de effectiviteit van investeringen binnen projecten met acht of meer deelnemers. met de verwachting. Opvallend is wel dat zien we dat veel projecten in deze business- het Point-One-domein (en de maatschappe- Omdat iedere partij een significante rol wil de middelgrote bedrijven in slechts 13 van cases weldegelijk een aantal maatschappe- lijke vraagstukken) te laten renderen en te kunnen spelen, zijn projecten met veel deel- de 110 projecten mee doen. lijke neveneffecten hebben. Dit is het meest vergroten. nemers ook in financiële zin groot. In acht eenvoudig inzichtelijk te maken door het projecten, allen haalbaarheidsprojecten, Met wie werkt het MKB samen? geven van een aantal voorbeelden: Samenwerking lijkt er geen samenwerking te zijn. Die is er Het MKB werkt vooral samen met kennis- Los van de thematische indeling is er ook echter wel degelijk, maar die wordt via een instellingen (60 projecten), met grote - Een project dat zich primair richt op de statistisch gekeken naar de opbouw van de uitbestedingrelatie bewerkstelligd. bedrijven (49 projecten) en met andere businesscase Semiconductor design, kan projectconsortia. Hierbij is gekeken naar MKB-bedrijven (54 projecten). In 11 van de als resultaat een nieuwe chip opleveren de aantallen deelnemers en naar het type Type samenwerking in consortia 13 projecten waar middelgrote bedrijven aan die veel energiezuiniger is. deelnemer in projecten. Naast het analyseren van de omvang van de deelnemen, doen ook MKB-bedrijven mee. - Een Lifestyle-project dat als doel heeft consortia, is het ook interessant om na te communicatie eenvoudiger te maken, Aantal deelnemers per project gaan welke samenwerkingsverbanden het Positie middelgrote bedrijven kan helpen om ouderen langer thuis In veruit de meeste projecten (36) bestaat meest voorkomen. Hierbij zijn we uitgegaan De middelgrote bedrijven participeren te laten wonen. Het maatschappelijk het consortium uit twee partijen. Een van de indeling die Point-One gebruikt bij in 13 projecten. In negen projecten wordt neveneffect is dus een positief effect groot aantal daarvan zijn haalbaarheids- het typeren van haar leden; MKB, kennis- daarbij samengewerkt met grote bedrijven. op vergrijzingproblematiek. projecten. Ook een aantal van de andere instellingen, middelgrote ondernemingen2 De grote bedrijven hebben hierbij meestal - Veel van de Transport-gerelateerde grotere projecten kennen slechts twee deel- en grote ondernemingen. In de meeste de leiding. De participatie in slechts projecten hebben ook een grote nemende partijen. In 59 projecten nemen projecten, 93 van de 110, vinden we MKB’s 13 projecten is laag en alleen al om die invloed op de verkeersveiligheid. drie tot zeven partijen deel; de meeste terug. Kennisinstellingen participeren in reden roept dit vragen op over de positie - Een project dat zich richt op Industrial internationale en nationale R&D-projecten 74 van 110 projecten en grote bedrijven in die middelgrote bedrijven innemen in printing, heeft mogelijk als neveneffect de projectenportefeuille. dat er minder materialen en energie gebruikt zal worden. 40 35 Maatschappelijke relevantie Met de technologieën die in Point-One- projecten wordt ontwikkeld, wordt ook 30 Point-One is een programma dat zich vaak een basis gelegd van nieuwe mogelijk- primair richt op het ontwikkelen van heden in andere markten dan waarvoor de Aantal projecten 25 technologie voor een aantal gedefinieerde ontwikkeling in eerste instantie is bedoeld. 20 markten, ook wel businesscases genoemd. Daarmee is Point-One een programma 15 Sommige van de Point-One-businesscases van basistechnologieën of ‘enabling tech- hebben een directe relatie met maatschap- nologies’. Ook maken de technologische 10 pelijke aspecten, zoals Health en Energy & ontwikkelingen, zoals binnen Point-One, 5 Power. Veel andere businesscases, zoals de het mogelijk om op een nieuwe manier na 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 2 middelgrote ondernemingen zijn ondernemingen met een omzet minder dan 500 miljoen euro, Aantal deelnemers maar die groter zijn dan de strikte MKB-definitie 2 | From good to great 2 | Hoofdstuk 1 - Analyse van projectenportfolio
  • te denken over het oplossen of aanpakken zich natuurlijk wel richt op de marktkansen pelijk oogpunt is het uitermate belangrijk Energie & Klimaat van maatschappelijke vraagstukken. op deze maatschappelijke domeinen. om de zorgvraag te beperken en mensen zo Naast de economische crisis van dit moment In termen van subsidiebijdrage blijkt bijna lang mogelijk gezond te houden. Hier biedt is er ook sprake van een energie- en klimaat- Mapping op maatschappelijke thema’s de helft van de projecten een maatschappe- technologie kansen. Ouderen die slecht ter crisis. Op dit moment staan we mogelijk Om hierin inzicht te krijgen hebben we de lijke insteek te hebben. been zijn, komen het huis niet uit. Zij willen slechts nog aan het begin. De wereldwijde projecten geanalyseerd op hun bijdrage aan echter wel in contact blijven met anderen. vraag naar energie zal blijven stijgen. Een een aantal maatschappelijke thema’s. Een Zorg, gezondheid & vergrijzing Communicatiemiddelen kunnen hen groot aantal opkomende economieën aantal businesscases heeft een duidelijke De vergrijzing draagt ertoe bij dat de vraag hierbij helpen, mits ze worden aangepast verbruikt steeds meer energie. Maar ook in maatschappelijke component, maar de naar zorg zal toenemen. Ook stijgt de vraag aan de mogelijkheden die oudere mensen de ontwikkelde landen neemt de vraag nog analyse van maatschappelijke aspecten is door de almaar verbeterende medische hebben. Interfaces moeten duidelijk en gestaag toe, mede het gevolg van de weel- breder dan de businesscases. De maatschap- mogelijkheden. De zorgvraag kan alleen eenvoudig te bedienen zijn en het systeem derige groei van elektronica in producten pelijke thema’s die in de projecten worden worden beantwoord door sneller en eerder moet altijd werken. en de toenemende alomtegenwoordigheid geadresseerd, geven we in de onderstaande te diagnosticeren, door goedkoper en met van het internet. De voorspellingen over tabel weer: minder nazorg te behandelen en door infor- Ook voor jongere mensen is er veel te de groei van deze technologieën laten ons matie uit verschillende kanalen optimaal bereiken door hen te stimuleren meer zien dat grote veranderingen nodig zijn om Naast de vier geïdentificeerde maatschap- aan te laten sluiten. te bewegen of een gezonder eetpatroon de vraag naar meer mogelijkheden aan te pelijke thema’s is er een twintigtal andere aan te nemen. Technologie is hierbij, als kunnen en tegelijkertijd de energievraag projecten waarvan in brede zin een bijdrage In de medische wereld levert technologie al het positief en stimulerend wordt ingezet, naar te reduceren. mag worden verwacht bij het aanpakken een enorme bijdrage aan het beantwoorden een belangrijke tool. van maatschappelijke knelpunten. Maar van de zorgvraag. Zowel voor het verbeteren Oplossingen daarbij is op dit moment nog niet duidelijk van de kwaliteit als voor het verhogen van Chips kunnen radicaal zuiniger. Ook aan te geven hoe die bijdrage eruit zal zien. de efficiëntie. De verwachting is dat dit in Acceptatie is het sleutelwoord (draadloze) netwerken moeten efficiënter Van de Point-One-projecten blijkt tussen de toekomst nog verder zal toenemen. en slimmer. Milieutoepassingen van sensor- 40 en 50 procent een duidelijk maatschap- De projecten die in de businesscase Health Een groot deel van het succes van netwerken kunnen helpen bij het voor- pelijk effect te hebben. Een relatief hoog lopen, beantwoorden dit aspect. deze toepassingen zit niet in de komen en identificeren van rampen, MEMS percentage voor een ‘enabling’ programma, Zoals het spreekwoord al zegt: voorkomen is technologie zelf, maar in de acceptatie en optische sensoren bij het identificeren dat hierop feitelijk niet actief stuurt, maar beter dan genezen. Ook vanuit maatschap- ervan. Als oudere mensen niet met van giftige stoffen of het detecteren van de een interface van een communicatie- vochtigheidsgraad van dijken. Belangrijk middel om kunnen gaan, zullen ze is de sensoren te koppelen aan een kennis- verstoken blijven van contact met systeem dat de gemeten waarden niet alleen anderen en informatie. Ook het juist interpreteert maar ook vertaalt naar Thema Aantal projecten Toegekend subsidiebedrag mln. euro gebruik van technologie om gedrag een juiste reactie, mocht dat nodig zijn. Zorg/gezondheid/ageing 22 € 60 te stimuleren vraagt om een grondige Veiligheid/security 16 € 16 kennis van gedragbeïnvloeding. Hoewel relatief weinig projecten in de Mobiliteit/transport 1 € 24 Deze projecten liggen dus op het businesscase van start zijn gegaan, hebben Energie/klimaat 9 € 32 grensvlak van technologie en meer veel projecten een aanzienlijk effect op Totaal 47 € 132 gammageoriënteerde wetenschappen. ons energieverbruik. Waar slechts acht 2 | From good to great 2 | Hoofdstuk 1 - Analyse van projectenportfolio
  • miljoen euro subsidie wordt vrijgemaakt Veiligheid & Security voor projecten die lopen in de Energy & Safety en Security: begrippen die diverse Power businesscase, heeft maar liefst 32 betekenissen kunnen hebben en op miljoen aan subsidies betrekking op het verschillende markten of activiteiten maatschappelijk thema Energie en Klimaat. betrekking kunnen hebben. Hebben we Een groot aantal technologieontwikke- het over de beveiliging op luchthavens of lingen in andere markten, met name in de veiligheid van ons voedsel? Vanuit een de ICT-businesscase, noemt energiereductie maatschappelijk oogpunt hebben ze wel als belangrijke randvoorwaarde. degelijk met de veiligheid en de leefbaar- heid van onze samenleving te maken. In alle Mobiliteit & Transport segmenten van beveiliging en veiligheid In auto’s bevindt zich zeer veel elektronica biedt geavanceerde technologie de moge- en die hoeveelheid neemt nog elke dag toe. lijkheid om stappen te maken. De huidige elektronica is vooral gericht op individuele auto’s, automanagement, veilig- Oplossingen heid en comfort van de individuele auto. Een aantal technische oplossingen zijn Maar de elektronica wordt ook aangewend bijvoorbeeld beveiligingscamera’s, total om de omgeving van auto’s in kaart te body scan-apparatuur, RFID tags voor het brengen. Communicatie van een auto met monitoren van voedselveiligheid, airbags de directe omgeving, andere auto’s of de en ABS in auto’s. Veel van deze toepassingen weg, zal in de toekomst een belangrijke hebben inmiddels hun weg gevonden in plaats in de mobiliteit gaan krijgen. Deels ons dagelijks leven en meer zullen volgen. om de veiligheid te verhogen, deels om de Daarmee komt uiteraard ook een discussie doorstroming te verbeteren. op gang naar de wenselijkheid hiervan. Want een aantal van de mogelijkheden kan In eerste instantie lijkt een directe relatie te ook misbruikt worden en ondubbelzinnige bestaan tussen de businesscase en het maat- wet- en regelgeving is hard nodig. schappelijke thema. Veel van de projecten in de businesscase Transport hebben echter Net als bij Energie zien we dat meer een grotere bijdrage aan de veiligheidskant, projecten een maatschappelijk neveneffect en minder aan de transport- of mobili- hebben dan direct op de businesscase te teitskant. Deze zaken zijn echter moeilijk betrekken is. Er is voor 16 miljoen euro aan sec te scheiden van elkaar. maatschappelijke projecten geïdentificeerd, terwijl er maar voor 3,2 miljoen euro direct in de businesscase wordt geïnvesteerd. 30 | From good to great 31 | Hoofdstuk 1 - Analyse van projectenportfolio
  • Hoofdstuk 2 Boegbeeld Ecosysteem Om het Nederlandse ecosysteem op Om de ambitieuze groeidoelstellingen Academic Council is een stap in deze rich- wereldniveau te brengen is meer nodig van Point-One te realiseren is een R&D- ting. Een tweede roadblock is de huidige dan alleen uitblinken in technologie. samenwerking alleen onvoldoende. problematiek op de arbeidsmarkt. Samen Boegbeeld Ecosysteem bevat een De kennis en kunde van het netwerk van met het High Tech Systems Platform heeft portfolio van MKB en Human Capital bedrijven en kennisinstellingen moeten Point-One een ‘Human Capital Portal’ projecten die samen een aantal strategi- meegroeien. Daarbij zijn twee zaken geïnitieerd; een project dat verderop als sche roadblocks adresseren die de essentieel: voorbeeldproject is uitgewerkt. concurrentiekracht en de verdere groei 1. de beschikbaarheid van voldoende hoog- van het ecosysteem kunnen belemmeren. opgeleide kenniswerkers met relevante Verschillende typen MKB-bedrijven industriële kennis en expertise; en (SMEs) 2. het blijven ontwikkelen van de kennis Bij het MKB ligt het in kaart brengen van en kunde van het MKB als technologie- relevante strategische roadblocks minder partner. Enerzijds om de vraag van de voor de hand. Hét MKB bestaat namelijk bestaande klant proactief en effectief niet. Sommige hightech MKB’ers concen- te adresseren, terwijl men anderzijds in treren zich op het productontwikkelings- staat is om nieuwe marktkansen te zien proces, terwijl anderen experts zijn in en te benutten, al dan niet in netwerken. precisieproductie en weer anderen een component ontwikkelen en produceren. Het is in het belang van het hele eco- systeem, groot en klein, dat deze twee Al deze MKB-bedrijven nemen een belang- onderwerpen tot wasdom komen. rijke plaats in het hightech-ecosysteem. Het Point-One Boegbeeld programma Ze zijn bijvoorbeeld belangrijke toeleveran- heeft hiervoor de basis gelegd. ciers voor de grotere exporterende techno- logiebedrijven als ASML, Philips, Océ en Human Capital roadblocks Thales. Een andere categorie MKB-bedrijven Boegbeeld Human Capital richt zich globaal zijn de zogenaamde R&D-spin-offs en op twee roadblocks die de concurrentie- technostarters. Zij zorgen voor aanwas van kracht van het ecosysteem kunnen belem- nieuwe ideeën, ontwikkel- en productie- meren. Ten eerste moet het aanbod uit mogelijkheden en gaan op zoek gaan naar kennisinstellingen (nog) beter aansluiten nieuwe markten voor hun (vaak radicale) op de toekomstige vragen uit de hightech technologie. Het verderop genoemde voor- sector. De installatie van de Point-One beeldproject ‘Point-One Venture Capital’ 32 | From good to great 33 | Hoofdstuk 2 - Boegbeeld Ecosysteem
  • Pre Dev R&D Proto Pilot Operational phase Prod. Life Ext. Klantgericht presteren: Value Sourcing In mei 2009 heeft dit bijvoorbeeld geleid en Investment Roadmap tot een werkbezoek ‘Commercializing Development SME Full Production Focus SME De MKB’er moet in staat zijn een techno- Future Technologies for Energy and Energy logische prestatie te kunnen leveren die Efficiency’ georganiseerd door ‘Silicon Proto typing SME Low Volume SME kwalitatief is, op tijd en tegen wereldwijd Saxony’ in Dresden. Hieraan namen vijftien concurrerende kosten. Daarom zal er bedrijven deel. Total Concept SME aandacht moeten zijn voor wat de klant werkelijk wil. Een project als Value Sourcing Een goed voorbeeld van het verkrijgen Total Concept SME with unmet demand richt zich hierop en wordt verderop als van toegang tot nieuwe markten is het voorbeeldproject uitgewerkt. geïnitieerde netwerkverband Mechatronics Partners. Deze samenwerking omvat zorgt voor de begeleiding en financiering • benutten van intellectueel eigendom; Ook moeten leidende bedrijven meer Kleeven, Addit, Nedinsco, GTE en MMI en van deze nieuwe OEM’ers van de toekomst. • beschikbaarheid van durfkapitaal. inzicht gaan geven in hun Technology is aangegaan om de optische markt te gaan Point-One ondersteunt beide typen MKB- Na een opstartperiode zijn sinds 2007 Roadmaps. Daarin moet tevens de behoefte bedienen. In dit netwerk is een bewerkings- bedrijven: de innovatieve toeleverancier achttien concrete projecten en activi- aan opleidingen en competenties van machine voor brillenglazen ontwikkeld en en de vernieuwende R&D-product MKB’er. teiten georganiseerd waaraan ongeveer kenniswerkers worden meegenomen. Om geproduceerd die in december 2009 bij de De Boegbeeld MKB-projecten moet dan ook 145 bedrijven en instellingen actief hebben de bedrijven te helpen die keuzes te maken klant is afgeleverd. Het bijzondere van dit worden bekeken vanuit het type MKB’er meegewerkt. Om de resultaten van de die strategisch bij hen passen, is door netwerkverband is dat de bedrijven afzon- waar het ‘bij hoort’. ASML heeft namens projecten goed in het Point-One-gebied Point-One Boegbeeld de ontwikkeling van derlijk dit product en deze marktintroductie Point-One de basis gelegd voor de Point- te kunnen inbedden, is de nationale een ‘Precision / Mechatronica Investment niet hadden kunnen realiseren. Als netwerk- One MKB-agenda. samenwerking met regio’s Oost en Roadmap’ geïnitieerd. Deze roadmap verband konden ze dat wel. Een belangrijke Zuidoost-Nederland intensief. geeft inzicht in de ontwikkel- en productie- spin-off zijn de ervaringen die door dit MKB Roadblocks technologiebehoefte van de OEM’s voor de samenwerkingsverband zijn opgedaan; In de afgelopen vier jaar zijn alle relevante Uitdagingen voor MKB’ers komende jaren. Met de technische univer- deze zullen worden gedeeld met de Point- stakeholders bij Point-One betrokken en Een van de hoofdconclusies van het siteiten en instituten is de laatste stand van One community. doen actief mee in projecten. Individuele Point-One Boegbeeld-programma is dat de technologie ingebracht. De roadmap zal MKB-bedrijven, hightech branchevereni- élke MKB’er geconfronteerd wordt met medio maart 2010 worden gepubliceerd. Boegbeeld, een sterke basis gingen als Nevat en FHI, regionale ontwik- twee uitdagingen: Aanpalend gaat in september 2010 een Boegbeeld bevat een aantal strategische kelingsmaatschappijen als de BOM en • de noodzaak zich strategisch te richten MBA-opleiding voor mechatronici bij TSM projecten, vormgegeven door de spelers Oost NV, OEM’s verenigd in het High Tech op competenties die de klanten eisen in Enschede van start uit het ecosysteem zelf en ondersteund Systems Platform, en kennisinstituten als (‘klantgericht presteren’); en tevens door de overheid. Alle key stakeholders de technische universiteiten en TNO. Deze • deze verworven competenties in Nieuwe markten: Dresden zijn aan boord. Er ligt een sterke basis stakeholders hebben samen een vijftal road- te kunnen zetten bij nieuwe klanten. en Mechatronics Partners voor Point-One Phase2. ASML zal in 2010 blocks geïdentificeerd die de groei van het Bij voorkeur in andere markten: Mede door actieve betrokkenheid van de het penvoerderschap overdragen aan Point-One MKB-ecosysteem belemmeren: nationaal of internationaal. regio zijn de eerste internationale contacten de Vereniging Point-One en betrokken • marktontwikkeling (intern en extern); Dit alles betekent dat men meer moet gelegd voor bilaterale samenwerking blijven bij het realiseren van de Point-One • klantgericht presteren; kunnen dan alleen uitblinken in met landen als Frankrijk en Duitsland. ecosysteem doelstellingen. • toegang tot instrumenten; technologie. 34 | From good to great 3 | Hoofdstuk 2 - Boegbeeld Ecosysteem
  • Voorbeeldproject MKB Value Sourcing Een van de speerpunten in het Boegbeeld- concept. Het toepassen van een eenduidige Eén standaard schatten. Buitenlandse klanten zullen op programma is de ontwikkeling van Point- transparante meetmethodiek zorgt ervoor Toch is het vooral voor de MKB-bedrijven basis van deze Point-One QLTC-standaard One Value Sourcing geweest. Dit wordt dat de samenwerking tussen uitbesteders lastig om die vragen efficiënt te kunnen vertrouwen stellen in het kunnen van onze nu breed in de Point-One community en toeleveranciers effectiever en efficiënter beantwoorden. Niet in de laatste plaats hightechindustrie. ingevoerd. Value Sourcing is een supply verloopt. Daarnaast wordt door eenduidig- omdat de uitbesteders de vragen meestal chain-managementconcept gebaseerd op heid van meetmethodieken en van de in hun eigen jargon formuleren. Een Projectpartners ‘best practices’ van succesvolle Nederlandse prestatie-indicatoren de focus verlegd van belangrijke doelstelling van Point-One In het project Ontwikkeling van Point-One bedrijven. Het concept helpt de bedrijven prestatiemeting naar structurele overall Value Sourcing is dan ook te komen tot Value Sourcing is samengewerkt door vier om hun kwaliteit, leverbetrouwbaarheid, prestatieverbetering. een gestandaardiseerde supply chain- grotere uitbesteders, ASML, Fokker AESP, ontwikkeling van technologie en total managementrapportage. Een dergelijke Thales en Assembleon en acht toelever- cost-beheersing planmatig te optimaliseren De kracht van het netwerk rapportage moet de administratieve bedrijven: ESWE Technics, KMWE, Landes, en zorgt er vooral voor dat alle bedrijfs- De afgelopen periode heeft getoond hoe lasten voor de toeleveranciers minimali- Norma MPM,Prodrive,Tecnovia PSM, activiteiten bijdragen aan het creëren van belangrijk het is om over een hightech- seren. De toenemende specialisatie van Tecnovia Van den Akker en VDL Industrial waarde voor de klant, de eindklant en, cluster te kunnen beschikken dat ook in de bedrijven enerzijds en de wens van de Modules. Naast de vier uitbesteders hebben niet te vergeten, de bedrijven zelf. moeilijke tijden levensvatbaar is. Dit zorgt uitbesteders om meer activiteiten door de HTSp, BOM en de Nevat deelgenomen aan ervoor dat de grote wederzijdse investe- keten te laten doen anderzijds, leidt onver- de stuurgroep. De projectuitvoering is door Eenduidig en transparant ringen tussen uitbesteder en toeleveran- mijdelijk tot een grotere gelaagdheid in de Berenschot geleid. De spelers in de keten worden voortdurend cier niet verloren gaan. Investeringen die toeleverketen. Kortom, de toeleverancier gestimuleerd om hun prestaties te verbe- verder gaan dan technologie alleen. Juist wordt ook uitbesteder en zal daarmee ook teren en risico’s te minimaliseren zodat ze het kunnen organiseren van het behoud geïnformeerd willen worden over zijn hun toegevoegde waarde kunnen vergroten. van vakmanschap en het tijdig kunnen toeleverrisico’s. Value Sourcing maakt de eisen van uitbeste- voorbereiden op een up-turn, terwijl men ders en de capaciteiten van toeleveranciers zich nog op een dieptepunt van marktvraag Internationaal in één oogopslag helder, inzichtelijk en bevindt, karakteriseert de hightech indus- Value Sourcing maakt de bedrijfskundige vooral eenduidig. trie. Het is dan ook niet verwonderlijk dat competenties van de leverancier meet- Meer weten? Point-One en het High Tech Systems de grotere uitbesteders, ook op verzoek baar en inzichtelijk. Daarmee wordt het U kunt contact opnemen met de heer Platform hebben Value Sourcing als hun van hun klanten, proactief en betrouwbaar fundament gelegd om tot een breed Hans Dijkhuis gemeenschappelijke leidraad gekozen geïnformeerd willen worden over de risico’s geaccepteerde industriestandaard te E-mail hans.dijkhuis@asml.com vanwege het aantoonbare succes van het in de toeleverancierketen. komen om bedrijfsrisico’s in te kunnen 3 | From good to great 3 | Hoofdstuk 2 - Boegbeeld Ecosysteem
  • Voorbeeldproject MKB Venture Capital Fund Nederland beschikt over veel talent en Amsterdam. Voor Parcom geeft de samen- activiteiten in de halfgeleidertechnologie. werking met het Point-One Innovation Denk aan bedrijven als ASML, ASMI en NXP Fund een mogelijkheid om kansrijke “Working with Point-One Innovation Fund en universiteiten als Technische Universiteit bedrijven op het gebied van halfgeleider- Delft, Universiteit Twente en Technische technologie tijdig te herkennen. was a refreshing and positive experience. Universiteit Eindhoven. Het benutten The interaction was well paced, direct and van het technische en innovatieve talent Scope van het fonds op halfgeleidergebied heeft prioriteit als De scope van het fonds is gedefinieerd als focused on the essentials of the company. ” Nederland (verder) wil groeien als ‘hot ‘nanotechnologie en embedded systemen’ Mike Beunder, CEO, Vector Fabrics spot’ op dit gebied. Nieuwe technostarters en omvat het ontwikkelen van halfgeleider- moeten daarom worden geholpen tijdens producten als ‘chips’, software waarmee hun opstart- en groeifase. dergelijke producten kunnen worden ontworpen, software die in de chips worden dat er zestig sinds november 2008. Niet Early stage Venture Capital ingebouwd (de embedded software), en altijd liggen verzoeken in de scope van Venture capital bedrijven richten zich ook technologieën voor het produceren van het fonds; 45 lagen wel binnen de scope. traditioneel vooral op investeringen in halfgeleiderproducten. Het fonds verschaft Hiervan zijn na een eerste selectie twintig latere financieringsronden. Daardoor is er niet alleen kapitaal maar geeft ook raad, projecten daadwerkelijk overwogen. In vijf een gebrek aan kapitaal in de vroege fasen daad en begeleiding waar nodig. Het fonds bedrijven is inmiddels geïnvesteerd zoals van een bedrijf; de fase waar het bedrijf ‘uit wordt geleid door een ervaren team met in de bedrijven Recore Systems en Vector de grond’ moet worden getrokken. Point- achtergronden in de halfgeleider- en high- Fabrics. Bij een vijftal andere bedrijven One heeft dan ook begin 2007 het initiatief tech industrie, zowel op technologische, wordt nu gekeken naar de geschiktheid genomen om een ‘Venture Capital Fund’ zakelijke, management- en marktgebieden. voor een investering. We verwachten dat op te richten op het gebied van halfgeleider- een aantal daarvan ook tot investering zal technologie: het Point-One Innovation Resultaten leiden. Overigens is het niet altijd het fonds Fund. Bedrijven als ASML, NXP en VDL zijn Sinds de formele oprichting in november dat ‘nee’ zegt. Soms besluit een bedrijf een Meer weten? deelnemers en vormen een belangrijke 2007 zijn vele proposities beoordeeld. andere ‘exit’ te zoeken, bijvoorbeeld door U kunt contact opnemen met de heer fundering voor het fonds. Het fonds wordt Het fonds wordt gemiddeld eenmaal per verkoop in plaats van investering. Helaas Cees Jan Koomen daarnaast ook financieel gesteund door twee weken benaderd door een bedrijf op komt het ook voor dat een bedrijf failliet E-mail info@pointoneinnovationfund.nl Parcom, een groot private equity fonds in zoek naar financiering. Tot nu toe waren gaat of stopt met zijn activiteiten. 3 | From good to great 3 | Hoofdstuk 2 - Boegbeeld Ecosysteem
  • Voorbeeldproject HC Portal Een belangrijke randvoorwaarde om te volgen. Ervaren werknemers moeten succesvolle haalbaarheidsstudie is een start Projectpartners Nederland als hightech ecosysteem op daarom vaker worden bijgeschoold. Talrijke gemaakt om een sector portal te lanceren Het project richt zich op de hele hightech wereldniveau te brengen, is de beschik- Point-One-bedrijven zien de urgentie van dat zich richt op: sector. Vooral de leden en partners van baarheid van voldoende hoogopgeleide dit probleem. 1. het werven van nieuwe kenniswerkers Point-One en de leden van het Hightech kenniswerkers. De Point-One Human via sectorprofielen; Systems Platform; waaronder Vanderlande, Capital Roadmap laat echter zien dat de Samenwerking is noodzakelijk en Thales en Panalytical. Het project zal samen- Nederlandse hightech systems sector Samenwerking op het gebied van menselijk 2. het behouden en wederzijds poolen werken met de Technische Universiteit kampt met enkele aanzienlijke problemen kapitaal is niet vanzelfsprekend. Point-One- van eigen medewerkers. Eindhoven, Techno Plaza en Brainport. op de arbeidsmarkt: bedrijven zien elkaar vaak als concurrenten 1. Een tekort aan kenniswerkers; op de arbeidsmarkt. MKB-bedrijven missen Vooral het MKB zal kunnen profiteren van 2. Een kenniskloof tussen vraag en aanbod; de armslag om veel energie te steken in deze deze gezamenlijke aanpak, maar ook voor en arbeidsmarktproblematiek en hebben vaak buitenlandse bèta-kenniswerkers wordt de 3. Een gebrek aan samenwerking in beperkt contact met de kennisinstellingen. Nederlandse arbeidsmarkt inzichtelijker. de HR-sector. Ook is er geen natuurlijke structuur aanwezig om met elkaar samen te werken. Het portal-project zal gebruik maken van Verschillende onderzoeken bevestigen dit Daardoor worden vaak onafhankelijk sectorbrede functieprofielen en nationale beeld. Nederland en West-Europa hebben van elkaar HR-processen ontwikkeld en opleidingsprofielen. Verschillende high- een groot tekort aan gekwalificeerde uitgevoerd en is er te weinig aandacht tech bedrijven gaan tien macroprofielen kenniswerkers, zelfs in deze tijden van voor onderlinge informatie-uitwisseling. definiëren. De kennisinstellingen stellen recessie. Dit tekort wordt versterkt door de nationale opleidingsprofielen op. Het de vergrijzingproblematiek in de sector Recruitment Portal bedrijf QRM zal software ontwikkelen dat en het slechte imago van techniek onder Point-One en het Hightech Systems een functie of een CV matcht met deze de jeugd. Ook bestaat er een kenniskloof Platform hebben de handen ineen geslagen standaardprofielen. De software draait op tussen de arbeidsvraag van de sector en het om deze problematiek aan te pakken. een portal. Na de opstartfase moeten de aanbod uit WO- en HBO-kennisinstellingen. Binnen Point-One zijn gesprekken gevoerd gebruikers gezamenlijk de exploitatie voor Meer weten? Technologieën, technieken en processen met diverse (HR) managers. Verder is hun rekening te nemen. Gedacht wordt aan U kunt contact opnemen met de heer veranderen snel onder druk van de markt- gebruik gemaakt van bestaande informatie. een abonnementstructuur die misschien Rik Savelsbergh ontwikkelingen en opleidingsinstituten zijn Het eerste gezamenlijke project richt zich wordt aangevuld met een bedrag per E-mail rik.savelsbergh@protos.nl niet altijd in staat om deze ontwikkelingen op een Joint Recruitment Portal. Na een gebruikseenheid. 40 | From good to great 41 | Hoofdstuk 2 - Boegbeeld Ecosysteem
  • Boegbeeld Ecosysteem Project Portfolio Onderstaande tabel geeft een overzicht Totale begrote kosten MKB van de belangrijkste MKB- en Human = € 3.560.000, Capital projecten Boegbeeld 2006-2009. waarvan gecommitteerd € 1.772.270 Van de genoemde MKB-projecten zijn de Totale begrote kosten Human Capital volgende bedrijven of instituten de project- = € 1.099.000, verantwoordelijke geweest: ASML (negen waarvan gecommitteerd € 545.000. stuks), BOM, Mechatronic Partners, Recore Systems, Nevat, DSP Valley, FHI, Oost NV en Technobis Fibre Technologies. In totaal hebben 145 bedrijven en instellingen actief meegewerkt met de MKB-projecten. Projectnaam Probleem omschrijving Resultaat 1. Markt = Toegang tot nieuwe markten (buitenlandse en/of aanpalende industrie) waarbij afhankelijkheid van bestaande OEM’ers afneemt Opzetten intelligent Portal De vindbaarheid van hoogwaardige Nederlandse MKB bedrijven De Portal als mogelijke oplossing is verbreed naar een plan voor buitenlandse OEM’ers is laag of niet aanwezig. van aanpak waarbij internationale OEM’ers getarget worden. Duitsland wordt als eerste land gekozen. Zie ook de projecten Hannover Messe en Dresden. Collaborative Lifecycle Hoe kunnen de kosten en opbrengsten gedurende de hele Haalbaarheidsstudie Life Cycle Management. Management in de levenscyclus van een product optimaliseren. high-tech-industrie Launching customership, OEM’ers besluiten om op een steeds hoger aggregatie niveau Rapport inclusief Way of Working en Lessons Learned om dergelijke samenwerkingsverbanden vorm te geven. versterken en optimaliseren uit te besteden, inclusief design en ontwikkelingactiviteiten. clusterwerking bij bewerken Hoe MKB bedrijven nieuwe klanten kunnen bereiken al dan niet van nieuwe markten in virtueel netwerk verband. Haalbaarheidsstudie multi- Marktpotentie bepalen van de combinatie van 2 bestaande Opgeleverde marktstudie met marktmogelijkheden standard devices voor digitale technologieën (op gebied van digitale en analoge signalen) voor de nieuwe technologie. broadcastings standaarden tot een nieuwe nog niet bestaande technologie. 42 | From good to great 43 | Hoofdstuk 2 - Boegbeeld Ecosysteem
  • Projectnaam Probleem omschrijving Resultaat Uitbestederonderzoek Wat is de huidige en toekomstige behoefte van de uitbesteders Publicatie van het boek ‘Raising the bars’, strategische agenda op gebied van technologie, kosten en samenwerking. voor de Nederlandse toeleverindustrie. Creatie van embedded Systems Inzicht in het ecosysteem van Embedded Systems leveranciers, Marktinventarisatie heeft plaatsgevonden, eindresultaat wordt Community ontwikkelaars en overige stakeholders ontbreekt. verwacht november 2010. MKB Technologie investment Waar dient de Nederlandse (toelever) maak industrie in de Technology investment roadmap waarin richting gegeven roadmap mechatronica Hightech zich in te ontwikkelen. Deze roadmap bouwt voort op de wordt waar bedrijven in moeten investeren om ook in de Precision Roadmap van 2004. Deze huidige investment roadmap toekomst in Nederland te kunnen blijven produceren. In brengt meerdere initiatieven bij elkaar en wordt breed gedragen samenwerking met HTS Platform, Brainport Meester in de door OEM’ers, MKB’ers en de regio. Maak, de BOM en DSPE Precision. France System@tic (SEEMEE) In Europa zijn diverse stimuleringen om internationaal te 2 consortia hebben een projectvoorstel geschreven voor ontwikkelen tussen MKB bedrijven. Echter deze bedrijven weten Eurostars. elkaar niet te vinden. Market development related Nederlandse MKB hebben goede competenties. Hoe worden deze 15 bedrijven zijn mee geweest op een internationale Network events: Germany; competenties in andere landen herkent, erkent op een zodanige handelsmissie. Zeker 4 bedrijven hebben vervolgbezoeken Solar Event Dresden wijze dat internationaal zaken kan worden gedaan. gebracht. 2. Prestatie = versterk OEM-MKB netwerk zo danig dat ze samen proactief presteren op kwaliteit, logistiek en technologie met prijscompetitieve kosten Performance improvement - Project is uitvoerig als voorbeeldproject beschreven. Value sourcing (bestaat uit 7 deelprojecten) Performance improvement - Grote OEM’ers ontwikkelen sneller op het gebied van logistieke Construeren van de logistieke roadmap, incl bepaling Logistic interface: processen dan toeleveranciers en MKB’ers. Hierdoor kan de afhankelijkheden en optimale volgorde van de roadblock identification situatie ontstaan dat de gehele keten minder gaat presteren. verbeterstappen. Resultaat: vastleggen van de logistieke Roadmap incl. knelpunteninventarisatie, inclusief het houden van workshops. 3. Instrumenten = MKBers toegang geven tot effectieve instrumenten EDA Licensing sharing Veel kleinere ontwikkelbedrijven hebben geen of tegen zeer hoge Business plan om te komen tot een gezamenlijk Service Center kosten toegang tot hoogwaardige ontwikkel software tools. inclusief vervolg acties. I.s.m. regio Oost NL. 44 | From good to great 4 | Hoofdstuk 2 - Boegbeeld Ecosysteem
  • 4. IPR = IPR benutting bij het MKB optimaliseren Marktstudie Optical fibres IP, ontwikkelt bij TNO dusdanig aanpassen dat ook de Deelresultaat waarin in aangegeven wordt wat de marktpotentie gerealiseerd wordt. marktpotentie is en welke investering gedaan dient te worden. 5. VC = het creëren en laten groeien van veelbelovende hightech startups Venture Capital Project is uitvoerig als voorbeeldproject beschreven. 6. Link Academia en Industrie Academic Council Kennis aanbod uit (academische) instellingen (nog) beter Academic Council maakt onderdeel uit van de Point-One aansluiten op de toekomstige kennisvragen uit de hightech Governance. industrie. Joint Recruitment Portal Project is uitvoerig als voorbeeldproject beschreven. 4 | From good to great 4 | Hoofdstuk 2 - Boegbeeld Ecosysteem
  • Hoofdstuk 3 Point-One Business Cases Projectenportfolio 4 | From good to great 4 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being 3.1 Business Cases Healthcare and well-being Het helpen realiseren van grote en betaalbare applicaties richten de innovaties zich ook op het verhogen van het comfort voor de patiënt en ondersteuning van ouderen in verbeteringen in de zorg hun dagelijkse leven. Zo wordt onder meer gekeken naar sensoren die de toestand van en kwaliteit van leven de patiënt monitoren en communiceren via telemonitoring-netwerken. Dit maakt Wereldwijd stijgen de kosten voor de dat patiënten bijvoorbeeld eerder naar huis gezondheidszorg snel. Dat wordt veroor- kunnen om verder te herstellen. zaakt door verschillende factoren: een ouder wordende bevolking, de groei van het aantal Het doel van Point-One is deze innovaties (jonge) patiënten met chronische ziekten, succesvol naar de markt te brengen zodat een veranderende zorgvraag van patiënten ze bijdragen aan behoeften in de gezond- en consumenten en minder beschik- heidszorg en nieuwe kansen bieden voor bare arbeidskrachten in de zorg. Deze Nederlandse bedrijven. De projecten in ontwikkelingen vragen om oplossingen. ‘Healthcare and well-being’ zijn bijvoor- Oplossingen die de zorgkosten helpen te beeld gericht op ‘medical imaging’, reduceren, die vroegtijdige preventie en ‘healthcare informatics’, ‘medical robotics’ diagnoses mogelijk maken en die ziektes en ‘home monitoring’. Corresponderende eerder kunnen detecteren zodat een eerdere technologische uitdagingen gaan onder behandeling met betere prognoses en andere over (3D) imaging en modelering nazorg mogelijk wordt. Of oplossingen die analyses, op afstand monitoring van vitale ervoor zorgen dat medische interventies signalen, mechatronica en robotica, maar niet of slechts minimaal-invasief zijn. ook aspecten rond veiligheid, privacy, onderhoud en reparatie. Zo maakt nieuwe medische apparatuur zeer gedetailleerde DNA/proteïne analyses mogelijk. Verder kunnen ziektes ‘in vitro’ worden gediagnosticeerd op basis van Hierna leest u een overzicht van lichaamsvloeistoffen nog voordat symp- het projectenportfolio binnen deze tomen verschijnen. Imaging apparatuur businesscase en krijgt u inzicht in welke kan vanuit verschillende opnametechnieken projecten van 2006 tot en met 2009 zijn real-time hoogresolutiebeelden combi- gehonoreerd. Meer detailinformatie neren met multidimensionale-modellen. over de genoemde applicaties en tech- Hierdoor kunnen medische diagnoses en nologische uitdagingen kunt u vinden interventies sneller, betrouwbaarder en in de Point-One-meerjarenroadmap preciezer worden uitgevoerd. Naast deze op www.point-one.nl. 0 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Portfolio voorbeeldproject Projectnaam IGIT4Health: Image Guided Intervention and Therapy IGIT4Health: uniek, breed opgezet consortium smeedt vele beeldtechnologieën aaneen Penvoerder Philips Electronics Partners Nucletron, Task24, Frencken, ICT, NTS, PS Tech, Sioux, Goedkopere, minder belastende medische operaties Sopheon, Technolution, Verum, Medis, Prodrive, Erasmus MC, Leids Uiniversitair Medisch Centrum, UMCU, NKI, TNO Garos vertelt: “Op dit moment al is het voor een beperkt aantal operaties Beeldgestuurde interventies mogelijk te werken met geavanceerde Met de toenemende vergrijzing, de verbeterde technologieën en de visualiseringtechnieken. Maar de ontwikkelingen in de informatietechnologie staat de zorg voor een grote huidige beschikbare technieken zijn uitdaging. Om het zorgstelsel betaalbaar te houden, stijgt de behoefte aan ingewikkeld, omslachtig in gebruik en innovaties om patiënten beter, sneller en kostenefficiënt te behandelen. foutgevoelig, door de gebrekkige Een van deze innovaties is Image Guided Intervention and Therapy (IGIT). onderlinge afstemming. IGIT4Health “Het is een bijzonder breed en sterk Met deze methodiek kunnen medisch specialisten van open chirurgie naar bouwt aan een ‘TomTom voor het consortium dat IGIT4Health mogelijk minimaal-invasieve behandelingen overgaan. Voor de patiënt betekent menselijk lichaam’ zodat minimaal- maakt. Philips Healthcare heeft wereldwijd dit een kortere en minder ingrijpende behandeling, met als grote voor- invasieve operaties gemeengoed een leidende positie in de medical imaging delen een sneller herstel en terugkeer in het dagelijkse leven. kunnen worden.” markt, maar je vindt in het consortium ook een innovator in brachytherapie (kankerbestrijding), vier softwareontwik- Afgestemde behandelinstrumentaria kelaars, een kampioen in het genereren IGIT4Health maakt deze doelstellingen mogelijk door diagnose, planning van 3D beelden: alle nodige disciplines zijn en uitvoering via beeldsturing op elkaar af te stemmen. De afgestemde vertegenwoordigd. Naast grote bedrijven behandelinstrumenten zijn bijvoorbeeld te gebruiken tijdens een MRI- nemen zeven MKB-bedrijven deel en vijf scan waarbij de verschillende beelden de voortgang, behandeling en sturing tijdens de interventie ondersteunen. Dit zal onder meer tot minder bijeffecten leiden voor de patiënt. Voor dit project werken verschillende “IGIT4Health maakt straks meer en goedkopere partijen samen, waaronder Philips en industriële partner Nucletron, onderzoeksinstituten van verschillende universitaire medische centra minimaal-invasieve operaties mogelijk.” en TNO. Casper Garos, Senior Director External Partnerships, Philips Healthcare. kenniscentra. De academische medische Meer weten? centra van Leiden, Utrecht en Rotterdam U kunt contact opnemen met zijn sleutelpartners; zij zijn de centra die de heer C. Garos, Senior Director External straks IGIT4Health als eerste in praktijk Partnerships van Philips Healthcare. zullen brengen. De specialisten krijgen E-mail casper.garos@philips.com zo dus direct inspraak op het resultaat.” 2 | From good to great 3 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Portfolio voorbeeldproject Projectnaam BOBBIE BOBBIE: the Robot that Cares Penvoerder DEMCON Advanced Mechatronics Partners Lacquey, Mechaphysics, MI-Partners, NTS-Group, Robotica biedt toekomstige zorg de helpende hand Opteq R&D, Sioux Embedded Systems, Stichting Fontys, Technische Universiteit Delft, Technische Universiteit Eindhoven, Universiteit Twente “Internationaal worden geavanceerde robots ontwikkeld. Maar zonder directe toepasbaarheid, of ze zijn erg duur. Persoonlijke robots Wij zoeken betaalbare en werkbare Door de vergrijzing wordt het steeds moeilijker om de zorg op een oplossingen die de dagelijkse, niet- aanvaardbaar kwaliteitspeil te houden. Dankzij recente ontwikkelingen in kritische zorg ondersteunen”, zegt robotica en mechatronica, informatica en visualisering wordt het mogelijk Bianca Screever van DEMCON. om persoonlijke robots te maken. Deze robots kunnen bijvoorbeeld worden “Nederland is sterk op het gebied van ingezet voor eenvoudige werkzaamheden in de ouderenzorg. robotica. Door krachten te bundelen is een mondiale afzetmarkt mogelijk.” Genormeerde architecturen Het project BOBBIE richt zich op nieuwe methoden voor het ontwerpen “Uniek is dat ons consortium bestaat van een robotsysteem met genormeerde architecturen. Het systeem uit louter Nederlandse MKB-bedrijven moet veilig kunnen werken in een zorgomgeving. Als proeve voor deze en onderzoekinstellingen, die vanuit methoden wordt aan het eind van het project een prototype gepresen- bestaande roboticacomponenten één robot teerd. Dit type persoonlijke robots kan een markt gaan vormen waarvan ontwikkelen. Zo levert DEMCON bijvoor- de invloed vergelijkbaar is met die van de pc-markt. beeld de systeemintegratie en -architectuur, Sioux de software, MI-partners en NTS de Bedrijven bundelen krachten mechanica en Lacquey de robothand. Philips doet al vele jaren onderzoek op dit terrein maar heeft dit niet We onderzoeken nu de toepassingsmoge- verder uitontwikkeld. Nu creëren Nederlandse middelgrote bedrijven de lijkheden en willen binnen 2 jaar een demon- kans om deze markt te betreden. Het BOBBIE-consortium wordt geleid Meer weten? stratiemodel tonen. Voor de toekomst door het MKB-bedrijf DEMCON. Het bedrijf werkt voor dit project samen U kunt contact opnemen met mevrouw denken we aan robots die iets kunnen met Sioux, Opteq, Mechaphysics (Vision Dynamics), Fontys, Lacquey, B. Screever, projectmanager van DEMCON. openen of pakken, of – en dat wordt een NTS, MI-Partners en drie technische universiteiten. E-mail bianca.screever@demcon.nl technische uitdaging – mensen een onder- steunende arm bieden om te lopen.” “Het hondje van Kuifje, dat is BOBBIE. Dat is het uitgangspunt voor ons roboticaproject: we denken vanuit de behoefte van de mens.” Bianca Screever, projectmanager, DEMCON 4 | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Portfolio voorbeeldproject Projectnaam XARM: Een exoskelet voor het bovenlichaam XARM: een exoskelet als tilhulp in de zorg als tilhulp in de zorg Penvoerder InteSpring Subtiele versterking voor de zorgverlener Partner Technische Universiteit Delft Vergrijzing (meer ouderen) en ontgroe- Gezondheidszorg: extensiveren met minder mensen ning (minder zorgpersoneel) vragen Terwijl de Nederlandse populatie steeds ouder wordt, dreigt er in de om nieuwe benaderingen in de zorg. gezondheidszorg een enorm tekort aan arbeidskrachten te ontstaan. De technologie die XARM oplevert, Zonder ingrijpen loopt dit tekort in 2025 op tot 40 procent en zou één op moet bijdragen aan het ontlasten van de vier Nederlanders in de zorg werkzaam moeten zijn. Dit is onhaalbaar. de zorgverlener, zegt Boudewijn Wisse, De gezondheidszorg moet daarom extensiveren: met minder mensen directeur van InteSpring. dezelfde kwaliteit bieden. Dit kan worden bereikt met nieuwe techno- logieën als embedded systemen en mechatronica. “We zitten nu nog vroeg in de conceptfase Robotpakken zijn al enige jaren in maar uiteindelijk hebben we het over een ontwikkeling voor militaire toepassingen Efficiënte en lichte exoskeletten hightech pak, dat een zorgverlener kan en voor de logistiek. XARM moet echter de Patiënten in en uit bed of stoel tillen, is een zware fysieke belasting aantrekken en waarmee hij of zij een patiënt tilbewegingen van zorgverleners kunnen voor de zorgverleners. Hierdoor zijn zij soms gedwongen vroegtijdig het gemakkelijk kan optillen.” versterken. Wisse: “Dat vereist een totaal arbeidsproces te verlaten. Het XARM-project van Intespring geeft een andere benadering. De communicatie en aanzet tot het ontwikkelen van een ‘tilhulp’. Daarbij is aandacht voor het persoonlijk contact tussen zorgverlener gebruiksgemak, ergonomie, intuïtief gebruik en veiligheid. De uitvoerings- en patiënt moeten te allen tijde mogelijk vorm is een uitwendig skelet (exoskelet). Het onderzoek richt zich op blijven. Bovendien moet de geleverde het ontwikkelen van (mechanische) structurele en energiecapacitieve versterking significant, maar subtiel zijn.” elementen. Deze moeten leiden tot efficiëntere en lichtere exoskeletten. Aan het eind van het project wordt een functioneel demonstratiemodel opgeleverd dat zichtbaar maakt hoe de technologie wordt ingezet. “Het toekomstbeeld van een vriendelijke ‘Robocop’ is niet eens zo gek gedacht, als je XARM eenvoudig zou willen uitleggen.” Boudewijn Wisse, directeur InteSpring “Kennis over haptische feedbacktechno- Meer weten? logie voor XARM komt van de TU Delft. U kunt contact opnemen met Op sommige terreinen staan we overigens de heer B. Wisse, directeur InteSpring nog open voor partners. Aan het eind van E-mail boudewijn@intespring.nl het project hopen we een goed werkend demonstratiemodel te kunnen tonen.”  | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Portfolio voorbeeldproject Projectnaam ViCoMo: Visual context modelling ViCoMo: analyseert en modelleert visuele inhoud voor intelligente interpretaties en besluitvorming Penvoerder Philips Electronics Nederland Partners CycloMedia Technology, Technische Universiteit Eindhoven, Beeldanalyse met visuele contextinformatie: VDG Security, ViNotion op weg naar menselijk interpretatievermogen De context bepaalt de analyse “Bij het inschatten van een situatie Geautomatiseerde beeldanalyse speelt een groeiende rol in besluit- houdt een mens onwillekeurig vormende processen. Hierbij is het belangrijk dat systemen de context rekening met de context waarin van de situatie in acht nemen. Twee rennende mensen, die te zien zijn de situatie gebeurt. Zelfs de meest tussen andere lopende mensen, zou in een winkelcentrum een verdachte moderne systemen kunnen dit nog situatie zijn. Maar niet in een druk station. De huidige systemen zijn niet. Het ViCoMo-systeem houdt bij doorgaans niet in staat rekening te houden met kennis over de omgeving. interpretatie en besluitvorming wel Zelfs de meest geavanceerde systemen leggen het af tegen de menselijke rekening met de context van een intelligentie: de context wordt grotendeels genegeerd. situatie”, vertelt Egbert Jaspers van ViNotion. “Wereldwijd wordt nog weinig “Met betere algoritmes kan ViCoMo name- lijk autonoom visuele inhoud analyseren gedaan met visual context modelling. en modelleren. Ook in 3D en vanuit Ons project is dus echt uniek.” verschillende gezichtspunten. Analyses van Egbert Jaspers, projectleider bij Philips Research en directeur van ViNotion. situaties worden daardoor betrouwbaarder en nauwkeuriger. Analyse en modellering van visuele inhoud Het ViCoMo-project richt zich op de analyse en modellering van visuele Uniek is dat we een consortium op Europees inhoud binnen intelligente toepassingen en in het bijzonder op 3D- niveau hebben weten samen te brengen met modellering en -visualisatie voor gebruikers als de gezondheidszorg, specialisten van belangrijke universiteiten, de lifestyle-, bewaking- en logistieke branche. De belangrijkste doelen kennisinstellingen en hightechbedrijven. zijn de modellering van contextinformatie, de analyse van videobeelden, ViNotion is als MKB-bedrijf overigens zelf rekening houdend met de context van de beeld- en video-inhoud, en een spin-off van CANTATA, een eerder de ontwikkeling van een architectuur voor het opslaan en ophalen van project op dit gebied. CANTATA was gericht beelden, gebruikmakende van contextinformatie. Ook onderzoekt op content awareness van systemen waardoor men het extraheren van contextinformatie met meerdere camera’s Meer weten? ze autonoom beslissingen kunnen nemen. om 3D-informatie te verkrijgen en de betrouwbaarheid van inhoud- U kunt contact opnemen met Nu werken we toe naar een demonstrator analyses te verbeteren. de heer E. Jaspers, projectleider bij Philips voor een winkelcentrum waarvan we de Research en directeur van Vinotion eerste resultaten per oktober 2010 op E-mail egbert.jaspers@vinotion.nl symposia gaan tonen.”  | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Portfolio Projectnaam Disposable holter voor hartritmediagnostiek Projectnaam 3DVASACT: Stereo screen with embedded DOF tracking Penvoerder MEDAVINCI Development Penvoerder Personal Space Technologies Partners PAM van Paassen Consultancy, Twente Medical Systems International Tracking voor 3D-navigatie Het Amsterdamse Personal Space Technologies is een spin-off van het Hartritme Centrum voor Wiskunde en Informatica (CWI). Het bedrijf ontwikkelt Wie zijn hart regelmatig voelt overslaan, gaat naar de huisarts. Deze trackingsystemen voor 3D-navigatie, -visualisatie en -interactie. Deze verwijst door naar een cardioloog, of schrijft een instrument voor – een worden al gebruikt op de universiteit, ziekenhuizen, in de industrie en in ‘holter’ – waarmee de patiënt thuis zelf zijn hartritme kan meten. Deze musea. Op dit moment onderzoekt Personal Space Technologies of het registratieapparatuur heeft echter beperkingen: volcontinue metingen de tracking-technologie kan inbouwen in beeldschermen. gedurende langere tijd zijn niet mogelijk. Kleiner en goedkoper Slimmer meten De technologie moet hiervoor nog wel een stuk kleiner en goedkoper MeDaVinci Development wil drie gepatenteerde technologieën samen- worden. Een haalbaarheidsstudie moet uitwijzen of massaproductie brengen in een nieuw meetapparaat: een innovatieve energievoorziening, mogelijk is, en of Personal Space Technologies de technologie kan paten- nieuw ontworpen elektroden en slimmere software. Die laatste levert teren. Als alle lichten op groen staan, liggen binnenkort de eerste laptops nauwkeuriger gegevens op en vereenvoudigt de diagnosestelling. met geïntegreerde tracking-technologie in de winkel. De haalbaarheidsstudie moet resulteren in een prototype en inzicht geven in een efficiënte productie. 0 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Projectnaam DynaVision Remote Patiënten Monitor Projectnaam: UFDIP: Ultra Fast Data and Image Processing Penvoerder RS TechMedic Penvoerder CCM Centre for Concepts in Mechatronics Partner Triple IT Partners Frencken Mechatronics, Prodrive, UMCU, Philips Electronics Bloeddruk meten op afstand Medische pathologie Een patiënt met bijvoorbeeld hartklachten kan thuis een hartfilmpje Pathologen maken nog weinig gebruik van digitale technologie. En maken en dat via internet, fax of telefoon naar zijn behandelend arts dat terwijl collega’s als radiologen al aantonen dat dit grote voordelen sturen. Het op afstand meten van de bloeddruk is daarentegen nog heeft. Zo maakt digitalisering het eenvoudig om met experts vanuit niet gelukt. verschillende disciplines een ‘weefselcoupe’ gezamenlijk te beoordelen. Ook overleg met een collega buiten het ziekenhuis kan sneller, waardoor Haalbaarheid de patiënt minder lang op de uitslag hoeft te wachten. RS TechMedic en Triple IT willen nu technologie ontwikkelen die dit wél kan en die bovendien meerdere typen metingen kan uitvoeren. Veel meer rekenwerk Het bedrijf onderzoekt of het technisch haalbaar is om de bloeddruk af Het project Ultra Fast Data and Image Processing (UFDIP) richt zich op te leiden uit twee meetwaarden: de zuurstofsaturatie (een graadmeter het ontwikkelen van snellere en meer nauwkeurige scanners. Zo komt voor de hoeveelheid zuurstof die gebonden is aan het hemoglobine in Computer Aided Detection, waarbij software de patholoog ondersteunt, de rode bloedcellen) en het ECG-signaal. Als deze gegevens geregistreerd, binnen handbereik. Snelheid is troef om pathologen echt te kunnen gecombineerd en real-time naar de arts gestuurd kunnen worden, dan bedienen, want per weefselcoupe moet wel tien gigabyte aan informatie wordt het mogelijk om patiëntenzorg op afstand met Intensive Care- worden verwerkt. De coupes moeten snel en zorgvuldig in positie worden kwaliteit te geven. gebracht om door een uiterst lichtgevoelige camera te worden vastgelegd. Vertalen, comprimeren, versleutelen Van radiologie naar pathologie De twee meetwaarden moeten daarvoor continu worden ‘vertaald’ naar Een consortium bestaande uit CCM, Frencken Mechatronics, Prodrive, één enkele: de bloeddruk. Bovendien gaat het om zeer grote hoeveel- UMC en Philips Electronics ontwikkelt de UFDIP. De beeldinformatie heden meetgegevens die gecomprimeerd en versleuteld moeten worden moet vervolgens worden gecomprimeerd en opgeslagen in een Picture voordat ze richting de arts kunnen gaan. Archiving and Communication System. Philips past daarvoor zijn bestaande radiologie-PACS aan. Volautomatisch Het systeem, voluit DynaVision Remote Patiënten Monitor geheten, moet een volautomatisch systeem worden. Bestaande uit een combi- natie van sensoren en een verwerkingsunit in huis, verwerkt de unit de data en stuurt ze vervolgens door naar de arts. De patiënt heeft er weinig omkijken naar. 2 | From good to great 3 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Projectnaam HiPiP: High Performance image Processing Projectnaam HIDRALON: High Dynamic Range Low Noise CMOS sensors Penvoerder Philips Electronics Nederland Penvoerder Grass Valley Nederland Partner Hogeschool van Arnhem en Nijmegen / Faculteit techniek Partners Philips Electronics, Technische Universiteit Delft 3ME, FOM NIKHEF, DIMES Ruis op röntgenmonitor Op de monitor die röntgenbeelden tijdens operaties doorgeeft, zit vaak Veel vraag naar beeldsensoren ruis. Dat komt doordat röntgenapparaten in de operatiekamer één Met de komst van digitale fototoestellen, webcams en mobiele telefoons processor hebben. Het meer gangbare gebruik van parallelle proces- met ingebouwde camera’s is er een grote markt voor beeldsensoren soren is niet mogelijk omdat het beeld dan in meerdere stukken wordt ontstaan. Die sensoren vangen de binnenkomende beelden op en digi- opgeknipt. De algoritmes in röntgenapparatuur doen namelijk meer dan taliseren ze. alleen ruisonderdrukking. Ze bepalen ook wat belangrijk is op het beeld en maken dat beter zichtbaar. Die berekening werkt alleen goed op het CMOS als alternatief complete beeld. Er zijn op het moment twee technieken om beeldsensoren te maken: CMOS en CCD. Het project Hidralon wil CMOS verder ontwikkelen en Realtime beeldbewerking laten zien dat het het beste alternatief is. Tot nu toe leveren CCD-sensoren Het EUREKA-project HiPiP wil bepalen hoe de input en de algoritmes betere beelden. Maar de huidige CMOS-sensoren kunnen de vergelijking voor beeldbewerking opgeknipt moeten worden zodat de huidige func- aan. Bovendien zijn ze zuiniger en goedkoper en, omdat de technologie ties behouden blijven. Als de algoritmes geschikt zijn voor apparaten jonger is, heeft CMOS veel meer potentie. Een bijkomend voordeel voor met meer dan één processor, kunnen met minder röntgenstraling betere Europa is dat het die sensoren zelf kan produceren. beelden worden gemaakt. En omdat ze gebruik maken van dezelfde processors als computers voor de consumentenmarkt zijn ze waar- Televisiecamera’s en medische toepassingen schijnlijk goedkoper. Grass Valley richt zich met Hidralon op de televisiemarkt. Partner Philips Healthcare focust op de medische sector. Nikhef probeert de randen van Internationale partners individuele sensoren te minimaliseren. Philips Healthcare werkt in dit project samen met onder andere en specia- list in elektronenmicroscopie FEI en softwareontwikkelaar Technolution. 4 | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Projectnaam EDAFMIS: Embedded decision and data fusion for medical Projectnaam Diabetes Remote Care intervention support Penvoerder Klapwijk Industries Penvoerder Philips Electronics Nederland Partners VU Medisch centrum, Sopheon N.V., Zorggemak, CeTIM Diabetes stabiliseren Diabetes, ofwel ‘suikerziekte’, is een toenemende zorg in de westerse Ondersteuning in de operatiekamer wereld: niet alleen de ziekte zelf maar vooral de vaak moeilijk In de operatiekamer is veel apparatuur aanwezig om de biometrische behandelbare vervolgaandoeningen. Om ziekenhuisopnamen en functies van de patiënt te controleren. Bijvoorbeeld om de bloeddruk te vervolgaandoeningen te verminderen, zijn sterke schommelingen meten of medicijnen toe te dienen. Al die systemen in de gaten houden in insulinewaardes uit den boze. Hoe minder fluctuaties, hoe stabieler vraagt veel personeel. de patiënt. Dat vereist een regelmatige en betrouwbare meting van het bloedglucosegehalte. Voor betere patiëntbegeleiding en minder Integreren en innoveren oncomfortabele metingen (denk aan de ‘vingerprik’) ontwikkelt Het project EDAFMIS ontwikkelt één systeem waarin alle apparatuur Klapwijk Industries zowel een glucosemeter als een platform voor wordt geïntegreerd. Daarmee wordt het monitoren veel gemakkelijker het doorsturen van gegevens. en kan zelfs buiten de OK plaatsvinden. Een dergelijk systeem kan het werk van de arts verder vereenvoudigen door nieuwe toepassingen te Meten en direct weten integreren in het medical intervention support system. Bijvoorbeeld appara- De glucosemeter biedt meer comfort: pijnloos prikken, hoger gebruikers- tuur die de arts gebruikt om door de longen te navigeren als hij een tumor gemak, minder celschade en automatische dataverwerking. Het platform wil opsporen. Met betere navigatieapparatuur en software die in staat is zorgt ervoor dat de metingen zonder tussenkomst van de patiënt direct om de juiste informatie uit beelden te halen is een ingreep efficiënter en worden verstuurd naar de behandelend arts. Die de patiënt vervolgens minder belastend voor de patiënt. direct advies kan terugsturen. Internationale partners EDAFMIS is een internationaal project. Noorse en Turkse partners beoordelen de user interface- concepten. In Nederland werkt Philips aan navigatiesoftware en beeldvormende systemen, voert het VUmc applicatietesten uit, is Sopheon verantwoordelijk voor het automatiseren van de protocollen en Zorggemak en CeTIM verbinden deze protocollen met elektronische patiëntendossiers.  | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Projectnaam Minituriasing Dynamic Ear Protection Projectnaam Care4U: Cooperative Advanced REsearch Penvoerder Dynamic Ear Company, Partner SystematIC design for User-centric healthcare Penvoerder Philips Electronics Nederland Partner Erasmus Universiteit Medisch Centrum Rotterdam, Prodrive, Dynamische gehoorbescherming Technische Universiteit Delft, Technolution Gehoorschade is een groot probleem. Maar vaak voldoet de bescherming niet aan de wensen van de drager: oncomfortabel, teveel geluidsdemping en een demping die is afgestemd op de gemiddelde en niet de actuele Nieuwe beeldvormingsystemen noodzakelijk behoefte. Daarom ontwikkelden Dynamic Ear Company en SystematIC De huidige röntgensystemen bieden uitsluitend anatomische of design dynamische gehoorbescherming waarbij de geluidsreductie direct structurele informatie. Door de wereldwijde vergrijzing en oplopende afhankelijk is van het omgevinggeluid. Het huidige onderzoek richt zich op personeelstekorten in de zorg is er behoefte aan een nieuwe generatie dynamische geluidsbescherming voor specifieke doelgroepen als brand- beeldvormingsystemen. Deze zijn meer op preventie gericht dan op weer, politie, leger en ambulancepersoneel. diagnose en behandeling. Studie en vervolgtraject Röntgendetectoren De haalbaarheidsstudie richt zich op het verkleinen van de elektronica, Care4U richt zich op elektronica en software voor een nieuw type röntgen- akoestiekverbetering, geen geluid als de demper snel wordt gesloten detectoren voor cardiologische doeleinden. Het project onderzoekt en het inbouwen van een kleine communicatiefunctionaliteit. Ook wordt nieuwe functionele beeldvormingtechnologieën: fasecontrast-, hoge gekeken naar het vervolgtraject waarbij onder meer het ontwikkelen van resolutie- en hogesnelheidsbeeldvorming. Daarmee zijn weefsels beter prototypes en het productie- en testproces aan bod komen. van elkaar te onderscheiden en is de gezondheid van weefsel beter te beoordelen. Ook kunnen dynamische processen in het lichaam, zoals bloedcirculatie en hartdynamiek, worden gevolgd. Nederlands consortium Care4U brengt een sterk Nederlands consortium bijeen waarin Philips Electronics samenwerkt met de MKB-bedrijven Technolution en Prodrive, en onderzoeksinstituten van het Erasmus Medisch Centrum en de TU Delft.  | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Projectnaam PITON: Percutaneous Instruments Tele-Operated Needles Projectnaam E-NEMO Penvoerder Technische Universiteit Delft Penvoerder Philips Electronics Nederland Partners DEAM, Technobis, CD Leycom, De Koningh, HemoLab, Partners Technische Universiteit Eindhoven, Máxima Medisch Technische Universiteit Eindhoven, TNO Centrum, Royal Health Foam, Applied Micro Electronics “AME” Minimale schade aan gezond weefsel Minimaal-invasieve ingrepen verlagen de kosten voor het zorgstelsel Matras voor premature boreling en helpen de zorg op peil te houden. Er is vooral behoefte aan ingrepen Dit project heeft tot doel een conceptueel proefexemplaar te maken waarbij men dieper gelegen structuren in het menselijk lichaam kan van een slimme matras dat premature baby’s bewaakt. De matras moet benaderen met minimale schade aan gezond weefsel. Door technische minder spanning, pijn en ongemak leveren die onherroepelijk het gevolg beperkingen in de huidige navigatie-instrumenten wordt nog altijd de zijn van de bewaking. De helft van de patiëntjes ondervindt op de lange traditionele ‘open’-methode uitgevoerd. termijn aanzienlijke negatieve effecten hiervan. Bij premature baby’s is 24 uur per dag bewaking nodig. Daarom wordt het kindje aangesloten MRI-compatibele robotinstrumenten op elektrodiagram (ECG)-elektroden, bloedoxygenatie (SpO2)-sensoren Het PITON-project wil bestuurbare MRI-compatibele robotinstrumenten en soms ook elektro-encefalogram (EEG)-elektroden. ontwikkelen. Door hun precieze krachtdetectie kunnen zij weefsel- karakterisering nauwkeurig in kaart brengen. Ook is een precieze navigatie Uniek ingebed bewakingssysteem tijdens percutane ingrepen (door de huid heen) nodig. Het consortium Alle huidige bewakingssystemen bestaan uit huidsensoren met kabels omvat complementaire deskundigheid op het gebied van levensvatbare en hechtmiddelen. Die veroorzaken spanning, de bewegingsvrijheid medische robots. DEAM ontwikkelde bestuurbare miniatuursystemen, beperkt en de interactie met het kindje is lastig. Vanuit technologisch CD Leycom de percutane sensorinstrumenten, Technobis de realtime oogpunt is dit bewakingssysteem voor deze kinderen dan ook een door- biocompatibele sensoren en De Koningh de MRI-compatibele appara- braak. Onderzoek en ontwikkeling richten zich op systeem-, matras-, tuur. Samen met HemoLab zorgen zij voor het valideren van de systemen. sensor- en gegevensverzamelingplatforms. Bestaande banden met grote fabrikanten als Microline Pentax, Isodone en Teleflex maken het mogelijk om de resultaten na het project snel te Gecertificeerd product met wereldwijde marktpotentie implementeren. Zo ontstaan strategische allianties die ook economisch Worden de onderzoeksambities van dit project gehaald, dan ontwik- levensvatbaar zijn. kelt het consortium een product dat voldoet aan uitgebreide medische beproevingen in het kader van de CE- en FDA-certificering. De toepassing zal op nieuwe terreinen naar verwachting een wereldwijde markt openen. 0 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Projectnaam Care4Me: cooperative advanced research Projectnaam BrainMiMic: In-Vitro Brain Mimicking Multi-Compartment for medical efficiency Microsystem Penvoerder Philips Electronics Nederland Penvoerder Philips Electronics Nederland Partners Embedded Systems Institute, Erasmus Universiteit, Leids Partners Universiteit van Amsterdam, Academisch Medisch Centrum Universitair Medisch Centrum, Medis Medical Imaging Amsterdam, Universiteit van Genua Systems, Pie Medical Imaging, UMC Utrecht Innovaties voor onderzoek en behandeling Ondersteunen van clinici door beeldvormingproducten Hersenaandoeningen, zoals epilepsie, multiple sclerose of de ziekte van De nieuwe generatie medische beeldvormingproducten moet zich naast Alzheimer, maken nu al 30 procent van de ziektekosten in Europa uit. diagnose en behandeling ook richten op preventie, vroege opsporing Dit aandeel zal door de vergrijzing toenemen. Technische innovatie kan en behandeling op maat. Het Care4U-project wil deze nieuwe systemen het onderzoek naar oorzaken en behandelmethoden versnellen. ontwikkelen. In de toekomst wordt dan niet alleen van de anatomie of structuur van het lichaam getoond, maar ook de toestand op weefsel- en Nabootsen hersenactiviteit orgaanniveau. Geavanceerdere medische beeldanalyse en meer patiënt- Voor BrainMiMic wordt een microsysteem ontwikkeld dat het moge- specifieke systemen kunnen de besluitvorming van clinici ondersteunen, lijk maakt om een actief in-vitrocircuit van hersenen te herscheppen en daarmee de kwaliteit en productiviteit van de zorgcyclus verbeteren. in chemisch en elektrisch gecontroleerde microkamers. Vernieuwend daarbij zijn de methoden die verschillende soorten neuronen in verschil- lende kamers terecht laten komen en contact laten maken zoals in echte Van beeldverwerkingsoftware tot demonstratiemodel hersenen. Op die manier kunnen de hersenen in een microsysteem De belangrijkste technische innovatie is de ontwikkeling van nieuwe worden nagebootst en bestudeerd om hersenziekten te doorgronden. medische beeldverwerkingsoftware. De software moet relevante beeld- In het systeem kunnen ook behandelingen worden onderzocht en informatie uit zeer grote gegevensverzamelingen halen en combineren ontwikkeld. met andere soorten medische gegevens en kennis. Zo beschikken clinici dan over exacte (kwantitatieve) informatie over de toestand van mense- Philips en de UvA lijk weefsel. Het eindresultaat zal bestaan uit klinische demonstratie- BrainMiMic is een samenwerkingsverband van Philips en het UvA Center modellen voor drie specifieke ziektegebieden: kanker, cardiovasculair en for Neuroscience. Andere partijen zijn het Academisch Medisch Centrum neurodegeneratieve ziekten. De modellen worden in een nieuwe systeem- Amsterdam (AMC) en de universiteit van Genua. architectuur aangesloten op de bestaande ziekenhuisinformatiesystemen. Verschillende beeldvormingmodaliteiten maken hier deel van uit waar- onder röntgen, computertomografie (CT), magnetische resonantie (MR) en positron-emissietomografie (PET). 2 | From good to great 3 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Healthcare and well-being Projectnaam FastFocus SensOor Penvoerder Agis Automatisering Partners GreenPeak Technologies, TNO Industrie & Techniek, Vitelec Metingen via het oor In het FastFocus SensOor project wordt een in het oor gedragen sensor- systeem voor het meten van vitale lichaamssignalen ontwikkeld voor continue monitoring van gezonde en (chronisch) zieke mensen op een niet-invasieve en gebruiksvriendelijke manier. 4 | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Energy and power 3.2 Business Case Energy and power Energiebesparing van 40% Het groeiende welvaartsniveau gaat hand ling en productie van hightechlichtbronnen en -systemen. Deze kunnen veel energie besparen ten opzichte van conventionele in hand met een toename van de energie- verlichting. Voorbeelden hiervan zijn consumptie en het gebruik van eindige, gedrukte electronisch-fotonische structuren voornamelijk fossiele, energiebronnen. op flexibele substraten, Solid State Lighting De gevolgen worden steeds duidelijker: (SSL) technologieën en geïntegreerde stijgende energieprijzen, onzekerheid vermogensbeheer(micro)systemen. over de energietoevoer, een toename van de CO2-uitstoot en daarmee een veranderend Point-One richt zich op applicaties rond klimaat en milieuvervuiling. Wereldwijd is duurzame energieopwekking, energie- grote behoefte aan geavanceerde, schone distributie en -opslag, energiegebruik en en efficiënte oplossingen voor energieop- -conversie. Technologische uitdagingen wekking, -distributie en -opslag. Maar ook zijn onder andere slimme en geminiaturi- aan energiebesparingen in huis en in de seerde analyse, monitoring- en feedback- industriële- en transportsector. Bepaalde systemen voor een slim energie netwerk oplossingen zijn misschien nu al techno- (‘smart energy grid’), flexibele, efficiënte en logisch haalbaar, maar nog niet econo- goedkopere zonnecellen en SSL-modules, misch rendabel zonder significante nieuwe microturbines en energie-efficiënte mecha- technologische innovaties. Hier liggen tronische aandrijfconcepten. grote marktkansen voor het Nederlandse hightechbedrijfsleven. Technologieën als nano-elektronica, Hierna leest u een overzicht van embedded systemen en mechatronica het projectenportfolio binnen deze spelen een grote rol bij de ontwikkeling businesscase en krijgt u inzicht in welke van duurzame oplossingen. Ze worden projecten van 2006 tot en met 2009 zijn onder meer toegepast in de productie van gehonoreerd. Meer detailinformatie zonne-energiesystemen, de ontwikkeling over de genoemde applicaties en tech- van zuinige aandrijfsystemen voor auto’s en nologische uitdagingen kunt u vinden in vliegtuigen en energiezuinige huishoude- de Point-One-meerjarenroadmap op lijke apparatuur. Maar ook bij de ontwikke- www.point-one.nl.  | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Energy and power Portfolio Projectnaam Proprietary chip design Projectnaam eDIANA: Embedded Systems for Energy Efficient Building Penvoerder True Solar Autonomy Penvoerder Philips Electronics Nederland Partner Power Research Electronics Partners Quintor Task24 Nederland Mobieltjes op zonne-energie Verbeteren van energiezuinigheid In ontwikkelingslanden is de mobiele telefoon – bij gebrek aan een vaste lijn – vaak het Een duurzaam stadsleven, als energie een schaars goed is en het energie- enige communicatiemiddel dat men heeft. Helaas laat het lokale elektriciteitsnet vaak te verbruik, de energieproductie en -opslag moeten worden geoptimali- wensen over. Voor een telefoon met accu op zonnecellen bestaat in deze ontwikkelings- seerd. Is dat mogelijk? Om dit te bereiken worden ingebedde systemen landen dus een enorm marktpotentieel. ingezet om gebouwen en eenheden tussen gebouwen onderling te laten samenwerken. De belangrijkste toepassing van eDIANA is het verbeteren Omvormer van energiezuinigheid in woon- en andere gebouwen. Hiervoor worden Een telefoonbatterij verbruikt 3,7 Volt. Een zonnecel komt bij volle zon maar tot maximaal inter-operabele en kostenverantwoorde, betrouwbare, veilige en circa 0,5 Volt. Intivation – voorheen True Solar Autonomy – kan met een gepatenteerde beveiligde elektronica- en softwaresystemen ontworpen, ontwikkeld omvormer-technologie met één zonnecel van 0,5 Volt naar 4,2 tot 4,5 Volt opschakelen. en gerealiseerd. Deze technologie is inmiddels gelanceerd. Kamers en gebouwen met elkaar verbinden in een complex netwerk Twaalf op één chip Het project maakt deel uit van een ambitieuze industriële onderzoek- en Het bedrijf wil nu de huidige twaalf onderdelen volgens een eigen ontwerp integreren ontwikkelingmethode. Leef-/werkeenheden (cellen) worden als onderdeel op één chip. Daarvan onderzoekt Intivation nu de haalbaarheid: kan de technologie van woon- en andere gebouwen (macrocellen) in een district of stedelijk nog energie-efficiënter en tegen de juiste kostprijs op een zo klein mogelijke chip? gebied met elkaar verbonden tot een complexer netwerk. De eDIANA- referentieontwerpen en -architecturen gaan beoordeeld worden via demonstratieactiviteiten. Uiteindelijk vindt een demonstratie plaats op ware grootte met vier verschillende pilots in heel Europa. Hierin worden ook woon- en andere scenario’s opgenomen.  | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Energy and power Projectnaam SMART PM: Smart power management in home and health Projectnaam SCALOPES: Scalable Low Power Embedded Platforms Penvoerder Philips Consumer Lifestyle Penvoerder Philips Consumer Lifestyle Partners Philips Electronics Nederland, Technische Universiteit Delft Partners NXP Semiconductors Netherlands, Philips Electronics Nederland, Recore Systems, Stichting Holst Centre, Technische Universiteit Delft, Vermindering van energieverbruik Universiteit Leiden, Universiteit van Amsterdam, Experts verwachten dat het energieverbruik wereldwijd zal verdubbelen Philips Consumer Lifestyle in de komende 20 jaar. Daarmee stijgt de CO2-uitstoot en door de toene- mende energievraag zal de prijs van energie stijgen. Europa staat dus voor een uitdaging: efficiënt gebruik van energie maar zonder beperkingen. Hogere verwerkingscapaciteit, lager stroomverbruik Daardoor wordt Europa ook minder afhankelijk van energieleveranciers Het project kijkt naar situaties waarin op grote schaal consumenten- en neemt de economische concurrentiekracht toe. Het Smart Power apparatuur wordt geproduceerd. Doel is om de verwerkingscapaciteit Management (SmartPM)-project moet leiden tot 25% minder elektrisch te laten stijgen met 20 procent en het stroomverbruik te verlagen met energieverbruik en CO2-uitstoot, zonder verlies van prestatie, comfort 30 procent. Bijvoorbeeld bij een grootschalig geproduceerd artikel als of veiligheid. een weergavescherm, waarvan er in Europa naar schatting 500 miljoen zijn, betekent dit een afname van het stroomverbruik van 2 W per Technologie voor diverse spanningsniveaus eenheid, dus een energiebesparing van 1 GW. Het SmartPM consortium wil halfgeleidertechnologie en module- platforms ontwikkelen die intelligente motorbesturing mogelijk maken Technologieën voor multicore-architecturen voor zowel industriële als thuistoepassingen. Dat vraagt om voedings- Dit project richt zich daarom op het ontwikkelen van technologieën eenheden en vermogensbeheeroplossingen die in 2012 tot 25% minder en tools voor multicore-architecturen op vier verschillende gebieden: energie verbruiken. De technologieën worden inzetbaar voor verschil- communicatie-infrastructuur, bewakingssystemen, slimme mobiele lende spanningsniveaus waaronder laagspanning (< 100V), netspanning terminals en vaste videosystemen. De focus ligt op onder meer toepas- (120V - 400V) en hoogspanning (>1000V). Hiervoor is efficiënte vermogens- sing- en programmeermodellen, samenstelbaarheid, betrouwbaarheid elektronica nodig, gebaseerd op innovatieve systeemarchitecturen, nieuw en een voorspelbaar systeemontwerp. Daarbij wordt voortgeborduurd te ontwerpen elektronische schakelingen, nieuwe koppelingen en nieuwe op algemene tools en architecturen en gewerkt aan toepassingsspecifieke assemblagetechnologieën. Belangrijke randvoorwaarde voor dit project is uitbreidingen. Ook laat men zien hoe toekomstige referentieplatformen de aankomende wetgeving en regulering voor efficiënt energiegebruik. voor uiteenlopende toepassingsgebieden gebouwd zullen worden. 0 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Energy and power Projectnaam Extreme Low Power Transceiver Projectnaam HERTZ: Energy Efficient Home Networks Penvoerder GreenPeak Technologies Penvoerder Philips Electronics Nederland Partner Universiteit Twente Partners Quintor, SiTel Semiconductor Batterijen overbodig? Verspilling van energie thuis Batterijen die een leven lang meegaan. Of beter nog: helemaal geen Het HERTZ-project richt zich op energiebesparing in huis. Denk aan batterijen meer. Draadloze datacommunicatietechnologie voor sensoren lampen die aan blijven terwijl er niemand in de buurt is. Met een en controlenetwerken maakt producten met een extreem laag stroom- communicatie-infrastructuur kan informatie tussen verschillende verbruik mogelijk. Een batterij gaat dan zelfs langer mee dan het product. sensoren en apparaten worden uitgewisseld. Zo ontvangen appa- Door de inzet van zogenaamde ‘energy harvesters’ zijn batterijen hele- raten informatie die ze nodig hebben om energiezuiniger te werken. maal niet meer nodig. Voorbeelden hiervan zijn onder meer zonnecellen, Voorwaarden zijn wel dat deze infrastructuur eenvoudig te plaatsen elektromechanische energie-opwekkers, warmtewisselaars (geen nieuwe kabels) en te onderhouden is (niet voortdurend batterijen en piëzo-elementen. verwisselen) en inter-operabel is voor verwarming, witgoed, bruingoed en verlichting. Vermindering stroomverbruik Het Utrechtse bedrijf GreenPeak Technologies is gespecialiseerd in draad- Nieuwe energiebeheerssystemen loze datacommunicatietechnologie. In samenwerking met de Technische Hypermoderne technologieën voor draadloze netwerken verbruiken Universiteit Twente onderzoekt het bedrijf in dit project de haalbaar- echter te veel energie. Voor geschikte energiebeheerssystemen zijn drie heid van geavanceerde oplossingen om het stroomverbruik nog verder elementen nodig: omgevingsbewustzijn op basis van sensoren, aansturing te verminderen. van apparatuur die energie verbruikt en aansluitingen tussen sensoren en apparatuur via een draadloze infrastructuur. Het project leidt tot een demonstratieproject met een toegangspunt dat de integrale aansturing van zowel het verlichtingssysteem als het bruingoed in huis mogelijk maakt. De netwerktechnologie die nu ontwikkeld wordt, maakt het in de toekomst mogelijk draadloze sensoren en schakelaars te produceren die zonder externe voeding en/of batterijen jarenlang kunnen werken. 2 | From good to great 3 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Energy and power Projectnaam High Performance Mixed-Signal Design Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Partner Universiteit Twente Hoge betrouwbaarheid en hoge spanning Als netwerkmaatschappij vertrouwen we op de beschikbaarheid van betrouwbare communicatielijnen naar digitaal opgeslagen inhoud (tekst, spraak, muziek, afbeeldingen en video). De hoeveelheid informatie die wordt uitgewisseld, groeit explosief. De steeds groter wordende opslag- capaciteit vraagt steeds meer verwerkingscapaciteit van de communicatie- lijnen. En dat terwijl duurzaamheideisen bepalen dat de hoeveelheid energie die voor deze informatie-uitwisseling nodig is, moet afnemen. Vernieuwen van bouwelementen voor meer flexibiliteit De centrale uitdaging van dit project omvat de vraag: hoe kunnen bouwelementen van transceivers, die met gemengde signalen werken, worden vernieuwd zodat dit leidt tot een verbeterde flexibiliteit? Dit moet leiden tot een vorm van datacommunicatie met een hoge door- voercapaciteit en tegelijkertijd een laag energieverbruik. Ook heeft het project tot doel verschillende functies efficiënt te integreren en een hoge betrouwbaarheid tot stand te brengen door het realiseren van hyper- moderne geïntegreerde transceivers. 4 | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT 3.3 Business Cases Information and Omzetgroei van 100% Onze samenleving kent een continue uiteenlopende materialen, en de opschaling van siliciumwafers naar 450 mm zijn in de roadmap benoemd. Communication stroom aan nieuwe producten en systemen gebaseerd op ICT-ontwikkelingen uit de Rond embedded systemen liggen de uitdagingen vooral op het terrein van de Technologies (ICT) halfgeleiderindustrie. De nieuwe en soms ongekende mogelijkheden van opeen- volgende generaties computerprocessoren besturingssystemen van grote en complexe computersystemen. Om te zorgen dat het complexe systeem de gebruiker ongemerkt en geheugenapparaten beïnvloeden onze en effectief helpt bij het uitvoeren van dagelijkse manier van leven en werken zijn of haar taken, is een efficiënte inter- steeds meer. actie met niet-specialistische gebruikers nodig. Hierbij moeten miljoenen lijnen Toch komen deze ICT-ontwikkelingen van softwarecode foutloos en testbaar zijn. niet zomaar tot stand. Ze vereisen bijzonder Rond mechatronica vormen vooral de zeer intensieve en kostbare investeringen in precieze plaatsing en controle in uiteen- onderzoek en ontwikkeling. Parallelle lopende systemen een uitdaging. ontwikkelingen moeten dan ook zoveel mogelijk worden beperkt. Daarom heeft de internationale nano-elektronica industrie samen een roadmap (ITRS) ontwikkeld. Hierna leest u een overzicht van Net als de Point-One roadmap beschrijft het projectenportfolio binnen deze deze roadmap de belangrijkste tech- businesscase en krijgt u inzicht in welke nologische uitdagingen op ICT-gebied. projecten van 2006 tot en met 2009 zijn Belangrijke werkgebieden zijn bijvoorbeeld gehonoreerd. Meer detailinformatie de kleinschaligere imaging en gerela- over de genoemde applicaties en tech- teerde metrologie, nodig voor de steeds nologische uitdagingen kunt u vinden kleinere ICT-systeemeigenschappen. Ook in de Point-One-meerjarenroadmap het gecontroleerd deponeren en etsen van op www.point-one.nl.  | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor front-end equipment 3.3.1 Business Cases Semiconductor Versterking van de front-end equipment Nederlandse koppositie De belangrijkste applicatiegebieden in de halfgeleider ‘front-end equipment’-sector zijn ‘patterning equipment’, de depositie en behandeling van meerdere lagen van verschillende materialen op wafers, en de bijbehorende inspectie en metrologie (meettechniek). Technologische uitdagingen zijn onder andere ‘Extreme Ultra-Violet’ (EUV)- lithografie, ‘nano-imprint’ als vorm van patroneren, ‘maskless e-beam’-lithografie, immersie en ‘double patterning’, grotere en dunnere wafers, thermische controle, opereren in ultravacuüm, duurzaamheid- aspecten en materialen die bruikbaar zijn onder steeds extremere omstandigheden.  | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor front-end equipment Portfolio voorbeeldproject Projectnaam ALISS: Advanced Laser Induced Subsurface Separation ALISS: meervoudige lasertechniek voor preciezere en snellere die cutters Penvoerder Advanced Laser Separation International (ALSI) N.V. Partners CCM Centre for Concepts in Mechatronics, Productie van chips in stroomversnelling Philips Electronics Nederland, Sioux Technologies, TNO Industrie & Techniek, Universiteit Twente, VDL Enabling Technologies Group Eindhoven Advanced Laser Induced Subsurface Chall spreekt vol vuur over zijn innovatieve Separation (ALISS) gebruikt een multi- project ALISS. “We verwachten eind dit jaar lasertechnologie voor het uit de wafer een alfaprototype in laboratoriumopstelling Splitsen van ultradunne wafers zagen van de chips. Chall: “Dat wij met gereed te hebben en volgend jaar de markt Door de invloed van nieuwe technieken zijn extreem dunne wafers meerdere laserbundels tegelijk werken, op te kunnen.” nodig van 10-20 µm. Het dicen ofwel het splitsen van deze dunne platen maakt de procedure veel sneller is nu nog technisch en economische onaantrekkelijk vanwege de hoge en goedkoper.” Het dertig mensen tellende ALSI zal de kwetsbaarheid van het materiaal. De ‘Laser Induced Subsurface Material machines zelf te produceren. “Ons con- Modification’-technologie brengt hierin verandering. Lasertechnologie sortium werkt samen met VDL-ETG, zorgt voor een kleine materiaalverandering waardoor er snij-/ breeklijnen Meer weten? een equipment manufacturer in Almelo. ontstaan. Daardoor is het splitsen van de zeer dunne wafers mogelijk. U kunt contact opnemen met Zij hebben de middelen, wij het concept. Het proces is bovendien zeer schoon omdat er geen verdampend mate- de heer P. Chall, CEO van ALSI International Onze andere partners verzorgen onder riaal neerslaat bij deze bewerking. E-mail peter.chall@alsi-international.nl andere de engineering.” “We bevinden ons nog in de conceptfase, maar de aandacht die we van de internationale halfgeleidermarkt krijgen is zeer concreet. We zijn met minstens één commerciële partij in gesprek.” Peter Chall, CEO ALSI International Invloed van lasers In dit project onderzoekt ALSI de invloed van korte laserpulsen en ‘multi-foton’-laserprocessen op dit halfgeleidermateriaal. Daarnaast ontwikkelt men een optisch systeem. Hiermee kunnen meerdere laser- bundels tegelijkertijd uiterst nauwkeurig op de wafers worden gericht. 0 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor front-end equipment Portfolio voorbeeldproject Projectnaam EXEPT EXEPT: 22nm EUV-lithografie in grootvolume Penvoeder: ASML Netherlands Partner Philips Applied Technologies, TNO, FOM Instituut voor Een upgrade voor de motor van de Plasmafysica Rijnhuizen en diverse MKB bedrijven halfgeleider-industrie Halfgeleiders in grootvolume ‘De markt eist steeds kleinere chips Op het gebied van lithografie is qua grootte Het EXEPT-project heeft tot doel technologieën, tools en infrastructurele die sneller en goedkoper zijn en minder nog grote winst te behalen. Op dit moment onderdelen te ontwikkelen die nodig zijn voor grootvolume EUV-litho- energie gebruiken,’ vertelt Rob werken we met 40 nanometer; EXEPT richt grafie voor 22 nm hp-structuren. Met de introductie van EUV-lithografie Hartman van ASML. ‘Lithografie is zich op 22 en uiteindelijk moet 6 tot 8 nano- in grootvolume productielijnen voor halfgeleiders helpt het project de de motor van de halfgeleiderindustrie. meter mogelijk zijn.’ internationale halfgeleiderindustrie de lithografisch-technologische Hoe dunner de lijnen, des te kleiner ITRS-roadmap te realiseren. Ook creëert het project nieuwe kansen voor een chip kan worden.’ ‘EXEPT bundelt de kennis die aanwezig is in de deelnemende bedrijven en zet het de betrokken onderzoeksinstanties deze regio bij ASML, onderzoeksinstituten internationaal prominent op de kaart. ‘In alle sectoren die de wereld kent wacht en het MKB. We ontwikkelen machines die men op kleinere chips. In de gezondheids- het mogelijk moeten maken EUV-lithografie “Wij werken altijd op de grens van wat zorg, de financiële wereld en de auto- in grootvolume toe te passen. Van slechts industrie, om er maar een paar te noemen. enkele per uur, naar 150 per uur in 2012.’ mogelijk is. Door onze krachten te bundelen met universiteiten en het MKB maken we de grootste stappen.” Rob Hartman, Director Strategic Technology Program, ASML Europese samenwerking ASML is verantwoordelijk voor het algemene systeemontwerp, de interfacedefinitie, de subsysteemspecificaties en de ontwikkeling van onder meer sensoren en bewegingstechnologieën. FOM ontwikkelt de technologieën die nodig zijn om de reflectie van meerlaagscoatings en de beschermende lagen te verbeteren en de thermische stabiliteit van meerlaags EUV-optica voor de collector en de belichter en projectie- spiegels te vergroten. De overige projectpartners zijn ondernemingen uit de Europese industrie voor halfgeleiderapparatuur.1 Meer weten? U kunt contact opnemen met 1 Steun is verleend onder voorbehoud van goedkeuring door de Europese Commissie de heer R. Hartman, Director Strategic Technology Program van ASML E-mail rob.hartman@asml.com 2 | From good to great 3 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor front-end equipment Portfolio voorbeeldproject Projectnaam Research for the Mapper beta tool Research voor de MAPPER-bètatool Penvoerder MAPPER Lithography, Partners Catena, Demcon, Hittech Multin, Technolution Revolutionaire nieuwe techniek voor lithografie De wet van Moore: een uitdaging voor de toekomst “MAPPER is een spin-off van de “We werken samen met vier andere Sinds de Wet van Moore in 1965 geldt dat door de technologische voor- TU Delft en heeft, om op te starten, MKB-bedrijven. Dat is erg uitzonderlijk. uitgang het aantal transistoren op een computerchip elke 2 jaar verdub- ondersteuning gekregen van het Bovendien zijn we allemaal risicodragende belt. De wet geldt tot op de dag van vandaag maar het wordt een steeds ministerie van EZ. We maken litho- partner in het project, dus gedeelde eige- grotere uitdaging hieraan te blijven voldoen. De vraag is: hoeveel kleiner grafische machines gebaseerd op naren of aandeelhouders. Het project heeft kunnen de transistoren nog worden, op een kostenverantwoorde wijze? een revolutionaire techniek: massale grote kansen voor de toekomst: de huidige Daarnaast worden lithografische fotomaskers steeds duurder. parallelle-elektronenbundellithografie. lithografische machines zijn eigenlijk Zonder maskers,” zegt Jaap Bastiaansen uitontwikkeld. Als er nieuwe, nog kleinere Ontwikkelen van de bètatool van MAPPER. “Zo kunnen de bespa- chips komen, dan heeft onze techniek het MAPPER ontwikkelde daarom een lithografische machine, gebaseerd op ringen voor chipmakers oplopen tot juiste antwoord hierop. Daarom willen massale parallelle-elektronenbundellithografie zonder maskers. Dit be- meer dan 350 miljoen dollar per jaar we onze High Volume Manufacturing-tool tekent een aanzienlijke kostenbesparing bij de fabricage van halfgeleiders. voor een 22 nm node fab.” leveren voor de 22 nm node. Dit doen we De alfatool is nu in productie. Uiterlijk 2012 moet een concurrerende High door onze huidige alphatools de komende Volume Manufacturing (HVM)-tool voor de 22-nanometernode beschik- twee jaar te upgraden naar bètaniveau. De baar zijn. In dit project wordt de volgende stap gezet naar de ontwikkeling ontwikkelingen kunnen ook toegepast gaan van de bètatool. worden buiten de lithografie, voor onder meer vacuümsystemen voor de productie van zonnepanelen en optische communi- “Met deze nieuwe techniek kunnen we die catiesystemen. Als dat lukt, heeft MAPPER verder geen fondsen meer nodig.” koppositie ook voor de toekomst veiligstellen en verder versterken.” Jaap Bastiaansen, CFO, MAPPER. Niet alleen voor de lithografische industrie Er werken vijf partners samen: Catena, DEMCON, Hittech Multin, Technolution en MAPPER Lithography. Met dit project wordt de toon Meer weten? gezet in MEMS, snelle gegevensverwerking, massale parallelle optische U kunt contact opnemen met gegevenstransmissie, optica, mechatronica, software, bewegingsaan- de heer J. Bastiaansen, CFO van MAPPER. sturing, wafeltransportsystemen, etcetera. De ontwikkelingen kunnen E-mail ook toegepast gaan worden buiten de lithografie, voor onder meer jaap.bastiaansen@mapperlithography.com vacuümsystemen voor de productie van zonnepanelen en optische communicatiesystemen.2 2 Steun is verleend onder voorbehoud van goedkeuring door de Europese Commissie 4 | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor front-end equipment Portfolio Projectnaam Micro & Nano Motion Projectnaam Materials for next Generation Capacitors and Memories Penvoerder Bosch Rexroth Electric Drives and Controls Penvoerder ASM International Partners FEI Electron Optics, Technische Universiteit Eindhoven, Partners Bronkhorst High-Tech, NXP Semiconductors Netherlands, Technolution Technische Universiteit Eindhoven Nano life sciences Diëlektrische constante Om de productie van halfgeleiders en het life sciences-onderzoek op De isolerende laag tussen twee metallische lagen op een chip bepaalt de nano-niveau mogelijk te maken, moeten wetenschappers onder de capaciteit van de condensatoren op de chip. Hoe hoger de ‘diëlektrische elektronenmicroscoop objecten niet alleen zien, maar ook kunnen mani- constante’ van die laag, hoe groter de capaciteit. Nieuwe materialen met puleren. Dat vergt extreme nauwkeurigheid van de ‘stage’: de mechanica een hoge constante zijn erg gewild. Ook belangrijk hierbij is de doorslag- waar het afgebeelde object op is geplaatst. Ook moet de stage met zeer spanning waarbij een isolerende laag geleidend wordt. lage snelheden zeer nauwkeurig kunnen bewegen. Voor dit snellere en langzamere opereren wordt er bij dit project gewerkt aan nieuwe piëzo- Geschikte materialen motoren, versterkertechnologie en regelalgoritmen. In dit project wordt gekeken naar precies die materialen met een hoge diëlektrische constante, hun vereiste doorslagspanning en methoden om Betere manipulatie ze in dunne laagjes aan te brengen. Is een geschikt materiaal gevonden, De regelalgoritmen komen ook van pas in een tweede pilotproject: dan wordt gekeken met welke apparatuur deze laagjes het best aange- de verbetering van de manipulatie op microniveau met inverse-lineaire bracht kunnen worden. motoren. Hierbij richt het onderzoek zich vooral op de modelvorming en op verbetering van het transport en de positiecontrole van de ‘karretjes’. PCRAM Het tweede deel van het MaxCaps-project richt zich op een heel andere toepassing: de fabricage van PCRAM computergeheugens. PCRAM bestaat uit materiaal dat tussen twee verschillende toestanden kan schakelen met behulp van warmte. Het is snel, niet-volatiel en oneindig vaak uit te lezen en te beschrijven.  | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor front-end equipment Projectnaam MOV-ET: Motion in Vacuum by Elestic mechanisms Projectnaam LENS: Lithography Enhancement towards Nano Scale and Tribology Penvoerder ASML Netherlands Penvoerder Demcon Partner FEI Electron Optics Partners FEI, ASML, Universiteit Twente, TNO, Philips Applied Technologies, Vision Dynamics Dubbele patroonvorming Immersielithografie op waterbasis is de patroonvormingtechnologie Manipulatie in een vacuüm voor de 45nm-node. Een oplossing voor de 22nm-nodes is er nog niet. Steeds meer toepassingen in de microscopie en de lithografie maken Om toekomstige processoren kostenverantwoord te ontwikkelen, gebruik van een vacuüm. Voor de productie van zonnepanelen geldt is dubbele patroonvorming de beste optie. De te definiëren structuren hetzelfde. Daarbij is het noodzakelijk om onder luchtloze omstandig- gaan verder dan de resolutiecapaciteit van bestaande lithografische tools heden objecten zoals siliciumwafers of onderzoekssamples nauwkeurig en moeten zonder drastische wijzigingen in fabricage-infrastructuren te positioneren. De kunst is dat te doen zonder dat vervuiling van het of enorme investeringen worden gerealiseerd. vacuüm optreedt. Dubbele blootstelling en pitchverdubbeling Elastische oplossingen Er worden twee alternatieve methoden ontwikkeld gebaseerd op Demcon en de andere projectpartners in dit project zijn nu op zoek bestaande immersiescanners: dubbele belichting en pitchverdubbeling. naar ‘omkeerbare elastische deformatie’: het tijdelijk vervormen van Pitchverdubbeling is geavanceerder, vooral voor geheugens. Dubbele aluminium en staal voor toepassingen met een lage spanningsbelasting. belichting is mogelijk breder toepasbaar maar vraagt apparatuur- Elasticiteit kent nu al toepassingen in combinatie met andere oplossingen. verbeteringen. Het project zoekt oplossingen voor onder meer het Demcon en partners willen een nette en voorspelbare baan realiseren, beheersen van de uitlijning van masker tot masker (dubbele belichting), maar zonder geleiding en met uitsluitend elastische scharnieren. Dat is en het beheersen van de dikte van afgezette defectlagen en van profielen tot nu toe alleen voor geringe verplaatsingen mogelijk. Te veel elasticiteit (pitchverdubbeling). Daarbij spelen ook kosten, formaatbeheersing in één richting moet vermeden worden: dit geeft kans op een zijwaartse en ontwerppartitionering een rol. afwijking. Consortium Inzicht groeit Het consortium bestaat uit 12 partners en wordt gecoördineerd door Om voorspelbare en relatief grote verplaatsingen in de krappe ruimte ASML Nederland. Samen ontwikkelen zij de elementen van de toevoer- van een vacuüm te realiseren, zijn betere voorspellingen van het elastisch keten die dubbele patroonvorming geschikt maakt voor industriële gedrag nodig. Zijn de afwijkingen eenmaal berekenbaar, dan is het ook exploitatie en de massaproductie van 32nm- en 22nm-nodes. gemakkelijker om correctiemechanismen te zoeken. Deze oplossingen zijn er nog niet. Maar het inzicht dat nodig is om de oplossingen te kunnen vinden, groeit gestaag.  | From good to great  | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor front-end equipment Projectnaam Piëzo: keramische dual mode motor Projectnaam INTOP: Integral Optimization of Designs for Dynamics voor Ultra High/Clean Vacuüm and Control Performance Penvoerder Ceratec Technische Keramiek Penvoerder ASML Netherland Partners HeinMade, Hezelburcht Consultancy Partners Technische Universiteit Delft, MI-Partners Slijtagevrije motor Regeltechniek verbeteren vraagt om hoogwaardige kennis Speciale keramiek kan elektrische energie omzetten in het verplaatsen Om de gewenste hoge snelheden en nauwkeurigheden in semiconductor- of omzetten van kracht in elektrische energie. Deze piëzo-keramiek apparatuur te bereiken, worden geavanceerde regeltechnieken gebruikt vormt de basis voor een nieuw soort motor die gebruikt gaat worden om de bewegingssystemen aan te sturen. De prestaties worden sterk in werkomgevingen waar geen stof of stofdeeltjes mogen voorkomen. beïnvloed door de gekozen mechanische concepten en het bijbehorend Het is dus zaak dat de motor op geen enkele manier slijtageonderhevig is: dynamische gedrag. Een beperking in deze werkwijze is dat in de opvol- dit zou de gevoelige en zeer nauwkeurige bewerkingsprocessen kunnen gende stappen eerst in het mechanisch ontwerp en pas daarna in de rege- beschadigen. De motor is geschikt voor werkomgevingen waar chips ling naar optimale resultaten wordt gezocht. Om de grenzen te verleggen, worden geproduceerd als de lithografische of optische industrie. bijvoorbeeld voor het bewegen van 450 mm-wafers, is steeds meer inzet van hoogwaardige kennis nodig. Samenwerking: piëzo en keramiek De nieuwe motor moet ook meer kracht, precisie en snelheid bieden dan Integrale optimalisatie onderzoeken bestaande modellen. Ceratec en Heinmade onderzoeken de haalbaar- Bij de zoektocht naar een integrale optimalisatie richt dit project zich niet heid voor de ontwikkeling van deze motor. Ceratec legt zich toe op de alleen op de vorm en topologie (samenhang) van de constructie maar technische keramiek en slijtagebeperkingen, Heinmade inventariseert de ook op de regelaar. Hiervoor ontwikkelde de TU Delft (Mechanica) compu- mogelijkheden van piëzo-elementen die de kracht van de motor bepalen. tergereedschappen gebaseerd op een bepaald criterium. In een eerste vooronderzoek in opdracht van MI-Partners is hiermee ervaring opgedaan voor mechatronische systemen. Het criterium moet de prestaties van de geregelde machine karakteriseren en de regelaar als deel van de optima- lisatie beschouwen. Kan het criterium worden gebruikt bij het ontwerpen van bewegingssystemen, dan is een integrale optimalisatie mogelijk van het systeemontwerp. Een beschrijving van de mechanische constructie op basis van eindige-elementen, met variabele parameters wordt dan gecombineerd met een digitale regelaar. 100 | From good to great 101 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor front-end equipment Projectnaam OML: Optical Maskless Lithography Penvoerder ASML Netherland Geen dure chipmaskers meer nodig Optical Maskless Lithography (OML) is een innovatie in de productie van chips. Het licht dat voor de lithografie nodig is wordt tot een fijne bundel gemaakt, die beelden direct per pixel kan schrijven, in plaats van gebruik te maken van een conventioneel ‘fotomasker’. Een OML-machine projec- teert een beeld op de wafer via een array van miljoenen microspiegels. Een computer stuurt de spiegeltjes aan en zo bouwt de machine het hele beeld op. Conventionele fotomaskers die op dit moment voor de meest complexe chips nodig zijn, kosten al snel miljoenen euro’s. OML bespaart geld en weken aan maskerproductietijd. Optical Maskless Lithography wordt steeds belangrijker als gevolg van de toename van kritische processen, stijgende maskerkosten en kortere productcycli. 102 | From good to great 103 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor back-end equipment 3.3.2 Business Cases Semiconductor back-end Uitdagingen in de derde equipment dimensie De trend laat een steeds verdergaande heterogene integratie van geintegreerde schakelingen (IC’s) zien. Hierdoor komt de halfgeleider ‘back-end equipment’-sector voor steeds complexere technologische uitdagingen te staan. In zowel 2D- als 3D-applicaties bedraagt het zogenaamde packagen inmiddels bijna 50 procent van de totale kostprijs. Voor sensoren en MEMS- componenten zelfs nog meer. Er liggen dan ook grote kansen rond de ontwikkeling van innovatieve en kosteneffectieve apparatuur voor dit deel van de halfgeleiderindustrie. Een technologische uitdaging is onder andere ‘packaging’ voor bijvoorbeeld LED-verlichting of autoverlichting die tegen hoge temperaturen kan, lang meegaat en goedkoop is. Maar ook de (3D-) inte- gratie van sensoren en MEMS (More than Moore) zijn technologische uitdagingen evenals geheugenintegratie, duurzame materialen, ‘packaging’ die open lagen kan beschermen, verbeterde ‘pick-and-place’- tools, bewerking en verbinding van ultra- dunne wafers, en de test- en foutenanalyses. 10 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor back-end equipment Portfolio Projectnaam Flip-Chip Positioning Enabler Projectnaam 300 mm integrated stage platform Penvoerder Mecal Applied Mechanics Penvoerder Advanced Laser Separation International (ALSI) Partner BE Semiconductor Industries Partners CCM Centre for Concepts in Mechatronics, Institute of Microelectronic- and Mechatronic-Systems GmbH Tijdrovend Wire-bonding is een belangrijk proces in de chipproductie. Het verbindt Inefficiënte zagen de kern van de chip met het leadframe. Dat leadframe kan vervolgens Chips worden gemaakt op ‘wafers’: platen van silicium of gallium- op een printplaat geplaatst worden. Wire-bonding is tijdrovend en arsenide. Deze platen zijn er in diverse maten. In de huidige praktijk beperkt de miniaturisatie van chips. Een nieuwe verbindingstechnologie moet de chipfabrikant op de wafer ruimte reserveren voor de zaagsnede. in opkomst doseert metalen bolletjes op de contactpunten. Daarna keert Mechanische zagen hebben een zaagbaan van 50-70 µm breedte nodig. een gripper de kern om en positioneert deze heel precies op het substraat. Tot wel de helft van de wafer gaat zo verloren aan het zagen, het ‘dicen’. Onnodig inefficiënt, en duur. Nauwkeuriger en sneller MECAL ontwerpt een enabler die drie keer nauwkeuriger positioneert Nauwere zaagbaan en die vijf keer sneller is dan in de huidige flip-chip productiestraat. Met ALSI’s gepatenteerde lasersnijtechniek brengt de zaagbaan terug tot behulp van de Point One-subsidie onderzoekt MECAL de haalbaarheid. 30 µm. De productie van transistoren per schijf verdubbelt dan, zonder in een nieuwe waferfabriek te investeren. De lasersnijtechniek werkt boven- dien sneller en beschadigt de wafer niet. Ook wordt het gebruik van zeer brosse materialen en dunne (50 µm) geheugenchips mogelijk. De conven- tionele waferzagen zijn hiervoor te grof. 10 | From good to great 10 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor back-end equipment Projectnaam CLEMPS: Closed-loop Embedded MEMS-based Projectnaam PhotPack. Microassemblage van geïntegreerde Precision Stage fotonische circuits en perifere micro-elektronica. Penvoerder Demcon Penvoerder XiO Photonics Partners FEI Electron Optics, Universiteit Twente Partner Neways Micro Electronics Miniaturisatie Elektronica en chips in één behuizing In de mechatronica worden constructies steeds kleiner en nauwkeuriger. Om een geïntegreerd platform voor optische systemen te realiseren, Of het nu gaat om de lees- en schrijfkoppen van harddisks, om de kantel- zijn zowel optische chips als elektronica noodzakelijk. Elektronica stuurt spiegeltjes en sampletafeltjes voor atomic force-microscopie (AFM) of de optische componenten aan. Op dit moment worden beide nog als om andere hightech onderdelen: miniaturisatie is het sleutelwoord. twee aparte blokken beschouwd en daardoor ook apart behuisd. In dit project wordt de haalbaarheid onderzocht hoe een efficiënte behuizing te Minimanipulatoren maken waarin de elektronica en de chips onder kunnen worden gebracht. DEMCON voorziet dan ook een markt voor modulaire, op Micro- Verder wordt gekeken naar de mogelijkheid om bestaande, standaard Elektromechanische Systemen (MEMS) gebaseerde minimanipulatoren. assemblagetechnieken toe te passen uit de micro-elektronica. De constructie-elementen in een MEMS worden uit één massief stukje silicium geëtst. Het project moet leiden tot een demonstrator Samen naar ontwikkelprojecten voor een 1,2,3 degrees-of-freedom (DOF) embedded micro stage met In dit verkennende haalbaarheidsonderzoek werken Neways Micro positioneringsnauwkeurigheid tot op de nanometer. Projectpartner FEI Electronics (NME) en XiO Photonics samen. NME richt zich op de wil MEMS toepassen voor het nauwkeurig positioneren van een phase- assemblagetechnieken, XiO Photonics op het ontwerp en de fabricage plate in een transmissie-elektronenmicroscoop (TEM). Maar de kennis die van geïntegreerde optische chips. Afhankelijk van de uitkomsten van het het oplevert is toepasbaar voor veel meer, uiterst nauwkeurige, mecha- onderzoek worden ontwikkelprojecten gedefinieerd voor elektronische- tronische toepassingen. fotonische integratie. 10 | From good to great 10 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor back-end equipment Projectnaam Ultra Compact Testing Projectnaam 3DIM3: 3D-TSV INtegration for multimedia Penvoerder Salland Engineering and mobile applications Partner Applicos Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Partners Recore Systems, Technische Universiteit Delft Kleinere chips, hogere testkosten Chips worden steeds kleiner en complexer. Het kost daarom meer tijd Heterogene SoC’s om de chips te testen. Bovendien willen chipproducten de kwaliteit en SoC’s (Systems on Chip) bevatten analoge, digitale en geheugen- betrouwbaarheid steeds beter kunnen sturen. Dat maakt het testen erg componenten/-subsystemen. Deze maken veelal gebruik van verschil- kostbaar. De testkosten bedragen tot soms wel 40% van de inkoop- lende siliciumtechnologieën en voldoen in verschillende mate aan de prijs. Er is dan ook een grote behoefte aan minder testkosten en een Wet van Moore. De uitdaging is een systeem samen te stellen dat niet verbetering van de testkwaliteit. op één technologie is gebaseerd maar heterogeen is. Dit kan met de opkomende TSV (Through-Silicon Via)-technologie. Hierdoor is het Testoplossingen onderzoeken ontwerp en de implementatie van heterogene SoC’s mogelijk door de Salland Engineering onderzoekt hoe deze beide doelen kunnen worden toepassing van meerdere matrijzen. De matrijzen hebben ieder hun eigen gerealiseerd. Hiervoor werkt het bedrijf in dit project samen met Applicos, specialisatie qua siliciumtechnologie, architectuur, etc.. een specialist in meet- en stuurmodules voor testen. Technisch staan ze voor de uitdaging om zeer compacte testoplossingen te ontwikkelen met Betere prestaties door toepassing 3D TSV-technologie een hoge kwaliteit en nauwkeurigheid binnen een slecht geconditioneerde Er is nog weinig ervaring met de bouw van volledige heterogene SoC’s compacte omgeving. Het onderzoek resulteert mogelijk in een vervolg- en platformarchitecturen op systeemniveau. Het 3DIM3-project richt zich onderzoek. Daarin wordt bekeken hoe de ideeën uit deze haalbaarheids- daarom op het implementeren van een 3D TSV-ontwerpstroom om 3D studie verder onderzocht en uitgevoerd kunnen worden. TSV SoC’s te bouwen op technologisch niveau. Het tweede doel is het definiëren en implementeren van 3D TSV SoC-platforms/-architecturen. Tot slot richt men zich op het tonen van de toepassing van een dergelijke ontwerpstroom in een exemplaar van een platform. De 3D TSV-techno- logie kent betere prestaties, lager stroomverbruik en een kleinere grootte/ vormfactor tegen lagere kosten. De Nederlandse partners concentreren zich op aspecten op systeemniveau. 110 | From good to great 111 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor back-end equipment Projectnaam TOETS: Towards one european test solution Projectnaam Expanding the integration limits of Si mmwave Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands components: part (1) mm-wave Power Amplifiers Partners D4T Systems, JTAG Technologies, in silicon technologies Philips Electronics Nederland, Salland Engineering (Europe), Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Universteit van Twente Partner Technische Universiteit Eindhoven Testen voor de halfgeleiderindustrie Uitbreiden siliconenintegratie van mm-golfcomponenten De micro-elektronica ontwikkelt zich steeds verder. De halfgeleider- Het project Expanding the integration limits of Si mmwave compo- industrie is inmiddels in staat om apparatuur op nanoschaal te maken, nents heeft tot doel de mogelijkheden van siliconenintegratie van mm- met een complexiteit op gigaschaal. Testen wordt daardoor steeds golfcomponenten met arrays uit te breiden. Tijdens het project wordt complexer en de testkosten zijn dan ook een zeer belangrijke factor in onderzoek gedaan naar architectuur- en circuitstructuren voor TX- en de algemene productiekosten. Omdat de halfgeleiderindustrie een markt RX-padgerelateerde modelleringaspecten in BiCMOS-technologieën. met hoge concurrentie is, vraagt de industrie om de beste testkwaliteit Een belangrijke bouwsteen voor het TX-pad is de vermogensversterker. en betrouwbaarheid tegen de laagste kosten. Voor het RX-pad is dat de versterker met laag ruisgetal. Testoplossingen op architectonisch circuitniveau Het totale project Expanding the integration limits of Si mmwave Het TOETS-project richt zich op een fundamentele vernieuwing in components bestaat uit drie delen: testmethoden en -stromen. Dit wil men bereiken door tests in de - mm-wave Power Amplifiers in silicon technologies hele waardeketen van ontwerp tot toepassing onder de loep te - mm-wave beamforming receiver designs & inputs nemen. Het Nederlands consortium bestaat uit NXP, Philips HSS, for technology optimization JTAG Technologies, Salland Engineering, D4T Systems en de Universiteit - compact modeling mm-wave devices van Twente, en is actief op alle werkterreinen. Voor dit project concen- treert het consortium zich op geavanceerde testoplossingen op Onderzoek naar de vermogensversterker architectonisch (WP2) en circuitniveau (WP3). Het eerste deel van dit project richt zich op de vermogensversterker. Doel van het onderzoek is concepten van vermogensversterkers te bestuderen die in het microgolf/mm-golffrequentiebereik van 10-80 GHz werken. De nadruk ligt hierbij op de implementatie van deze concepten in bestaande, normale siliconen-IC-processen (geïntegreerde circuits), zoals SiGe:C BiCMOS. Om de doelapplicaties in het consumentendomein tot een succes te maken, zijn hoogwaardige prestaties en lage kosten vereist. Op dit moment worden nog dure en trage oplossingen op basis van GaAs gebruikt. Omdat bij microgolf/mm-golffrequenties parasitaire effecten van het pakket gaan overheersen, wordt het ontwerp van het pakket een integraal deel van het onderzoek. De nadruk moet worden gelegd op goedkope (kunststof) pakketten. Bij hogere frequenties (>40 GHz) wordt de integratie van de antenne (of fasegestuurde array) binnen het geïntegreerde circuit en/of pakket relevant. 112 | From good to great 113 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor back-end equipment Projectnaam Expanding the integration limits of Si mmwave Projectnaam Expanding the integration limits of Si mmwave components mm-wave beamforming receiver components compact modeling mm-wave devices designs & inputs for technology optimization. Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Partner Technische Universiteit Delft Partner Technische Universiteit Eindhoven Dit project omvat het derde deel om de mogelijkheden van siliconen- Dit project omvat het tweede deel om de mogelijkheden van siliconen- integratie van mm-golfcomponenten uit te breiden. integratie van mm-golfcomponenten uit te breiden. Onderzoek naar siliconenmodellen voor mm-golfontwerpen Onderzoek naar de ontvanger voor mm-golfsystemen Voor dit derde project wordt specifiek ingegaan op de modellering- Binnen dit project wordt de RX-keten behandeld. Hierbij wordt de aspecten. De nieuwe eisen die aan de siliconenmodellen voor mm-golf- ontvanger voor mm-golfsystemen onderzocht. Deze ontvangers ontwerpen worden gesteld, worden aangepakt en gecontroleerd door moeten versterking met laag ruisgetal combineren met bundelvorming- metingen aan siliconen test structuren uit te voeren. De belangrijkste functionaliteit. De integratie van stelselantennes is een extra uitdaging gebieden voor modelverbeteringen zijn intrinsieke basiscollectorstroom, voor hoogfrequentieontwerpen. Er zijn drie ontwerpcycli gepland met modellering van gedrag bij hoge frequenties van bipolaire SiGe-hetero- toenemende integratie en functionaliteit om mm-golf-RX in siliconen- junctietransistoren, de temperatuurschaling van wisselstroomkenmerken technologie te demonstreren. Op grond van de opgedane ervaring en de heterojunctiemodellering. worden technologische optimaliseringen voorgesteld. De toepassingen zijn niet beperkt tot communicatie, maar kunnen zich ook uitstrekken tot beeldvormingsystemen met array functionaliteit. 114 | From good to great 11 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Industrial printing 3.3.3 Business Cases Industrial printing Van grafische naar industriële printing Inkjet printing zal de digitale printing- technologie gaan domineren in industriële toepassingen. Voor inkjet zijn veel verschil- lende nieuwe hightech manufacturing- applicaties geïdentificeerd. Zo wordt inkjet bijvoorbeeld gebruikt als productietechno- logie op terreinen als geprinte elektronica, zonnecellen, beeldschermen, voeding, hightech textiel, en zelfs het printen van menselijke huid en organen. Grote voor- delen hiervan zijn onder andere het efficiënt gebruik van materialen, de zeer nauwkeu- rige depositie van functionele materialen, ‘print-on-demand’, en complexe 2D- en 3D-structuren. Er bestaan drie kernelementen in elk inkjet printing-systeem: de printkop die zeer kleine druppels moet produceren, de inkt of vloeibare substantie zelf en het substraat dat het beeld of patroon draagt. Alle elementen moeten in één systeem worden geïntegreerd dat voldoet aan de eisen van de betreffende applicatie. Dat levert specifieke techno- logische uitdagingen op als complexe nieuwe functionaliteiten van de kern- elementen en hun interacties. Denk aan printkoppen die met steeds meer kanalen tegelijk, steeds kleinere druppels kunnen spuiten. Of aan nieuwe substraatmaterialen met specifieke chemische eigenschappen, naast mechatronische printer platforms en intelligente (ingebedde) besturingsystemen. 11 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Industrial printing Portfolio voorbeeldproject Projectnaam PrintValley PrintValley: geavanceerde printtechnologie voor breed scala nieuwe applicaties Penvoerder Océ Partners Stork Prints, DSM Neoresins, Philips Apptech, NXP, Joh. Groei in high-tech maakindustrie Enschede, NTS, Demcon, Siouw, OTB Solar, OLED Technologies, Bruco, Mechatronic Partners, Validus Technologies, Liquavista, InnoPhysics, Beltech, CCM, Reden, Kriya Materials, TNO, “De Nederlandse hightech systems-indus- Technische Universiteit Delft, Technische Universiteit trie is geavanceerd, veelzijdig en creatief, Eindhoven, Catena, Demcon, Hittech Multin, Technolution en heeft een indrukwekkend track record in bijvoorbeeld hightech manufacturing,” vertelt Marcel Slot, Director Technology Nieuwe geavanceerde druktechnologieën Planning & Partnerships bij Océ. Het PrintValley-project richt zich op zowel de grafische als de industriële “PrintValley is een ambitieus initiatief om druksector. Binnen het project wordt de volgende generatie drukproces- in Nederland momentum te genereren naar technologie ontwikkeld naast de productie van drukwerkplatforms. De het front van de technologische wedloop resultaten zijn inzetbaar voor veel verschillende toepassingen en markten. rond industrial printing.” Geavanceerde druktechnologieën kunnen zo de nieuwe groeikern worden Slot vervolgt: “De Nederlandse maakindus- van de Nederlandse hightech-productiesector. Productiedrukwerk biedt Veel (micro)structuren, componenten trie zou natuurlijk ontwikkelingen in het nieuwe voordelen: het levert kostenbesparingen en vermindering (of zelfs en materialen, die tot voor kort alleen buitenland kunnen afwachten en techno- het ontbreken) van afvalstromen, kostenverantwoorde kleine produc- met dure processen konden worden logie kunnen inkopen. Maar de ervaring en tiereeksen, opties voor contactloze materiaalafzetting, en constructies gefabriceerd, worden tegenwoordig kennis en kunde die we in Nederland zelf op microniveau bij een hoge productiviteit en opbrengst. Een belangrijke met hoge precisie en tegen lage kosten hebben, bij onder andere de 23 partners succesfactor is bestaande technologie van de grafische sector effectiever direct geprint, met bijvoorbeeld inkjet- binnen PrintValley, is van zeer hoog niveau. in te zetten. Deze technologische vernieuwingen zijn de basis voor groei technologie. ‘Printing for manufactu- Er zijn goede kansen om van Nederland in de grafische sector. ring’, bijvoorbeeld printed electronics, rond 2015 de Silicon Valley van de indus- heeft een enorme toekomst. triële printing industrie te maken.” Schone drukprocessen ontwikkelen met 23 partners PrintValley ontwikkelt in het totaal veertien dragende factoren. Zo worden onder meer milieuvriendelijke (groene) druktechnologieën “De Nederlandse high-tech systems industrie is ontwikkeld om het energieverbruik te verlagen en de effecten op het milieu te minimaliseren. Hiervoor worden ‘groene’ inkten, processen uitstekend gepositioneerd om een koppositie in en nieuwe producten ontwikkeld die energieverbruik en de afvalstromen te nemen.” verminderen. De ambities van PrintValley worden uitgevoerd met een Marcel Slot, consortium van 23 partners waarbij 187 mensen betrokken zijn. Director Technology Planning & Partnerships, Océ Meer weten? U kunt contact opnemen met de heer M. Slot, Director Technology Planning & Partnerships van Océ Technologies. E-mail Marcel.slot@oce.com 11 | From good to great 11 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Industrial printing Portfolio voorbeeldproject Projectnaam HIPPER: HIgh-tech Professional PrintER HIPPER: bouwt inkjet printoplossingen, nauwkeurig tot op de micron Penvoerder OTB Engineering Partners Océ-Technologies, Philips Electronics Nederland, PixDro Inkjettechnologie voor nieuwe applicaties Hightech componenten printen Een consortium van drie bedrijven Het Point One-project HIPPER bereidt een recente innovatie in de indus- bouwt aan industriële inkjet print- triële inkjet-printtechnologie voor op massaproductie. Daarmee kunnen oplossingen met ongekende precisie. hightech componenten voor flexibele displays, lichtgevende folies en Voor Nederland opnieuw een kans om ultradunne zonnecellen goedkoper geproduceerd worden. De nieuwe zijn intrinsieke kennis van printtechno- technologie bestaat namelijk al, maar is nog erg duur. logieën in de markt te zetten, vertelt Chris Boomaars, Director New Business Meer weten? Development bij OTB Solar. “Conductieve metalloïden, hotmelt maskers, U kunt contact opnemen met de heer “Enerzijds moet het met onze oplossingen zuren, basen, etsmaterialen; dit zijn allemaal C. Boomaars, Director New Business Development van OTB Solar. mogelijk worden om op een substraat van materialen die te printen zijn. Maar makkelijk E-mail Chris.boomaars@otb-solar.com circa anderhalve vierkante meter te printen. Daarvoor onderzoeken we de H-brug van is het nog niet.” Assembléon. Anderzijds moet de absolute Chris Boomaars, Director New Business Development, OTB Solar positienauwkeurigheid van de printkop op enkele microns liggen. Dat vereist enorme Per toepassing een variant inventiviteit van de partners.” OTB Engineering wil een industriële printer voor massaproductie Het project loopt nu anderhalf jaar en ontwikkelen en bouwen. Voor diverse materialen en toepassingen zijn levert nu al resultaten, vertelt Boomaars. dan varianten mogelijk. Afhankelijk van de gekozen toepassing bouwen “Een nieuwe technologie van Océ om het de partners een prototype, welke daarna in productie genomen wordt. printproces betrouwbaarder te maken door uitval te voorspellen, wordt op applicatie niveau bekeken naar toepasbaarheid. Voor de toekomst verwachten we dat bijzondere applicaties mogelijk zullen worden. Denk aan het op substraat printen van biologisch materiaal in medische zin bijvoorbeeld, of het printen van materialen voor OLED lighting; heel geavanceerd, en voor Nederland een echte kans.” 120 | From good to great 121 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Industrial printing Portfolio Projectnaam FLUIDE: Piezo actuated micro fluidic devices Penvoeder: Océ Technologies Partners C2V, SolMateS Coatings Pulsed Laser Depositie (PLD) is een relatief nieuwe techniek voor het aanbrengen van dunne lagen op allerlei oppervlakken. Tot de mogelijk- heden behoren antireflectie- en waterafstotende coatings. Interessant is voorts dat met PLD een zeer dunne actuatorlaag aan te brengen is op een membraan. Actuatorlaag Deze actuatorlaag kan een membraan vervormen, en daardoor druk opbouwen in een inktkamer. Daardoor wordt een inktdruppeltje afgevuurd, dat precies op de juiste positie op de print terechtkomt. DLP is daarmee één van de technologieën die printkoppen met een groter aantal inktkanaaltjes per oppervlakte mogelijk maken. In printkoppen is het aantal kanaaltjes per vierkante millimeter onderscheidend: hoe meer, hoe beter. Chip-technologie in printkoppen Daarbij maakt het consortium een printkop tot een Micro Electro- Mechanical System (MEMS) met een zeer groot aantal kanaaltjes. Bij deze technologie zijn C2V in Enschede en Philips AppTech in Eindhoven betrokken. De nieuwe productiemethode leidt niet alleen tot een lagere kostprijs, maar door de hogere resolutie ook tot een hogere printkwaliteit. Bovendien ontbreken bewegende delen en gebeurt assemblage van de verschillende onderdelen onder cleanroomomstandigheden. Dat maakt de nieuwe printkoppen ook nog eens betrouwbaarder en robuuster dan de huidige fijnmechanische printkoppen. 122 | From good to great 123 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor design and architecture 3.3.4 Business Cases Semiconductor design Creëren van een and architecture competitief voordeel door excellente architectuur en systeemontwerp De ontwikkelkosten van een geavanceerd high end-halfgeleiderschakeling (IC) zijn zeer hoog. Het is vaak alleen mogelijk voor de top drie-spelers, die als eerste die markt betreden, om de ontwikkelkosten terug te verdienen. De winstmarges dalen namelijk snel zodra de eerste producten op de markt komen. Time-to-market is dus een van de kritische succesfactoren in de halfgeleider- industrie. Een manier om een competitief voordeel te verkrijgen is door techno- logische uitdagingen sneller op te lossen door het inzetten van excellente ontwerp- methoden en -tools, simulatiemethoden en -modellen voor nano-elektronica en embedded systemen. Ontwerpers staan voor een enorme uitdaging: alle voorzienbare hightech- toepassingen van IC’s in bijvoorbeeld de energie-, transport- en zorgsector moeten afgestemd zijn op de corresponderende systeemeisen, toenemende heterogene integratie en andere technologische uitdagingen. Dat vereist een uitgebreide set van excellente ontwerptools en -metho- dologieën voor de hightechindustrie. Specifieke uitdagingen zijn onder andere ‘Design for variability’, ‘Design for relia- bility’, ‘Design for manufacturability’ en ‘Design for testability’. 12 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor design and architecture Portfolio Projectnaam Digitale radio op adaptieve hardware Projectnaam Modulair, object-oriented prototyping & production Penvoerder Recore Systems voor IP telemetrie en telecontroltoepassingen Partner Universiteit Twente Penvoerder Windmill Innovations Partner Faber Electronics Flexibele chip Het bedrijf Recore Systems ontwikkelde een flexibele chip: een generiek, Geen standaarden in Embedded Systems efficiënt hardwareplatform voor applicaties in digitale signaalprocessing. Embedded systemen maken uitlezing en beheer van installaties op Het systeem bestaat uit bouwstenen waarmee snel een programmeerbare afstand mogelijk: telemetrie en telecontrol. In de installatietechniek heeft chip gemaakt kan worden. Dat bespaart tijd en ontwikkelkosten. standaardisatie van deze embedded hardware nog niet plaatsgevonden. Toepassingen Standaard Softwaremodule Recore Systems onderzoekt toepassingen voor de nieuwe chip, zoals in Windmill Innovations ontwerpt al embedded systemen voor telemetrie digitale radio. Hier is een grote markt voor maar het is moeilijk om deze op basis van een standaard softwaremodule. Windmill Innovations wil apparatuur snel, goedkoop en energiezuinig te ontwikkelen. Met steun nu ook de hardwareontwikkeling op modules baseren. Bij ontwikkeling van Point-One onderzoekt Recore of het haalbaar is om digitale radio en prototyping houdt Windmill al rekening met de productie. Dat maakt af te beelden op het nieuwe hardware platform, en wat er daarvoor de slag van prototype naar productieconfiguratie overbodig. Het zou de moet worden veranderd. Ook kijkt Recore hoeveel tijd het kost om dit ontwikkeltijd terugbrengen van een half jaar naar enkele weken. Als de te realiseren. systematiek breed ingang vindt, zijn gigantische besparingen mogelijk. 12 | From good to great 12 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor design and architecture Projectnaam TWINS Projectnaam ValiChip Penvoerder Océ-Technologies Penvoerder Fenix Design Automation Partners Logica Nederland, NBG Industrial Automation, Partners NXP Semiconductors, Technische Universiteit Delft, Neopost Technologies, OTB Display, Sioux Embedded Technische Universiteit Eindhoven, Systems, Technische Universiteit Eindhoven Ontwerpen voor chips Embedded software Grote chipfabrikanten en gespecialiseerde chipmakers maken bij De hoeveelheid elektronica en embedded software in complexe Computer Aided Design (CAD) van nieuwe chips gebruik van bestaande producten is explosief toegenomen. De R&D-methoden van ontwerpers bouwblokken of cellen (IP). Een chipontwerp bevat duizenden blokken. blijven hierbij achter. Iedere ontwerper hanteert eigen methoden, begrip- Ontwerpers kiezen blokken uit bibliotheken in Elektronische Design penkaders en tools. Het realiseren van een multidisciplinaire oplossing Automatiserings (EDA) tools. wordt zo nog complexer dan het al is. Verschillende methoden Gezamenlijke keuzes De meeste chipontwerpers gebruiken EDA-tools van verschillende leveran- Het TWINS-project moet Océ en de consortiumpartners verder brengen. ciers naast elkaar om een optimaal ontwerp te maken. Die leveranciers De sleutel ligt bij het ontwikkelen van een virtueel model. Dat beschrijft hanteren echter verschillende beschrijvingsmethoden. Daardoor kunnen het te ontwerpen systeem zodanig, dat de mechanische, hardware- en cellen onderling vaak niet met elkaar overweg. Zo’n modelleerfout software-ontwikkelteams ermee uit de voeten kunnen. De interfaces kan ertoe leiden dat de hele chip niet werkt. Ontwerpers moeten dan en functieprincipes voor alle disciplines kunnen hiermee gemodelleerd duizenden bouwblokken napluizen en doorrekenen op foutjes. Doen worden. Het belangrijkste is dat daarmee gezamenlijk ontwerpkeuzes ze dit niet, dan kan uiteindelijk een miljoeneninvestering in een chip- gemaakt kunnen worden. masker verloren gaan. Geautomatiseerde validatie Het ValiChip-onderzoeksproject ontwikkelt tools die geautomatiseerd bouwblokken valideren, om fouten en inconsistenties aan het licht te brengen zodat chipfabrikanten hun ontwerpwerk aanzienlijk kunnen vereenvoudigen en versnellen. 12 | From good to great 12 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor design and architecture Projectnaam SoftSoc: Hardware Dependant SW for SoC Projectnaam SPOT-2b: Deep Sub-micron Smart-Power Technologies Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Partners Compaan Design, LIACS Partner Bruco Alles op één chip Alles op één chip Bij steeds meer apparaten staat alle hardware op één chip: System De automotive industrie brengt steeds meer functionaliteiten samen on a Chip (SoC) heet deze trend. Al die hardwarecomponenten hebben op één chip. Deze trend naar Systems on a Chip (SoC) vereenvoudigt hun eigen embedded software. Die software is tegenwoordig dan ook het ontwerpen van elektronica in nieuwe automodellen en verhoogt de meest kritische en kostenintensieve factor. Een goede ‘software de betrouwbaarheid. designflow’, een gestructureerd en compact proces om van concept tot gevalideerde embedded software te komen, is hard nodig. Integratie van volt-toepassingen Het doel van het SPOT-2b-project is dan ook de integratie van honderd Optimale design flow volt-toepassingen in het ‘Deep sub-micron’-gebied (130 of 180 nano- Het door NXP Semiconductors getrokken Point-One-project SoftSoc meter). De eisen die de automotive sector aan dergelijke chips stelt ,zijn streeft naar deze design flow. Bovendien promoot het project de IPXACT echter aanzienlijk. Ze moeten bestand zijn tegen zeer hoge temperaturen hardwarestandaard. Deze standaard is er al, maar het is zaak om ook de en ze mogen niet gestoord worden door elektromagnetische straling. softwareafhankelijkheid erin mee te nemen. Het belang is groot, want de In dit project is de hele productieketen vertegenwoordigd. rol van verschillende SoCs in onze apparatuur zal alleen maar toenemen. Europese projectpartners In het project zitten zowel soft- als hardwareontwikkelaars. Compaan Design en NXP Semiconductors werken samen met Europese projectpartners. 130 | From good to great 131 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor design and architecture Projectnaam MEMSland Projectnaam BDREAMS: Beyond dreams Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Partners Boschman Technologies, TNO, Cavendish Kinetics, Partners Twente Institute for WMC, Dizain, Technische Universiteit Technische Universiteit Eindhoven, Technische Universiteit Delft, IMEC-NL Delft, Lionix, Anteryon, ALSI, Universiteit Twente, Phoenix, C2V, Imec, MA3Solutions, Bruco, Limis Draadloze communicatiesystemen Draadloze communicatiesystemen worden steeds kleiner en geavan- Airbags ceerder. Analoge en digitale functies en software worden steeds vaker MEMS zijn Microscopische Elektromechanische Systemen: componenten geïntegreerd in één chip. Dat vraagt veel van het ontwikkelproces. die zowel een elektrische als een mechanische functie hebben. De meest Nu betekent het vaak dat ontwikkelaars die drie zaken apart van bekende MEMS zijn de sensoren die in een airbag te vinden zijn. Ook in elkaar ontwerpen en vervolgens samenvoegen. Daarna rolt er een de mobiele communicatie of als component in optische systemen zullen fysiek prototype van de band dat wel of niet werkt. we op korte termijn MEMS vinden. Nieuwe manier van ontwerpen Marktverkenning In het internationale project BDREAMS wordt daarom een Virtual Proto- MEMSland is een consortium van bedrijven en kennisinstituten typing Environment (VPE) ontwikkeld om het ontwerpproces te opti- voor onderzoek naar MEMS. De partijen brengen samen de compe- maliseren. Een VPE is op dit moment een modelleeromgeving voor het tenties die nodig zijn om succesvol een MEMS product in de markt ontwerpen en testen van digitale systemen. Dit wordt uitgebreid met te zetten. Het doel van het project is het realiseren van een kosten- analoge functies. effectief en breed toepasbaar technologieplatform op het gebied Je kunt met de VPE een virtueel prototype van een sensor ontwerpen, van MEMS. In MEMSland is de hele keten van MEMS-productcreatie van analoge en digitale hardware tot software. Je kunt de VPE ook vertegenwoordigd. gebruiken om complete draadloze sensornetwerken te testen. Fysieke prototypen maak je pas als je een werkend virtueel ontwerp hebt. Hierdoor wordt het ontwerpproces een stuk goedkoper. De VPE maakt gebruik van de modelleertaal SystemC en zogeheten IP-XACT model- definities. Dit zijn open standaarden wat het gebruik in het onderwijs bereikbaar maakt. 132 | From good to great 133 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor design and architecture Projectnaam MODERN Projectnaam Digitizing RF signals in advanced CMOS Penvoerder NXP Semiconductors Penvoerder Semiconductor Ideas to the Market (ItoM) Partners Technische Universiteit Delft, Partner Axiom Technische Universiteit Eindhoven Kleinere apparatuur, kleinere architectuur Onbeheersbare procesvariaties Elektronische apparaten worden steeds kleiner, kennen steeds meer Voor toekomstige nanoCMOS-nodes moet steeds meer rekening worden functionaliteiten en worden ook nog eens goedkoper. Producenten gehouden met de invloed van procesvariaties door geometrische tole- zijn steeds beter in staat om meer transistoren per mm2 te verwerken. ranties en suboptimale fabricage. Procesvariaties zijn bijvoorbeeld de CMOS semiconductor-technologie maakt deze ontwikkelingen mogelijk. ruwheid van randen of oppervlakken, of de fluctuaties in de aantallen De nieuwere CMOS-processen kunnen echter steeds minder goed analoge dopingatomen. De productieopbrengsten en de kengetallen van circuits, signalen verwerken vanwege de steeds kleiner wordende gate-lengte. zoals prestaties, stroomverbruik en betrouwbaarheid, zijn zeer gevoelig Traditionele architecturen om RF-signalen en analoge signalen te digi- voor (en afhankelijk van) onbeheersbare procesvariaties. taliseren, werken niet meer in dergelijke kleine architecturen. Nieuwe paradigma’s voor geïntegreerde circuits Signalen zonder vervorming Het MODERN-project richt zich op het ontwikkelen van nieuwe paradig- Daarom onderzoeken ItoM en Axiom nieuwe uitgangspunten om ma’s voor het ontwerpen van geïntegreerde circuits. Deze moeten ervoor RF-signalen, met hogere voltages dan de huidige CMOS-processen nu zorgen dat met onbetrouwbare en variabele apparatuur toch betrouw- aan spanning aankunnen, goed te kunnen verwerken en digitaliseren. bare, goedkope, complexe producten kunnen worden gemaakt met een Dat wil zeggen, zonder dat het signaal vervormt. Het resultaat moet lage electromagnetic interference EMI en een hoge productie opbrengst. een digitaal signaal worden dat voldoet aan de eisen van de huidige elektronica-industrie. 134 | From good to great 13 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • ICT Semiconductor design and architecture Projectnaam Comcas Projectnaam Tera-Scale Multi-core Penvoerder NXP Wireless Holding 1 Penvoerder Ace Associated Compiler Experts Partners Axiom-Ic, NXP Semiconductors Netherlands, Partners Compaan, NXP, Philips, Liacs/Universiteit Leiden, Technische Recore Systems, Technische Universiteit Delft Universiteit Delft Hogere eisen aan mobiele techniek Snellere computers De komende jaren zullen voor mobiele apparatuur meer rekenkernen De afgelopen vijftig jaar werden computers almaar sneller. Er pasten (CPU) nodig zijn die op hogere klokfrequenties werken. Bijvoorbeeld steeds meer componenten op een chip. Inmiddels begint de rekenkracht om HD-video en desktopklasse 3D-beelden mogelijk te maken. van een enkele processor tegen de fysische grenzen aan te lopen. De ontwikkeling van de batterijcapaciteit is echter niet toereikend om de operationele continuiteit van de ingebedde systemen te waarborgen. Multicore processors Heterogene platforms met verfijnde communicatie-infrastructuren in Daarom passen hardwareontwikkelaars steeds vaker multicore-archi- chips moeten zorgen voor betere prestaties en lager stroomverbruik. tecturen toe. Hierbij voeren meerdere parallelle ‘processorkernen’ ofwel cores het rekenwerk uit. De rekenkracht van een computer neemt daar- Energiezuinig ontwerpen door enorm toe. Maar een applicatie moet wel kunnen omgaan met Het COMCAS-project streeft naar energiezuinige ontwerpoplossingen een dergelijke multicore-architectuur om de beschikbare rekenkracht voor heterogene platforms. Er wordt onderzoek gedaan naar de gehele te benutten. ontwerphiërarchie op laag vermogen. Bijvoorbeeld het modelleren van applicaties, maximaal gebruik van bestaande IP-blokken en het bouwen Slimmere compilers van virtuele prototypen. De heterogene ontwerpoplossingen met meer- De projectpartners onderzoeken of de ‘compilers’, programma’s die dere kernen verlagen het stroomverbruik met een factor vijf. broncode omzetten in een werkende applicatie, slimmer te maken zijn, zodat ze een programma geschikt kunnen maken voor multicores. Een Network-on-a-Chip (NoC) moet de cores in staat stellen optimaal met elkaar te communiceren. 13 | From good to great 13 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Lifestyle and leisure 3.4 Business Cases Lifestyle and leisure Behoud van marktaandeel in kwaliteit van leven voor energie-, water- en luchtkwaliteit- management en veiligheid in en om het huis. Interactive living houdt zich bezig Steeds meer producten en diensten helpen met bijvoorbeeld interactieve 2D- en 3D ons om optimaal te genieten van een (HD)-multimedia en verlichting, healthy gezond en lang leven. Ouderen blijven living met monitorsystemen die informatie bijvoorbeeld graag zo lang mogelijk in over (ongezond) gedrag en de omgeving de eigen thuisomgeving wonen. Een analyseren en terugkoppelen. Personal care intelligente omgeving kan hen daarbij bestaat uit applicaties voor onder andere helpen. De omgeving past zich aan aan coachingsystemen voor kindzorg, maar ook de behoeften van de bewoner en stelt voor huid- en tandzorg. In deze markten deze in staat op afstand te communiceren gaat het vaak om het vervangen van met familie of zorgprofessionals. Ook bestaande applicaties. De druk op de kosten het moderne familieleven vraagt om het is hierbij hoog. combineren van werk, zorg en alle andere activiteiten. Nieuwe vormen van ICT-onder- Technologische uitdagingen gaan onder steuning bieden nieuwe kansen voor een meer over ‘user interaction design’, andere en betere communicatie met elkaar. standaard middleware en connectiviteit, ‘information security’, optimale resource Belangrijk is dat deze technologische inno- management, domotica/robotica, integratie vaties eenvoudig en intuïtief te gebruiken van sensor- en actuatordata, en referentie- zijn. Dat voorkomt dat de gebruiker zich ontwerpen en -architectuur. overrompeld voelt door alle mogelijkheden. Gebruikersacceptatie hangt dan ook sterk af van hoe goed de applicaties, producten en diensten aansluiten op de eisen van de eind- Hierna leest u een overzicht van gebruiker, ook vanuit aspecten als privacy, het projectenportfolio binnen deze veiligheid en ethiek. businesscase en krijgt u inzicht in welke projecten van 2006 tot en met 2009 zijn In deze businesscase staat een aantal gehonoreerd. Meer detailinformatie applicaties centraal. Dit zijn ‘home living’, over de genoemde applicaties en tech- ‘interactive living’, ‘healthy living’ en nologische uitdagingen kunt u vinden in ‘personal care’. Home living richt zich onder de Point-One-meerjarenroadmap op meer op innovatieve domoticaproducten www.point-one.nl. 13 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Lifestyle and leisure Portfolio Projectnaam IPTV Portal to Wellness Projectnaam Ambient Living with Embedded Networks Penvoerder Philips Electronics Nederland Penvoerder Coöperatie Devlab, Development Laboratories U.A. Partners Mextal, Stichting Zuidzorg, Technische Universiteit Eindhoven Partners Almende, Betronic Design, Computer Hardware en System Software C.H.E.S.S. Beheer, Connect, Embedded Systems Institute, Fac. Exacte Wetenschappen VU, Mediaproject, Ouderen langer zelfstandig Nanosens, NBG Industrial Automation, Philips Electronics De partners binnen het ‘IPTV Portal to Wellness’-project willen IPTV Nederland B, Protonic Hoorn, PTS Software, Roessingh inzetten om te zorgen dat oudere mensen langer zelfstandig kunnen Research & Development, Salland Engineering Electronics, wonen. IPTV maakt videobeelden over het internetprotocol IP mogelijk. Stichting IMEC Nederland, Technische Universiteit Delft, De bekendste toepassing van IPTV is videoconferencing. Technische Universiteit Eindhoven, Technobis, Universiteit Twente, Van Mierlo Ingenieursbureau, Vitelec Reageren op stemmingen De toepassing van IPTV is niet alleen economisch voordelig, maar draagt ook bij aan het welzijn van de ouderen zelf. De TU Eindhoven doet onder- Technologie voor vergrijzing zoek naar interacties tussen mensen en computers. Het systeem moet De komende twintig jaar staat de zorg in Nederland sterk in het teken straks in staat zijn om de stemming van de bewoner te peilen en daarop van de vergrijzing. Dat brengt hoge kosten met zich mee. Het consortium te reageren. achter dit project gaat de komende drie jaar technologie voor persoonlijke zorg ontwikkelen op basis van de uitgangspunten ‘pervasive computing’ en ‘wireless sensor networks’. Onzichtbaar en draadloos Deze concepten betekenen onzichtbare, krachtige technologie, draadloos functionerend. In de praktijk komt dat neer op sensoren die door het hele huis kunnen worden bevestigd en die in contact staan met elkaar. Samen constateren ze afwijkingen in het gedrag van de bewoner. Merken ze iets verdachts op, bijvoorbeeld dat de bewoner ongewoon lang niet bewogen heeft, dan slaan ze alarm. 140 | From good to great 141 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Lifestyle and leisure Projectnaam iGlance Projectnaam Technische analyse van een geïntegreerde lens stack (ILS) Penvoerder Philips Electronics Nederland met een CMOS sensor Partners LogicaCMG Trade, Transport & Industry, Silicon Hive, Penvoerder Anteryon Wafer Optics Technische Universiteit Eindhoven, Verum Consultants Geïntegreerde camera Subjectief camerastandpunt Laptops en telefoons hebben tegenwoordig vrijwel standaard een geïnte- Het iGlance-project ontwikkelt de technologie die het de kijker mogelijk greerde camera. De lens van die camera wordt handmatig geassembleerd. moet maken om zijn eigen camerastandpunt te bepalen. De technologie Vaak krijgt de lens ook speciale coatings, die voor een beter beeld zorgen. gaat uit van een situatie met meerdere camera’s, waarvan de positie bekend is. Op basis van die camerabeelden kan berekend worden hoe Stapeltje het beeld eruitziet vanuit een ander standpunt. Anteryon Wafer Optics onderzoekt of het mogelijk is om de huidige Als voorbeeld: bij een voetbalwedstrijd staan meerdere camera’s opge- camera’s te vervangen door een Integrated Lens Stacks (ILS). Dit nieuw steld, zodat je kunt aangeven dat je de wedstrijd wilt volgen vanuit het lensconcept is een patent van Anteryon. De ILS is een ‘stapeltje’ van gezichtspunt van de keeper. lenzen, filters en diafragma’s, plus tussenliggende beschermlaagjes. Het stapelen van een ILS kan machinaal. Anteryon verwacht bovendien Rekenwerk dat het de uitval kan terugbrengen naar 5 procent. Het productieproces Het kost heel veel rekenwerk om dit ‘live’ te doen met bewegende wordt dan goedkoper. beelden. Daarom worden samen met de Franse partners in dit Europese project niet alleen de algoritmen die het rekenwerk doen ontwikkeld, Lijmen maar ook hardware. In 2011 moet er een werkende opstelling zijn. De huidige haalbaarheidsstudie richt zich op het monteren van de ILS op de CMOS, de beeldregistrerende chip. Conventionele camera’s worden gesoldeerd; Anteryon wil de montage kunnen automatiseren door de ILS op het onderliggende CMOS te lijmen. 142 | From good to great 143 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Lifestyle and leisure Projectnaam TritonZ: Tri dimensional technologies over networks Projectnaam Metaverse 1 Penvoerder Philips Electronics Nederland Penvoerder Philips Electronics Nederland Partners NXP, Grass Valley Partners Technische Universiteit Eindhoven, Universiteit Utrecht, Universiteit Twente, Stichting EPN, VU Amsterdam (FSW, FEWEB), DevLab Home entertainment Over de hele wereld maakt de consumentenmarkt zich op voor de introductie van 3D-televisie. Om mensen thuis van 3D-beelden te laten Virtuele werelden begrensd genieten, moeten applicaties en standaarden worden ontwikkeld die De huidige virtuele werelden staan op zichzelf. Het Europese EUREKA- diepte-informatie kunnen leveren en verwerken. project Metaverse1-project ontwikkelt een platform dat het makkelijker maakt om diensten aan te bieden in verschillende virtuele werelden én de 3D-standaarden en applicaties echte wereld. Het Metaverse1-project bestaat uit tientallen subprojecten Het internationale samenwerkingsproject TritonZ werkt aan de ontwik- die verdeeld zijn over Europese partners. keling van een camera en interfacestandaarden met grotere signaal- bandbreedte en verhoogde ‘data rates’ die nodig zijn om live 3D-beelden Nederlandse bijdrage te kunnen transporteren naar displays. Ook richt het project zich op de De Nederlandse projectpartners onderzoeken hoe overheden de burger evolutie naar hogere pixelsnelheden door de hogere resolutie en frame- kunnen betrekken bij besluitvorming, bijvoorbeeld door een bouwproject snelheden. Dit is nodig om bewegende beelden in HDTV en 3D-tv goed in de virtuele wereld te bekijken. Ook wordt onderzocht hoe je ouderen te kunnen weergeven. geestelijk alert kunt houden met ‘serious games‘ in een virtuele wereld. Samen met partners in Spanje onderzoekt men de mogelijkheden hoe virtuele werelden een rol kunnen spelen bij reizen. Met het resultaat van de subprojecten komen de Europese partners bij elkaar om samen het platform te realiseren en een ISO-standaard te bepalen. Nederlandse projectpartners De Nederlandse projectpartners zijn Philips Research, Philips Advanced Technologies Lab, de Technische Universiteit van Eindhoven, de Univer- siteit Utrecht, de Universiteit Twente, Stichting EPN, de Vrije Universiteit en DevLab. 144 | From good to great 14 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Lifestyle and leisure Projectnaam Qstream: ultra-high data rate wireless communication Projectnaam PANAMA: Power Amplifiers and Antennas for Mobile Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Applications Partners Technische Universiteit Eindhoven, Cyner Substrates Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Partners Technische Universiteit Eindhoven, Technische Universiteit Delft, TNO HDMI naar de kiosk In het project wordt een nieuwe generatie ultra high data rate wireless communicatie ontwikkeld. De technologie maakt gebruik van de vrij Druk op mobiele netwerken bruikbare 60 GHz-band. Toepassingen zijn bijvoorbeeld kiosk-down- Steeds meer mensen gebruiken hun PDA of mobiele telefoon voor loading van films en andere multimedia naar een handheld device. internet of televisie. De hoeveelheid data die ze versturen en ontvangen Daarnaast maakt de technologie draadloze breedbandverbindingen neemt toe. De capaciteit van draadloze netwerken zal in de toekomst tussen consumentenelektronica mogelijk. mee moeten groeien. Maar: hoe meer data je verstuurt, hoe lager het energierendement wordt. Hoge capaciteit nodig Voor dit soort toepassingen zijn data rates van enkele Gb/s nodig. Bij kiosk Meer data met minder energie downloading via handheld devices is voorts een lage kostprijs van het Het PANAMA-project ontwikkelt technologie voor draadloze toepassingen systeem gewenst1. Voor verbindingen als wireless HDMI op 60 GHz is het die met minder energie meer data versturen. Daarvoor wordt architec- belangrijk dat de verbinding behouden blijft ondanks dat bewegende tuur voor versterkers met een hoger rendement ontwikkeld. Daarnaast mensen obstakels vormen. kijkt het project naar de antennes van zendapparatuur. Die versturen hun signalen nu ongericht. Je kunt met meerdere antennes werken, Multidisciplinair consortium die met behulp van interferentie een bundel richten. Dat zorgt voor een Om een betaalbaar en integraal systeem te ontwikkelen is er voor een betere ontvangst, maar brengt ook problemen met zich mee. Een zender multidisciplinaire aanpak gekozen. Belangrijke aspecten voor het Neder- moet namelijk wel in staat zijn om een bewegende ontvanger te volgen. landse consortium zijn: antenne ontwerp, bundelvorming en -richting, PANAMA leidt tot een versterker met geïntegreerde antenne op basis integratie met CMOS 45-technologie, circuitontwerp en communicatie- van silicium. protocollen en QoS. NXP Semiconductors zal samen met Nederlandse projectpartners TU Eindhoven, TU Delft en TNO in 2011 de benodigde technologie 1 Voor draadloze internetverbindingen tussen consumentenelektronica ontwikkelen om een compleet systeem te bouwen. is een lage kostprijs ook gewenst. 14 | From good to great 14 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Lifestyle and leisure Projectnaam U-Link: Fiber optical video link for high speed Projectnaam Hidralon: High Dynamic Range Low Noise CMOS sensors data transmission Penvoerder Grass Valley Nederland Penvoerder 2M Engineering Partners Fom Instituut Nikhef, Philips Electronics Nederland, Partner FOCE Technische Universiteit Delft, Technische Universiteit Delft Einde van de fysieke kabel CMOS-sensoren verbeteren De Fiber Optical Video Link (FOVL)-kabel is een kabel die niet van elek- Bestaande CMOS-beeldsensoren moeten beter gaan presteren dan trische maar van optische dataoverdracht gebruik maakt. De voordelen de oudere CCD-technologie. De beeldkwaliteit van een CMOS-sensor hiervan zijn groot: er ontstaat een oneindig lange kabellengte, een betere wordt door veel aspecten bepaald. Dit project concentreert zich vooral signaalkwaliteit, geen vermindering van data over een langere afstand op het verhogen van het dynamisch bereik en het verlagen van de ruis. en een veel dunnere kabel. Dit is het geslaagde resultaat van een eerdere De CMOS-sensoren worden in dit project als kleine subsystemen bena- haalbaarheidsstudie door 2M en FOCE. De kabel is nu geschikt voor derd. Het onderzoek richt zich op het pixelontwerp, het integreren van het gebruik binnen één kamer. Een volgende stap is om een kabel te röntgenconversie en gepixeleerde sensoren, en op circuits met lage ontwikkelen die signalen door het hele huis kan verspreiden. ruis om sensoren uit te lezen (inclusief AD-conversie en multiplexing). Ook onderzoeken de partners het modeleren van thermische, optische Groter bereik mogelijk? en elektrische overspraak, het vereenvoudigen van de optiek en het De huidige FOVL-kabel is een HDMI-kabel. Om geschikt te zijn voor een corrigeren van CMOS-sensorartefacten. groter bereik (10 Gigabite Ethernet) wordt onderzocht of het haalbaar is om zowel HDMI als 10 GBe te transporteren over de kabel via een Toepassingen op verschillende gebieden Universele Link (U-Link). Om dit te kunnen doen, wordt gebruik gemaakt Grass Valley Nederland werkt in dit project samen met Philips Healthcare, van de huidige high speed-standaarden en standaarden die nog worden de TU Delft en het FOM Instituut Nikhef. De partners willen een hogere ontwikkeld. efficiëntie en betere diagnose in medische beeldvorming bereiken. Ook werken ze aan een optimale beeldkwaliteit voor televisies, een extra paar “automatische” ogen voor in het autoverkeer en beter zicht onder slechte lichtomstandigheden. De CMOS-sensoren moeten een verbeterd vermogen tot beeldherkenning opleveren en een verhoogde veiligheid en flexibiliteit bij assemblagelijnen voor gebruiker en machine. 14 | From good to great 14 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Lifestyle and leisure Projectnaam GUARENTEE: A guardian angel for the extended Projectnaam Real Time 2D --> 3D Video Conversie home environment Penvoerder Axon Digital Design Penvoerder Philips Electronics Nederland Partner Technische Universiteit Eindhoven Partners Eagle Vision Systems, Noldus International b.v., Sound Intelligence, Universiteit Twente Van 2D- naar 3D-videoconversie Met de huidige wetenschappelijke kennis en techniek is het niet moge- Veiligere thuissituaties lijk om real-time en met compacte hardware (gelimiteerde rekenkracht) Maar liefst 1,9 miljoen Nederlanders hebben jaarlijks een ongeval waar 2D- naar 3D-videoconversie te realiseren. Daarom vergaart het RT2D3D- medische behandeling voor nodig is. Maar liefst 38 procent hiervan betreft project de ontbrekende kennis om een eerste stap te zetten van onder- een ongeluk thuis. Om persoonlijke ongevallen in de huisomgeving terug zoek naar concrete toepassingen. Een fysieke onderzoeksopstelling, te dringen, ontwikkelt het project GUARENTEE technologie die bijdraagt waarmee proof-of-principle wordt geleverd, is onderdeel van dit project. aan veiligere thuissituaties door sensortechnologie, signaalprocessing en beslissingsalgoritmen in te zetten. De technologie kan ook mensen op Vroegtijdig de nieuwste kennis ontwikkelen afstand ondersteunen. Dat maakt het voor ouderen bijvoorbeeld mogelijk De resultaten worden ingezet in de wereldmarkt van broadcast- om langer zelfstandig te blijven wonen. apparatuur. In deze markt is Axon in Europa de leider op het gebied van conversieapparatuur. Om vroegtijdig toekomstige producten te kunnen Onderzoek en ontwikkeling van persoonlijke veiligheidproducten ontwikkelen, is de nieuwste kennis op het gebied van videotechno- Het projectresultaat wordt een omgeving voor onderzoek en ontwikkeling logie essentieel. In dit project werkt Axon samen met de TU Eindhoven. van persoonlijke veiligheidproducten. Voor het ontwerp worden vooral De eerste stap van deze samenwerking is een gezamenlijk onderzoek de effectiviteit en betrouwbaarheid getest. Ook worden technologie en naar onderliggende aspecten van deze vorm van videoconversie en die een demonstrator ontwikkeld voor het bewaken van de veiligheid van leidt tot een embedded systeem. De basis wordt gevormd door algoritme kleine kinderen op afstand, en een manier waarop ouders ook contact en architectuur co-design (HW/SW partitioning). kunnen houden met hun kinderen. Het consortium bestaat uit zowel MKB- als industriële partners en een universiteit. Mogelijk gepatenteerde resultaten Deelresultaten van het project zijn onder meer algoritmen voor segmen- tatie of bewegingafschatting, in te zetten voor bijvoorbeeld object based deinterlacers en framerate-conversie. De projectresultaten zullen vanwege hun deels fundamentele en nieuwe inslag gepatenteerd kunnen worden. 10 | From good to great 11 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Transport and logistics 3.5 Business Cases Transport and logistics Oplossingen voor efficiënter gebruik en controle van de Point-One zich in deze businesscase op richt, zijn dan ook onder meer intelligente trans- portsystemen, ondersteuning van de chauf- infrastructuur feur door geavanceerde navigatiesystemen, energiezuinige ontwerpen en alternatieve De Nederlandse publieke infrastructuur energiebronnen, comfort, infotainment voor luchtvaart, trein-, weg- en waterverkeer en multimedia in de auto, autoverlichting, is van vitaal belang voor onze economi- veiligheid en betrouwbaarheid van de auto, sche en sociale welvaart. Bij een stijgend ‘tracking & tracing’ van de vracht. volume van transport over de weg groeit de noodzaak voor veilige ‘drive-by-wire’- Deze applicaties vragen om zeer robuuste autosystemen. Dit zijn hightechsystemen en betrouwbare systemen voor toepassing die ook kunnen opereren onder moeilijke in voertuigen. Sensoren, actuatoren, weersomstandigheden en zeer betrouwbaar mechatronica of opto-elektronische zijn. Deze systemen presteren beter dan functies moeten hierin volledig zijn mensen als het gaat om snelheidscontrole geïntegreerd. Andere uitdagingen zijn de en het voorkomen van botsingen. Ook verbeterde connectiviteit, hoogresolutie zal steeds meer informatie van en naar navigatie, beveiligde betalingssystemen, rijdende auto’s worden uitgewisseld. Dit intelligente sensoren voor ‘tracking & is niet alleen informatie voor de chauf- tracing’, identificatie van vracht door RFID- feur, maar ook voor tolwegapplicaties en en NFC-technologieën, alsook real-time verkeersmanagementsystemen. De sterk imaging algoritmen. groeiende vraag naar energiezuinige auto’s vereisen ook nieuwe applicaties om gebruik te kunnen maken van alternatieve energie- bronnen als elektrische of door waterstof Hierna leest u een overzicht van aangedreven motoren. Daarnaast zijn inno- het projectenportfolio binnen deze vaties nodig om de omgevingscondities en businesscase en krijgt u inzicht in welke dus de kwaliteit van bijvoorbeeld voedsel te projecten van 2006 tot en met 2009 zijn monitoren en te bewaken tijdens transport gehonoreerd. Meer detailinformatie en opslag. over de genoemde applicaties en tech- In deze businesscase staan oplossingen voor nologische uitdagingen kunt u vinden in het efficiënt gebruik en controle van de de Point-One-meerjarenroadmap op infrastructuur centraal. De applicaties waar www.point-one.nl. 13 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Transport and logistics Portfolio voorbeeldproject Projectnaam Strategic Platform for Intelligent Traffic Systems SPITS: open platform voor betere doorstroming op de weg Penvoerder SPITS Consortium Nederland koploper in coöperatieve technologie Intelligente verkeersystemen Om de mobiliteitsdoelstellingen van de overheid voor 2020 te halen “Een systeem dat de informatie van alle zijn intelligente verkeerssystemen noodzakelijk. Zij dragen bij aan de technologie in de auto en langs de weg vermindering van files en brandstofverbruik. verzamelt in één interface, dat is het doel van SPITS,” vertelt Wim Wendt van STRATEGIC PLATFORM FOR INTELLIGENT TRAFFIC SYSTEMS Eén flexibel systeem Logica. “Coöperatieve technologie gaat SPITS streeft naar een open platform voor Intelligent Traffic Systems (ITS) zorgen voor een betere doorstroming dat schaalbaar, duurzaam, veilig en betaalbaar is. Daarvoor worden de op onze wegen. Duurzamer, goedkoper Behalve Logica zijn TNO, NXP, Tomtom, radio, het infotainment- en het navigatiesysteem tot één open systeem en met meer gemak voor de gebruiker.” vier universiteiten en het MKB betrokken. geïntegreerd waaraan steeds nieuwe hard- en software kan worden “Alleen als we het probleem integraal toegevoegd. Voor dit systeem worden ook nieuwe diensten ontwikkeld. aanpakken, kunnen we echt iets betekenen Tot slot worden wegkantsystemen onderzocht met coöperatieve techno- voor duurzame mobiliteit,” meent Wendt. logieën voor een betere doorstroming. Hoewel het project pas een half jaar loopt, demonstreren de partners in maart al op Breed consortium verschillende evenementen de nieuwe Een breed Nederlands Consortium van bedrijven en universiteiten werken mogelijkheden. “Maar we laten vooral samen in SPITS. Samen beslaan de partijen de gehele waardeketen van ook zien wat er in de toekomst mogelijk chips tot infrastructuur en back-offices. Meer weten? is. We bouwen een open platform, dus U kunt contact opnemen met de heer ook na 2011, als dit project afloopt, gaat W. Wendt, Practice Manager Business de ontwikkeling verder,“ vertelt Wendt. Innovation van Logica. “Alle marktpartijen kunnen dan nieuwe E-mail wim.wendt@logica.com software ontwikkelen voor dit platform, zoals apps voor een Iphone.” “Zoals Scandinavië leider werd op het gebied van mobiele telefonie, kan Nederland met deze partners en dit intelligente platform de leidende natie op het gebied van coöperatieve ITS technologie worden.” Wim Wendt, Practice Manager Business Innovation, Logica 14 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Transport and logistics Portfolio Projectnaam Embedded besturingssystemen op SIL4 veiligheidsniveau Projectnaam Smart Embedded Utrasonic Sensors Penvoerder Frog Navigation Systems Penvoerder Sensor Partners Partner MELTEC Systementwicklung Navigatie voor onbemand vervoer Frog Navigation levert navigatiesystemen voor Automatisch Geleide Onbemand vervoer Voertuigen (AGV’s). De systemen plannen de route, bepalen de afgelegde Ultrasone sensoren zijn belangrijk in de ontwikkeling van onbemand afstand en verifiëren de berekende positie. Een overkoepelend besturings- vervoer. Ze zorgen er onder andere voor dat automatisch geleide voer- systeem geeft het vertrek- en het eindpunt aan en de voertuigen bepalen tuigen voldoende afstand tot objecten houden en dat ondergrondse zelf hun route. afvalcontainers gesloten blijven als ze vol zijn. Veiligheid Lege plastic zak Veiligheid is een van de belangrijkste randvoorwaarden voor auto- Sensor Partners wil de ultrasone sensortechniek verbeteren. Geluids- matische voertuiggeleiding. Het is belangrijk dat voertuigen obstakels golven kunnen méér dan alleen afstand meten, ze kunnen ook producten waarnemen en tijdig stoppen. Frog Navigation gaat samen met partners, analyseren en materialen detecteren. Een automatisch geleid voertuig zal besturingssystemen ontwikkelen voor personenvervoer die zich kwalifi- met intelligente sensoren bijvoorbeeld wel stoppen voor iemand in een ceren op het allerhoogste veiligheidsniveau (SIL4). Met behulp van deze wollen jas, maar niet meer voor een opwaaiende lege plastic zak. haalbaarheidssubsidie brengt Frog in kaart welke kennis, procedures en technieken nog ontbreken om besturingssystemen op dit hoge veilig- Intelligente sensoren heidsniveau tot stand te brengen. Frog Navigation Systems is overigens Voor de Point-One studie vroeg Sensor Partners dan ook subsidie aan om kort na het afronden van dit project failliet gegaan. de technische haalbaarheid van intelligente sensortechniek aan te tonen. 1 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Transport and logistics Projectnaam Large area electronic foils for wind tunnel applications Projectnaam Reliable Wireless Sensor Networks for Harsh Environments Penvoerder Microflown Technologies Penvoerder Ambient Systems Partner Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Partners E.NOVATION Portal Technology, Universiteit Twente Aerodynamica Slecht signaal Hoe aerodynamisch een voertuig is, bepaalt mede hoeveel geluid het Bedrijven in de industrie en logistiek maken graag gebruik van draadloze produceert en hoeveel brandstof het verbruikt. Daarom is stroomlijning sensorsystemen. Trillingen, zeer hoge of lage temperaturen en hoge belangrijk. Ontwerpers meten stroomlijning in een windtunnel. Vooral vochtigheid kunnen die hardware echter aantasten. De aanwezigheid van op grote voertuigen is het desondanks lastig om lokaal verschillende veel metaal, glas of water kan de verzending en ontvangst van het signaal aerodynamische grootheden te meten. beïnvloeden. Hightech doek Bestendige sensoren Microflown heeft hiervoor een oplossing bedacht. De nodige sensoren Samen met de Universiteit Twente en ICT-bedrijf E-novation onderzocht worden voorafgaand aan het windtunnelonderzoek aangebracht op een Ambient Systems hoe draadloze systemen bestendig gemaakt kunnen flexibel polymeer. Dit polymeer, een soort hoogtechnologisch ‘doek’, worden tegen moeilijke omstandigheden. Ze onderzochten welke is voorzien van elektronische schakelingen, die de signalen doorgeven. apparaten, antennes en behuizingen het beste te gebruiken zijn en welke Als de meetopstelling gereed is, hangen de onderzoekers het doek over algoritmen en de protocollen. De volgende stap is om complete systemen het te analyseren voertuig en kan het windtunnelonderzoek beginnen. te ontwerpen en te testen. 1 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Transport and logistics Projectnaam WACS: Wireless acoustic sensors for a quiet cabin interior Projectnaam ESCOIIPA: Embedded systems compilation Penvoerder Microflown Technologies for intelligent image processing applications Partners Hogeschool van Arnhem en Nijmegen / Faculteit techniek Penvoerder Vector Fabrics Partner ViNotion Stiller maar zwaarder Passieve geluidsdemping in auto’s werkt met geluiddempende schuim- Slimme camera’s delen die de auto zwaarder maken en daarmee het brandstofverbruik en Slimme camerasystemen kunnen massa’s informatie opleveren. de CO2-uitstoot verhogen. Het zou een grote winst zijn als we de overkill Zo is het mogelijk met honderden camera’s en monitors het verkeer aan schuim kunnen terugdringen door het selectiever aan te brengen. van schepen in een haven te volgen. Slimme algoritmen zorgen dan Om geluid gerichter aan te pakken moet je nauwkeuriger in kaart brengen voor detectie, herkenning en het volgen van schepen door de haven. waar het vandaan komt. Dat kan met microflown, een akoestische lucht- deeltjessnelheidssensor. Deze vereist echter veel bedrading. Intelligent Image Processing Het project Embedded Systems Compilation for Intelligent Image Processing Applications (ESCOIIPA) ontwikkelt deze algoritmes. Vector Draadloze sensoren Fabrics en projectpartner ViNotion paren de functionaliteit aan dedicated In samenwerking met het lectoraat Voertuigakoestiek van de Hogeschool hard- en software, die voor deze vorm van beeldverwerking nodig zijn. van Arnhem en Nijmegen doet Microflown een haalbaarheidsstudie naar De partners richten zich op het implementeren van die beeldverwerking- WACS: wireless acoustic sensors. Doel: een draadloos array ontwikkelen functionaliteit op embedded chips, zogeheten Field Programmable Gate dat met grote aantallen sensoren kan werken. Arrays (FPGA’s). Dat is niet alleen interessant voor het volgen van schepen, maar voor alle apparatuur met complexe embedded systemen. 10 | From good to great 11 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Transport and logistics Projectnaam FREE: True-wireless mesh networks for transport Projectnaam INDEXYS: Industrial Exploitation of the genesYS and logistics cross-domain architecture Penvoerder Ambient Systems Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Partners IMEC, Universiteit Twente, GreenPeak, E.Novation Partner Technische Universiteit Delft Continue tracking INDEXYS gaat verder waar GENESYS stopte Bedrijven in transport en logistiek willen niet alleen weten wáár hun INDEXYS maakt de industriële implementatie mogelijk van architec- goederen op welk moment zijn, maar ook in welke staat. Voedings- tonische concepten van het eerdere GENESYS-project. Dit gebeurt op drie middelen worden het best vervoerd bij de constante temperatuur terreinen: wegverkeer, ruimtevaart en spoorwegen. De architectonische en luchtvochtigheid. Als vervoerders die gegevens kunnen monitoren, stijl van GENESYS (Generic Embedded System Platform) leverde een kunnen ze tijdig ingrijpen als een lading dreigt te bederven. samenstelbaar, solide en volledig op componenten gebaseerd kader op, met een strikte scheiding van de berekening van berichtencommunicatie. Mesh-netwerk Eén manier om ladingen te monitoren, is met behulp van sensoren in een Integreren van bestaande systemen voor platformproviders zogeheten draadloos mesh-network. Valt er in een dergelijk decentraal en -gebruikers netwerk een knooppunt weg, dan zoeken de andere knooppunten vanzelf Een kerndoel van INDEXYS is de integratie van bestaande systemen voor een nieuwe verbindingsroute. Het bedrijf Ambient Systems in Enschede platformproviders (door nieuwe architectuurservices in bestaande plat- ontwikkelt samen met zijn partners zo’n mesh-netwerk. Het moet forms te integreren) en voor platformgebruikers (door bestaande applica- bestaan uit autonome apparaatjes die draadloos met elkaar en met een ties te ondersteunen). Diversiteit en componentreplica’s ondervangen de centraal systeem kunnen communiceren, en wel zo energiezuinig als ontwerpfouten en fysieke storingen. Het projectteam ontwikkelt nieuwe mogelijk. concepten voor samenstelbare componentenintegratie, herbruikbare betrouwbaarheidsservices en een toolketen voor verschillende domeinen Honderden naar tienduizenden sensors op basis van de Model Driven Architecture. Dit is een belangrijke stap naar De projectpartners ontwikkelden al een prototype van een mesh-netwerk concurrentievoordelen voor Europese spelers op transportmarkten. met enkele honderden sensoren. Nu wil het consortium dit opschalen naar een netwerk met tienduizenden sensoren. Het doel van het project is een prototype, geen marktklaar product. Maar dat zal nadien niet lang meer duren. 12 | From good to great 13 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Transport and logistics Projectnaam SE2A: Nanoelectronics for safe Fuel efficient Projectnaam CAMMI: Cognitive Adaptive Man-Machine Interface and environment friendly Automotive Solutions Penvoerder Thales Nederland Land & Joint Systems Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Partners Technische Universiteit Delft, Thales Communications Partners Boschman Technologies, Ned. org. voor toegepaste natuurwetenschappelijk ond. TNO, Stichting Materials innovation institute (M2i) De menselijke vermogens en prestaties verbeteren Bij het besturen van complexe systemen kunnen mensen lichamelijke en geestelijke druk, en tijdsdruk ervaren. Dat vermindert de prestaties en Nano-elektronica voor autofabrikanten de veiligheid. Adaptieve cognitieve mens-machine-interfaces en mens- Het ENIAC SE2A-project ontwikkelt nano-elektronische oplossingen voor gerichte communicatie kunnen dit ondervangen. Dat is toepasbaar op autofabrikanten om het brandstofverbruik en de CO2-uitstoot te vermin- uiteenlopende gebieden: bij de nieuwste vluchtbeheersingsystemen voor deren, en de veiligheid te verhogen. Het project bestaat uit verschillende vliegtuigen, verkeersbeheersing- en hulpsystemen voor machinisten en samenhangende activiteiten rond specifieke innovatiethema’s. in grote en complexe industriële fabrieken. Veiliger, schoner en goedkoper Hoe kan een systeem de gebruiker optimaal laten functioneren? De innovaties richten zich op twee hoofdthema’s. Het eerste thema Het CAMMI-project richt zich op het ontwikkelen van technologieën voor richt zich op innovaties op apparaat- of (sub-)systeemniveau. Dit zijn intelligente, multimodale interactieve systemen met specifieke aandacht onder meer nieuwe sensoren, elektronica en geavanceerde pakketten voor de interactie van de mens met adaptieve, contextbewuste systemen. voor veiligheid, brandstofverbruik en/of het verkleinen van de CO2-voet- Niet-kritische, tijdrovende taken worden geautomatiseerd, zodat de afdruk. Het tweede thema is het ontwikkelen van algemene en specifieke gebruiker optimaal blijft functioneren. De controle is daarbij tussen methodologieën voor een duurzame, foutloze fabricage. Maar ook voor gebruiker en systeem verdeeld: de gebruiker hoeft zich uitsluitend met een snelle, kostenverantwoorde en veilige lancering van pas ontwikkelde kritische taken bezig te houden. Er wordt een functioneel demonstratie- apparatuur – Design for eXcellence (DfX). Het project zal tien geteste model gepresenteerd dat bestaat uit een kunstmatige omgeving waarin demonstratiemodellen opleveren. Het consortium bestaat uit twintig MMI-situaties worden nagebootst in een cockpit. Om de adaptieve partners uit zeven landen. Dit zijn Europese industriële, institutionele controlesystemen te realiseren, is het model voorzien van een Cognitive en wetenschappelijke spelers op het gebied van R&D en innovatie voor Supervisor Agent. Deze kan rekening houden met de cognitieve capaci- automobieltoepassingen. teiten van de gebruiker. 14 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Transport and logistics Projectnaam E3CAR: Nanoelectronics for an Energy Efficient Electrical Car Projectnaam WATERVisie: Waterweg Analyse van Transportatie Penvoerder Philips Electronics Nederland (3D Solution) Embedded in een Realtime Vision Systeem Partners Epyon, Philips International Penvoerder Vector Fabrics Partners Havenbedrijf Rotterdam N.V., HITT Holland Institute of Traffic Technology, Technische Universiteit Eindhoven, ViNotion Elektrische auto’s ontwikkelen Om de CO2-uitstoot van auto’s fors terug brengen, willen veel auto- fabrikanten een volledig elektrische auto ontwikkelen. De auto wordt Nieuwe verkeerssystemen voor havens uitgerust met alternatieve energiebronnen (zoals zonne-energie) aan Binnen het WATERVisie-project ontwikkelen ViNotion en TU Eindhoven boord die ook verbonden zijn met het elektriciteitsnet. Philips Electronics algoritmen voor de detectie, herkenning en tracking van schepen. Vector richt zich in dit project daarom op het helpen meeontwikkelen van deze Fabrics richt zich op het automatisch verzamelen van deze algoritmen auto’s, de accubesturing en de hoogvermogenscomponenten (IGBTs, via een FPGA-gebaseerd embedded systeem. Bij succes worden beide hoogspanning FETs). Ook richt het bedrijf zich op de architecturen en componenten gecombineerd in een nieuwe generatie verkeersobservatie, subsystemen voor de benodigde elektronica. Hiervoor worden half- -bewaking en –begeleidingsystemen voor havens. geleidertechnologieën ontwikkeld, circuitarchitectuur, schakelingen en modulen, en de demonstratie van deze modules in de uiteindelijke Samenwerking systemen. Bovengenoemde partijen werken in dit project ook samen met HITT en Havenbedrijf Rotterdam. HITT is leider in de markt voor verkeer- Nano-elektronica op systeem- en subsysteemniveau begeleidingsystemen. Havenbedrijf Rotterdam realiseert en demonstreert Er is sprake van verregaande ketensamenwerking: verticaal met eind- een prototype-opstelling binnen zijn bestaande infrastructuur. gebruikers en leveranciers van apparatuur, en horizontaal met de Europese elektrische-auto-industrie. De ontwikkelde resultaten zijn mogelijk ook toe te passen op systeem- en subsysteemniveau, die ‘fail safe’/‘fault tolerant’ moeten zijn. In de validatiefase worden daarom nieuwe technologieën en concepten ontwikkeld, als het specificeren en ontwikkelen van vermogens- en hoogspanningelektronica, geminia- turiseerde systemen voor powermanagement vermogensmanagement, motorbesturing en energieterugwinning. Dit moet leiden tot onderzoeks- activiteiten om MOS/DMOS en IGBT-technologieën zeer energie-efficiënt te maken. Het totale doel is een energiebesparing van 35 procent. 1 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Transport and logistics Projectnaam PASTEUR: Perishable management through smart tracking of lifetime and quality by RFID Penvoerder NXP Semiconductors Netherlands Partners Boschman Technologies, Koninklijke DSM N.V., Nederlands Verpakkingscentrum, TNO, Philips Electronics Nederland, Stichting IMEC Nederland, Technische Universiteit Eindhoven, Wageningen UR Houdbaarheidsdatum nauwkeurig bepalen Hoe lang voedsel houdbaar is, is nu gestoeld op historische kennis over bederf. De werkelijke houdbaarheid is vaak langer. Was er betrouw- bare informatie over de omstandigheden waarin het product is bewaard, dan zou veel voedsel niet onnodig in de afvalbak verdwijnen. Bewakingsapparatuur gekoppeld aan het apparaat dat het product correct identificeert, zoals een RFID-chip, kan een oplossing zijn hiervoor. Deze toepassing kan bruikbaar zijn voor verschillende gebieden waar milieuaspecten van belang zijn. Bewaken van voedsel, van producent tot klant In het Pasteur-project wordt een draadloos sensorplatform ontwikkeld voor het bewaken van omgevingsaspecten van voedselproducten, van producent tot klant. Dit biedt geïntegreerde, multifunctionele verpak- kingsoplossingen. Wil de markt deze technologieën echter snel accep- teren, dan moet er meer parate kennis zijn over de traceerbaarheid van afzonderlijke producten. Het is dan ook van essentieel belang dat de geïntegreerde technologieën op de juiste manier op de juiste markten aan de man worden gebracht. Voor de agrarische voedselindustrie door WUR, geneesmiddelen en gezondheid via DSM, huishoudelijke apparatuur door Philips en logistiek en verpakking door NVC en DSM. Ook moet de klant toegang hebben tot informatie over de producten en, niet in de laatste plaats, de kosten moeten omlaag. Dit project levert een kostenverant- woorde, radicale oplossing hiervoor. Nederlands consortium biedt technologische oplossingen Het Nederlandse consortium richt zich op laag stroomverbruik, functionele uitbreidingen en efficiënte systeemintegratie. 1 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Security 3.6 Business Cases Security Grote efficiencyverbetering met waarborging van de capaciteiten en controle voor militaire toepassingen of inspectie van omgevingen met hoge veiligheidsrisico’s. privacy Technologische uitdagingen voor deze toepassingen zijn onder andere de Veiligheid is een van de belangrijkste ontwikkeling van RFID-technologieën, thema’s in onze samenleving. Zeker miniaturisatie, gebruiksvriendelijkheid waar het gaat om het voorkomen van en robuustheid van de hightechsystemen, of beschermen tegen misdaad of terro- borging van de data-integriteit door risme. Tegelijkertijd moet de persoonlijke codering en cryptologie, lage energie bescherming en privacy gewaarborgd of autonome sensornetwerken inclusief blijven. Daarom zijn oplossingen nodig connectiviteit en automatische configu- voor persoonlijke beveiliging en beveili- ratie, verdere integratie van sensoren, ging thuis, hightechinnovaties voor veilig MEMS, mechatronica en fotonica, snellere bankieren, legitimatie en identificatie, algoritmen voor betrouwbare lokalisering openbaar vervoer, communicatie en ande- en identificatie van 3D-objecten. re kritische infrastructuur. Het gaat dan onder meer om applicaties als betaalbare, gebruiksvriendelijke alarm- en Hierna leest u een overzicht van het beveiligingssystemen en draadloze sensor- projectenportfolio binnen deze business- netwerken die ongewenste indringers case en krijgt u inzicht in welke projecten kunnen detecteren. Verder richten de van 2006 tot en met 2009 zijn geho- ontwikkelingen zich op toepassingen voor noreerd. Meer detailinformatie over persoonlijke identificatie en authenticiteit, de genoemde applicaties en techno- maar ook op privacy en de beveiliging van logische uitdagingen kunt u vinden internetgegevens. Een opkomende appli- in de Point-One-meerjarenroadmap catie zijn robots met autonome zintuiglijke op www.point-one.nl. 11 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Security Portfolio voorbeeldproject Projectnaam RATE: Reliability Assessment and test methods RATE: genereert sleutel voor encryptie uit submicron-identiteit chips for anti-counterfeiting TEchnology Penvoerder Intrinsic-ID Encryptie chips via intrinsieke vingerafdruk Partner Technische Universiteit Delft Naarmate chips dieper doordringen in Vervalsing elektronica ons dagelijks leven neemt de motivatie Vervalsing van elektronische goederen leidt tot grote verliezen bij van hackers en vervalsers die het op de bedrijven en is een bedreiging voor de infrastructuur van onze op IT chips gemunt hebben eveneens toe. gebaseerde maatschappij. Bekende gevallen zijn gekraakte smart-cards Het consortium in RATE werkt nu aan van betaaltelevisie en het kraken van de OV-chipkaart. De aanvallen technologie die kraken uitsluit – richten zich ook op embedded systemen. middels de vingerafdruk van de chip. Elektronische vingerafdruk Het project richt zich op de ontwikkeling van beveiligingsmodules die “Met deze volstrekt originele technologie in een chip kunnen worden geïntegreerd om een chip onvervalsbaar te maken. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de elektronische vingerafdruk heeft Nederland een primeur.” die in elke chip inherent aanwezig is. In het project wordt de betrouwbaar- Pim Tuyls, CTO, Intrinsic-ID heid getest en worden veilige testmethoden en testcircuits ontwikkeld. “Chips die uit de fabriek komen lijken allemaal gelijk, maar zijn dat natuurlijk niet,” vertelt Pim Tuyls, CTO van Intrinsic- ID. Zijn bedrijf is intellectueel eigenaar van het nieuwe versleutelingsconcept. “Op een sub-micron niveau verschillen chips evenzeer van elkaar als de vingers van mensen. Wij werken nu aan een encryptietechniek die die unieke opmaak gebruikt als input om de encryptiecode te genereren.”Conventionele sleutels voor encryptie moeten ergens worden opge- slagen – op de chip zelf, of elders. Dat feit is een zwakke plek in hun beveiliging. In het nieuwe concept staat de sleutel niet óp de chip: de sleutel ís de chip. “Encryptie als beveiliging wordt zo vele magnitudes sterker,” vertelt Tuyls. “Hackers krijgen het moeilijker, en dat betekent meer betrouw- bare toepassingen.” 12 | From good to great 13 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Security Portfolio Projectnaam Cantata-Race Projectnaam GEODES: Global Energy Optimization for Distributed Penvoerder VDG-Security Embedded Systems Partners Logica Nederland, Philips Electronics Nederland, Penvoerder Thales Nederland Land & Joint Systems Prodrive, Technische Universiteit Eindhoven, ViNotion Partners Philips Electronics Nederland, TI-WMC Camera’s Draagbare communicatiesystemen Het aantal camera’s in Nederland neemt toe. Al die audiovisuele In de toekomst zullen draagbare elektronische systemen van bijvoor- informatie is op dit moment nog moeilijk te doorzoeken. Het onlangs beeld hulpdiensten steeds meer elektronische systemen en protocollen afgeronde ITEA-project CANDELA droeg mogelijkheden voor video- bevatten. Bijvoorbeeld Bluetooth, WiFi, spraak, data, video en kaart- beeldanalyse aan. materiaal. Daarbij is het vaak de batterij die de mogelijkheden limiteert. Intelligente beeldverwerking Batterijen die langer meegaan Dit project onderzoekt de mogelijkheden om beeld-zoekalgoritmen Het project Global Energy Optimization for Distributed Embedded in de beveiligingscamera’s zelf te integreren. Camera’s kosten minder Systems (GEODES) moet een langere gebruikstijd voor draagbare dan pc’s, en bovendien is het dan niet meer nodig om de videobeelden communicatiesystemen mogelijk maken. Dat doen de partners door te te comprimeren. zoeken naar de beste batterijtechniek en naar manieren om elektronica zuiniger te maken. Het doel is: spraak en data combineren in een twee Toepassingen keer zo klein systeem met een twee keer langere gebruikstijd. Eén van Embedded videobeeldanalyse heeft nog meer interessante toepassings- de aspecten daarbij is het functioneren van een draagbaar apparaat in mogelijkheden. Met ‘slimme camera’s’ kunnen beveiligingsdiensten een netwerk zonder basisstation, waarbij de apparaten een ad hoc radio- gerichter werken en sneller ingrijpen. Winkelketens kunnen het gedrag netwerk vormen. van consumenten analyseren en daar de winkelinrichting op aanpassen. Ook op medisch gebied liggen toepassingsmogelijkheden: het opsporen Meer levensduur uit dezelfde energie van afwijkingen op beelden zoals MRI-scans. Naast Thales Nederland is TI WMC betrokken. Deze partner richt zich op energiebesparing binnen een apparaat. De andere partner, Philips, doet dit voor draadloze producten voor thuisgebruik. Daarnaast maximaliseert TI WMC de levensduur van het ad hoc radionetwerk tussen de apparaten. 14 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Security Projectnaam AVISA: Akoestische Vektor sensoren in Situational Awareness Penvoerder Microflown Technologies Partners Universiteit Twente, MESA+ Akoestiek als meetinstrument Op allerlei gebieden worden sensoren toegepast die al dan niet lastig te beveiligen gebieden monitoren. In het militaire veld zijn dat bijvoorbeeld radar-, sonar- en infraroodsystemen. In dit project worden sensoren onderzocht die op basis van akoestiek veranderingen kunnen waarnemen. Dat gebeurt niet op basis van de bekende geluidsdruk maar door middel van akoestische luchtdeeltjessnelheid. De basis wordt gevormd door microsysteemtechniek. Ontwikkelen van een akoestieke ‘ampèremeter’ Microflown Technologies ontwikkelt en produceert deze op micro- systeemtechniek gebaseerde sensoren. Als geluidsdruk het equivalent is van ‘volt’, dan is de Microflown-sensor een akoestieke ‘ampèremeter’. Het onderzoek richt zich op commerciële en technische merites van deze nieuwe sensoren voor militaire toepassingen. 1 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • 3.7 Business Cases Manufacturing 3.8 Business Cases Not specified De meeste projecten zijn onder te brengen in een van de Point-One- businesscases afgeleide marktcategorieën. Toch is een aantal projecten niet op een eenduidige manier onder een van deze categorieën in te delen. We hebben er daarom voor gekozen om twee extra markt- categorieën te definiëren; Manufacturing en Not specified. Manufacturing richt zich op productie De categorie ‘non-specified’ kan twee in de brede zin van het woord. Heel veel betekenissen hebben. Ten eerste kan het technologieën die binnen het hightech- zijn dat in het project niet is aangegeven systemenveld worden ontwikkeld, zijn op welke markt de te ontwikkelen techno- in te zetten voor productie en productie- logie betrekking heeft. Ten tweede kan het machines. Het is niet altijd voorspelbaar project op zoveel verschillende markten wat de uiteindelijke afzetmarkt zal zijn. betrekking hebben dat er niet met goed fatsoen één markt is aan te wijzen. Voor een deel zullen dit de bovenstaande Point-One marktcategorieën zijn, maar Wat deze projecten overeenkomstig hebben, voor een deel kunnen de toepassingen is dat de uitkomsten breed toepasbaar zijn. ook daarbuiten liggen. Met het begrip Omdat er nog geen keuze voor de markt is Manufacturing wordt dus aangegeven gemaakt, is de afstand tot de markt meestal dat de ontwikkelde, op productie gerichte nog redelijk groot. technologie breed inzetbaar zal zijn. 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Manufacturing Portfolio Projectnaam ComVis 3D Projectnaam M2M transponder Penvoerder Beltech Penvoerder Octrium Partners B+ Equipement, LIRMM Partners Bèta Research Physics in Information Technology, DRSH Zuiveringsslib, Leegwater Houtbereiding, Little World, Technische Universiteit Eindhoven Beperkte robots In veel industriële processen pakken robots producten op en zetten ze klaar voor de volgende bewerkingsstap. Op dit moment kunnen die Machines en IT robots alleen producten aannemen die geordend aankomen. Ook order- Bedrijven koppelen hun machinebesturingssystemen graag aan hun pick-robots in geautomatiseerde magazijnen hebben die ordening nodig. IT-systemen. Dat is echter een kostbare en tijdrovende zaak. Bedrijven in het MKB zien daarom vaak af van een dergelijke interface en kiezen Slimmere robots voor handmatige oplossingen. Jammer, want integratie komt de bedrijfs- Beltech werkt aan een robotsysteem dat producten kan oppakken die voering sterk ten goede. bijvoorbeeld willekeurig in een krat liggen. Dat klinkt eenvoudig maar vergt 3D-cameratechniek voor contactloze meting in combinatie met Universele interface geavanceerde patroonherkenningalgoritmen. Octrium ontwikkelt nu voor die koppeling een universele interface. Het gaat om een hardwareblokje voorzien van embedded software. Franse partner Dit ondersteunt alle standaarden aan de fabriekskant en spreekt Beltech onderzoekt in een Point One-studie de haalbaarheid van deze bovendien alle IT-talen. innovaties. De Franse partner van Beltech richt zich op de benodigde robottechnologie en grijpers. Geaccepteerde standaard De crux zit in het ontwikkelen van een algemene standaardtaal, gebaseerd op bestaande, geaccepteerde standaarden. De architectuur is samen met Bèta Research ontworpen, en de TU Eindhoven zal de interface toetsen op kwaliteit en betrouwbaarheid. Twee andere MKB-ondernemingen hebben hun bedrijf als pilot aangeboden. 10 | From good to great 11 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Manufacturing Projectnaam Ultra-low power, Low-cost Hydrogen Nanowire Projectnaam DRESA: Distributed Realtime Embedded Systems Sensor System Architecture Penvoerder Nanosens Penvoerder Octrium Partner Stichting IMEC Nederland, Partners DSTA, Little World, Technische Universiteit Eindhoven Nanowires Geen garanties voor realtime Nanosens ontwikkelt sensorsystemen die de concentratie van gassen en Er bestaat nog geen manier om te garanderen dat de communicatie, vloeistoffen kunnen meten. De systemen maken gebruik van nanowires, tussen computers die via een netwerk met elkaar verbonden zijn, draadjes die duizend keer dunner zijn dan een mensenhaar. ook echt real-time verloopt. Gevoelige sensoren Oplossing: DRESA Sensors op basis van nanowires zijn een stuk gevoeliger dan conven- ICT-dienstverlener Octrium wil een Distributed Realtime Embedded tionele systemen. Bovendien zijn ze veel energie zuiniger en een stuk Systems Architecture (DRESA) ontwikkelen. Zo’n systeem werkt wel sneller dan bestaande systemen. Mogelijke toepassingen zijn detectie gegarandeerd realtime. Dit heeft voordelen. Zo zijn er autofabrieken van waterstof, biosensors, opsporing van explosieven, medicijnen die de productielijn elke drie uur stil moeten leggen om het systeem en de detectie van pesticiden in water. Het kleine en jonge Nanosens opnieuw te synchroniseren. Octrium wil zijn oplossing patenteren en werkt met verschillende strategische partners samen om de nanowire uitbrengen als open source. Andere bedrijven die de technologie willen technologie geschikt maken voor specifieke toepassingen. gebruiken, dragen dan ook bij aan de ontwikkeling ervan. 12 | From good to great 13 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Manufacturing Projectnaam INEMA: INtegrated Electro-Mechanical Actuator Projectnaam SARIL: Self Adaptive Radio Interference Localization with embedded control system Penvoerder Ambient Systems Penvoerder Philips Electronics Nederland Partners, Prodrive, Partner Universiteit Twente Stichting IMEC Nederland, Technische Universiteit Eindhoven, Technobis Optronics, Tecnotion Huidige RTL-systemen voldoen niet aan de eisen Krappe winstmarges en een toenemende concurrentie op de wereld- Vrijheidsgraden markt dwingen bedrijven tot meer efficiëntiemaatregelen. Dat betekent: Philips Assembléon ontwikkelt samen met zijn partners een elektromotor het juiste personeel, de juiste apparatuur en de juiste grondstoffen op met twee vrijheidsgraden, een zogeheten 2-DoF-motor. het juiste moment en op de juiste plaats inzetten. Hiervoor zijn Real Time Pick-&-place-machines in productielijnen gebruiken nu vaak een stack: Location Systems (RTLS) ontwikkeld. Toch is geen enkel RTL-systeem nog twee afzonderlijke motoren in combinatie. breder toepasbaar: ze hebben allemaal hun (soms veel) tekortkomingen. Goedkoper dan stack Revolutionair draadloos lokalisatiesysteem Een enkele 2-DoF-motor is goedkoper, betrouwbaarder en compacter In deze haalbaarheidsstudie ontwikkelden Ambient Systems en de dan zo’n stack. Dit laatste is vooral belangrijk voor miniatuuromgevingen. Universiteit Twente de theorie om een zeer nauwkeurig lokalisatiesysteem Productielijnen zijn niet de enige toepassing: een 2-DoF-motor betekent (Self Adaptive Radio Interference Localization) te bouwen dat ook in veel- winst voor alles dat roterende en lineaire bewegingen moet combineren. eisende industriële omgevingen goed functioneert. Het systeem voldoet Denk bijvoorbeeld aan printkoppen, autosloten en weefgetouwen. aan belangrijke eisen als schaalbaarheid, efficiëntie en nauwkeurigheid. Wordt deze theorie aangetoond en met standaardhardware geïmplemen- teerd, dan kan dit een doorbraak betekenen naar grote commerciële mogelijkheden. 14 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Not specified Portfolio Projectnaam SOFIA: Smart Objects for Intelligent Applications Projectnaam SMART: Secure mobile visual sensor networks architecture Penvoerder Philips Electronics Nederland B.V Penvoerder Philips Consumer Lifestyle Partners Conante, NXP Semiconductors Netherlands, Technische Partners Nanosens, Philips Electronics Nederland Universiteit Eindhoven, Twente Institute for Wireless and Mobile Communications Herconfigureerbare hardwarevoorzieningen en RASIP Aan veel draadloze sensornetwerken (WSN’s) worden eisen gesteld Slimme omgevingen als hoge beveiligingsniveaus, een laag stroomverbruik, videofuncties, Een ingebed GPS-apparaat zou zijn begincoördinaten efficiënter automatische configuratie en zelforganisatie. Het huidige aanbod is berekenen als het die gegevens kan sturen naar een speciale server echter onvoldoende efficiënt. SMART wil een infrastructuur bouwen met meer data- en rekencapaciteit. Dat kan met digitale convergentie. die aan al deze eisen voldoet én efficiënt is. De infrastructuur wordt Daarvoor is wel een gedeeld inzicht in de informatie nodig die wordt daarom gebaseerd op zowel een herconfigureerbaar product als op een uitgewisseld, via heterogene systemen en communicatietechnologieën, speciaal ontworpen en geïmplementeerde Reconfigurable Application- tussen ingebedde systemen. Het SOFIA-project gaat uit van slimme Specific Instruction-set Processor (RASIP). Herconfigureerbare hardware- omgevingen: ecosystemen van interactieve objecten voor het verlenen voorzieningen leveren betere prestaties en zijn energiezuiniger bij het van diensten en het manipuleren/publiceren van complexe gegevens implementeren van verschillende algoritmen en het comprimeren van die in staat zijn tot zelforganisatie. Voor een slimme omgeving zijn gegevens, video en afbeeldingen. een semantisch interoperabiliteitsplatform en een selecte verzameling verticale applicaties vereist. Resultaten Het project richt zich op het ontwerpen, ontwikkelen en implementeren Opzetten van een interoperabiliteitsplatform van een WSN-knooppunt, een nieuwe herconfigureerbare verwerkings- Alle ingebedde systemen, ongeacht hun specifieke implementatie- eenheid, een zeer zuinige CPU, de middleware en innovatieve coderings- technologie, krijgen toegang tot een gezamenlijke, open informatieopslag en verificatieprogramma’s, gegevenscompressiealgoritmen en en zoekcapaciteit. Ingebedde informatie wordt dan beschikbaar in de videocompressieprogramma’s. Ook werkt het SMART-team aan een fysieke wereld, en verbindt de fysieke wereld met de informatiewereld. mechanisme voor het scannen van de omgeving en het onvertraagd De partners werken onder meer aan het creëren van een interopera- herconfigureren van de herconfigureerbare apparatuur, beveiligde biliteitsplatform voor nieuwe diensten voor meerdere leveranciers. knooppunten, en een groot, levensecht demonstratiemodel bestaande De belangrijkste resultaten van het project zijn gebruikersinteractie- uit sensoren en camera’s. paradigma’s voor de interactie in slimme omgevingen, de gemeenschap- pelijke interpreteerbaarheidsoplossing tussen vele heterogene apparaten en ingebedde systemen, en de applicatieontwikkelingsprogramma’s die nieuwe ontwikkelaars voor slimme omgevingen kunnen mobiliseren. 1 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Not specified Projectnaam i-LAND: Middleware for deterministic dynamically Projectnaam CHARTER: Critical and High Assurance Requirements revonfigurable Networked embedded systems Transformed through Engineering Rigor Penvoerder Twente Institute for Wireless and Mobile Communications Penvoerder Luminis iQ Products Partner Universiteit Twente Partners NLR, Thales Nederland, UMC St. Radboud, Universiteit Twente Cyberfysieke systemen De volgende generatie ingebedde systemen zullen cyberfysieke Steeds afhankelijker van ingebedde software systemen zijn: zeer complexe infrastructuren met veel heterogene Ingebedde softwaresystemen stellen bedrijven in staat om beter netwerkgeschakelde apparatuur. De structuren zijn diep in de omgeving te presteren en het leven van de burgers te veraangenamen. Slechts geworteld, nemen fysieke maatregelen en zetten deze in gang. Ze zijn een paar daarvan (in auto’s, vliegtuigen en grote industriële en nuts- ook dynamisch: apparatuur wordt in het netwerk opgenomen en eruit fabrieken) zijn echt essentieel voor ons leven. Maar dat verandert dras- verwijderd. Om dit te ontwikkelen, moeten knooppuntspecificaties tisch. In de toekomst zullen ingebedde systemen vrijwel alles aansturen. worden afgeleid met behulp van middleware. Ook het bouwen van In de toekomst zijn we onvoorstelbaar afhankelijk van deze software. open interfaces voor applicatieontwikkeling en interoperabiliteit van Dat brengt ook risico’s met zich mee. subsystemen met verschillende functionele en niet-functionele eisen zijn essentieel. Het systeem moet dynamische functionele samenstelling en Sneller, eenvoudiger en goedkoper software certificeren herconfiguratie aan kunnen, en dit met gegarandeerde QoS uitvoeren. Om onze samenleving te beschermen, zal steeds meer software onder overheidsregulering komen te vallen. Certificeringprocessen worden Middleware ontwerpen volgens de cross-layermethode onontbeerlijk. De huidige procedures voor softwarecontrole zijn echter Om de middleware te ontwerpen, wordt platformonafhankelijkheid zeer kostbaar en tijdrovend, en schieten tekort om aan de enorme gekoppeld aan determinisme door te werken volgens de cross-layer- vraag te voldoen. CHARTER zal de certificering van kritische, ingebedde methode. Deze methode wordt specifiek toegepast op een intelligent systemen vereenvoudigen, versnellen en goedkoper maken. Dit gebeurt toezichtsysteem, een zorgapplicatie en een draadloze applicatie voor het door het bundelen van realtime Java, Model Driven Development, regel- openbaar vervoer. De combinatie van voorspelbaarheid en een hoge mate georiënteerde compilatie en formele verificatie. Deze aanpak, Quality- van beschikbaarheid van de infrastructuur, ook tijdens herconfiguraties Embedded Development (QED), brengt de certificering op een hoger plan en functionaliteitherzieningen, lijkt hierbij de essentiële hoeksteen. en levert een belangrijke bijdrage aan de veiligheid en beveiliging van Het project draagt bij aan de wetenschappelijke positie van Europa en de toekomstige maatschappij. marktkansen door nieuwe services en applicaties. Het levert verbeterde infrastructuren en zorgt voor het breder oppakken van radicale, nieuwe detectie- en controleparadigma’s in sectoren als vervoer, gezondheid en facilitair en activabeheer. 1 | From good to great 1 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Not specified Projectnaam IP Library management Projectnaam HDHB-WSAN: High Density High Bandwidth Wireless Penvoerder HDL Works Sensor & Actuator Networks Partner Prodrive Penvoerder Ambient Systems Partner Pulse Technology Center Het intellectuele eigendom van elektronica Om elektronica te ontwikkelen, ontwerpt en verkoopt de Electronic Communiceren bij een hoge bandbreedte en hoge apparaatdichtheid Design Automation (EDA)-branche kennis, technologie en software De bestaande draadloze bewaking- en controlenetwerken stellen vrij lage tools. Het wordt daarbij steeds belangrijker om bepaalde onderdelen eisen aan de bandbreedte en hebben een relatief lage apparaatdichtheid. van het design opnieuw te kunnen gebruiken. Zulke onderdelen worden Voor toepassingen als HDHB Wireless Sensor and Actuator Networks moet ook wel IP-blokken genoemd. IP staat voor het intellectuele eigendom echter een groot aantal knooppunten communiceren bij een relatief hoge ofwel Intellectual Property. De blokken zijn elektronische beschrijvingen. bandbreedte en met een hoge dichtheid. Een dergelijk systeem is interes- Het beheer van alle blokken is nog niet mogelijk. Binnen het beheer moet sant voor een gebied van meerdere vierkante kilometers met om de paar het ook mogelijk zijn om een selectie te maken voor nieuwe projecten meter een draadloos sensor/actuator-knooppunt. Om het grote gegevens- en duidelijk zijn welke IP-blokken onderling afhankelijk zijn van elkaar. volume betrouwbaar en vrijwel onvertraagd over te kunnen dragen in een enorm dekkingsgebied met een hoge dichtheid, zijn speciaal ontworpen De IP-bibliotheek oplossingen nodig met goed afgestemde netwerkprotocollen en een Prodrive en HDL Works bekijken samen of er behoefte bestaat aan passende architectuur. een dergelijke beheermogelijkheid, ofwel ‘IP-bibliotheekmanagement’. Ook onderzoeken zij of er een softwareoplossing nodig (en gewenst) is om Verbeteren van WSAN’s het beheer te ondersteunen. Verder willen ze een methodiek ontwikkelen In deze haalbaarheidsstudie onderzoeken Ambient Systems en Pulse die het mogelijk maakt om diverse versies van één IP-blok te gebruiken Technology Center het gebruik van multikanaals MAC-protocollen binnen één design. Daarbij is een randvoorwaarde dat dit met de om de haalbare doorvoersnelheid en schaalbaarheid van WSAN’s bestaande hardwarebeschrijvingen en software tools mogelijk moet zijn. te verbeteren. Het systeem moet schaalbaar zijn van 10.000 tot één miljoen apparaten in een relatief klein gebied (één tot tien km2). Voor zware buitenomstandigheden zijn bovendien betrouwbare en storingsbestendige oplossingen nodig. 10 | From good to great 11 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • Projectnaam TULSA: Three dimensional Ultra Light weight | Smart Actuator Penvoerder Xpress Precision Engineering Partner Technische Universiteit Eindhoven Slimme ultralichte 3D-actuatoren Dit project richt zich op de kennisontwikkeling van slimme ultralicht- gewicht 3D-actuatoren binnen de Nederlandse industrie en onder- zoekswereld. De 3D-actuator kan een willekeurige, gecontroleerde en hoogdynamische trilvorm aannemen. Het project kent een hoog risico maar ook potentieel hoge opbrengsten. Het resultaat is op termijn inzet- baar voor veel businesscases, zoals de miniaturisatie van systemen als lab-on-a-chip, het positioneren van microcomponenten (micro-gripping) en over-actuatie. Samenwerkende partijen De proof-of-principle opstelling is een 3D vibrerende meettaster met subnanometerresolutie. Deze meettaster zal Xpress uitontwik- kelen en op de markt brengen. Op middellange termijn biedt TULSA voor Xpress een oplossing voor het 3D-meten aan submicron features met subnanometer resolutie: een bekend probleem binnen de 2,2B$-nanometrologiemarkt. Binnen het project werken verschillende capaciteitsgroepen van de faculteit Werktuigbouwkunde van de TU Eindhoven samen. De Gemeenschappelijke Technische Dienst (GTD) van de universiteit levert ervaring en kennis op het gebied van fabricage en assemblage van precisiesystemen. Het Innovation Lab zorgt voor industriële relaties om de technologie ook binnen andere applicatiedomeinen te benutten. 12 | From good to great 13 | Hoofdstuk 3 - Point-One Business Cases
  • 14 | From good to great
  • point.one Dit is een publicatie van: Agentschap NL NL Innovatie Agentschap NL is een agentschap van Juliana van Stolberglaan 3 het ministerie van Economische Zaken. Postbus 93144 | 2595 CA Den Haag Agentschap NL voert beleid uit voor T 088 602 5445 diverse ministeries als het gaat om duur- www.agentschapnl.nl zaamheid, innovatie en internationaal. Agentschap NL is hét aanspreekpunt voor © Agentschap NL | Maart 2010 bedrijven, kennisinstellingen en over- Publicatie-nr. 3IDPO1001 heden. Voor informatie en advies, finan- ciering, netwerken en wet- en regelgeving. Hoewel deze publicatie met de grootst mogelijke  zorg is samengesteld kan Agentschap NL geen  De divisie NL Innovatie helpt onder- enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor  nemend Nederland bij innovaties. eventuele fouten. Met geld, kennis en contacten.