Tauw Energie & WaterLeeuwarden, mei 2011Rada Sukkar en Karel Veenemangfs@tauw.nl0615945727
Agenda 12 mei 2011• 09.00 uur Ontvangst• 09.15 uur Kennismaking• 09.30 uur Presentatie thermische energie (riothermie)• 10...
Inhoud presentatie1. Tauw & Energie2. Friesland & Energie     1. Beleid en subsidies     2. Slim met Energie & Water     3...
1. Tauw & EnergieSpeerpunten•   Energie uit de omgeving•   Riothermie•   Warmte en Koude Opslag•   Energiefabriek•   Water...
2. Friesland & Energie (1)Beleid en subsidiesBeleid:•   Fryslân Fernijt          Provincie Fryslân•   Slim met Water &Ener...
2. Friesland & Energie (2)Slim met Energie & Water• Zonne-energie – 8 MWp• Thermisch (geothermie, biogas, restwarmte) – 30...
2. Friesland & Energie (3)Masterplan thermische energie Friesland / Leeuwarden  Masterplan thermische energie Friesland / ...
3. Energieverbruik in Nederland
4. Energie in de waterketen
Referenties- Mastercase energie in de waterketen – Stowa 2009-46- Energie in de waterketen – Stowa 2010-35- Warmtehuishoud...
5. Riothermie     Zwolle
Afvalwater temperaturen                                        Gemiddelde dagtemperaturen (riolering, buitentemp en grondw...
Energie uit rioolstelsels Zwolle
Kansenkaart Riothermie
Locaties voor winnen van warmte
Technische haalbaarheid(techniek van warmte terugwinning)
Energetische haalbaarheid (COP)                                                COP warmtepomp                       140,00...
Bruto/netto besparing in primaire energie                                                                                B...
Financiele haalbaarheid(Prijsontwikkeling fossiele brandstof)                                              Gasprijs versus...
Pauze
Douchewarmte wisselaar
Haalbaarheid maatregelen huishoudens Douchewarmte-      Inwoner   Huishoudens   Leeuwarden wisselaar m3 gas/jaar        30...
Terugwinning warmte direct bij lozing
Individuele systeem direct bij de lozing• Investeringskosten Circa €120.000• Levering van 80% warmte en warm tapwater voor...
Warmte uit rioolstelselsGebruik warmte uit riool voor verwarmen woningen
Warmte uit rioolstelselsUitgangspunten: COP = minimaal 4Gas verbruik per woning = 1800 m3/jaar, gasprijs= 0,46 €/m3,  impl...
Slibdroging met restwarmte
Slibdroging met warmte uit effluent                                    Variant 1a en b            Variant 2a en b         ...
Casus Budaard                • Nieuwbouw in de buurt van                  rwzi biedt kansen                • Circa 100 won...
Riothermie icm WKO
Effect Riothermie op rwzi• Vergelijking tussen ontwerp regels en praktijk• Vergelijking op basis van volgende aspecten:  •...
Riothermie Leeuwarden/Fryslân
6. Tauw en waterkracht projecten• Hezenberger stuw – vijzelturbine• RWS Limburg, onderzoek mogelijkheden  waterkrachtcentr...
Techniek achter VIVACE• Vortexen (wervelingen) worden  opgewekt door cilinders in de  stroming• De kracht van deze vortexe...
Praktijktest St. Clair River 2010http://www.vortexhydroenergy.com/developments/
Voordelen VIVACE systeem                        • Niet afhankelijk van verval                        • Vivace werkt al eff...
Toepassing in Nederland                          Legenda                                    Vrije of gestuwde             ...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Riothermie

1,308 views
1,137 views

Published on

Energie uit afvalwater

Published in: Technology, Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,308
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
25
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Riothermie

  1. 1. Tauw Energie & WaterLeeuwarden, mei 2011Rada Sukkar en Karel Veenemangfs@tauw.nl0615945727
  2. 2. Agenda 12 mei 2011• 09.00 uur Ontvangst• 09.15 uur Kennismaking• 09.30 uur Presentatie thermische energie (riothermie)• 10.30 uur Korte pauze• 10.45 uur Vragen en discussie• 11.30 uur Conclusies en benoemen kansen• 11.45 uur Vervolgafspraken• 12.00 uur Einde
  3. 3. Inhoud presentatie1. Tauw & Energie2. Friesland & Energie 1. Beleid en subsidies 2. Slim met Energie & Water 3. Masterplan thermische energie3. Energieverbruik in Nederland4. Energie in de waterketen5. Riothermie6. Tauw en waterkracht projecten (optioneel)
  4. 4. 1. Tauw & EnergieSpeerpunten• Energie uit de omgeving• Riothermie• Warmte en Koude Opslag• Energiefabriek• Waterkracht• Vivace• Piezzo• Beleid duurzame energie
  5. 5. 2. Friesland & Energie (1)Beleid en subsidiesBeleid:• Fryslân Fernijt Provincie Fryslân• Slim met Water &Energie Gemeente Leeuwarden• Innovatieprogramma Wetterskip Fryslân• Noordelijk energieakkoord / energy valleySubsidies:• Transitiefonds Gemeente Leeuwarden• Energiesprong SEV• Fryslan fernijt Provincie Friesland• Duurzame energie Provincie Friesland
  6. 6. 2. Friesland & Energie (2)Slim met Energie & Water• Zonne-energie – 8 MWp• Thermisch (geothermie, biogas, restwarmte) – 3000 TJ• 3000 bestaande woningen 2 stappen energielabels omlaag; 500 nieuwbouw woningen EPC 0,5• Biogasleiding NO-friesland – 250.00 huishoudens• 500 schone voer-/vaartuigen in Leeuwarden• Groen gas 100 milj. m3• Windenergie off shore – 1200 MWp• Blue energy – 40-50 PJIn 2020 energieneutraal (geen fossiele brandstoffen)
  7. 7. 2. Friesland & Energie (3)Masterplan thermische energie Friesland / Leeuwarden Masterplan thermische energie Friesland / Leeuwarden Geothermie WKO Riothermie Restwarmte Div. projecten WKO-plus (optimalisatie) Cammingha- buren Pilot MCL / WAC RWZI Burdaard - woonwijk OAS NW Frl - RWZI Bodemkansenkaart O’werf Harlingen Kansenkaart Leeuwarden ? (integraal plan thermische energie)
  8. 8. 3. Energieverbruik in Nederland
  9. 9. 4. Energie in de waterketen
  10. 10. Referenties- Mastercase energie in de waterketen – Stowa 2009-46- Energie in de waterketen – Stowa 2010-35- Warmtehuishouding in afvalwaterketen Zwolle, Stowa, 2011- Diverse studies naar toepassing Riothermie (Almere, Zwolle, Den Haag, Eindhoven, Alkmaar, Burdaard, etc.)- Brochure VROM, Energie uit afvalwater- Diverse symposia met waterschappen en stichting warmtenetwerk- Artikelen in vakbladen (H2O, Cobouw, Volkskrant, Technisch weekblad,………)
  11. 11. 5. Riothermie Zwolle
  12. 12. Afvalwater temperaturen Gemiddelde dagtemperaturen (riolering, buitentemp en grondwater) 23 21 19 17 15 13Temperatuur (°C) 11 9 7 5 3 BAR01 MP01 MP02 MP05 1 MP07 MP08 MP10 MP12 -1 MP13 MP16 -3 Aanvoer B & D-O Effluent RWZI 21GL0010 BAR01 trendlijn -5 10-Jan 25-Jan 09-Feb 24-Feb 11-Mar 26-Mar 10-Apr 25-Apr 10-May 25-May 09-Jun Datum
  13. 13. Energie uit rioolstelsels Zwolle
  14. 14. Kansenkaart Riothermie
  15. 15. Locaties voor winnen van warmte
  16. 16. Technische haalbaarheid(techniek van warmte terugwinning)
  17. 17. Energetische haalbaarheid (COP) COP warmtepomp 140,00 120,00 100,00 COP = 2Afzet temperatuur ºC COP = 2,5 80,00 COP = 3 COP = 3,6 60,00 COP = 4 COP = 5 COP = 6 40,00 20,00 0,00 0 5 10 15 20 25 30 Brontemperatuur ºC
  18. 18. Bruto/netto besparing in primaire energie Besparing Netto 300 Elektriciteitsverbruik 250 Warmtevraag slibverwarming 200 kW 150 100 50 0 Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Maand
  19. 19. Financiele haalbaarheid(Prijsontwikkeling fossiele brandstof) Gasprijs versus terugverdientijd Gasprijs jaar 2009 = 0,592 EUR/Nm 3 Gasprijs 2020 = 0,992 EUR/Nm 3 (prognose obv CBS gegevens) 16 centrale uitbreiding 14 nieuwbouw Terugverdientijd (jaar) 12 10 8 6 4 2 0 0,50 0,60 0,70 0,80 0,90 1,00 1,10 1,20 1,30 Gasprijs (EUR/Nm3) Jaar 2009 2015 2020
  20. 20. Pauze
  21. 21. Douchewarmte wisselaar
  22. 22. Haalbaarheid maatregelen huishoudens Douchewarmte- Inwoner Huishoudens Leeuwarden wisselaar m3 gas/jaar 30 70 2,8 mln CO2 reductie 50 125 5.000,- In kg/jaar Baten EUR / jaar 14 32 1,3 mln Kosten investering 200-600 200 – 600 8 mln – 24 EUR mln
  23. 23. Terugwinning warmte direct bij lozing
  24. 24. Individuele systeem direct bij de lozing• Investeringskosten Circa €120.000• Levering van 80% warmte en warm tapwater voor 30 appartementen• Mogelijk toe te passen in flatgebouwen, ziekenhuizen, zwembaden, hotels, kazernes,….etc
  25. 25. Warmte uit rioolstelselsGebruik warmte uit riool voor verwarmen woningen
  26. 26. Warmte uit rioolstelselsUitgangspunten: COP = minimaal 4Gas verbruik per woning = 1800 m3/jaar, gasprijs= 0,46 €/m3, implementatie in ZwitserlandGemaal capaciteit m3/h 150 40Aantal woningen (warmte) 280 48Besparing in m3 gas/jaar 400.000 65.000(bruto)CO2 reductie 700.000 115.000,-In kg/jaar (max)Baten EUR 180.000 30.000Kosten EUR 363.000 300.000
  27. 27. Slibdroging met restwarmte
  28. 28. Slibdroging met warmte uit effluent Variant 1a en b Variant 2a en b Variant 3 Conventioneel Conventioneel met Conventioneel zonder met microzeef en voorbezinking en gisting voorbezinking en slibdroging met kassen slibdroging met kassenDroge stof gehalte ontwaterd 20% 25% 25% 20% 31%slib/zeefgoed (%ds)Droge stof gehalte af te zetten 20% 25% 80% 80%slib (%ds)Totaal investering (milj. EUR) 31 32 30 32Totaal exploitatie (milj. Eur/jr) 4,5 4,2 4,4 4,5 3,9Energiebalans (electrisch -1.300 - 300 -100 + 400verkoop – inkoop MWh/jr))
  29. 29. Casus Budaard • Nieuwbouw in de buurt van rwzi biedt kansen • Circa 100 woningen • 505 kw beschikbaar uit rwzi • Vraag is min 60 max 240 kw • € 300.000 raming kosten
  30. 30. Riothermie icm WKO
  31. 31. Effect Riothermie op rwzi• Vergelijking tussen ontwerp regels en praktijk• Vergelijking op basis van volgende aspecten: • Beluchtingenergie • Slibproductie • Effluentkwaliteit voor N en P • Effect op biologische fosfaatverwijdering en aanvullende chemicaliëndosering • exploitatiekosten
  32. 32. Riothermie Leeuwarden/Fryslân
  33. 33. 6. Tauw en waterkracht projecten• Hezenberger stuw – vijzelturbine• RWS Limburg, onderzoek mogelijkheden waterkrachtcentrales• Haalbaarheid studies: Gemaal Gewande, Crevecoeur sluizen, Sluis Dokkumer Nieuwe Zijlen• Vivace haalbaarheidstudie Velt en Vecht en provincie Overijssel• Vivace haalbaarheid Zeeland
  34. 34. Techniek achter VIVACE• Vortexen (wervelingen) worden opgewekt door cilinders in de stroming• De kracht van deze vortexen trekken de cilinder omhoog en omlaag• De cilinder gaat verticaal slingeren• De lineaire beweging van de cilinder kan worden omgezet in elektrische energie VIVACE systeem - 34
  35. 35. Praktijktest St. Clair River 2010http://www.vortexhydroenergy.com/developments/
  36. 36. Voordelen VIVACE systeem • Niet afhankelijk van verval • Vivace werkt al effectief bij lage watersnelheden vanaf 1 m/s • Langzaam bewegende cilinders • Geen gevaar waterleven • Verwachte lage installatiekosten en kWh prijs • Fabricage met standaard componenten • Geen zware infrastructuur nodig voor installatie • Eenvoudig te verwijderen (calamiteiten/onderhoud) • Eenvoudige uitbreiding door modulaire opbouw • Onder water dus geen horizonvervuiling VIVACE systeem - 36
  37. 37. Toepassing in Nederland Legenda Vrije of gestuwde afstroming Kunstwerken Getijdestroming

×