Mga huling araw ni rizal

Mga Huling Araw ni Rizal (PART 2)

Pagpili ng Tagapagtanggol• December 8 - Binigyan si Rizal ng listahan ng mga pangalang na maaaring tagapagtanggol niya.• Don Luis Taviel de Andrade - Pinili upang maging tagapagtanggol - kapatid ni Ten. Jose Taviel de Andrade na dating “bantay” ni Rizal sa Calamba noong 1887.

“Pangunahing tagapagtatag at buhay na kaluluwa ng insureksyong Pilipino, ang tagapagtatag ng mga samahan, pahayagan, at librong nag-papaapoy at nagpapalaganap ng mga ideya hinggil sa rebolusyon.” - Ang akusasyon kay RizalG.H. Camilo G. de Polavieja - Pumalit kay Gobernador Blanco (sinasabing mas makatao kesa kay Polavieja)

Ang Manipesto ni Rizal sa Taumbayan - Isinulat ito ni Rizal habang siya ay nakapiitsa kanyang selda sa Fuerza Santiago. - Isinulat niya ito dahil gusto niyang ibahagisa taumbayan na makakamit lang natin angkalayaan sa pamamagitan ng edukasyon atpagsisikap. - Sinasabi rito na ikininagulat niya na angngalan niya ang naging pamansag ng ilangmga rebolusyon. - Nililinaw din dito na tinutulan na niya angbalak ng rebolusyon dahil hindi pa raw tayohanda para dito.

Huling Pasko - Ang araw ng Pasko ang pagdiriwang sakapanganakan ni Kristo na Siyang katubusan atnagdala ng kapayapaan at kapatiran sa lahat.Ngunit sa araw na ito ay nakapiit pa rin sakulungan si Rizal. - Dahil nararamdaman niya na wala nasiyang pagasa sa kanyang kasasapitan, siya aysumulat sa kanyang tagapagtanggol na si Ten.Luis Taviel de Andrade. - Isinulat ni Rizal na makapunta sana angkanyang tagapagtanggol noong umagangiyon dahil nais niyang kausapin siya bago silahumarap sa hukuman.

Ang Paglilitis kay Rizal - isang patunay ng kawalang-katarungan ng mga Espanyol. - Dec. 26, 1896(Cuartel de España), nagsimula ang hukumang-militar.Mga Miyembro ng Hukumang-Militar:- Ten. Kol. Jose Togores Arjona(pangulo)- Kapt. Ricardo Muñoz Arias- Kapt. Manuel Reguera- Kapt. Santiago Izquierdo Osorio- Kapt. Braulio Rodriguez Nuñez- Kapt. Manuel Diaz Escribano- Kapt. Fermin Perez Rodriguez

Mga Tauhan sa Hukuman- Dr. Jose Rizal (Ang akusado)- Ten. Taviel de Andrade (Tagapagtanggol ni Rizal)- Kapt. Rafael Dominguez (Huwes Tagapagtanggol)- Ten. Enrique de Alcocer (Tagapag-usig)*Kasama rin dito si Josephine Bracken, mga manonood at maraming Espanyol

Simula ng Paglilitis - Ang akusado ay iginapos mula siko pa-siko, ngunit siya ay nanatiling kalmado. - Ang Huwes Tagapagtanggol na si Kapt. Dominguez ang siyang nagpaliwanag sa hukuman ng kaso laban kay Rizal. -Si Ten. Alcocer, taga-usig, ang siyang nagbigay ng talumpati ng buod ng kaso ni Rizal at sinasabing karapat-dapat na siya ay patawan ng kamatayan. - Si Ten. Taviel de Andrade, tagapagtanggol ni Rizal, ay nagbahagi ng madamdaming talumpati upang ipagtanggol si Rizal.* *Ngunit, pasok-labas lang sa tenga ang hukom dahil sa sila ay may napagdesisyunan na hatol bago man magsimula itong paglilitis.

Pagtanggol ni Rizal sa Sarili - pinatunayan ni Rizal na siya ay inosente sa pamamagitan ng 12 puntos: 1) Wala siyang kaugnayan sa rebolusyon dahil siya mismo ang nagpayo kay Dr. Pio Valenzuela noon sa Dapitan na huwag na silang mag-aklas 2)Hindi siya nakipagsulatan sa mga elementong radikal at rebolusyonaryo. 3) Ginamit ng mga rebolusyonaryo ang kanyang pangalan nang hindi niya alam. Kung siya’y maysala, disinsana’y tumakas siya sa Singapore.

4) Kung may kaugnayan siya sa rebolusyon,disinsana’y tumakas siya sakay ng isang vintang Moroat di nagpatayo ng tahanan, ospital, at bumili nglupain sa Dapitan.5) Kung siya ang pinuno ng rebolusyon, bakit hindisiya kinonsulta ng mga rebolusyonaryo?6) Inamin niya na siya ang sumulat ng Konstitusyon ngLa Liga Filipina ngunit ito ay pansibikong asosasyon athindi isang samahang pangrebolusyon.7) Hindi nagtagal ang La Liga Filipina sapagkatpagkatapos ng unang pulong ay pinatapon na siyasa Dapitan.

8) Kung muling nabuhay ang La Liga pagkaraan ngsiyam na buwan, hindi niya alam.9) Hindi itinataguyod ng La Liga Filipina ang mgasimulain ng mga rebolusyonaryo. Kung hindi, sana’y dina itinatag ang Katipunan.10) Ang dahilang ng mapapait na komentaryo niyaay dahil noong 1890, ang kanyang pamilya ayinuusig, kinukumpiska ang bahay, bodega, lupain,atbp., at ang kanyang kapatid na lalaki at mgabayaw ay ipinatapon.11) Ang buhay niya sa Dapitan ay kapuri-puri kahititanong pa sa mga komandenteng naroon at sa mgamisyonerong pari.

12) Noong siya ay nagtalumpati sa bahay ni DoroteoOngjunco, hindi totoong pinukaw ng kanyangtalumpati ang rebolusyon. Alam ng mga kaibiganniya na tutol siya sa armadong rebolusyon. Kaya bakitnagpadala ang Katipunan ng isang sugo sa Dapitanna hindi niya kakilala? Dahil ang mga kakilala niya ayalam na hindi siya payag sa anumang kilusangmarahas.- Ang pagsamo ni Rizal ay hindi na pinakingganng Hukom, dahil may pinapanigan na silangdesisyon.- Pinalabas na ang mga tauhan ngipagpalagay ni Ten. Kol. Togores Arjona natapos na ang paglilitis.

- Matapos ang napakaikling delibirasyonipinataw ang sentensiyang kamatayan.- Kaagad nilang pinadala ang desisyon sa korteni Gob. Hen. Polavieja.- Humingi ang Gob. Hen. ng payo mula saHuwes Tagapagtanggol na si Heneral Nicolasde la Peña.

Ang Desisyon ng Gob. Hen.• December 28 – Nilagdaan ni GH Polavieja ang desisyon na hatol kay Rizal na kamatayan.“ Sang-ayon sa sumunod na opinyon. Inaprubahan ko ang sentensiya ng Hukumang-Militar sa kasalukuyang kaso, dahilan nito parusang kamatayan ang ipinataw sa akusadong si Jose Rizal Mercado, na isasagawa sa pamamagitan ng pagbaril sa kanya sa ganap na alas siyete ng umaga ng ika-30 araw ng buwang ito sa Bagumbayan”

Pagkamartir SaBagumbayan

Mga Huling Oras ni Rizal• December 29, 1896 – ang huling 24 oras ng buhay ni Rizal.6:00AM – Si Kapitan Rafael Dominguez, na inatasang mamahala sa paghanda ng pagbitay kay rizal, ay ang siyang nagbasa ng napagdesisyunang hatol sa kanya na kamatayan.

7:00AM – Dinala siya sa kapilya ng preso. Binisitasiya ng mga Heswitang pari na galing Ateneona sina Padre Miguel Sadera Mata (Raktor ngAteneo Municipal) at Padre Luis Viza, isangguro.7:15AM – Umalis na si Padre Saderra.Napagusapan ang Sagradong Puso ni Hesus nainukit ni Rizal noong siya ay isang estudyante.Dala-dala pala ito ni Padre Viza at ibinigay kayRizal at siya namang tinanggap.

8:00AM – Umalis na din si Padre Viza atdumating naman si Padre Antonio Rosell nasiyang nagyaya kay Rizal na mag-agahan.Matapos ang agahan, dumating naman angtagapagtanggol ni Rizal na si Ten. Luis Taviel deAndrade at siya ay pinasalamatan saserbisyong ibinigay niya sa kanya.9:00AM – Dumating si Padre Federico Faura, nasiyang nagpa-alala kay Rizal sa sinabi niya sakanya noon na mapupugutan siya ng ulo ngdahil sa Noli Me Tangere. Tinawag ni Rizal angPadre na isang “propeta” dahil sa kanyangbabala noon pa man ngunit hindi langpinakinggan.

10:00AM – Dinalaw naman siya ng isa sa mgaguro niya sa Ateneo na si Padre Jose Vilaclarakasama si Vicente Balaguer na isa namangparing heswita sa Dapitan na napalapit kayRizal noong siya ay naka-destino doon. Pag-alisnila ay nakausap naman niya ang isangmamamahayag na Espanyol ng El Heraldo deMadrid na si Santiago Mataix.12:00PM-3:30PM – Naiwang magisa sa selda siRizal, at matapos niya kumain ay dito na siyanaging abala sa pagsusulat. Sa mga oras na itoay maaaring naisulat ni Rizal ang kanyanghuling paalam na itinago sa alkohol nalutuanna regalo ng asawa ni Juan Luna na si PazPardo de Tavera.

- Ang huling liham niya kay Propesor Blumentritt, sawikang Aleman na naglalaman ng kanyang hulingpaalam kasama ng isang aklat.3:30PM – Bumalik si Padre Balaguer sa FuerzaSantiago upang kausapin muli si Rizal. Ang kanyangdahilan ay upang talakayin ang pagbawi ni Rizal samga ideyang anti-Katoliko sa kanyang sulatin atpagsapi sa Masonerya.4:00PM – Dumating ang ina ni Rizal. Nang kanyanghagkan ay pilit na pinaghiwalay sila ng guwardiyaat siyang dahilan ng pagiiyakan nila. Pumasok na rnsa selda si Trinidad para sunduin ang ina, ibinigay niRizal ang alkohol na lutuan na siyang naglalamanng kanyang huling pamamaalam.

- Pagkaalis ni Doña Teodora at Trinidad aydumating naman sila Padre Vilaclara, PadreEstanislao March at Padre Rosell.6:00PM – Dumating naman si Don Silvino LopezTuñon, and Dekano ng Katedral ng Maynila. Umalisna sina Padre Balaguer at Padre March at naiwan siPadre Vilaclara kasama nina Rizal At Don Tuñon.8:00PM – Ang huling hapunan ni Rizal. Sa mga orasna rin na ito ay ipinaalam ni Rizal kay KapitanDominguez na pinapapatawad na niya angkanyang mga kaaway kasama na rin rito ang mgahuwes-militar na nagsentensiya sa kanya ngkamatayan.

9:30PM – Ang sumunod na panauhan ni Rizal aysi Don Gaspar Cesteño, ang piskal ng RoyalAudiencia de Manila. Matapos ng kanilangmagandang usapan ay napaniwala ang piskalsa angking katalinuhan ni Rizal.10:00PM – Pinadala ni Padre Balaguer kay Rizalang burador ng pagbawi na ipinadala ngArsobispong anti-Pilipino na si BernardinoNozaleda, ngunit hindi ito nilagdaan ni Rizaldahil hindi niya ito nagustuhan.

- Ayon naman kay Padre Balaguer, nagpakita siya ng mas maikling burador na inihanda ni Padre Pio Pi (Superyor ng mga Heswita sa Pilipinas). At makaraan ng ilang pagbabago ay isinulat ni Rizal ang k anyang retraksiyon, na kung saan itinatakwil na niya ang Masonerya at mga relihiyosong ideang anti-Katoliko.**Ang Sulat na ito, ay naging malaking debate sa mga Rizalista sapagkat sa mga Rizalistang Mason o anti- Katoliko, ang dokumentong ito ay huwad. At para naman sa mga Rizalistang Katoliko, ito daw ay tunay na dokumento.

• December 30, 1896 3:00AM – Nakinig ng misa si Rizal, nangumpisal at nangumunyon. 5:30AM – Ang huli niyang agahan. Pagkatapos nito ay sumulat siya para sa kanyang pamilya at isa pa para sa kanyang kapatid na si Paciano.

Liham sa Pamilya: - Paghihingi ng tawad ni Rizal sa bigat ng pagdurusang naidulot niya sa pamilya. - Ang huling habilin niya ukol sa kanyang libing.Liham kay Paciano: - Pagpapasalamat sa lahat ng naidulot ni Paciano kay Rizal. - Paghihingi ng tawad kay Paciano at ang habilin na sabihin sa ama nila na mahal niya ito at hingan ng kapatawaran.

5:30AM – Dumating si Josephine Brackenkasama ang kapatid ni Rizal na si Josefa.Nagpaalam si Josephine kay Rizal na lumuluha.Ibinigay niya kay Josephine ang isangrelihiyosong aklat na Imitation of Christ ni PadreThomas a Kempis na kanyang nilagdaan.6:00AM – Habang naghahanda ang mgasundalo para sa Pagmamartsa. Si Rizal aysumalat para sa kanyang mga mahal namagulang.

Pagmartsa sa Bagumbayan6:30AM – Nagsimula nang tumunog ang mga trumpeta sa Fuerza Santiago na siyang hudyat ng simula ng pagmartsa. Apat na armadong sundalo ang nanguna, sunod naman ay si Rizal na nasa pagitan ng kanyang tagapagtanggol, Ten. Luis Taviel de Andrade, at dalawang Heswitang pari, Padre March at Padre Vilaclara. -Si Rizal ay nakasuot ng itim na terno, sumbrero, sapatos,kurbata at putting polo. At nakagapos ang sa braso siko pa-siko tulad noong sa hukuman ngunit mas maluwag para maigalaw niya ang kanyang braso

- Nagmartsa sila mula Fuerza Santiagohanggang sa Plaza de Palacio sa harapan ngkatedral ng Maynila kung saan napakaramingtao ang nagaabang.- Nadaanan din nila ang isang makitid naTarangkahan ng Postigo na halos walangkatau-tao at siyang nasabi na napakanda ngumagang iyon, ang tipong namamasyal sila ngkanyang kasintahan.- Kanila naman nadaanan ang Ateneo.- Narating nila ang Bagumbayan na malapit saLook ng Maynila. Payapang pumunta sakatatayuan niya si Rizal, sa pagitan ngdalawang posteng de-lampara.

Pagigigng Martir ng Isang Bayan- Nagpaalam si Rizal sa kanyang mga kasamana sina Padre Vilaclara, Padre March at angkanyang magiting na tagapagtanggol na siTen. Luis Taviel de Andrade.-Binasbasan siya ng isang pari at pinahalikanang krusipiho.- Humiling si Rizal na siya’y barilin na nakaharapsa mga sundalo, ngunit hindi siya pinagbigyandahil sa istriktong pagsunod ng komandante sautos ng ibinigay sa kanya.- Dr. Felipe Ruiz Castillo, isang doktor naEspanyol na siyang tumingin sa pulso ni Rizal atlaking gulat nito na normal ang kanyang pulso,na siyang nagpapakita na hindi takot si Rizal sakanyang kamatayan.

- Tumunog na ang mga tambol, at habang sila ay tumutunog ay may sumigaw ng “Magpaputok”. Sa kanyang pagkabaril ay ipinilit pa rin ni Rizal na humarap sa mga sundalo at nagawa niya ito. Sa kanyang pagbagsak ay nakaharap ang mukha niya sa sumisikat na araw. 7:03AM – Oras ng kamatayan. Sa edad na 35, 5 buwan at 11 araw.*Ang kanyang araw ng kamatayan ay maaaring nakutuban niya dahil 14 na taon bago siya bitayin ay nanaginip noong ika-30 ng Disyembre na siya ay namatay.

Pagkaraang Mamatay ang isang Bayaning Martir - Nagsaya ang mga Espanyol at nagsigawan ng “Mabuhay ang Espanya”. Dahil isang malaking tagumpay sa kanila ang kamatayan ng pinakamahigpit nilang kaaway. Nagpatugtog pasila ng masayang Marcha de Cadiz. - Hindi alam ng mga Espanyol na ito, na ang pagkamatay ni Rizal ang siyang naging pundasyon ng bansang nagsasarili. Ang kanyang mga naisulat ay nagudyok sa nasyonalismong Pilipino at naghawan ng landas para sa Rebolusyon ng Pilipinas. -Kanyang napatunayan na “mas mabisa ang panulat kaysa espada”.

“Mamamatay akong natatanawSa likod ng dilim angbukangliwayway,Kung kailangan mo ang pulang pangulay,Dugo ko’y gamitin sa kapanahunanNang ang liwanag mo ay lalong kuminang” -Dr. Jose Rizal

Mga huling araw ni rizal

by Kea Sarmiento

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 6

Statistics

Mga huling araw ni rizal Presentation Transcript