Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Fikri Haklar Ders Notları - 2013

on

  • 1,943 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,943
Views on SlideShare
726
Embed Views
1,217

Actions

Likes
0
Downloads
20
Comments
0

3 Embeds 1,217

http://www.kaandericioglu.com 1215
http://webcache.googleusercontent.com 1
https://www.google.com.tr 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Fikri Haklar Ders Notları - 2013 Fikri Haklar Ders Notları - 2013 Document Transcript

  • FİKRİ HAKLAR -INTELLECTUAL PROPERTY - DERS NOTLARI M. Kaan DERİCİOĞLU 2013
  • İÇİNDEKİLERÖNSÖZGİRİŞ1. FİKİR ÜRÜNÜ SAHİPLİĞİNİN TEMEL YAPISI1.1. Temel Yapının Fikir Ürününe Uygulanması1.2. Korunabilir Fikir Ürünleri1.3. İfade Edilmek1.4. Fikir Ürünü Korunmasının Ön Koşulu ve Yorumu1.5. Gerçek Hak Sahibi1.6. Fikir ve Sanat Eserleri’nde Manevi Haklar1.7. Fikir ve Sanat Eserleri’nde Ekonomik (Mali) Haklar1.8. Fikri Ürünlerinde Koruma Kriterleri ve Yasal Dayanakları1.9. Fikri Hak1.10. Yeni/Özgün Kavramları1.11. Doğal Koruma / Belgeli Koruma / Çoklu Yasal Koruma1.12. Fikir Ürünlerinde Koruma Süreleri2. TİCARET UNVANLARI VE İŞLETME ADLARI2.1. Ticaret Unvanı2.2. İşletme Adı2.3. Ticaret Unvanı Sorgu Veri Tabanları3. BULUŞLAR ve PATENT3.1. Buluş3.2. Patent3.3. Patent Ön Araştırması3.4. Patent Başvurusunun Hazırlanması3.5. Patent Tarifnamesi3.6. Patent İstemleri3.7. Patent Resimleri3.8. Özet3.9. Örnek Buluş Metni3.10. Patent Başvurusu İçin Gereken Belgeler3.11. Patent Korumasının Sınırları, Rüçhan Hakkı ve Hoşgörü Süresi3.12. Patent Başvuruları3.13. Patent Başvurusu İçin Seçenekler3.13.1. Ulusal Patent Başvurusu3.13.2. Uluslararası Patent Başvurusu (Patent İşbirliği Andlaşması)3.13.3. Bölgesel Patent Başvurusu (Avrupa Patenti Sözleşmesi)3.14. Faydalı Model3.15. İşlem Şeması M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 2
  • 4. ENDÜSTRİYEL TASARIMLAR4.1. Tanım4.2. Çoklu Yasal Koruma4.3. Korumanın Ölçütleri4.4. Hoşgörü Süresi4.5. Tescil Başvurusu Gerekleri4.6. Başvuru Sonrası İşlemler ve Süreler4.7. Ulusal, Bölgesel ve Uluslararası Tasarım Tescil Sistemleri4.8. Tasarımın Son Kullanıcı İçin Görünür Olması4.9. Tasarım Örnekleri4.10. Tasarım Tescili Örneği4.11. İşlem Şeması5. MARKALAR5.1. Marka5.2. Marka Seçimi5.3. Tescilli Marka5.4. Tescilsiz Marka5.5. Tescil5.6. Yenileme5.7. Kullanma Zorunluluğu5.8. Marka Koruma Sistemleri5.8.1. Ulusal Marka Tescili5.8.2. Bölgesel Marka Tescili5.8.3. Uluslar-Üstü Marka Tescili5.8.4. Uluslararası Marka Tescili5.17.8. Franchising5.17.9. Character Merchandising5.9. İşlem Şeması6. COĞRAFİ İŞARETLER6.1. Tanım6.2. Menşe Adı6.3. Mahreç İşareti7. FİKİR VE SANAT ESERLERİ7.1. Tanımlar7.2. Eser Sahibini Hakları7.3. Eser Sahibinin Hakları İle Bağlantılı Haklar7.4. Eser Korumasında Dikkat Edilecek Konular7.5. Yayınlanmamış Eserlerde Alınacak Önlemler7.6. Yayın Öncesinde Yapılacak Sözleşme Örneği7.7. Eser Yarışmalarında Dikkat Edilecek Konular7.8. Eser Yarışması Katılımcı Taahhüt Örneği7.9. Bilgisayar Yazılımları8. Diğer Konular8.1. Açıklanmamış Bilgiler/ Ticaret Sırları M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 3
  • 8.2. İnternet Alan Adları 9. LinklerÖNSÖZ18 inci ve 19 uncu yüzyıllara gelinceye kadar toplumlarda hakların ortak kullanımı yaygınidi. Daha sonra yaratıcılığın geliştirilebilmesi için hakların yaygınlaştırılıp korunması fikriyerleşmiştir. Hak kavramının yerleşmesiyle yaratıcılığın geliştirilebildiği ve hiçbir katkıdabulunmadan haklardan yararlanmanın tam anlamıyla bir suç olduğu vurgulanmıştır. İzinsizkullanım, hakların olduğu her alanda bir suçtur ve yaratıcılığı, üretkenliği engeller. Örneğinbaşkasının malını çalmak nasıl bir suçsa, başkasına ait bir fikir ürününü, örneğin bir eseri,bir buluşu, bir tasarımı yaratıcısının izni olmadan kullanmak ve ondan yararlanmak dasuçtur.İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi; herkesin, toplumun kültür yaşamına katılmak, güzelsanatlardan etkilenmek, bilim alanındaki gelişimi ve bunun yararlarını paylaşmak hakkınasahip olduğunu ve herkesin, yarattığı her türlü bilim, edebiyat ve sanat eserleri ile ilgiliolarak doğacak manevî ve maddî yararlarının korunmasına hakkı olduğunuöngörmektedir. (Bildirge Madde 27)Fikir ürünlerinin korunması gerektiğine inanmak gerekir. Bazı ülkelerden fikri haklarkonusunda diğer ülkelere yöneltilen suçlama, bu ülkelerin bencillikleri olarakyorumlanabilir. Ancak, bu konudaki duyarlılığın altında yatan gerçek, bu ülkelerin fikrihakların korunması gerektiğine inanmalarıdır.Eğer yaratıcı fikirler korunmazsa, hiç kimse yeni bir şeyler yaratmaya, oluşturmayaçalışmaz.Bazı kişiler fikir ürünlerinin korunması konusunu, fikri mülkiyet veya fikri mülkiyet hakkıolarak yorumlamakta ve kullanmaktadır. “Fikir Ürünleri Üzerindeki Haklar” konusunudeğerlendiren ve bu konudaki temel eserler kabul edebileceğimiz eserlerde kullanılanaçıklamalar değerlendirilmiş ve “mülkiyet” olarak kullanılan terimin yanlışlığı ve bununyerine “hak” teriminin kullanılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle bu konudakullanılacak terimlerin;“Fikir Ürünleri”, “Fikir Ürünleri Üzerindeki Haklar”, “Fikri Haklar”, “Eser Sahibinin Hakları”,“Eser Sahibinin Hakları ile Bağlantılı Haklar”, “Sınai Haklar” olarak kullanılması, ulusal veuluslararası kaynaklara uygun bir öneridir.Prof. Dr. Ernst E. HIRSCH, “Hukuki Bakımdan Fikrî Sây, Birinci Cilt, Sınai Haklar,İstanbul, 1942” [1] adlı eserinde “Mülkiyet Mevhumu” başlıklı bölümde (Sayfa 3-4) konuyaaçıklık getirmiştir.“…. İhtira beratı hakları hakkında taşınır veya taşınmaz şeylere ilişkin hükümlerinuygulanması, kesinlikle söz konusu değildir. O halde mülkiyet kelimesinin kullanımındanhiçbir yarar elde edilemeyecektir. Söz konusu hukuk alanında mülkiyet terimi uygunolmadığı gibi tehlikelidir de. Her ne kadar sosyal bilimlerde, bu mülkiyete benzetiş çokkez yapılmakta ise de, müspet hukuk ve hukuk tekniği bakımından doğru değildir.……….”1[] Günümüz Türkçesine uyarlanmıştır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 4
  • “Edebi mülkiyet”, “telif”, ve “müellif” mevhumları: ….. “Sınai Mülkiyet” terimlerimevzuatımıza ne kadar aykırı ve maksada elverişsiz ise “edebi mülkiyet”, “bediimülkiyet”, “güzel sanatlar mülkiyeti” gibi terimler de o derece uygunsuz ve tehlikelidir.Çünkü, bir taraftan telif hakkını, inşaat ve kaynak haklarının girdiği kategorinin içine almakve bu suretle mülkiyetin bir konusu olarak nitelendirmek mümkün ve uygundeğildir.”Prof. Dr. Ernst E. HIRSCH’in söz konusu eserinden sonra yayınlanan ve kaynaklararasındaki eserlerde “Fikri Haklar” teriminin kullanılması konusunda bir fikir birliği sözkonusudur. Ancak, günümüz yazarlarından bazıları bu ayrıntıları tartışmadan, aradakifarklılıkları belirtmeden “mülkiyet” kavramını kullanmakta ve genellikle “mülkiyet” ve “hak”kavramları birlikte kullanılmaktadır.Prof. Dr. Nuşin AYİTER “İhtira Hukuku, Ankara, 1968” adlı eserinde (Sayfa 8-9)“ …… maddesel olamayan mallar nitelikleri gereği mülkiyet hakkının konusuolamaz. Bu hakların sahiplerine sağladığı egemenlik de mülkiyetten farklıdır.Mülkiyet hakkı devamlıdır. Maddesel olmayan mallar üzerindeki haklar zamanlasınırlıdır. Sonuçta, maddesel olmayan mallar üzerindeki hakkın mülkiyetleaçıklanması, bu mallar dolayısıyla sahibinin manevi çıkarlarının korunmasınıaçıklayamamaktadır.”Doç. Dr. İlhan ÖZTRAK “Fikir ve Sanat Eserleri Üzerindeki Haklar, Ankara, 1971” adlıeserinde (Sayfa 1 - 3), aşağıdaki açıklamalara yer vermiştir:“Medeni Kanunumuz mülkiyeti, taşınır mülkiyeti ve taşınmaz mülkiyeti olmak üzere iki anagruba ayırmaktadır. Taşınmaz mülkiyetine arazi, tapu siciline bağımsız ve sürekli olarakkaydedilen haklar ve madenler dahildir. (MK. Md.632) Menkul mülkiyeti ise, bir yerdendiğer bir yere taşınabilen eşya ile taşınmaz mülkiyetine dahil olmayan ve mal edinmeyeelverişli olan doğal kuvvetleri kapsar. (MK. Md.686)………… Görülüyor ki MedeniKanunumuzun sistematiğinde maddesel olmayan mal kavramına ve maddesel olmayanmal mülkiyetine yer verilmemiştir. ……. Maddesel olmayan mallar üzerindeki haklar,münhasır haklardandır. Yanı sahiplerine üçüncü kişilerin bu mallardanyararlanmalarına engel olabilmek yetkisi verir. Münhasır haklar bütün üçüncü kişilerekarşı ileri sürülebildikleri için, bunlar mutlak haklardandır. Maddesel olmayan mallarüzerindeki yararlar ve bu yararları korumak için tanınmış olan haklar maddeselolabileceği gibi, manevi de olabilir.”Akın BEŞİROĞLU yayınladığı eserlerinin adını “DÜŞÜNCE ÜRÜNLERİ ÜZERİNDEHAKLAR” olarak adlandırmıştır.Hayri DERİCİOĞLU, “Sınai Mülkiyet mi? Sınai Haklar mı?” adlı makalesinde, Sınai Haklarolarak kullanımın doğruluğunu, 1969 Anayasa Mahkemesi Kararını örnek alarakaçıklamaktadır. (Esas No: 1967/10, Karar No: 1967/49, Karar Tarihi: 28.12.1967 – ResmiGazete 30.01.1969/13114)Bu dersin amacı, fikir ürünleri ve fikir ürünlerinin korunması konusundaki bilgi açığınıkapatacak, hangi fikir ürününün hangi yasal düzenlemeye göre korunacağı ve fikir ürünüsahiplerinin nasıl davranacağı konusunda bilgi verecek bir ders notu hazırlamaktır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 5
  • Ders notlarında önce, fikir ürünü sahipliğinin temel yapısı ile bazı önemli konular girişbölümünde açıklanacaktır. Ayrıca, ticaret unvanı ve işletme adı, buluşlar ve patent,endüstriyel tasarımlar, markalar, fikir ve sanat eserleri, açıklanmamış bilgiler/ticaret sırları,entegre devrelerin topografyaları, internet alan adları, sözleşmeler konularına dadeğinilecektir.FİKRİ HAKLAR1. Fikir ürünü sahipliğinin temel yapısı1.1. Temel yapının fikir ürününe uygulanmasıDoğa, yaşadığımız ortamı özel olarak yaratmıştır. Taş, toprak, su, deniz, orman ve bütüncanlılar doğanın eserleridir.Düşünen varlık olarak insan ise, aklını kullanarak fikirler üreten tek canlıdır.«İnsan – akıl – fikir» biz insanların tümüne doğanın bağışladığı bir özelliktir.İnsan, aklını kullanarak “yeni fikirler” oluşturabilir. Benzeri özelliklerde yaratılmalarınarağmen bazı insanlar fikir ürünü üretmez. Bu olay, fikir ürünü üretenler ile üretmeyenlerarasında belirgin bir fark oluşmasına yol açar. Fikir ürünü üretenler ile üretmeyenlerarasında oluşan fark nedeniyle bir denge kurulması ve dolayısıyla fikir ürünü üretenlerinkorunarak özendirilmesi gerektiği, 18. yüzyıldan itibaren netleşmiştir. («la propriétéintellectuelle» kavramının oluşması bir örnektir) İNSAN BAŞLANGIÇ AKIL FİKİR ÜRÜN İFADE VE SAHİP KORUNABİLİRLİK HAK Tablo 1 - Fikir ürünü sahipliğinin temel yapısı Yukarıdaki tabloda verilen, fikir ürünü sahipliğinin temel yapısı, “insan  akıl  fikir” ve “ürün  sahip hak” şeklinde iki aşamalı olarak örneklenebilir. Temel yapının başlangıcını “insan ve akıl” belirlemektedir. Düşünce yetisine sahip insanın belleği, deneyimi ve yaratıcılığı ile fikirleri oluşturması yasal koruma düzeninde koruma için yeterli kabul edilmemektedir. Korunabilirlik, fikirlerin bir biçim verilerek ifade M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 6
  • edilmesi sonucu üretilen, fikir ürünü ile başlamaktadır. Yasal korumanın tanımı,“fikir ürününü üreten kişiye; diğer kişilere kullanım için izin vermek ve izinsizkullanımı yasal yollara başvurarak önlemek hakları” şeklinde belirtilebilir.Fikir ürünü üretenlerin korunması ile oluşturulan denge;elle tutulan, gözle görülen ve bir mülkiyet konusu olanMADDESEL VARLIKLAR’a (TANGIBLE ASSETS)ek olarak,elle tutulamayan, gözle görülemeyen ve bir hak konusu olanMADDESEL OLMAYAN VARLIKLAR (INTANGIBLE ASSETS) kavramınınoluşmasını sağlamıştır.Not: «Maddi olmayan duran varlıklar» veya «gayrimaddi mal» anlamında «gayrimaddihak» gibi terimler vergi sisteminde kullanılmaktadır.Definition of tangible and intangible assetsTangible assets are considered the goods of material nature they can be perceivedby senses like: • Row material and stocks • The furniture • The machines • The lands • The moneyIntangible assets are considered the goods of immaterial nature : • The science of knowing what to do • Our relations with the clients • Our operative processes • The technology of information and databases. • Capacities, abilities and innovations of the employershttp://www.webandmacros.net/assets-Balanced-Scorecard.htmMaddesel ve maddesel olmayan varlıkların tanımı:Maddesel varlıklar duyularla algılanabilen doğal mallar olarak kabul edilir: • Hammaddeler ve stokları • Mobilya • Makineler • Topraklar • ParaMaddesel olmayan varlıklar maddesel olmayan nitelikteki mal olarak kabul edilir: • Ne yapacağını bilmenin bilimi M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 7
  • • Müşterilerle kurulan ilişkiler• İşlem süreçlerimiz• Bilgi ve veri tabanlarının teknolojisi• İşverenlerin kapasiteleri, yetenekleri ve yenilikleri (inovasyonları) ŞİRKET VARLIK DEĞERİNDE DEĞİŞİM http://www.webandmacros.net/assets-Balanced-Scorecard.htm M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 8
  • Ne yapacağının bilinmesi, müşterilerle iyi ilişkiler kurulması, işlem süreçleriningeliştirilmesi, bilgi ve veri tabanlarının teknolojisine sahip olunması, kapasite veyeteneklerin artırılması ve inovasyon yapılması, fikir ürünleri yaratıcılığınınunsurlarındandır.İnovasyon, yeni veya önemli ölçüde değiştirilmiş ürün (mal veya hizmet),veya sürecin; yeni bir pazarlama yönteminin veya iş uygulamalarında, işyeriorganizasyonunda veya dış ilişkilerde yeni bir örgütsel yöntemin uygulanmasıolarak açıklanmaktadır.Kaynak: OSLO KILAVUZUhttp://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/kilavuzlar/Oslo_3_TR.pdfBir biçim kazandırılarak ifade edilmiş fikirler fikir ürünü olarak adlandırılır.Korunabilir fikir ürünleri, biçimlenme şekillerine göre; eserler, buluşlar, endüstriyeltasarımlar, entegre devre topografyaları, markalar, coğrafi işaretler, ticaretunvanları, işletme adları, internet alan adları olarak örneklenebilir. Haksızrekabete karşı koruma, franchising, character merchandising konuları da bukapsamda ve bilgisayar yazılımları eserler kapsamında değerlendirilmektedir.Eser, buluş, endüstriyel tasarım, marka, coğrafi işaret, vb. fikir ürünlerinioluşturan kişi veya kişiler fikir ürünü sahibi olarak adlandırılır.Fikir ürünü üretenler ile üretmeyenler arasında bir denge kurulması ve üretenlerinözendirilmesi, fikir ürünü üretenleri korumak yoluyla olmuştur. Bu koruma fikirürünleri sahiplerine fikir ürününün kullanımına ilişkin tanınan özel hak ve yetkilerile sağlanmıştır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 9
  • Fikir ürünü sahibinin fikir ürününe ilişkin manevi ve ekonomik (malî) hakları, fikirürününün oluşması ile birlikte doğar. Fikir ürünü sahibinin hakları; fikirürününün topluma sunulması, hak sahibi olarak belirtilmek, fikir ürünündedeğişiklik yapılmasını önlemek gibi manevi haklar (tablo 2) ile fikir ürünündenekonomik olarak yararlanmak amaçlı ekonomik (malî) haklardır. (tablo 3)Manevi haklar devir edilemez iken, ekonomik (malî) haklar devir edilebilir,kiraya (lisans) veya ödünç verilebilir.FİKİR ÜRÜNÜ ESER BULUŞ TASARIM MARKAFİKİR ÜRÜNÜ ESER BULUŞ SAHİBİ TASARIM MARKA SAHİBİSAHİBİ SAHİBİ (BULUŞÇU) SAHİBİ (TASARIMCI)FİKİR ÜRÜNÜ ESER BULUŞ TASARIM MARKASAHİBİNİN SAHİBİNİN SAHİBİNİN SAHİBİNİN SAHİBİNİNHAKLARI HAKLARI HAKLARI HAKLARI HAKLARI Tablo 2 - Manevî haklarFİKİR ESER BULUŞ TASARIM MARKAÜRÜNÜ YAYIM PATENT TASARIM MARKAİŞLEM TESCİLİ TESCİLİ YAYIMCI PATENT TASARIM MARKAHAK SAHİBİ TESCİLİNİN TESCİLİNİN SAHİBİSAHİBİ SAHİBİHAKLAR YAYIMCININ PATENT TASARIM MARKA HAKLARI SAHİBİNİN TESCİLİ TESCİLİ HAKLARI SAHİBİNİN SAHİBİNİN HAKLARI HAKLARI Tablo 3 - Ekonomik (malî) haklar Türkiye’de fikir ürünü sahipliğinin temel yapısına ilişkin örnekler yasal düzenlemelerde de yer almaktadır: •5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda; Eser (madde 1), eser sahibi (madde 8), eser sahibinin hakları (madde 13). http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/957.htm •551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’de; Patent verilerek korunacak buluşlar (madde 5), buluş sahibi (madde 8), patent istemek hakkı (madde 11), patent sahibi (madde 14, 15, 60, 62, 73, vd.), buluşu yapanın belirtilmesi (madde 15), patentten doğan hak (madde 73, 140), patentten doğan koruma kapsamı (madde 83), •554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’de; Tasarım (madde 3), tasarımcı (madde 13), hak sahipliği ve bedel (madde 13 -14), tasarımcı olarak belirtilmek hakkı (madde 18 ve 25) M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 10
  • •556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’de; Marka (madde 2), marka sahibi ve marka tescilinden doğan haklar (madde 9). http://www.turkpatent.gov.tr 1.2. Korunabilir fikir ürünleri Fikirler değil, fikir ürünleri korunmaktadır. Bir biçim kazandırılarak bir ürün şeklinde ifade edilmemiş fikirler için herhangi bir yasal koruma söz konusu değildir. Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması eki Ticaretle Bağlantılı Fikri Haklar Anlaşması’nın (TRIPS) 9/2 maddesinde [2]; "Eser sahibinin hakları; fikirleri, usulleri, işletme yöntemlerini veya buna benzer matematiksel kavramları değil, ifadeleri kapsayacaktır." şeklinde belirtilmiştir. Kaynak: http://www.wto.org/english/tratop_e/trips_e/trips_e.htm 1.3. İfade edilmek İfade edilmekten amaçlanan, fikir ürününün bir biçim kazandırılarak oluşturulmasıdır. Korumanın başlaması için fikir ürününün oluşması ön koşuldur. Henüz yazılmamış bir roman veya senaryo, tamamlanmamış bir buluş, görsel anlatımı oluşmamış bir endüstriyel tasarım, henüz kullanılmamış bir marka için bir yasal koruma başlamamıştır. Örneğin, "bir yağlı boya resim yapacağım ve bu resimde şunlar, şunlar, ... yer alacak, şu renkleri kullanacağım” veya “sabah güneş doğarken Nemrut Dağı’ndaki heykellerin resmini yapacağım", “bir TV dizisi düşünüyorum. Bu dizide ........ romanının kahramanları ele alınacak, kişilikleri vurgulanarak romanda biçimlenen yaşantıları canlandırılacak”, “bir ekranda aynı anda iki ayrı yayını izleyebilecek televizyon yapacağım” ifade edilmemiş, bir biçim kazandırılmamış fikirlerdir.2 [] Copyright protection shall extend to expressions and not to ideas, procedures, methods of operation or mathematical concepts as such. (TRIPS Article 9/2.) Kaynak: Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/27-trips.pdf WIPO: Are ideas, methods or concepts protected by copyright? Copyright protection extends only to expressions, and not to ideas, procedures, methods of operation or mathematical concepts as such. (Article 2) Kaynak: WIPO Copyright Treaty. http://www.wipo.int/treaties/en/ip/wct/trtdocs_wo033.html M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 11
  • İfade edilmemiş fikirlerin korunması, ancak bu fikirlerin açıklanmamasıdurumunda söz konusu olur. Korunmak istenen fikirlerin, ifade edilmedenönce açıklanmaması, fikirlerin başkaları tarafından ifade edilerek kullanımınedeniyle ortaya çıkabilecek sorunları önleyecektir. “Fikirlerinizinkorunmasını istiyorsanız kimseye söylemeyin” gerçekçi bir yaklaşımdır.1.4. Fikir ürünü korunmasının ön koşulu ve yorumu“İfade Edilmek” veya “bir biçim kazandırmak” olarak açıklayabileceğimiz fikirürünü korunmasının ön koşulu; sınaî haklarla ilgili yasal düzenlemelerde,• “uygulanabilmeyi sağlayacak nitelikte açıklık ve yeterlilik”,• “ayırt edici niteliğe sahip olmak”,• “belirgin bir farklılık olması”,• “ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla”ifadeleriyle tanımlanmaktadır.İfade edilmenin ön koşulu olarak, buluşların patent veya faydalı model belgesiverilerek korunmasına ilişkin 551 sayılı Patent Haklarının KorunmasıHakkında KHK’da, “Tarifname, buluş konusunun ilgili olduğu teknikalanda uzman olan bir kişi tarafından buluşun uygulanabilmesinisağlayacak nitelikte açık ve yeterli yazılır” (madde 46) olarak belirtilmiştir.Bu tanıma göre, uygulanabilmesini sağlayacak nitelikte açık ve yeterliaçıklanmayan veya ifade edilmeyen bir buluş korunmayacaktır. Patentverilebilirlik ile ilgili ölçütler, bu ön koşuldan sonra değerlendirilmelidir.554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında KHK’nın 5.maddesinde “yeni ve ayırt edici niteliğe sahip tasarımlar belge verilerekkorunur” hükmü, korumanın koşulu olarak “yenilik” ile birlikte “ayırt ediciniteliği” de belirtmiştir. 7. maddede, “ayırt edici niteliğe sahip olmak”koşulu, “tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimile herhangi bir tasarımın kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasındabelirgin bir farklılık olması” şeklinde tanımlamıştır. Bu durumda, “ayırt edicinitelik” ve “belirgin bir farklılık” koşullarını sağlayacak şekilde ifade edilmeyenendüstriyel tasarımlar korunmayacaktır. Bu aşamada bazı fikir ürünlerininbirden çok yasal düzenlemeden ve farklı ön koşullarla korunduğu dadeğerlendirilmelidir.556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK’nın markanın içereceğiişaretler başlıklı 5. maddesindeki “ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla”hükmüne göre, önceki markalardan veya ticaret sırasında kullanılan bir başkaişaretten ayırt edilebilir olacak şekilde ifade edilmeyen işaretler marka olarakkorunmayacaktır.Bilim, edebiyat, sanat eserlerinde, eser sahibinin manevî ve ekonomik hakları,korumanın yasal tanımını vermektedir. Bu tanım, fikir ürünlerinin sahipleri için,kendi fikir ürünlerinin kendisi tarafından kullanımına ek olarak, fikirürünlerinden diğer kişilerin yararlanmasına izin vermek ve izinsizyararlanılmasını önlemek olarak yorumlanmaktadır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 12
  • Örneğin, roman, şiir, senaryo, beste, bilgisayar yazılımı, vb. hangi biçimdeolursa olsun bir eserin topluma sunulması eser sahibinin yazılı izninigerektirir. Eser sahibi izin vermediği sürece eser topluma sunulamaz. İzinsizolarak topluma sunulan bir eserin sahibi, önlemek hakkını kullanmak için tekyol olan yasal yollara başvurabilir, izinsiz kullanımın önlenmesini ve yaptırımuygulanmasını isteyebilir.Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 68 inci maddesi, izinsiz kullanımınyaptırımı olarak, “… sözleşme olması durumunda isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını talepedebilir” hükmünü içermektedir. Ceza yasalarındaki para cezaları hazineyegelir olacağı için, burada üç kat tazminat ile eser sahiplerinin haklarıgözetilmiştir.http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/957.htm1.5. Gerçek hak sahibiEserin, buluşun, tasarımın gerçek hak sahibi, o fikir ürününü oluşturan kişidir.Bütün fikir ürünleri üzerindeki manevi haklar, doğal olarak fikir ürünlerinioluşturan kişiye aittir. Markalarda ise, bir markayı ilk kez oluşturan ve bir ürünveya hizmet için kullanan kişi gerçek hak sahibidir.1.6. Fikir ve sanat eserlerinde manevi haklarYalnız gerçek hak sahibi tarafından kullanılabilen hak türü manevi hak olarakadlandırılır.Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda, manevî haklar• topluma sunmak hakkı• adının belirtilmesini istemek hakkı• eserde değişiklik yapılmasını yasaklamak hakkı• eser sahibinin zilyed ve malike karşı hakları (eser sahibi ile eseri elindebulunduran arasındaki ilişki)olarak tanımlanmaktadır.551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında KHK’nın 15. maddesindeki“buluşu yapanın belirtilmesi” ve 554 sayılı Endüstriyel TasarımlarınKorunması Hakkında KHK’nın 18. maddesindeki “tasarımcı olarak belirtilmekhakkı” manevi haklara örnektir. Örneğin, buluşu yapan kişinin belirtilmediğibir patent başvurusu için inceleme işlemi başlatılamaz (551 sayılı KHK madde44)Manevî haklar devir edilemez. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 14 ve 16.maddelerindeki manevi haklarla ilgili hükümlerde “bu haktan sözleşme ilevazgeçmek hükümsüzdür” ifadesi, eserle ilgili manevî hakların deviredilemeyeceğini belirlemiştir.551 sayılı KHK madde 11’de, patent istemek hakkının, buluşu yapanaveya onun haleflerine ait olduğu ve başkalarına devir edilebileceğibelirtilmiştir. Burada dikkat edilecek konu buluşa patent istemek hakkınındevridir. Bu ifadeden buluş sahipliğinin devri anlaşılmamalıdır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 13
  • Endüstriyel tasarımlarla ilgili 554 sayılı KHK madde 18’de, “bu hakkın devri ve haktan feragat hükümsüzdür.” ile benzer bir hüküm geçerlidir. 1.7. Fikir ve sanat eserlerinde ekonomik (malî) haklar 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda ekonomik haklar aşağıda belirtilmiştir: • işlemek hakkı • çoğaltmak hakkı • yaymak hakkı • temsil hakkı • işaret, ses, görüntü iletimine yarayan araçlarla kamuya iletim hakkı 1.8. Fikri ürünlerinde koruma ölçütleri ve yasal dayanakları Eserlerin, buluşların, endüstriyel tasarımların, markaların ve diğer fikir ürünlerinin tümü korunacak mıdır? Bu sorunun yanıtı, hiç şüphesiz, “hayır” olacaktır. Fikir ürünlerinin korunması için ölçütler belirlenmiş ve bazıları tanımlanmıştır. Örneğin, bir eserin korunması için sahibinin özelliğini taşıması ve yasada sayılan eser türleri kapsamında olması gerekir. Bir başka ifade ile sınırlı sayıda fikir ürünü için eser koruması tanınmaktadır. Örneğin, eser niteliğinde olan bilgisayar yazılımları yasa metninde yer almadığı için 1995 yılında yapılan ek ile kapsama alınmıştır. Bir buluşun korunmasında; “yenilik, sanayiye uygulanabilirlik ve bir buluş basamağını içermek (tekniğin bilinen durumunu aşmak)” şeklinde üç ölçüt vardır. Bu üç ölçütün öncesinde, soyut bir kavram olan buluşun olması gerekir. Endüstriyel tasarımlarda, tescil için ölçütler “yenilik” ve “ayırt edici olmak”; markalarda ise, “ayırt edici olmak” ölçütüne ek olarak, “çizimle görüntülenebilen” veya “benzer biçimde ifade edilebilen”, “baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen” ölçütleri 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK ile düzenlenmiştir. Bazı ülkelerde marka olarak korunan “koku markaları” bu ölçütle, Türkiye’de korumanın dışında bırakılmıştır. Ses markaları ise “benzer biçimde ifade edilebilen” ölçütüne uygun olarak notalarla ifade edilerek Türkiye’de de tescil edilebilmektedir. Topluluk Marka Tüzüğü madde 5: (“çizimle görüntülenebilen” veya “benzer biçimde ifade edilebilen”, “baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen”) ölçütleri yerine yalnız “grafikle gösterilebilen veya grafik olarak sunulabilen” ölçütünü tercih etmiştir. [3] Kaynak: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:078:0001:0042:EN:PDF3[] Article 4: Signs of which a Community trade mark may consist A Community trade mark may consist of any signs capable of being represented graphically, particularly words,including personal names, designs, letters, numerals, the shape of goods or of their packaging, provided that such signsare capable of distinguishing the goods or services of one undertaking from those of other undertakings. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 14
  • Tablo 4’de, fikir ürünü, korumanın ölçütleri ve yasal kaynakları gösterilmektedir. Haksız rekabet hükümleri konu ile ilgisi nedeniyle tabloya eklenmiştir. FİKRİ ÜRÜNÜ Korunmanın ölçütleri yasal düzenlemeler ESER Sahibinin özelliğini taşıması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Yasada sayılan eser türleri Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında olması BULUŞ Yeni olması Patent Haklarının Sanayiye uygulanabilir Korunması Hakkında olması KHK 551 Bir buluş basamağını içermesi (tekniğin bilinen durumunu aşması) ENDÜSTRİYEL Yeni olması —Tasarım Haklarının TASARIM Ayırt edici nitelikte olması Korunması Hakkında KHK 554 — FSEK [4] — Haksız Rekabet 6102 sayılı TTK madde 54 ve devamı —Markaların Korunması Hakkında KHK 556 MARKA Ayırt edici olması — Haksız Rekabet 6102 Çizimle görüntülenebilmesi sayılı TTK madde 54 ve veya devamı Benzer biçimde ifade —Markaların Korunması edilebilmesi Hakkında KHK 556 Baskı yoluyla yayınlanabilmesi ve çoğaltılabilmesi HAKSIZ Başkasının malları, iş — Haksız Rekabet 6102 REKABET ürünleri, faaliyetleri veya sayılı TTK madde 54 ve işleri ile karıştırılmaya yol devamı açan önlemler almak, (TTK 55/4) Tablo 4 – Fikir ürünü sahipliğinin korunmasında ölçütler ve yasal kaynakları4 [] FSEK Madde 2: “3. Bedii vasfı bulunmayan her nevi teknik ve ilmi mahiyette… endüstri,çevre ve sahne tasarım ve projeleri” ifadesi ile “teknik ve ilmi mahiyeti” eser koruması için ekkoşul olarak belirlemiştir. http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/957.html M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 15
  • 1.9. Fikri hakFikir ürünlerinin yasal korunması fikir ürünleri üzerindeki haklar veyakısaca fikri haklar terimi ile ifade edilir. Dünya Fikri Haklar Örgütü (WIPO),fikri hakları iki ana başlık altında değerlendirmektedir (Bkz. Tablo 5).Bilim, edebiyat ve sanat eserleri ile ilgili haklar eser sahibinin hakları;buluşlar, endüstriyel tasarımlar, markalar ve coğrafi işaretler, vb. ile ilgilihaklar sınaî haklar olarak yorumlanmaktadır. Eserleri yorumlayan sanatçılar,ses-görüntü kaydı yapan yapımcılar ve radyo - televizyon kuruluşlarınıneserler ile ilgili hakları ise eser sahibinin hakları ile bağlantılı haklar olarakadlandırılmaktadır.Tablo 5 - Dünya Fikri Haklar Örgütü’nün fikri haklar ayırımı FİKRİ HAKLAR INTELLECTUAL PROPERTY SINAÎ HAKLAR ESER SAHİBİNİN HAKLARI ve INDUSTRIAL PROPERTY BAĞLANTILI HAKLAR COPYRIGHT AND RELATED RIGHTS BULUŞLAR ESER SAHİBİNİN HAKLARI INVENTIONS (PATENTS) COPYRIGHT ENDÜSTRİYEL ESER SAHİBİNİN HAKLARI İLE TASARIMLAR BAĞLANTILI HAKLAR INDUSTRIAL DESIGNS RIGHTS RELATED TO COPYRIGHT MARKALAR TRADEMARKS COĞRAFİ İŞARETLER GEOGRAPHICAL INDICATIONS OF SOURCE KAYNAK: WORLD INTELLECTUAL PROPERTY ORGANIZATION (WIPO) 2013 http://www.wipo.int/about-ip/en/ Türkçesi: M. Kaan DERİCİOĞLU, 2013 M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 16
  • Kaynak: What is Intellectual Property? Intellectual property (IP) refers to creations of the mind: inventions, literary and artistic works, and symbols, names, images, and designs used in commerce. IP is divided into two categories: Industrial property, which includes inventions (patents), trademarks, industrial designs, and geographic indications of source; and Copyright, which includes literary and artistic works such as novels, poems and plays, films, musical works, artistic works such as drawings, paintings, photographs and sculptures, and architectural designs. Rights related to copyright include those of performing artists in their performances, producers of phonograms in their recordings, and those of broadcasters in their radio and television programs. For an introduction to IP for non-specialists, refer to: • WIPO Intellectual Property Handbook (a comprehensive introduction to the policy, law and use of IP) • Understanding Copyright and Related Rights • Understanding Industrial Property http://www.wipo.int/about-ip/en/ Avrupa Birliği’nde yapılan ayırım da WIPO ayırımı ile benzerdir: “Intellectual property is divided into two categories: industrial property, which includes inventions, trademarks, industrial design, and geographical indications of source; and copyright, which includes literary and artistic works such as novels, films, musical works, paintings, photographs, and architectural designs. Rights related to copyright include those of performing artists in their performances, producers of phonograms in their recordings, and those of broadcasters in their radio and television programs http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_52_en.htm 1.10. Yeni/özgün [5] kavramları Fikir ürünü sahibinin hakları ile ilgili iki kavram, evrensel boyutu belirten “yeni” ve “özgün” “Yeni/özgün bir fikir ürünü tasarladım” iddiası ileri sürüldüğü zaman, bu iddia konusu fikir ürününün, herhangi bir ülkede, pazarda satılan veya fuarda sergilenen veya herhangi bir ortamda önceden yayınlanan bir fikir ürünü ile aynı olmaması, bıraktığı genel izlenim olarak bir başka kişiye ait bilinenlerden, ayırt edilebilir olması gerekmektedir. Bu koşulun sağlanamaması durumunda, korunabilir bir fikir ürünü söz konusu olmayacaktır. Türkiye’de veya başka bir ülkede var olan, bir başkasına ait fikir ürünü artık yeni ve özgün değildir. Yurt dışında var olan fikir ürününü Türkiye’ye ilk kez getirmek, bir başka ifade ile fikir ürününe sahiplenmek, söz konusu kişilere fikir ürünü koruması sağlayamaz.5[] Özgün, “original” karşılığı olup, “taklit olmayan” anlamındadır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 17
  • 1.11. Doğal koruma / Belgeli koruma / Çoklu yasal koruma Fikir ürünlerinin korunması, fikrin ifade biçimine göre, değişik yasal düzenlemelerle sağlanmaktadır. Bazı fikir ürünleri bir yasadan, bazıları ise birden çok yasadan yararlanarak, belgeli veya doğal olarak korunmaktadır (Bkz. tablo 6). Eserler yalnız Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre doğal olarak; buluşlar, yalnız Patent Haklarının Korunması Hakkında KHK’ya göre patent veya faydalı model belgeleri ile belgeli olarak korunmaktadır. Endüstriyel tasarımlar (ürünün iki veya üç boyutlu görünümleri) Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında KHK, Türk Ticaret Kanunu Haksız Rekabet Hükümleri [ 6], Markaların Korunması Hakkında KHK’ya göre, doğal ve belgeli olarak, çoklu yasal korumadan yararlanmaktadır. Markalar, Türk Ticaret Kanunu Haksız Rekabet Hükümleri ile Markaların Korunması Hakkında KHK’ya göre, doğal ve belgeli olarak, çoklu yasal korumadan yararlanmaktadır. ESER BULUŞ TASARIM MARKA YASAL — FSEK — PATENT KHK — FSEK — MARKA KHK DÜZENLEME — TASARIM KHK — HAKSIZ — MARKA KHK REKABET — HAKSIZ REKABET İFADE GEREKLİ GEREKLİ GEREKLİ GEREKLİ KANIT VAR VAR VAR VAR SORUNU DOĞAL VAR YOK VAR VAR KORUMA KİŞİSEL EVET EVET EVET EVET ŞİKÂYET ŞİKÂYET MAHKEME MAHKEME MAHKEME MAHKEME YERİ SAVCILIK SAVCILIK SAVCILIK SAVCILIK Tablo 6 - Koruma şekillerinin karşılaştırılması 1.12. Fikir ürünlerinde koruma süreleri Fikir ürünlerinin koruma süreleri ilgili yasal düzenlemelerle belirlenmiştir. Türkiye’deki koruma süreleri tablo 7’de gösterilmiştir. • Eserler, eser sahibinin yaşadığı süre ve eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl devam eder. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda bağlantılı hak sahipleri için koruma süreleri 70 yıl olarak belirtilmiştir. • Buluşlarda üç ayrı koruma süresi söz konusudur. İncelemeli patent 20 yıl, incelemesiz patent 7 yıl, faydalı model belgesi 10 yıl korunmaktadır. • Çoklu yasal korumadan yararlanan endüstriyel tasarımlarda koruma, endüstriyel tasarım tescili ile beş yıl ve her beş yılda bir yenilenerek 25 yıldır. Eser, marka tescili, haksız rekabet ile sağlanan korumalar, tescilli tasarım korumasından bağımsızdır. • Tescilli markalarda koruma süresi yenilenebilir 10 yıldır.6 [] 6012 sayılı yeni TTK da yer alan haksız rekabet hükümlerinde tescilsiz markaların korunması konusu tartışılırnitelikte sunulmuştur. Yürürlüğe girişi bir yıl olmayan bu hükümlerin yorumu zamanla netleşecektir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 18
  • FİKİR ÜRÜNÜ Süre ESER Eser sahibinin yaşadığı süre + 70 yıl [7] BAĞLANTILI 70 yıl HAK BULUŞ İncelemeli patent: 20 yıl (her yıl yenileme gerekli) İncelemesiz patent: 7 yıl (her yıl yenileme gerekli) Faydalı model belgesi: 10 yıl (her yıl yenileme gerekli) ENDÜSTRİYEL Tasarım tescili: 5x5 yıl TASARIM Eser: eser sahibinin yaşadığı süre + 70 yıl Marka tescili: yenilenebilir 10 yıl Haksız rekabet: süre yok MARKA Yenilenebilir 10 yıl Tablo 7 – Fikir ürünlerinde koruma süreleri7 [] WIPO, ölümden sonraki bu süreyi 50 yıl olarak önermekte ve bazı ülkelerde bu öneri uygulanmaktadır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 19
  • 2. TİCARET UNVANLARI VE İŞLETME ADLARI 2.1. Ticaret unvanları Ticaret unvanları konusu 13.01.2011 tarihinde kabul edilen 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 39 – 52 nci maddelerinde düzenlenmiştir. Ticaret unvanı, işletme sahibi gerçek veya tüzel kişiyi diğer işletme sahibi gerçek veya tüzel kişilerden ayırt eder. Ticaret unvanının, kendiliğinden bir değeri olmadığı halde belirgin özellikleri nedeniyle bağlı olduğu ticari işletmenin çevresindeki durumu ile orantılı ekonomik bir değeri vardır. Ticari işletmeler genellikle ticaret unvanı ile tanınır. Uygulamada ticaret unvanları ile ilgili en önemli sorunun, mükerrer veya birbirine çok benzer unvanların kullanılması olduğu gözlenmektedir. Sermaye şirketleri dışında kalan ticaret unvanlarının Ticaret Sicil Memurluğu bölge sınırları esas alınarak korunması ve sermaye şirketlerinin kuruluşları sırasında ticaret unvanı konusunun önemsenmemesi gibi nedenlerle Türkiyede bu konuda istikrarlı bir uygulama sağlanamamıştır. Birçok mükerrer ticaret unvanının ortaya çıktığı ve bunların karışıklıklara yol açtığı söylenebilir. Türk Ticaret Kanunu’nun 43 üncü maddesindeki “Anonim, limited ve kooperatif şirketler, işletme konusu gösterilmek ve 46 ncı madde hükmü saklı kalmak şartıyla, ticaret unvanlarını serbestçe seçebilirler.” hükmü nedeniyle Türkiye’de çok uzun ticaret unvanları sorunu ortaya çıkmıştır. Bu hükme göre ticaret unvanlarının çekirdek bölümünde, işletmelerin ne işle uğraştıklarını göstermeleri zorunluluğu vardır. İşletmenin ne işle uğraştığının gösterileceği yer ticaret unvanı bölümü değil, işletmenin ana sözleşmesinin iş konularının belirtileceği bölüm olmalıdır. Ticaret unvanları, gerçek kişilerin ticaret unvanları ile tüzel kişilerin ticaret unvanları olmak üzere iki grupta toplanabilir. Gerçek kişilerin ticaret unvanları ad ve soyadlarından oluşur. Günümüzde tüzel kişi türü olarak tercih edilen Anonim, Limited ve Kooperatif şirketlerin ticaret unvanları, standart denilecek bir çekirdek bölümüne eklenen ayırt edici eklerden oluşmaktadır. TTK 41 inci ila 46 ncı madde hükümlerine göre serbestçe seçilebilen ticaret unvanlarında aşağıdaki kurallar uygulanmaktadır:- Gerçek kişi olan tacirin ticaret unvanı 46 ncı maddeye uygun olarak yapabileceği ekler ile kısaltılmadan yazılacak adı ve soyadından oluşur.- Kollektif şirketin ticaret unvanı, bütün ortakların veya ortaklardan en az birinin adı ve soyadıyla şirketi ve türünü gösterecek bir ibareyi içerir.- Adi veya sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin ticaret unvanı, komandite ortaklardan en az birinin adı ve soyadıyla şirketi ve türünü gösterecek bir ibareyi içerir. Bu şirketlerin ticaret unvanlarında komanditer ortakların adları ve soyadları veya ticaret unvanları bulunamaz.- Anonim, limited ve kooperatif şirketler, işletme konusu gösterilmek ve 46 ncı madde hükmü saklı kalmak şartıyla, ticaret unvanlarını serbestçe seçebilirler. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 20
  • - Ticaret unvanlarında, “anonim şirket”, “limited şirket” ve “kooperatif” kelimelerinin bulunması şarttır. Bu şirketlerin ticaret unvanında, gerçek bir kişinin adı veya soyadı yer aldığı takdirde, şirket türünü gösteren ibareler, baş harflerle veya başka bir şekilde kısaltma yapılarak yazılamaz.- Ticari işletmeye sahip olan dernek, vakıf ve diğer tüzel kişilerin ticaret unvanları, adlarıdır.- Donatma iştirakinin ticaret unvanı, ortak donatanlardan en az birinin adı ve soyadını veya deniz ticaretinde kullanılan geminin adını içerir. Soyadları ve gemi adı kısaltılamaz. Ticaret unvanında ayrıca donatma iştirakini gösterecek bir ibare de bulunur.- Bir ticaret unvanına Türkiye’nin herhangi bir sicil dairesinde daha önce tescil edilmiş bulunan diğer bir unvandan ayırt edilmesi için gerekli olduğu takdirde, ek yapılır.- Tacirin kimliği, işletmesinin genişliği, önemi ve finansal durumu hakkında, üçüncü kişilerde yanlış bir görüşün oluşmasına sebep olacak nitelikte bulunmamak, gerçeğe ve kamu düzenine aykırı olmamak şartıyla; her ticaret unvanına, işletmenin özelliklerini belirten veya unvanda yer alan kişilerin kimliklerini gösteren ya da hayalî adlardan ibaret olan ekler yapılabilir.- Tek başlarına ticaret yapan gerçek kişiler ticaret unvanlarına bir şirketin var olduğu izlenimini uyandıracak ekler yapamazlar.- Türk”, “Türkiye”, “Cumhuriyet” ve “Millî” kelimeleri bir ticaret unvanına ancak Bakanlar Kurulu kararıyla konabilir. 2.2. İşletme Adları İşletme adı "İşletme sahibi ile ilgili olmaksızın doğrudan doğruya işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan” bir addır. Bu tanıma göre; ticaret unvanı, işletme sahibi gerçek veya tüzel kişiyi diğerlerinden ayırdığı halde, işletme adı doğrudan doğruya bir işletmeyi diğerlerinden ayırır. Ticaret unvanının kullanılması zorunlu olduğu halde, işletme adının kullanılması zorunlu değildir. Ancak, bir işletme adı seçilerek kullanılmaya başlanırsa Ticaret Siciline tescil edilmesi gerekir. (Kaynak: 6102 sayılı TTK Madde 53: İşletme sahibi ile ilgili olmaksızın doğrudan doğruya işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan adların da sahipleri tarafından tescil ettirilmesi gerekir. Tescil edilen işletme adları hakkında da 38, 45, 47, 50, 51 ve 52 nci maddeler uygulanır.) 2.3. Paris Sözleşmesi’nde Ticaret Unvanı Türkiye’nin 1925 yılında üye olarak katıldığı bir Uluslararası Sözleşme olan “Sınaî Hakların Korunması için Paris Sözleşmesi”, 1 inci maddesinde korunacak sınaî haklar içinde "Ticaret Unvanları" da sayılmaktadır. Paris Sözleşmesinin 8 inci maddesi Ticaret Unvanları ile ilgili aşağıdaki genel nitelikli hükmü içermektedir: M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 21
  • " Bir ticaret unvanı bir markanın parçası olsun veya olmasın, başvuru veya kayıt yükümlülüğü olmaksızın tüm Birlik ülkelerinde korunacaktır." [ 8] Bu hükme göre üye bir ülkede kayıtlı bir ticaret unvanı diğer ülkelerde de kayıt olmadan korunacaktır. Yasa dışı olarak kullanılan ticaret unvanlarını taşıyan ürünlere ithalat sırasında el konulacağı hükmü, Paris Sözleşmesinin 9 uncu maddesinde düzenlenmiştir. 2.4. Uygulama Örnekleri Örneğin, (Eğitim Hizmetleri Anonim Şirketi) ticaret unvanının çekirdek bölümü olarak varsayıldığında, ticaret unvanındaki bu çekirdek bölümü, aynı alandaki birçok işletmede aynı olabilir. “DERİCİOĞLU” sözcükleri örnek olarak ele alındığında ticaret unvanının ek sözcükleri olarak ayırt ediciliği sağlar. “DERİCİOĞLU Eğitim Hizmetleri Anonim Şirketi”, örneği yasal düzenlemelere uygun seçilmiş örnektir. Ticaret Unvanı, İşletme Adı, Marka ’da aynı sözcük yer alabileceği gibi, birbirinden farklı da olabilir. Örneğin, ticaret unvanı “DERİCİOĞLU Eğitim Hizmetleri Anonim Şirketi” olan bir işletmenin kullandığı hizmet markası “DERİCİOĞLU” olabilir. Diğer ülkelerdeki ticaret unvanı uygulamalarının Türkiye’den çok farklı olduğu söylenebilir. Bu farklılık uzun yıllardır vardır ve ticaret unvanları genellikle ayırt edici bir işaret ile şirket çeşidinden oluşmaktadır. Dünya Fikri Haklar Örgütü (WIPO) marka veri tabanında marka sahipleri arasında yapılan araştırmada saptanan bazı ticaret unvanı örnekleri: Novartis AG GlaxoSmithKline, LLC Winery Exchange, Inc. Orion Corporation Alliance Minerals North America, LLC Motorola Trademark Holdings, LLC What Box Holdings, LLC The Whitaker, LLC Kaynak: http://www.wipo.int/branddb/en/index.jsp Yukarıda verilen örnekler, özellikle Avrupa Ülkelerinde kullanılan ticaret unvanlarında “Sanayi” , “Ticaret”, “Sanayi ve Ticaret”, “iş konusu” vb. kavramların kullanılmadığını göstermektedir. Örnek alınan Novartis AG, GlaxoSmithKline LLC,8 [] Article 8 Trade NamesA trade name shall be protected in all the countries of the Union without the obligation of filing or registration, whether ornot it forms part of a trademark. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 22
  • Orion Corporation, The Whitaker LLC şirketlerinde, ayırt edici işarete ek olarakyalnız şirket çeşidini gösteren işaret yer almaktadır. Burada dikkat edilmesigereken konu, Türkiye’de uygulandığı gibi, şirketin iş konusu ile ilgili terimleringenellikle unvanda yer almamasıdır.Türkiye’deki “HSR Çikolata Şekerleme Bisküvi Gıda Maddeleri İnşaat TekstilOtomotiv Sanayi Ticaret Limited Şirketi” şeklindeki uzun ticaret unvanı bir örnekolarak ele alındığında, bu unvan Avrupa ülkelerindeki bir şirket için “HSR Limited”şeklinde olacaktı.Yeni Türk Ticaret Kanunu’nda da (Madde 43) “işletme konusu gösterilmek”hükmüne maalesef tekrar yer verilmiştir. Türk Ticaret Kanunu değiştirilmiş,ancak değişen bir şey olmamıştır.2.3. Ticaret Unvanı Sorgu Veri TabanlarıTicari işletme kurmak isteyenlerin, kullanmak istedikleri ticaret unvanı için öncesorgu yapmaları ve daha sonra seçecekleri ticaret unvanını Ticaret Siciline kayıtettirmeleri gerekmektedir.Ticaret unvanları konusunda bilgi alınacak ve sorgu yapılabilecek adresleraşağıda sunulmaktadır:2.3.1. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı - Mersis Şirket Sorgulama - Firma Aramahttp://mersis.gumrukticaret.gov.tr/Mersis/%C5%9EirketSorgulama/tabid/64/ctl/FirmaArama/mid/407/Default.aspx2.3.2. Ticaret Sicil Gazetesi Ticaret Unvanı Sorguhttp://www.ticaretsicilgazetesi.gov.tr/sorgu_acik.php2.3.3. İTO Bilgi Bankası/Firma Bilgileri/Sicil Kayıtları/Ticaret Unvanına GöreAramahttp://www.ito.org.tr/wps/portal/bilgi-bankasi/detay/?page=fb/sk/tug&prmPageId=BM1.1.3&initView=true2.3.4. Türk Patent Enstitüsü Marka Araştırmahttp://online.turkpatent.gov.tr/Bu adreste MARKA menüsünde Araştırma tıklanarak ve Firma Adı karşılığıyazılarak, marka sahibi olan şirketlerin ticaret unvanları görülebilir.Not: İnternet ortamında hizmet veren arama motorlarında sorgu yapılarak websitesi olan şirketlerin ticaret unvanları sorgulanabilir.Kaynaklar:Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Mersis M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 23
  • http://mersis.gumrukticaret.gov.tr/Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi WEB SİTESİhttp://www.ticaretsicilgazetesi.gov.tr/sorgu_acik.php 3. BULUŞLAR ve PATENT Araştırma ve teknoloji geliştirme faaliyeti sonucunda oluşturulan yeni ürünler olan buluşlar, bir işletmenin pazar değerini doğrudan etkileyen unsurlardandır. Pazar değerleri sıralamasında ilk sıralarda yer alan işletmelerin, yıllık ARGE harcamalarının da yüksek olduğu, en çok patent alan işletmeler sıralamasında da ön sıralarda oldukları görülür. Bu işletmelerin teknolojiyi yaratan ve yöneten işletmeler oldukları da bilinmektedir. Türkiye’deki patent sistemi 23 Mart 1879 tarihli İhtira Beratı Kanunu ile başlamış, bu Kanunu değiştiren 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname 27.06.1995 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 1879 ilâ 1928 yılları arasında verilen patentlere ilişkin siciller bulunamadığı için 1928 yılından itibaren Türkiye’de verilen patentlerin özet bilgilerine ve son yıllarda tam metinlerine ulaşılabilmektedir. 3.1. Buluş, sanayide belirli bir teknik sorunun çözümüne ilişkin yeni teknik çözümlerdir. Buluşlarla ilgili yasal düzenlemede buluşun patentle korunabilmesi için; • yeni olması (başvurudan önce yayınlanmamış veya kamuya açıklanmamış olması), • bir buluş basamağını içermesi “tekniğin bilinen durumunun aşılması” (buluşun ait olduğu teknik alanda uzman bir kişinin bilgisi dahilinde olmaması) ve • sanayiye uygulanabilir olması (birden çok üretilebilir olması) gerekir. Bir buluşun patentle korunabilmesi için teknik bir özelliğinin olması ön koşuldur. Bir buluşun teknik özelliğinin olup olmadığına karar verilebilmesi için, buluşa, bir örnek olarak, aşağıda açıklanan ölçütler açısından yaklaşılabilir. • Buluşun teknik bir sonuç doğurması, • Buluşun gerçekleştirilmesinin teknik yaklaşımlarla mümkün olması, • Buluşun teknik bir sorunu çözmesi, • Buluşun belirgin bir şekilde veya en azından dolaylı olarak somut teknik yöntemlerle tanımlanması. Patent verilerek korunabilir bir buluş olup olmadığı konusundaki değerlendirme, buluşun; yenilik, sanayiye uygulanabilirlik ve bir buluş basamağı içermek ölçütleri açısından incelenmesinden ayrı yapılmalıdır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 24
  • Avrupa Patenti Sözleşmesi’nin 52(1) maddesi hükmüne göre her şeyden önce bir buluş olmalı, daha sonra bu buluş, patent verilebilmesi için gerekli ölçütleri karşılamalıdır. Eğer bir buluş söz konusu değilse, patent verilebilirlik ölçütlerinin varlığı araştırılmayacaktır.3.2. Patent, sanayi alanında uygulanabilir bir buluşun sahibine bir kamu kurumutarafından verilen belgedir. Bu belge buluşun başkaları tarafından kullanılmasına izinvermek ve izinsiz kullanılmasını engellemek hakkını sağlar.Patent sisteminin konusu buluştur. Patent, yalnız bir buluş için verilir.Eğer buluş;bir ürün ile ilgisi ise “ürün patenti – product patent”bir usul ile ilgili ise “usul patenti – process patent”olarak adlandırılır.Üründeki her bir teknik sorunu çözen yenilik buluş olarak kabul edilebilir. Birürünü oluşturan unsur sayısı gibi, bir üründe birden çok sayıda buluş bulunabilir.Bu durumda üründeki her bir buluş için ayrı patent başvurusu yapılmasıgerekecektir.Patent sisteminde bu konu, “buluşun bütünlüğü – unity of invention” olaraktanımlanmıştır. Birden çok buluşu içeren bir patent başvurusu yapılmış ise, patentofisindeki şekli şartlara uygunluk incelemesi sonrasında yalnız bir buluş için rapordüzenlenecek ve diğerleri için ayrı başvuru yapılması gerektiği belirtilecektir. Ayrılanbaşvurular için yapılacak yeni başvurunun/başvuruların tarihi ilk başvurunun tarihikabul edilecektir.Buluşların patent belgesi ile korunması başvurunun yapıldığı tarihten itibaren20 yıldır. Bu süre uzatılamaz. Buluş, 20 yıllık süre dolduktan sonra, herkestarafından serbestçe kullanılabilir.Başvuru gereklerini sağlamak koşuluyla, patent korumasının üçüncü kişilere karşıileri sürülmesi için kurallar olmakla birlikte, patent başvurularının yapıldığı andanitibaren buluşların korunması sağlanır.Türkiye’de buluşların korunması; Patent veya Faydalı Model Belgesi olmak üzere,iki ayrı belgelendirme sistemi ile sağlanmaktadır.Türkiye’de uygulanan patent sistemi, yedi yıllık koruma sağlayan incelemesizpatent ve yirmi yıllık koruma sağlayan incelemeli patent olmak üzere, birbirlerinitamamlayan iki patent belgesi ve on yıllık koruma sağlayan faydalı model belgesiile korumayı sağlamaktadır.Faydalı Model Belgesi ile sağlanan koruma, usuller ve bu usuller sonucundaelde edilen ürünler ve kimyasal maddelere uygulanmamaktadır. (551 KHK -Madde 155) M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 25
  • 3.3. Patent ön araştırmasıPatent başvurusunu hazırlamaya başlamadan önce buluş ile ilgili teknik alandakapsamlı bir ön araştırma yapılması ve konu ile ilgili yayınların derlenmesigerekmektedir. Söz konusu ön araştırmanın birinci aşaması olan Türkiye’de verilmişpatentler arasındaki ön araştırma, Türk Patent Enstitüsü patent veri tabanındayapılabilir. Bu ön araştırmayı konu veya kişi veya IPC kodlar bazında yapmakmümkündür.Patentlere ilişkin bilgiler topluma açıktır. Patent Veri Tabanları’ndan çevrimiçi ulaşımmümkündür.http://worldwide.espacenet.com/ adresi, Avrupa Patent Ofisi’nin patent veri tabanıolup, Avrupa patenti başvuruları ve patentleri, uluslararası patent başvuruları ve birçok ülkenin patent ve patent başvurularını içermektedir.http://www.uspto.gov/patft/index.html adresi, Birleşik Devletler Patent ve MarkaOfisi’nin patent veri tabanıdır.http://tr.espacenet.com/ adresi, Türk Patent ve Patent Başvurularının bir kısmınıiçermektedir.http://online.turkpatent.gov.tr/Türk Patent Enstitüsü’nün yukarıdaki adresinde yer alan sayfasından Türkiye’deverilen patent ve faydalı model başvurularının ve belgelerinin kayıtlarınaulaşılabilmektedir.http://online.turkpatent.gov.tr adresinden patent araştırması sayfasında araştırmayapılır. Bulunan verideki dosya imi ve daha sonra dokümanlar tıklanarak sayfayaulaşılabilir.http://www.wipo.int/patentscope/search/en/search.jsf;jsessionid=EA37BBDF1BD0EA20B94637FB8F3B310C.wapp2adresi Patent İşbirliği Andlaşması’na göre yapılan uluslararası patent başvurularıkonusunda araştırma olanağı vermektedir.Ön araştırmada öncelikle buluşun başlığı, tarih, sınıf, buluşçu, patent sahibi vb.bilgiler ve ön araştırma konusu ile çakışan konularla çok benzer konuların özetlerielde edilmeli, daha sonra bunlar arasından doğrudan ilgili olanlar seçilerek, bunlarıntam metinleri incelenmelidir.Online Patent Araştırması yapılan siteler:http://www.freepatentsonline.com/http://www.google.com/patents M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 26
  • Bazı ülkelerin ofis siteleri:Birleşik Krallık Fikri Haklar Ofisi: http://www.ipo.gov.uk/patent.htmJaponya Patent Ofisi: http://www.jpo.go.jp/index.htmAlmanya Patent ve Marka Ofisi:http://www.dpma.de/suche/patentdatenbanken.htmlMacaristan Patent Ofisi: http://www.hipo.gov.hu/English/enevvaltas.html?url=English/Kore Patent Ofisi: http://www.kipo.go.kr/en/İtalya Patent Ofisi: (http://www.fildata.it/ricercae.htm)Kanada Fikri Haklar Ofisi:http://brevets-patents.ic.gc.ca/opic-cipo/cpd/eng/search/basic.html3.4. Patent başvurusunun hazırlanmasıÖn araştırma sonuçları elde edildikten sonra, eğer ön araştırma sonuçları olumlu ise,patent başvurusunun hazırlanması işlemleri başlatılır. Bu iş için öncelikle buluşkonusunu ayrıntılı olarak açıklayan bir tarifname hazırlanması gerekir. Buluşunkorunması bu tarifnamede anlatılacak bilgi ile sınırlı olacağı ve buradaaçıklanmayan hiçbir şey korunamayacağı için, korunması istenilen buluşuntarifnamede çok iyi açıklanması gerekmektedir.3.5. Patent tarifnamesiPatent tarifnamesi genellikle, buluş başlığı, buluşun ilgili olduğu teknik alan, öncekiteknik, amaçlar, resimlerin kısa açıklaması, esas açıklamayı içerir. Buluş ile eldeedilen teknik çözüm, bir başlangıç noktasından sonuca kadar ayrıntılı olarakyazılmalıdır. Tarifname, buluş konusunun ilgili olduğu teknik alanda uzman olan birkişi tarafından buluşun uygulanabilmesini sağlayacak nitelikte açık ve yeterliyazılmalıdır.Tarifnameyi oluşturan bölümler ve açıklamaları aşağıda örneklenmiştir.Buluşun başlığı: Buluşu kısa olarak tanıtacak bir başlıktır.Buluşun ilgili olduğu teknik alan: Kısaca ilgili teknik alan belirtilmektedir. Örnek:“Bu buluş, ...ile ilgilidir.”Önceki teknik: Buluş konusu ile aynı teknik alandaki daha önceki çalışmalarhakkında, karşılaştırma yapabilmek bakımından, bilgi verilir. Gerek yapılanaraştırmada elde edilen bilgiler ve gerekse bilinen teknikler bu bölümde açıklanır. Bu M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 27
  • açıklama sırasında önceki teknikteki uygulamaların dezavantajları varsa bunlarözellikle belirtilir.Buluşun amaçları ve buluşun çözümünü amaçladığı teknik sorunlar: Buluşkonusunun ana amacı ve varsa tali amaçları ile buluşun çözdüğü teknik sorunlaryazılır.Resimlerin kısa tanımı: Buluş konusunun açıklanması sırasında resim veya şemaveya formül veya çizelge veya bir başka sunuş gerektiriyorsa bunlar kısacaaçıklanır.Ayrıntılı açıklama: Buluş konusu buluşun amaçları doğrultusunda, başlangıçtanamaçlara ulaşılıncaya kadar gerçekleştirilen işlemler itibariyle ele alınıp açıklanır.Buluşun sanayiye uygulanma biçimi: Buluştan sanayide ne şekildeyararlanılabileceği, buluşun ne şekilde uygulanabileceği ve kullanılabileceği belirtilir.3.6. Patent istemleriTarifnamede açıklanan söz konusu buluşun patent ile korunması istenen yeniunsurlarının yazıldığı bölümdür. Buluş ile tekniğe kazandırılan yenilikler bu bölümdeyazılmaktadır. İstemler patent korumasının sınırlarını belirleyeceği için çok önemlidir.İstemlerde yazılanlar, önceki teknikte bilinen uygulamalar yerine, tarifnamedebelirtilen ve tekniğe katılan yenilikleri kapsamaktadır. Örnek olarak verilen gözlükçerçevesinde ilk istemde gözlük çerçevesini oluşturan unsurlar belirtilmiş ve diğeristemlerde ayrıntılar belirtilmiştir.Buluşun yeni olup olmadığı veya bir buluş basamağı içerip içermediğideğerlendirilirken, önceki patentlerin yalnız istemleri değil, yayımlanan öncekibilgilerin tümü değerlendirilmektedir. Örneğin, önceki bir patentin resimlerindebelirtilen bir teknik özellik bir istemin yeni olmadığının kanıtı olarak gösterilebilir.Yukarıda verilen adreslerde, örneğin http://worldwide.espacenet.com adresinde ,“bölümlere ayrılmış içecek kutusu” için bir patent araştırması yapılmıştır. Buaraştırmada bulunan GB 2320007 sayılı Birleşik Krallık patent başvurusu içindüzenlenen Araştırma Raporu’nda, bu başvurudaki 13 istemin tamamının GB 2127376sayılı Birleşik Krallık patent başvurusunda açıklanan resim 1 karşısında yeni olmadığıbelirtilmiştir.3.7. Patent resimleri(210X297 mm) boyutlarında kâğıt üzerinde gösterilmektedir. Resim vb.lerin üzerinde, parçanumaralarının dışında yazı bulunmamaktadır. Örneğin aşağıda örnek olarak verilen gözlükçerçevesinde, gözlük çerçevesinin genel görünüşü verildikten sonra, telin bükülmesi veortadaki bağlantısının ayrıntıları da çizilmiştir.http://www.tpe.gov.tr/dosyalar/mevzuat/PatentYon.doc adresinde örneği yer alanYönetmelik’in 10 uncu maddesinde resimlerin nasıl hazırlanacağı açıklanmıştır.3.8. ÖzetTarifname ve istemlerin temel özelliklerinin kısaca açıklandığı ve genellikle 100 kelimelikbölümdür. Üçüncü kişilerin buluşun temel özellikleri ile ilgili kısa bilgi edinmelerini sağlar.Özet bilgi vermek amaçlı olduğu için korumanın içeriğinin belirlenmesinde kullanılmaz. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 28
  • 3.9. Örnek buluş metnihttp://www.turkpatent.gov.tr veya http://worldwide.espacenet.com sitelerindearaştırma yapılarak örnek buluş metinlerine ulaşılabilir.http://worldwide.espacenet.com/ adresinde Smart Search bölümüneUS3630430 veya WO0046822A1 yazılarak örnekler görülebilir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 29
  • 3.10. Patent başvurusu için gereken belgeler Patent başvurusu ilk aşamasında, başvuru tarihinin kesinleşmesi için, gereken belgeler şunlardır: a ) Başvuru dilekçesi, b ) Buluş konusunu açıklayan tarifname, c ) Patentle korunması istenilen buluşun unsur veya unsurlarını kapsayan istem veya istemler, d ) Resimler, e ) Özet, f ) Başvuru harcının ödendiğini gösterir belge Gerekli diğer bilgi ve belgeler ikinci aşamada, yönetmelikte belirlenen süreler içinde verilebilir. 3.11. Patent korumasının sınırları, rüçhan hakkı ve hoşgörü süresi Türkiye’de alınan bir patent veya faydalı model belgesi ile sağlanan koruma, doğal olarak, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde geçerlidir. Söz konusu buluşun diğer ülkelerde de korunması istenilirse, koruma düşünülen ülkelerde de patent veya faydalı model belgesi alınması için başvuru yapılması gerekmektedir. Faydalı model koruması olmayan ülkelerde Türkiye’de yapılan faydalı model başvurusunun rüçhan hakkı ile patent başvurusu veya Türkiye’de patent almak için yapılan bir başvurunun rüçhan hakkı ile faydalı model koruması olan ülkelere faydalı model başvurusu yapılabilir. http://en.wikipedia.org/wiki/Utility_model adresinde faydalı model koruması olan ülkelerin listesi yer almaktadır. Diğer ülkelere başvuru yapılması için, Türkiye’de yapılan başvurunun, başvuru tarihinden itibaren başlayan 12 ay zaman söz konusudur. [9] Türkiye’deki başvuru tarihinden itibaren 12 ay içinde, Paris Sözleşmesi’ne üye diğer ülkelere de başvuru yapılması ve bu başvuru sırasında Rüçhan Hakkı (Priority) talep edilmesi halinde, Türkiye’deki başvuru tarihi ile diğer ülkelere yapılan başvuru tarihi arasında, üçüncü kişilerin aynı buluş için yapacakları başvurular ve alacakları patentler hükümsüz sayılacaktır. Rüçhan hakkı süresinin bir başka yararı da, 12 aylık sürede diğer ülkeye başvuru yapılmadan önce buluşun açıklanması halinde bu açıklamanın buluşun yeniliğini etkilememesidir.9 [] Not: Buluşlarda 12 ay olan bu süre, marka ve tasarım başvurularında 6 aydır. Genellikle karıştırılan ve hakkayıplarına yol açan bu konuya dikkat edilmelidir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 30
  • Patent başvurusunun yapıldığı tarihten önceki 12 aylık sürede buluşun açıklanmasıhoşgörü süresi olarak adlandırılmaktadır.551 sayılı KHK madde 8 de hüküm:“Buluşa patent verilmesini etkilemeyen açıklamalarMadde 8 - Bir buluşa patent verilmesini etkiyecek nitelikte olmakla birlikte, başvurutarihinden önceki oniki ay içinde veya rüçhan hakkı talep edilmiş ise rüçhan hakkıtarihinden önceki oniki ay içinde …………. açıklama yapılmış olması buluşa patentverilmesini etkilemez.”Aşağıdaki linkte hoşgörü süresi ve bazı ülkelerin uygulaması hakkında bilgi yeralmaktadır.http://www.tecpar.br/appi/News/GracePeriodinventionLaw.pdfEylül 2011 ayında Birleşik Devletler kabul edilen Leahy-Smith America Invents Actile bu ülkede durum değişmiş ve Avrupa Patenti benzeri bir uygulama kabuledilmiştir.http://www.uspto.gov/aia_implementation/bills-112hr1249enr.pdfhttp://en.wikipedia.org/wiki/Leahy-Smith_America_Invents_Act3.12. Patent başvurularıPatent başvuruları, ulusal, uluslararası ve bölgesel olmak üzere üç ayrı sistemdedeğerlendirilmektedir. Bu sistemler arasında 12 aylık süre içinde geçişler söz konusuolabilmektedir. Ulusal yapılan bir patent başvurusuna dayanan bir Avrupa patentbaşvurusu veya uluslararası patent başvurusu yapılabilir. Bu seçenek her üç sistemiçin benzerdir.Bir başka seçenek olarak, yapılacak bir uluslararası patent başvurusunda Avrupapatenti ve bunun dışındaki üye ülkeler belirlenerek geçiş yapılabilir.Türkiye’den ve aynı zamanda Avrupa patenti sistemine üye ülkelerden patentalınması için, bir başka seçenek olarak, yapılacak bir Avrupa patenti başvurusununsonuçlanmasından sonra istenilen ülkelere geçiş yapılması belirtilebilir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 31
  • 3.13. Patent başvurusu için seçeneklerULUSAL PATENT BÖLGESEL ULUSLARARASI BAŞVURUSU PATENT PATENT BAŞVURUSU BAŞVURUSU TR VEYABİR BAŞKA ÜLKE AVRUPA PATENTİ (PCT SİSTEMİ) BAŞVURUSU VEYA AVRASYA PATENTİ BAŞVURUSU RÜÇHAN HAKKI 12 AY Tablo 8 – Patent başvurusu seçenekleri 3.13.1. Ulusal patent başvurusu Ulusal sistem, bir ülkeye yapılan ve yalnız o ülkede koruma istenilen başvuru sistemidir. Bir başka ülkede yapılan bir başvuruya dayalı olarak 12 aylık rüçhan hakkı süresi içinde rüçhan hakkı talep edilerek başvuru yapılabilir. Eğer ilk başvuru henüz yayınlanmamış ise 12 aylık süre geçtikten sonra da herhangi bir ülkeye bir ulusal patent başvurusu yapılabilir. Ulusal başvurular, başvuru yapılan ülkelerde birbirinden bağımsız olarak değerlendirilir. (Paris Sözleşmesi Madde 4 Mükerrer 1) 3.13.2. Uluslararası patent başvurusu (Patent İşbirliği Andlaşması) 1 Ocak 1996 tarihinden itibaren Türkiye’nin de üye olduğu, Patent İşbirliği Andlaşması, uluslararası patent başvurusu yapılmasına olanak sağlayan bir sistemdir. Türkiye’ye başvuru yapıldıktan sonra ve 12 ay içinde, bir uluslararası patent başvurusu yapmak mümkündür. Yapılan tek başvuru ve tek işlem ile andlaşmayı onaylayan üye ülkede koruma sağlanmaktadır. Patent İşbirliği Andlaşması’na üye ülke sayısı 146 dır. Bu ülkelerin listesine aşağıdaki adresten ulaşılabilir: http://www.wipo.int/treaties/en/registration/pct/ Uluslararası patent başvurusu, uluslararası aşamada yapılan yayın, araştırma ve ön inceleme işlemlerinden sonra, (Bakınız: 3.19. Yazılı Görüş) önceden belirlenen ülkelerde ulusal aşamaya geçilerek, ulusal patentler alınabilmektedir. Bu sistemde uluslararası patent verilmesi söz konusu değildir. Patent belgesi ikinci aşamada ulusal ofisler tarafından verilmektedir. İlk başvuru tarihinden itibaren ulusal aşamaya geçişe kadar, rüçhan hakkı tarihinden başlayan yaklaşık 30 ay süreyle (bazı ülkelerde bu süre daha uzundur), uluslararası patent başvurusu koruma sağlanmaktadır. Buradaki koşul 30 aylık süre içindeki işlemlerin yapılmasıdır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 32
  • 3.13.3. Bölgesel patent başvurusu (Avrupa Patenti Sözleşmesi) Türkiye, Avrupa Patenti Sözleşmesi’ne 1 Kasım 2000 tarihinde katılmıştır. Avrupa patenti, sözleşmeye üye ülkelerden, başvuru sahibi tarafından belirlenen ülkelerde geçerli bir bölgesel patent sistemi olup, Avrupa patenti düzenlendikten sonra her ülkenin ulusal patenti olarak korunmaktadır. Avrupa patent sistemine 38 ülke üyedir. 2 ülke bu sistemi ulusal olarak uygulamaktadır. [10] Kaynak: http://www.epo.org/about-us/epo/member-states.html Avrupa patent sistemine benzer bir sistem olan Avrasya patent sistemi, Rusya ve eski Sovyetler Birliği bünyesindeki ülkelerde uygulanmaktadır. (Ermenistan, Moldova, Kırgızistan, Türkmenistan, Belarus, Tacikistan, Rusya Federasyonu, Kazakistan, Azerbaycan) Patent başvuru sistemleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir: Kısa Adı (EN) Adı (TR) Ülke sayısı Adı PCT Patent Cooperation Treaty Patent İşbirliği Andlaşması 144 Uluslararası Patent Başvurusu EPC European Patent Avrupa Patenti Sözleşmesi 38 Convention EAPC Eurasian Patent Avrasya Patenti Sözleşmesi 9 Convention UPP Unitary Patent Protection Uniter Patent Koruması 25 (İspanya ve İtalya dışındaki Avrupa Birliği Ülkeleri) ARIPO African Regional Afrika Bölgesel Fikri 17 Intellectual Property Haklar Örgütü Organization OAPI African Intellectual Afrika Fikri Haklar Örgütü 16 Property Organization GCC Gulf Cooperation Council Körfez İşbirliği Konseyi 6 Patent Office Patent Ofisi Tablo: Patent başvuru sistemleri Hazırlayan: M. Kaan DERİCİOĞLU10 [] Avrupa Patenti Sözleşmesi Türkiye’nin de üyesi olduğu bir bölgesel sözleşme olup, Avrupa Birliği düzenlemesideğildir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 33
  • 3.14. Faydalı modelYeni buluşları korumak için verilen bir başka belge türü faydalı model belgesidir.Faydalı model belgesi ile patent arasındaki başlıca farklar yenilik ölçütü, korumasüresi, inceleme ve değerlendirme şekli olarak özetlenebilir. Faydalı model belgesiverilerek sağlanan koruma, patente göre daha kısa (10 yıl) sürelidir. Faydalı modelbelgesi ile sağlanan koruma, usuller ve bu usuller sonucunda elde edilen ürünler vekimyasal maddelere uygulanmamaktadır (KHK 551, Madde 155).Faydalı model sisteminde, patent verilebilirlik şartlarından üçüncüsü olan ve kısaca“buluş basamağı - inventive step” olarak adlandırılan, “tekniğin bilinen durumununaşılması” ölçütü yoktur. Bu sistemde araştırma ve inceleme raporları düzenlenmez.Şekli şartlara uygunluk açısından incelenen faydalı model başvuruları, yayınlanaraküçüncü kişilerin itirazlarına açılır. Üçüncü kişiler tarafından yapılan itirazların başvurusahibi tarafından dikkate alınması zorunlu değildir. Başvuru sahibi, itirazlardansonra, tarifnamede değişiklik yapabilir veya başvuruyu geri çekebilir veya itirazlarıdikkate almadan belge düzenlenmesini isteyebilir. Faydalı model belgesi 10 yıl içinverilir.551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’de, şekli şartlara uygunluk, 42 ila 52 incimaddelerin hükümleri bakımından, dar anlamda ele alınmamıştır. Bu maddehükümlerine ek olarak, 160 ıncı maddedeki “… 154 üncü ve 155 inci maddehükümlerine göre, faydalı model belgesi verilecek nitelikte olmadığı tespitedilirse” hükmüne göre, başvuruların yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik kriterleri(madde 154) ile faydalı model belgesi verilemeyecek buluşlar ve konular (madde155) açısından inceleneceği belirtilmiştir. (Patent başvurularında benzeri konu 54üncü madde hükmünde yer almaktadır)Bu sistemde, üçüncü kişiler tarafından ileri sürülen, faydalı model belgesi konusubuluşun yeni olmadığı ve/veya sanayide uygulanabilir olmadığı konuları,hükümsüzlük davası açılması halinde, İhtisas Mahkemeleri tarafından değerlendirilir.Açılacak hükümsüzlük davaları sırasında ilgili mahkemenin, yenilik ve sanayiyeuygulanabilirlik konularındaki araştırma ve incelemeyi, Türk Patent Enstitüsü’ndeveya Türk Patent Enstitüsü aracılıyla, anlaşma yapılmış patent ofislerinde yaptırmasıgerekir. Bu yapılmadan yalnız bilirkişi raporlarına göre karar verilmesi amaca uygunolamayacaktır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 34
  • 3.15. İşlem şeması BULUŞ PATENT Başvuru (54) FAYDALI MODEL Başvurusu (159) ŞEKLİ İNCELEME(54) KRİTER ARAŞTIRMA RAPORU (57) YENİLİK ve SANAYİYE UYGULANMA (154) YAYIN (55 ve 57) ŞEKLİ İNCELEME SİSTEM TERCİHİ (160) (59) YAYIN (160/4) İNCELEMESİZPATENT SİSTEMİ İNCELEMELİ (60) PATENT SİSTEMİ (62) İTİRAZGÖRÜŞ BİLDİRME (3 AY) (161) (6 AY) (60/1) KRİTER BELGE YENİLİK (60/5) SANAYİYE İNCELEMESİZ UYGULANMA BELGE (162) PATENT BULUŞ (7 YIL) BASAMAĞI FAYDALI MODEL (7, 9 ve 10) (10 YIL) İTİRAZ (6 AY) (62/2) ESAS İNCELEME (62/5) İNCELEMELİ PATENT (20 YIL) M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 35
  • 4. ENDÜSTRİYEL TASARIMLAR İyi planlanmış araştırma ve teknoloji geliştirme faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan yeni buluşlarla yaratılan yeni ürünlerin pazara sunulması, bu ürünler için tasarlanacak, ürünün niteliğine göre, üç boyutlu veya iki boyutlu yeni ve özgün görünümler/görünüşler (özgün tasarımlar) gerektirir. Yeni ürünlerin geliştirilmesinin maliyetinin işletmelere geri dönüşünde yeni buluşlar ile birlikte, yeni tasarımlar da önemli rol oynar. Yeni buluşların tamamlayıcısı, onların başarısının anahtarı endüstriyel tasarımlardır. 4.1. Tanım Bir ürünün üç boyutlu şekli veya bu şeklin bir parçası ile ürün üzerindeki iki boyutlu süslemeler “endüstriyel tasarım” kavramı içinde değerlendirilmektedir. Endüstriyel tasarım, bir ürünün dış görünüşünü ifade eder. Bu görünüş, ürünün biçimi olabileceği gibi, çizgilerden, şekillerden, süslerden, renklerden ve çeşitli unsurlardan oluşan görünümler/görünüşler de olabilir. Ancak, tasarım korumasındaki görünüm/görünüş, ürünün teknik özelliklerini kesinlikle içermez. Endüstriyel Tasarımların, birden çok yasal düzenlemeden yararlanarak korunması, çoklu yasal korumanın bir örneğidir. 4.2. Çoklu yasal koruma Çoklu yasal korumanın kaynakları 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında KHK, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (madde 2), Türk Ticaret Kanunu (madde 56 ve devamı) ve 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK (madde 5)’dır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (Madde 2), estetik niteliği olmayan, bilimsel ve teknik nitelikli endüstri tasarım ve projelerini “Bilim ve Edebiyat Eserleri” arasında saymış ve izinsiz kullanımlara hukuk ve ceza davası açmak yetkisi tanımıştır. Örneğin, bir yazı aracı olarak bir bilye uçlu kalemin çizilerek ifade edilmesi ile herhangi bir resmi belgeye gerek olmadan eser koruması başlar. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndaki korumadan yararlanmak için, fikrin, eser sahibinin özelliğini taşıyan görsel ifadesinin oluşması ve ayrıca bilimsel ve teknik nitelikli olması yeterlidir. Endüstri tasarım ve projesi olarak adlandırılan kavramın bir ürün olarak uygulanmasına gerek yoktur. Endüstriyel uygulamanın eser olarak korumayı etkilemeyeceği yasada belirtilmiştir. [11] Henüz kamuya sunulmamış tasarımlarda, eser sahipliğinin kanıtlanması bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Eser sahibinin, eser sahipliğini kanıtlayacak önlemleri kendisinin alması gerekir.11 [] FSEK madde 4 son fıkra: “Krokiler, resimler, maketler, tasarımlar ve benzeri eserlerin endüstriyel model veresim olarak kullanılması, düşünce ve sanat eserleri olmak sıfatlarını etkilemez.” M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 36
  • Marka kavramı, benzer ürün veya hizmetleri birbirinden ayırt etmeyi sağlayan işaret,olarak adlandırılır. 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun HükmündeKararname’nin 5. maddesi, “.....malların biçimi veya ambalajları” ifadesi ile mallarınbiçimini veya ambalajlarını, “markanın içereceği işaretler” arasında saymış vemarka olarak tescil edilebileceğini kabul etmiştir. Marka olarak tescilli olan kola şişesibu konu için iyi bir örnektir. Özgün bir şekli olan bu şişeyi diğer içecek şişelerindenayırt etmek olasıdır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (madde 55/4), “Başkasının malları, iş ürünleri,faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açan önlemler almak” eylemi “HaksızRekabet” olarak sayılmıştır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun Haksız RekabetHükümlerine göre sağlanan korumada görsel ifadenin bir ürüne uygulanması(uygulama) ve bu ürünün pazara sunulması (endüstriyel kullanım) korumayıbaşlatmaktadır. Ürün pazarda olduğu sürece haksız rekabet iddiası ilerisürülebilecektir.II - Dürüstlük kuralına aykırı davranışlar, ticari uygulamalarMADDE 55- (1) Aşağıda sayılan hâller haksız rekabet hâllerinin başlıcalarıdır:a) Dürüstlük kuralına aykırı reklamlar ve satış yöntemleri ile diğer hukuka aykırıdavranışlar ve özellikle;4. Başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açanönlemler almak,Kaynak: http://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k6102.html4.3. Korumanın ölçütleriTasarımların tescil edilerek korunması için “yeni ve ayırt edici niteliğe sahip” olmasıgerekir. Bu iki ölçüt, tasarımların, 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre tescil edilerekkorunmasında önkoşuldur.5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndaki “sahibinin özelliğini taşıyan, bilimselve teknik nitelikli fikir ve sanat ürünü”,556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamedeki “ayırtetmeyi sağlayan işaret” ve6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun Haksız Rekabet Hükümlerindeki (Madde 54/5)“başkasının eşyası veya iş ürünü ile karışıklık yaratmayan ürün”kavramları korumadan yararlanmak için gerekli ölçütleri göstermektedir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 37
  • Tasarımcının tasarladığı tasarımı veya tasarımın uygulandığı ürünü sergilemek,satmak, yayın yoluyla tanıtmak vb. yöntemlerle kamuya açıklaması durumlarında,kamuya sunulmuş tasarım söz konusudur. Tasarım tescilinin ölçütlerinden olanyenilik, kamuya sunuluş ile ortadan kalkar ve tasarım tescili olanağı kalmaz.4.4. Hoşgörü süresiHoşgörü süresi olarak adlandırılan süre, başvuru tarihinden önceki on iki aylıksüredir. Bu süre içinde kamuya yapılan sunuşlar, tasarımın yeniliğini etkilemez.554 sayılı KHK madde 8:Yenilik ve ayırt edici niteliği etkilemeyen açıklamalarMadde 8- Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden önceki on iki ay içerisindeveya rüçhan talebi varsa, rüçhan tarihi itibariyle tasarımcı veya halefi veya bu kişilerin izniile üçüncü bir kişi tarafından kamuya sunulur veya tasarımcı veya halefleri ile olanilişkinin suiistimali sonucu kamuya sunulursa, bu açıklama 6 ncı ve 7 nci maddeleriçerçevesinde tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez.4.5. Endüstriyel tasarım tescili başvurusu için gerekli belgelerhttp://www.tpe.gov.tr/dosyalar/mevzuat/TasarimYon.pdf• Başvuru dilekçesi• Tasarım hakkının nasıl elde edildiği beyanı• Tasarımın görsel anlatımı (en az 8x8 cm/en fazla 16x16 cm)• Tasarımı açıklayan tarifname• Başvuru ücretinin ödendiğini gösterir banka dekontu aslı• Vekil tayin edilmişse vekâletname4.6. Başvuru sonrası işlemler ve sürelerEndüstriyel tasarım tescili için yapılan başvurular, TPE’de, dilekçedeki bilgilerinyeterliliği, tasarımcının beyan edilip edilmediği, görsel anlatımın uygunluğu, başvuruücretinin ödenip ödenmediği vb. şekilsel koşullar açısından incelenir. Bu incelemesırasında, tasarımın yeniliği ve ayırt edici niteliği konuları incelenmez. Tasarımbaşvuruları, yalnız şekli şartlar açısından incelendikten sonra, tescil edilerek,yayınlanır ve ALTI AY süreyle üçüncü kişilerin itirazlarına açılır. Tasarımın yeniolmadığı veya ayırt edici niteliğe sahip olmadığına ilişkin itirazlar Enstitü tarafındanincelenerek değerlendirilir.Endüstriyel tasarımların korunması, başvuru tarihinden itibaren BEŞ YILDIR. Busüre, tasarım belgesi sahibinin yenilemeyi talep etmesi koşuluyla, beşer yıllıkdönemler halinde YİRMİBEŞ YILA kadar uzatılabilir.Tasarım tescilleri koruma koşullarına uygunluk açısından incelenemediği için, idarînitelikli olan altı aylık itiraz süresi geçtikten sonra, koruma koşullarına uygunolmayan tasarım tescillerine hükümsüzlük davası açılması gerekir. Hükümsüzlük M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 38
  • davaları için, tasarım tesciline ilişkin yayına itiraz edilmesine gerek yoktur. Korumadevam ettiği sürece her zaman hükümsüzlük davası açılabilir. 554 sayılı KanunHükmünde Kararname’de, hükümsüzlük davasının, koruma süresi olan yirmi beşyılının bitmesinden sonraki beş yıl içinde de açılabileceği belirtilmiştir. (554 SayılıKHK Madde 44) Altı aylık itiraz süresi geçtikten sonra tasarım tescilinin kesinleştiğişeklindeki uygulamalar, yanlış yorumlamadan öte bir anlam taşımaz.Tasarım hakkı sahipliğine ilişkin iddialar yalnız dava yoluyla ileri sürülebilir. Haksahipliği iddiası TPE tarafından değerlendirilmez.4.7. Ulusal, bölgesel ve uluslararası tasarım tescil sistemleriBuluşlar ve markalarda olduğu gibi endüstriyel tasarım tescillerinde de korumaulusal niteliktedir. Örneğin Türkiye’de yapılan bir tasarım tescili yalnız Türkiyesınırları içinde korunur. Korumanın diğer ülkelerde de olması için her ülkede başvuruyapılması gerekir. Paris Sözleşmesi hükümlerine göre, Türkiye’de yapılan başvurutarihinden itibaren altı ay içinde üye ülkelere başvuru yapmak ve rüçhan hakkı talepetmek mümkündür. Bu durumda Türkiye’deki başvuru tarihi ile diğer ülkede yapılanbaşvuru tarihi arasındaki sürede, aynı tasarım için başkaları tarafından yapılanbaşvurular geçersiz sayılacaktır. Ayrıca söz konusu sürede tasarımın kamuyasunulması yeniliği etkilemeyecektir.Uluslararası nitelikteki sergilerde bir özgün tasarımı içeren ürünün sergilenmesidurumunda da, sergi tarihinden itibaren altı ay içinde rüçhan hakkı kullanılabilir. Buişlem için Sergi Yönetiminde sergini açılış ve kapanış tarihleri ile ürünün sergiyekonuluş tarihini ve ürünün resmini içeren bir belge alınması gerekir.Endüstriyel tasarımların uluslararası tesciline ilişkin La Haye Anlaşmasına Türkiyeüye olduğu için, bu anlaşmaya üye 59 ülke için uluslararası başvuru sistemindenyararlanmak mümkündür.Kaynak: http://www.wipo.int/treaties/en/ShowResults.jsp?lang=en&treaty_id=9Avrupa Birliği ülkelerinde koruma sağlayan Topluluk tasarım tescili ile 27 AvrupaBirliği üyesi ülkede geçerli olacak bir tescil alınması mümkündür. Türk vatandaşlarıve şirketleri bu olanaktan yararlanabilmektedir. Topluluk tasarım başvurularıİspanya’nın Alicante şehrinde merkezi bulunan Topluluk Marka ve Tasarım Ofisi’nde(OHIM) gerçekleştirilmektedir.Kaynak: http://oami.europa.eu/ows/rw/pages/RCD/protection/protection.en.do4.8. Tasarımın son kullanıcı için görünür olmasıTasarımların son kullanıcı için görünür olması bir kural olarak bazı düzenlemelerdebelirtilmiştir. Örneğin Topluluk Tasarım Tüzüğü’nde (Madde 4); “Tasarımın normalkullanım sırasında görünür olması gerektiği” ve normal kullanımın ise “son kullanıcıtarafından kullanmak” anlamında olduğu vurgulanmaktadır.Article 4Requirements for protection M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 39
  • 1. A design shall be protected by a Community design to the extent that it is new and has individualcharacter.2. A design applied to or incorporated in a product which constitutes a component part of a complexproduct shall only be considered to be new and to have individual character:(a) if the component part, once it has been incorporated into the complex product, remains visibleduring normal use of the latter; and(b) to the extent that those visible features of the component part fulfil in themselves the requirementsas to novelty and individual character.3. "Normal use" within the meaning of paragraph (2)(a) shall mean use by the end user, excludingmaintenance, servicing or repair work.İstanbul 1. Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesi’nin Esas No. 2005/321 – Karar No.2006/19 sayılı ve 02.02.2006 tarihli kararında olduğu gibi, (Sayfa 5 Son Satır)“- Tasarımların nihai tüketici tarafından görünür olması gerekir. Görünmeyenlerkorunmaz”şeklinde, “son kullanıcı” yerine “nihai tüketici” dikkate alınarak farklı bir yorumyapılmaktadır. Topluluk Tasarım Tüzüğü’nde “end consumer” değil, “end user”kullanılmıştır.Örneğin, bir radyatör içinde yer alan bir konvektör tüketici için görünür değil, radyatörüretmek için konvektör satın alan bir sanayici yani son kullanıcı için görünürniteliktedir. Söz konusu mahkeme kararında olduğu gibi bir yorum yapıldığında“konvektör tüketici için görünür değildir bu nedenle korunmaz.” şeklinde yanıltıcı birsonuca ulaşılabilir. Endüstriyel Tasarımların Uluslararası Sınıflandırılmasına ilişkinLocarno Anlaşması listesine bakıldığında, konvektörlerin 23-03 sınıfta bağımsız birürün olarak yer aldığı görülecektir. Topluluk Tasarım Tescilleri’ni içeren veritabanında 23-03 sınıf için yapılan bir araştırmada çok sayıda konvektör için tasarımtescili yapıldığını görmek mümkündür. Bu olay, bir otomobil kornası, bir koltukiskeleti için de farklı değildir. Bunlar ve benzeri ürünler bir bütünü oluşturan parçalarolarak, tescil ölçütlerini karşılıyorsa, tescil edilebilir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 40
  • 4.9. Tasarım örnekleriTasarım, bir otomobilin şekli olabileceği gibi, otomobil farı, otomobil lastiği çizgileri,otomobil jantları, otomobil direksiyon simidi, kol saatleri de olabilir. Jant şekillerindekiteknik zorunluluğa rağmen iki jant şeklinin ve saatlerin birbirlerinde çok farklı olması,tasarımcının çok fazla seçenek özgürlüğüne sahip olabileceğini ve aynı ürün için farklıtasarımlar yapılabileceğini göstermektedir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 41
  • Su Tutucu YüzeyKumaş YapısıKumaş DesenleriTasarımları Farklı Giysi Örnekleri M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 42
  • 4.10. İşlem Şeması (KHK 554) (Parantez içindeki rakamlar KHK’nın ilgili Madde numarasını vermektedir) BAŞVURU (25 - 31) ŞEKLİ İNCELEME (32)Tasarımın en az üç Tasarımcı Tasarımı Diğergörünüşünü veren 8x8 Beyanı Açıklayan Belgelerfotoğraf veya çizim Detaylı Tarifname TASARIM TESCİL BELGESİNİN VERİLMESİ VE YAYINLANMASI (34) ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN İTİRAZI (37) İTİRAZLARIN İNCELENMESİ (38) BELGELER BELGELER YETERSİZ YETERLİ İTİRAZIN REDDİ TASARIM TESCİLİ TASARIM TESCİL GEÇERLİ BELGESİNİN İPTALİ (38/3) M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 43
  • 5. MARKALAR5.1. MarkaYeni buluşlar ve özgün tasarımlar ürünleri oluşturur ve biçimlendirir. Ancak bu yeniürünleri tüketiciye sunmak ve satabilmek için, öteki benzer ürünlerden ayırtedilmesini sağlayacak bir tanıtım aracına, ayırt edici bir işarete gereksinim vardır.İşletmeler için önemli bir unsur olan bu ayırt edici işaret markalardır. Markalar için“bir işletmenin parmak izidir” denilebilir. Marka bir işletmenin tüm varlıklarınıntemsil eden, ayırt edici bir işarettir. Fabrika arazisi, fabrika binaları, makineleri dâhilbir işletmenin bütün öz varlıkları yalnız bu kavram ile temsil edilir. Marka tüketiciyeürünün kaynağını gösterir, bir kalite simgesi ve reklâm aracıdır. Kişiye satın almakistediği bir ürünü özgürce seçmek olanağı sağlar.Benzer malları veya hizmetleri başkalarının mal veya hizmetlerinden ayırt etmeküzere mal veya ambalajı üzerine konulan veya belirli bir hizmetin sunulmasısırasında kullanılan AYIRT EDİCİ İŞARET marka olarak tanımlanmaktadır.Sözcükler, şekiller, sayılar, harfler, malların biçimi veya ambalajı ile bunların birliktesunuluşları markayı oluşturmaktadır.ARÇELİK, BEKO, VESTEL, SONY, PHILIPS, AEG, TELEFUNKEN, BOSCH,SANYO, SAMSUNG, BEYMEN, ALTINYILDIZ, VAKKO, İGS, BOSSA, LEVIS,WRANGLER, LACOSTE, ADIDAS, REEBOK, NIKE, JUMP vb. markalar örnekolarak verilebilir. Benzer ürünler değerlendirildiğinde buradaki markaların birbirindençok farklı, ayırt edilebilir oldukları görülmektedir.Üretilen veya satışa çıkarılan her türlü malı ayırt etmek için kullanılan işaretlerTicaret Markası (Trade Mark) ve sunulan hizmetleri ayırt etmek için kullanılanişaretler Hizmet Markası (Service Mark) olarak tanımlanmaktadır.Örneğin, buzdolabı, sabun, dolma kalem, otomobil, gazete, bilgisayar gibi çeşitlisanayi ürünlerinin ayırt edilmesi için kullanılan tanıtıcı işaret TİCARET MARKASIdır.Bankacılık, sigortacılık, reklamcılık, seyahat düzenleme hizmetleri gibi, bir ürününsatışı yerine, bir hizmeti sunanlar tarafından kullanılan ayırt edici işaretler iseHİZMET MARKASI dır.Yasal düzenlemede sözü edilen “mal” hukuki bir terimdir. Bu terim diğer ülkelerde,sözleşme ve anlaşmalarda “goods” olarak kullanılmaktadır. 551 sayılı MarkalarKanunu döneminde “emtia” veya “eşya” terimi kullanılmakta idi. Eşya (ev eşyası,beyaz eşya, giyim eşyası), ürün (tarım ürünleri), madde (temizlik maddesi, gıdamaddesi), araç (kara, hava ve deniz taşıt araçları), malzeme (büro malzemesi) vb.ticaret alanında üretilen veya satılan her şey, mal kavramı içinde yer almaktadır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 44
  • 5.2. Marka seçimiHerhangi bir ürün için kullanılmak üzere bir marka seçimi sırasında dikkat edileceken önemli konu, seçilen işaretin diğer markalardan farklı olmasıdır. Bununsağlanmasında bir yol sözlükler, ansiklopediler ve diğer kaynaklardan yararlanarakmarka seçilmemesidir. Markada anlam aranmadığı için bir anlamda markanınuydurulması gerekebilir. Yukarıda örnek olarak verilen markalardan; ARÇELİK,BEKO, VESTEL, SONY, AEG, BEYMEN, VAKKO, İGS, BOSSA, LEVIS, ADIDASmarkalarının bu nitelikte oldukları söylenebilir.Diğerlerinden farklı olarak seçilen işaret, marka tescillerini ve marka tescilbaşvurularını içeren bir bilgisayar ortamında araştırılmalı ve aynı veya benzermarka tescilinin varlığı kontrol edilmelidir. Bir başka önemli konu, herkes tarafındanbilinen Türkiye veya Dünya çapında tanınmış markalarla benzerlikten, başka ürünleriçin düşünülse dahi, kaçınılmalıdır.http://www.goodlogo.com/ adresindeki dünya çapında bilinen markalar konusundaayrıntılı bilgi ve örnekler yer almaktadır.http://www.markaharitasi.com/ adresindeki marka haritası Türkiye’deki tüm markatescilleri ve sahip bilgileri üzerinde araştırma ve analiz yapmak olanağı sunmaktadır.http://online.tpe.gov.tr/trademark/servlet/TMSearchServlet adresinde çevrimiçi markaaraştırması yapılabilmektedir.Marka seçimi sırasında dikkat edilmesi gereken bir başka önemli konu da, markanınkullanılacağı mal veya hizmetlerin, cinsi, niteliği, coğrafi kaynağı, değeri veKararnamede belirtilen vb. işaretlerin marka olarak tescil edilemeyeceği vekullanılamayacağıdır.Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunan eserlerin marka olarakkullanılması, eser sahibinin yazılı izni ile mümkündür. Gazete, dergi vetelevizyonlarda eserlerdeki karakterler de (tiplemeler) eser niteliğinde olduğu için,bunların da marka olarak tescili yazılı izin gerektirmektedir.Uluslararası platformda “character merchandising” olarak yorumlanan bu konuda ilerisayfalarda bilgi verilmiştir.5.3. Tescilli markaMarkaların tescil edilerek belgeli koruması, Markaların Korunması Hakkında KanunHükmünde Kararnamede (KHK 556) belirlenen koşullar ve yaptırımlardanyararlanmak amacıyla düzenlenmiştir. Bu kararname hükümlerine göre tescil edilenmarkalar için “Tescilli Marka” kavram olarak kullanılabilir. Tescilli marka korumasıbaşvuru tarihinden sayılan 10 yıldır. Marka sahibinin isteğine bağlı olarak, her 10yılda bir yenilenerek süresiz koruma sağlanabilir.® işareti bir markanın tescilli olduğunu gösterir. 556 sayılı KHK de tescilli markalardabu veya benzeri bir işaretin kullanılması konusunda bir hüküm bulunmamaktadır. Buişaretin veya ifadelerin kullanılmasında bir zorunluluk olmadığı halde; 21.01.2009 M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 45
  • tarihinde kabul edilen 5833 sayılı Kanun ile (madde 61/A) “marka koruması olan eşyaveya ambalajı üzerine konulmuş marka koruması olduğunu belirten işareti yetkisi olmadankaldıran kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli paracezasına hükmolunur.” şeklinde bir hüküm söz konusudur.5.4. Tescilsiz markaMarka tescili zorunlu değildir. Markalar, Türk Ticaret Kanunu Haksız RekabetHükümlerine göre, herhangi bir kayıt gerekmeden tescilsiz olarak korunur. Bu türkorumanın kuralı markanın fiilen kullanılmasıdır. Haksız Rekabet hükümlerindenyararlanılan marka korumasında süre yoktur. Korumanın ön koşulu olarak haksızrekabet yaratan eylemin yapıldığı andaki iyi niyet kurallarına aykırılık değerlendirilir.6012 sayılı yeni TTK da yer alan haksız rekabet hükümlerinde tescilsiz markalarınkorunması konusu tartışılır nitelikte sunulmuştur. Yürürlüğe girişi bir yıl olmayan buhükümlerin yorumu zamanla netleşecektir.55/4 hükmü için gerekçede şunlar yazılıdır:“6762 sayılı Kanun hükmü, başkasının "ad, unvan, marka, işaret gibi tanıtmavasıtaları ile iltibasa meydan verebilecek surette, ad, unvan, marka, işaret gibitanıtma vasıtaları" cümle parçasına yer vermiştir. Oysa, anılan ayırt edici işaretlereilişkin karıştırılma koşul, hüküm ve sonuçlarıyla birlikte kendi özel kanun hükmündekararnamelerinde, yani MarkKHKda, EndTasKHKda, CoğİşKHKda ve unvanla ilgiliolarak TKda ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir. Burada tekrar edilmeleri hemgereksizdir, hem de yorum güçlüklerine sebep olmaktadır. Anılan cümle parçalarınınburada yer almaları, haksız rekabete ilişkin hükümlerin fikrî mülkiyete ilişkindüzenlemelerde kümülatif uygulanması yönünden de gerekli görülemez.”556 sayılı KHK Madde 8 Fıkra ile tescilsiz marka sahiplerine, söz konusu markanınbaşkası tarafından tescilinin talep edilmesi halinde itiraz hakkı tanınmış ve başvurutarihinden önce bu işaret için hak elde edilmiş ise başvurunun tescil edilmeyeceğibelirtilmiştir.Söz konusu hak, tescilsiz markalar ile birlikte ticaret sırasında kullanılan bir başkaişaret olarak tanımlanan ticaret unvanları için de geçerlidir.5.5. Başvuru öncesi işlemlerBir marka başvurusu öncesinde yapılacak işlemler;- Marka örneğinin hazırlanması- Mal ve/veya hizmet sınıflarının belirlenmesi- Mal ve/veya hizmet listesinin hazırlanması- Marka ön araştırmasının yapılması- Başvuru sahibi ile ilgili bilgilerin derlenmesi- Vekil atanacak ise vekâletnamenin düzenlenmesi- Başvuru ücretinin ödenmesi- Dilekçenin yazılması- Dilekçe ve eklerinin mesai saatleri içinde TPE’ye ulaştırılması. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 46
  • 5.6. BaşvuruBir markanın 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname Hükümlerine görekorunabilmesi için, Yönetmelikte şekli belirtilen dilekçe ile Türk Patent Enstitüsünebaşvurmak gerekmektedir. Bu dilekçenin TPE ye geliş tarihi, marka başvurusununyapıldığı tarih olarak kabul edilmektedir. Ancak, başvuru için gerekli belgelerden ilkdört sıradaki belgelerin, başvuru tarihinin kesinleşmesi için, dilekçeye eklenmesigerekir. 556 sayılı KHK hükümlerine göre marka örneği farklı her marka için ayrıbaşvuru yapılması gerekmektedir.5.7. Başvuru gereklerihttp://www.turkpatent.gov.tr/dosyalar/yayinlar/basvuru_kilavuz/MARKA_BK.pdfMarka sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri içeren dilekçeMarka örneği (5 adet – en az 5x5 cm veya en çok 7x7 cm)Mal ve/veya hizmetlerin listesiMal ve/veya hizmetlerin uluslararası sınıf/sınıflarıBaşvuru ve ek sınıf ücretinin ödendiğini gösterir belgeRüçhan hakkı talep edilmişse belgesiMarka vekili atanmış ise vekâletnameBaşvuru tüzel kişi olan marka sahibi tarafından yapılmışsa imza sirküleri.Başvuru dilekçesindeki başvuru sahibi ve vekil ile ilgili bilgilerin verilmesinin yanındaönemli bir konu da markanın tescil edileceği mal veya hizmetlerin amaca uygundüzenlenmesidir. Marka tescil işlemleri dilekçede belirtilecek mal ve/veya hizmetleriçin yapılacak ve koruma bu listeye göre sağlanacaktır. Dilekçedeki mal ve/veyahizmetlere sonradan ek yapılması olası değildir. Yeni mal veya hizmetler için yenibaşvuru yapılması sorunu ortaya çıkacaktır.Nice Sınıflandırmasına göre hazırlanan “Marka Tescil Başvurularına Ait Mal veHizmetlerin Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ” mal ve hizmet listelerini ve bunlarınuluslararası kodlarını vermektedir.http://www.turkpatent.gov.tr/dosyalar/mevzuat/MarkaTeb.pdfNice sınıflandırılmasındaki her sınıf için TPE’ye ücret ödenmesi gerekmektedir.Marka tescil ettirmek için, marka sahibinin markanın tescil ettirileceği mal veyahizmetler ile üretim veya ticaret yaptığını kanıtlamasına gerek bulunmamaktadır.Bu nedenle ticaretle uğraşmayan kişiler de marka tescil talebindebulunabileceklerdir.Marka başvurusu bir vekil aracılığı ile yapıldığında verilecek vekâletnamenin noteronayına gerek yoktur. Vekâletname bir dilekçe niteliğinde olup, TLT -Marka KanunuAndlaşması hükümlerine göre, marka tescilleri amacıyla vekil atanmasına ilişkin birdilekçe olarak kabul edilmektedir.5.8. Başvuru işlemleri M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 47
  • Marka başvuruları işlem aşamaları: Birinci Aşama: Şekilsel koşullar açısından incelenir. İkinci Aşama: Ret için mutlak nedenler açısından incelenir. [ 12] Üçüncü Aşama: Başvurunun yayınlanmasına veya ret edilmesine karar verilir. Dördüncü Aşama: Yayınlanan markalara yapılan itirazlar değerlendirilir. Beşinci Aşama: İtiraz yoksa veya itirazlar ret edilmişse tescil kararı alınır. Altıncı Aşama: Marka tescil belgesi düzenlenir ve tescil bilgileri yayınlanır. Marka başvurusunun veya üçüncü kişiler tarafından yapılan bir itirazın ret edilmesi durumunda tarafların iki ay içinde Enstitü’ye itiraz etmek hakları bulunmaktadır. Enstitünün ilgili Dairesi yapılan itirazı haklı bulmazsa itirazı Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu’na gönderir. Başvuru işlemleri bu kurulun kararı doğrultusunda idari işlemler açısından sonuçlanır. Tarafların kurul kararının iptali için iki ay içinde dava açmak hakları bulunmaktadır. Bu konuda yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’dir. Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu Kararı oluşmadan dava açmak mümkün değildir. 5.9. Başvurunun yayını Şekilsel koşullar, başvuru yapmak hakkı yönünden ve tescil edilebilirlik koşulları açısından incelenen bir marka başvurusu Resmi Marka Bülteninde yayınlanarak üçüncü kişilere duyurulmaktadır. 5.10. Görüş ve itiraz Yayınlanan marka başvurularına, herhangi bir kişi, üreticiler veya üretici örgütleri, ticaret yapanlar veya tüketiciler, ret için mutlak nedenlerle ilgili 7 inci maddede belirtilen koşullar açısından, görüş bildirebilir. Bu kişiler işlemlere taraf olamaz. Yayınlanan marka başvurularına, 7 inci ve 8 inci maddelerde belirtilen ret için mutlak ve nispi nedenlerle ilgili koşulları karşılayan gerekçelerle marka başvurusunun yayınından itibaren üç ay içinde, ilgili kişiler tarafından itiraz yapılabilir. İtiraz idari bir işlemdir. Önceki hak sahipleri ile aynı veya benzer markaların sahiplerinin itiraz etmemeleri halinde yalnız idari işlemin süresi biter. 42 inci maddeye göre her zaman hükümsüzlük davası açılabilir. 5.11. Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu Enstitüye yapılan tüm itirazlar Enstitünün ilgili dairesi tarafından değerlendirilir. Bu daire tarafından uygun bulunmayan itirazlar Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu’na gönderir. Bu Kurul, işlemlerle ilgili yapılan itirazlar açısından Enstitünün son kararlarını verir. YİDK kararlarının iptali için, Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nde, karar tarihinden itibaren iki ay içinde, Türk Patent Enstitüsü aleyhine dava açılabilir. 5.12. Tescil12 [] Avrupa Birliği ülkelerinde mutlak ve nispi nedenler açısından inceleme ilk aşamada mutlaka yapılmaktadır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 48
  • Marka tescil başvuruları TPE tarafından şekli şartlar ve ret nedenleri açısındanincelendikten sonra yayınlanır. Yayınlanan marka başvurusuna itiraz yapılmamasıveya yapılan itirazların ret edilmesi üzerine marka tescil edilir. Markanın tesciledildiği Resmi Marka Gazetesi’nde yayınlanır ve marka sahibine, başvuru tarihindengeçerli olacak şekilde düzenlenen Marka Tescil Belgesi verilir.5.13. YenilemeTescilli markalar, başvuru tarihinden itibaren 10 yıl korunur. Koruma süresininbitiminden önceki ve sonraki altı ay içinde talep edilirse marka, her on yılda bir,yenilenebilir. Koruma süresinin bitiminden sonraki altı aylık sürede yapılacakyenilemelerde ek ücret ödenmesi gerekmektedir.Yenileme süresi, koruma süresinin sona erdiği ayın son günü olarak kabul edilir.Yenilenmeyen markalar, söz konusu Kanun Hükmünde Kararname kapsamındakoruma dışı kalır.556 sayılı KHK yenilenmeyen ancak fiilen kullanılan markalar için iki yıllık özel birsüre kabul etmektedir. Bu süre içinde söz konusu markanın tescili için üçüncü kişilertarafından yapılan başvurulara, yenilenmeyen ancak fiilen kullanılan marka sahibiitiraz ederek başvurunun ret edilmesini isteyebilir. (556 sayılı KHK madde 8 sonfıkra)5.14. Kullanma zorunluluğuTescilli markanın, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde, tescil edildiği mal veyahizmetler için, kullanılması zorunludur. Bu süre içinde kullanılmayan markaların,kullanılmayan mallar veya hizmetler için hükümsüzlüğüne mahkeme tarafından kararverilebilir. Hükümsüzlük talebi, zarar gören kişiler, Cumhuriyet Savcıları veya ilgiliresmi makamlar tarafından görevli mahkemeden istenebilir.5.15. Marka koruma sistemleriUlusların egemenlik hakları nedeniyle markaların korunması genel anlamda ulusalnitelik taşır. İkili veya çok taraflı sözleşmeler ile kabul edilen sistemlere göre, birdençok ülkede koruma sağlanması amacıyla ulusal, bölgesel, uluslar-üstü, uluslararasıkoruma sistemleri oluşmuştur.5.15. 1. Ulusal marka tescil sistemiTürkiye’de veya herhangi bir ülkede ulusal olarak yapılan bir marka tescili, yalnıztescilin yapıldığı ülke sınırları içinde koruma sağlar. Markanın diğer ülkelerde dekorunması için, o ülkelerde de tescil ettirilmesi gerekir.Paris Sözleşmesi hükümlerine göre üye ülkelerin kendi vatandaşlarına tanıdığımarka korumasının eş değerini bütün üye ülke vatandaşlarına da tanıması gerekir.Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması hükümlerine göre ise her üye ülke kendivatandaşına tanıdığı haklardan daha azını üye ülke vatandaşlarına tanıyamaz. Türk M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 49
  • vatandaşları bu sözleşme ve anlaşmaya üye tüm ülkelerde ulusal marka tesciliyaptırabilir.Söz konusu sözleşme ve anlaşmaya üye olmayan ülkelerde de karşılıklılık ilkelerinegöre marka tescil yaptırılması olasıdır.Paris Sözleşmesi’ne göre başka ülkelerde marka tescili için, eşit işlem ilkesine ekolarak özel hükümler de kabul edilmiştir.Türkiye’de bir markanın tescili için yapılan başvurunun tarihinden itibaren ParisSözleşmesi hükümlerine göre, altı ay bir rüçhan hakkı – öncelik hakkı kazanılır.Paris Sözleşmesi üyesi bir başka ülkeye yapılacak başvuru sırasında rüçhan hakkıtalep edilmesi halinde, Türkiye’deki başvuru tarihi ile diğer ülkeye yapılan başvurutarihi arasında, aynı markanın tescili için başkaları tarafından yapılacak başvurularile başkaları adına yapılacak marka tescillerinin hükümsüz sayılması sağlanabilir.Rüçhan hakkının elde edilmesi için Türkiye’de başvuru yapılması yeterlidir. Aynı olayyurtdışından Türkiye’ye yapılacak başvurular için de geçerlidir.Uluslararası nitelikteki bir sergide markalı bir ürünün sergilenmesi veya bir hizmetinbir marka ile sunulması durumlarında, sergi tarihinden itibaren altı ay bir rüçhanhakkı kazanılır.Uluslararası nitelikteki sergilerde markalı bir ürünün sergilenmesi durumunda da,sergileme tarihinden itibaren altı ay içinde rüçhan hakkı kullanılabilir. Bu işlem içinSergi Yönetiminde sergini açılış ve kapanış tarihleri ile ürünün sergiye konuluştarihini ve ürünün resmini içeren bir belge alınması gerekirKendi markası ile uluslararası boyutta ticaret yapmak isteyen sanayici ve işadamlarıiçin söz konusu önlemlerin, markaların korunması sırasında bir güvence olduğunubelirtmek gerekecektir.5.15. 2. Bölgesel marka tescili sistemiBenelux MarkasıBelçika, Hollanda ve Lüksemburg ülkeleri, üç ülke için geçerli ve bölgesel nitelikli,BENELUX MARKA TESCİL SİSTEMİ’ni geliştirmiştir. Bu üç ülkede bölgesel korumasağlayan tek tescil yapılmaktadır.Afrika Fikri Haklar Örgütü [OAPI veya AIPO]Fransızca konuşan Afrika ülkelerinden on altı Afrika ülkesinde fikri haklar korumasısağlayan bölgesel nitelikli örgüt.Ülkeler: Benin, Burkina Faso, Cameroon, Central African Republic, Congo, Coted’Ivoire, Equatorial Guinea, Gabon, Guinea, Guinea Bissau, Mali, Mauritania, Niger,Senegal, Chad, Togo.Afrika Bölgesel Fikri Haklar Örgütü [ARIPO] M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 50
  • İngilizce konuşan Afrika ülkelerinden on sekiz Afrika ülkesinde fikri haklar korumasısağlayan bölgesel nitelikli örgüt.Ülkeler: Botswana, Gambia, Ghana, Kenya, Lesotho, Liberia, Malawi, Mozambique,Namibia, Sierra Leone, Somalia, Sudan, Swaziland, Tanzania, Uganda, Zambia,Zimbabwe.5.15. 3. Uluslar-Üstü marka tescili sistemiAvrupa Birliği ülkelerinin tamamı için geçerli olan, Topluluk Markası Tescili 1 Nisan1996 tarihinde başlamıştır. Bu tescil işlemi İspanya’nın Alicante şehrinde kurulanTopluluk Marka Ofisi’nde (İç Pazarda Uyum İçin Ofis) yapılmaktadır. Topluluk markatescili Uluslar-üstü bir marka tescil sistemidir. Topluluk Markası, topluluğun tümülkelerinde eşit etkiye sahiptir. Koruma Avrupa Birliği ülkelerinin tümü için korumasağlar. (27 ülke)Topluluk markası tescili, işlem olarak bir zorunluluk değildir. Bir başka ifade ile,topluluk marka tescil sistemi kabul edildiği halde, Avrupa Birliği ülkelerindeki ulusaltescil sistemleri devam etmektedir. Ulusal veya Uluslar-üstü tescil isteğe bağlıdır.Ulusal yasalara göre tescilli bir marka, eğer koşullara uygunsa Topluluk Markasıolarak da tescil edilebilir. Önceki tarihli ulusal tescillerin, aynı veya benzer markalarkarşısında kıdemi (seniority) tescilde avantaj sağlamaktadır.Topluluk Markası’nın tescil edilebilmesi için, Topluluk marka başvurusu yayınlandığızaman hiçbir Topluluk ülkesinden itiraz edilmemesi gerekmektedir. Topluluk üyesiülkelerden herhangi birinin itiraz etmesi ve itirazın kabul edilmesi halinde, Toplulukmarka tescili isteği ret edilecektir. Bu durumda, itiraz etmeyen ülkelere ulusal niteliklibir başvuru yapılarak ulusal marka tescilleri sağlanması olanağı söz konusudur.Türkiye, Paris Sözleşmesi ve Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması üyesi olduğuiçin, Türk gerçek ve tüzel kişileri de bu olanaktan yararlanabilmektedir.Topluluk Marka Tescili Sistemi, yeni ülkelerin Avrupa Birliği’ne katılımı ile 2007 yılıbaşında 27 ülkeyi kapsamaktadır. Her yeni ülkenin katılımı ile mevcut markatescilleri herhangi bir başvuruya gerek olmadan, yeni katılan ülkeler için de geçerliolmaktadır. Katılım aşamasında tescilli bir topluluk markasının yeni katılan ülkede birbaşka kişi adına tescilli olması durumunda ortaya çıkacak sorunların çözümü için,altı aylık bir inceleme ve itiraz süresi tanınmıştır.5.15. 4. Uluslararası marka tescili sistemiTürkiye, Markaların Uluslararası tesciline olanak sağlayan, Markaların UluslararasıTescili Konusundaki Madrid Anlaşması ile ilgili Protokole (Madrid Protokolü) 1 Ocak1999 tarihinden itibaren katılmıştır. (30 Ekim 2011 tarihinde üye ülke sayısı 84)Ülke listesi için bakınız: M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 51
  • http://www.wipo.int/treaties/en/ShowResults.jsp?lang=en&treaty_id=8Anlaşma metni için bakınız:http://www.wipo.int/madrid/en/legal_texts/trtdocs_wo016.htmlUluslararası marka tescili işlemleri, Dünya Fikri Haklar Örgütü (WIPO) bünyesindeyürütülmektedir. Marka, kaynak ofis tarafından tescil edildikten veya tescil içinbaşvuru yapıldıktan sonra, marka sahibi, koruma istediği ülkeleri belirleyerek,uluslararası marka tescili için bir tek başvuru yapabilmektedir.WIPO başvuruları kayıt eder ve belirlenen ülkelerin ofislerine gönderir. Her ülkeninWIPO’ya belirttiği inceleme süresi 12 veya 18 aydır. Her ülkenin ofisleri kararlarınıbelirtilen süre içinde, WIPO’ya bildirmektedir. Bu süre dolduğu zaman, markanıntescil edilip edilmediğini öğrenmek mümkündür.Uluslararası marka tescili sonrası değişikliklerin tümü ve yenileme işlemleri,belirlenen ülkeler için tek ücret ve tek talep yoluyla yapılmaktadır.Uluslararası marka tescilinin temel özellikleri:- Markanın kullanılacağı eşyalar ve hizmetler tek başvuruda belirtilebilir.- Uluslararası marka başvurusu, Türkiye’de alınan ulusal nitelikli bir tescile veyayapılan bir başvuruya dayanmalıdır. Uluslararası tescil, 5 (beş) yıl boyuncaTürkiye’de yapılan başvuru veya alınan tescile bağımlıdır. Dolayısıyla Türkiye’dekibaşvuru veya tescil geçersiz olduğunda, uluslararası tescil de geçerliğini yitirir.Ancak, beş yılın bitimi ile uluslararası tescil bağımsız hale gelecektir.- Başvurunun yapılmasından itibaren belirlenen ofisler tanıdığı süre sonuna kadarmarkanın kabulü veya reddini uluslararası ofise bildirir. Bu sürenin sonunda markasahibi markasının hangi ülkelerde tescil edildiğini veya ret edildiğini öğrenebilir.- Uluslararası marka tescili süresi başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır ve tescil busürenin bitiminden 6 ay önceki sürede yenilenebilir.- Madrid Protokolüne sonradan katılan ülkeler katıldığı zaman, mevcut tescil, talepedilmek koşuluyla, bu ülkelerde de geçerli hale getirilebilir.- İlk başvurusu sırasında belirlenmeyen ülkeler için talep edildiği zaman, mevcutuluslararası marka tesciline ülke eklenmesi yapılabilir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 52
  • 5.16. Topluluk marka tescili ve Madrid Protokolüne göre marka tescilikarşılaştırmasıTopluluk Markası Madrid ProtokolüBir başvuru/bir tescil/bir yenileme Bir başvuru/bir tescil/bir yenilemeBir dil Bir dilÜye ülkelerin tamamı için – ülke Üye ülkelerden istenilen seçilebilir seçimi mümkün değildirİşlem süresi belirsiz ve uzundur İşlem süresi belirli ve kısadır (en çok 18 ay)Daha önceki başvuru veya tescile Başvurunun dayandığı kaynak ülkedekibağımlı değildir başvuru veya tescile bağımlıdırBir ülkede başvuru ret edilirse Ret edilen ülkeler dışında uluslararasıtopluluk marka başvurusu tamamen tescile devam edilmesi mümkündürret edilir. Ret edilmeyen ülkelerde,ulusal başvurulara dönüşebilir.Bir ülkede kullanım yeterlidir Her ülkenin kendi kullanım süreleri dikkate alınıyor. Bir ülkede kullanım yeterli değildirBaşvuru başka bir başvuruya Başvuru ve tescil kaynak başvuru veyabağımlı değildir tescile beş yıl boyunca bağımlı. Kaynak başvuru veya tescil iptal olursa, bağımlı başvuru veya tescil de iptal olur. Bu durumda ulusal başvurulara dönüşebilir.Topluluğa yeni ülke katılımında Protokole yeni ülke katılımında taleptescil katılan ülke için de geçerlidir gerekiyor M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 53
  • 5.17. Marka örnekleri 5.17.1. Sayılar, harfler, sözcükler SAYILAR HARFLER SÖZCÜKLER 4711 AEG ADIDAS 404 BMW ALTINYILDIZ 8X4 GE ARÇELİK GM BEKO IGS BEYMEN M BOSCH MKE BOSSA SEK DURU VW KOMİLİ SAYI+HARF ÇBS LACOSTE 3M DYO LEVIS O2 MTV NIKE 4U MCM PHILIPS AOÇ REEBOK SA SONY TIGER ÜLKER VAKKO VESTEL Sayılar, sayılar ve harfler, kısaltılmış adlar, sözcükler birer ayırt edici işaret olarak marka tesciline konu olabilir. Yukarıdaki tablodaki sözcükler incelendiğinde söz konusu markaların birbirlerinden çok farklı oldukları görülecektir. 5.17.2. Marka kavramlarına örneklerZAMANLA MARKA ALAN ADLARI KİŞİ ADLARIAYIRT + KODLAREDİCİLİK TANIMLAYICIKAZANMAÇARŞI EFES PILSEN 520ia ıso.org.tr CHRISTIAN DIOR M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 54
  • LUX KOÇ E200 gmail.com EDISON HOLDİNG PENYELUX SABANCI S304 google.com PIERRE HOLDİNG CARDIN STEELCASE ankarapatent.com EYÜP SABRİ TUNCER markaharitasi.com KOMİLİ Markanın kullanılacağı ürün veya hizmetle doğrudan ilgili tanımlayıcı işaretler marka olarak tescil edilemez. Örneğin cins, çeşit, nitelik, coğrafi kaynak vb. işaretler kullanım sonucu zamanla ayırt edici nitelik kazanabilir. Bu durumda bu markaların tescil talepleri ret edilemez. Ayırt edici bir işaret olan marka ile tanımlayıcı olan bir işaret birlikte tescil edilebilir. Ancak bu tescil aynı tanımlayıcı işareti kendi markası ile birlikte kullanan başka kişilere engel olamayacaktır. Bazı durumlarda marka sahibinin tanımlayıcı işaretin koruma dışında olduğunu beyan etmesi ve bu durumun marka kayıtlarında belirtilmesi gerekmektedir. 5.17.3. Otomobil markası örnekleriOTOMOBİL İKİNCİL TANIMLAYICIMARKALARI MARKALARALFA ROMEO MERCEDES CITROEN OPEL CLASSIC SAXO CORSAAUDI MITSUBISHI CITROEN OPEL COUPE XSARA VECTRABMW NISSAN FIAT RENAULT HATCHBACK BRAVA CLIOCADILLAC OPEL FIAT RENAULT MINIVAN BRAVO LAGUNACHRYSLER PEUGEOT FIAT RENAULT ROADSTER MAREA MEGANECITROEN PORSCHE FIAT RENAULT SEDAN PALIO TWINGOCOOPER RANGE ROVER FIAT SKODA SPORT SIENA FELICIADAEWOO RENAULT FORD SKODA STATION FOCUS OCTAVIA WAGON Bu tablodaki tanımlayıcı işaretler tüm otomobillerde kullanılabilir. Bir marka ile birlikte veya bağımsız kullanılan ikincil markaların, başkaları tarafından kullanılması söz konusu değildir. İki esas unsurdan oluşan markaların her bir unsuru da korunmaktadır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 55
  • 5.17.4. Eşya adı sanılan markalarEŞYA ADISANILANMARKALARCHICLETS GILLETTE NYLON VASELIN TERGALFRIGIDAIRE FASARIT TIPP-EX TERMOS ORKIDDUŞAKABİN SELPAK PİMAPEN UHU JEEPİZOCAM KOMBİ NESCAFE CHOKELLA Bazı markalar kendi alanlarında ilk oldukları veya çok başarılı oldukları için eşya adı olarak algılanabilir. Eğer marka sahibinin davranışları nedeniyle, marka mal ve hizmetler için yaygın bir ad haline gelmiş ise, bu durumda Mahkeme markanın hükümsüzlüğüne karar verebilir. Bu koşul dışında hiçbir gerekçe ile tescilli bir markanın mal veya hizmetlerde tanımlayıcı olarak kullanılması mümkün olamaz. Petrol jeli veya köpüğü için tescilli bir marka olan VASELIN markası, birçok işletme tarafından eşya adı gibi yasaya aykırı olarak kullanılmaktadır. Tanımlayıcı gibi kullanılan bir başka marka da JEEP markasıdır. İlgili kamu kurumu, SUV tipi araçların ruhsatlarında araç tipini SUV yerine JEEP olarak belirtmektedir. 5.17.5. Sloganlar SLOGANLAR ALFA ROMEO BEN MÜCEVHER TAKMAM KULLANIRIM BMW THE ULTIMATE DRIVING MACHINE MITSUBISHI MOTORS TAKE A DIFFERENT ROAD NOKIA CONNECTING PEOPLE PIRELLI KONTROLSÜZ GÜÇ, GÜÇ DEĞİLDİR FIAT TUTKUNUN ESERİ VOLVO FOR LIFE VİTAMİN HER DERDE DEVA TED LAPIDUS MAN AT HIS BEST BRIDGESTONE YOLUNU BİLİR MERCEDES-BENZ HAVA ALMAYA DA, HAVA ATMAYA DA PEUGEOT KEYİF TASARIMINDA YÜKSEK TEKNOLOJİ M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 56
  • Sloganlar ayırt edici nitelikte olmak koşulu ile marka olarak tescil edilebilir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 57
  • 5.17.6. Şekil içeren marka örnekleri1 234 567 98 10SHELL ve MERCEDES şekil markalarında olduğu gibi, yalnız bir şekildenoluşturulan markalar, markanın tanınmışlık düzeyinin de etkisi ile, sözcükle ifadeedilir. Örneğin “Daire İçinde Üç Köşeli Yıldız” şeklindeki marka, her zamanMERCEDES olarak, istiridye şeklindeki logo SHELL olarak okunur. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 58
  • 11 12 1314“Xsara Picasso” kişi adı olduğu için, bu markanın kullanımı için bu kişiden izinalınması gerekir. Kişinin ölümünden sonra bu izin mirasçılarından alınmalıdır. ŞAKİRZÜMRE markasında bu olay izinsiz marka tescil ettirmek ve kullanmak şeklindeoluşmuş, söz konusu tescil mahkeme kararı ile iptal edilmiş ve markanın kullanımıönlenmiştir.Yargıtay 11. Hukuk Dairesi. E.1989/5480 – K. 1991/2564ŞAKİR ZÜMRE markası. Kişi adlarının izinsiz marka olarak kullanılması.…. Her ne kadar adı gaspa uğrayan ŞAKİR ZÜMRE ölmüş olup, kişilik haklarınınmiras yoluyla geçmesi mümkün değil ise de, davacıların yakını ve murisinin adınındavalıların ürettiği emtiada marka olarak kullanmalarının davacıların da bizatihi kişilikhaklarına bir tecavüz oluşturmasına, binnetice onların dahi bu tecavüzünönlenmesini istemeye haklarının bulunduğunun kabulü gerekmesine ve tecavüzündevam ettiği sürece bu hakkın bir süreye bağlı olmadan her zaman kullanılabilirolmasına ve davalı Rasim adına kayıtlı markanın terkininin gerekmesine …..hükmün onanması gerekmiştir. 09/04/1991. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 59
  • 5.17.7. Tanımlayıcı işaret örnekleri15  16 17 18Buradaki örnekler bir hizmeti tanımladıkları için marka olarak tescil edilemez.Aşağıdaki işlem şemasında bir marka başvurusunun başvurudan sonuca kadaruzanan işlemleri gösterilmektedir. Marka Tescilleri ile ilgili olarak Türk PatentEnstitüsü’nde yapılan tüm işlemler idari işlemlerdir. Bir marka başvurusunda başvuruveya üçüncü kişilerin itirazları ret edilirse, yeniden itiraz edilebilir ve daha sonrakiaşamada kararın iptali için dava açılabilir.5.17.8. FranchisingFranchising, sözleşmeye dayalı, bütünleşmiş bir pazarlama sistemidir. Bu sistemdeknow-how ve markanın sahibi, belirli süre, koşul ve sınırları kapsayan anlaşmaylabağımsız yatırımcılara sistemini ve markasını, belirlenen bir bedel karşılığıkullandırır.Kaynak: http://tr.wikipedia.org/wiki/Franchising5.17.9. Character merchandisinghttp://www.wipo.int/copyright/en/activities/pdf/wo_inf_108.pdfBroadly speaking, the term “character” covers both fictional humans (for example, Tarzan orJames Bond) or non-humans (for example, Donald Duck or Bugs Bunny) and real persons (forexample, famous personalities in the film or music business, sportsmen).Geniş anlamda "karakter" terimi, örneğin, Tarzan ve James Bond gibi kurgusal insanların) veyaörneğin, Donald Duck ve Bugs Bunny gibi insan olmayanları ve örneğin, film veya müzik dünyasınıniçindeki ünlü kişiler gibi gerçek kişileri kapsar. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 60
  • 5.18. İŞLEM ŞEMASI MARKA BAŞVURULARI İŞLEM ŞEMASI (KHK 556) BAŞVURU (23) ŞEKLİ İNCELEME (30) (23/A,B,C,D) (23/E,F,G,H) RÜÇHAN HAKKI AÇISINDAN AÇISINDAN AÇISINDAN İNCELEME İNCELEME İNCELEME (29/2) RET İŞLEM SÜRE RET İŞLEM RÜÇHAN İŞLEM(30/2) DEVAM (30/1) (30) DEVAM HAKKI DEVAM RED (30/4) RET İŞLEM DEVAM BAŞVURU YAPMA HAKKI RED İÇİN KESİN NEDENLER YÖNÜNDEN İNCELEME YÖNÜNDEN İNCELEME (31) (32) RET İŞLEM DEVAM BAŞVURUNUN YAYINLANMASI (33) ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN GÖRÜŞLERİ İTİRAZLARI (34) (35) BELGE İNCELEMESİ (35/3) M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 61
  • İŞLEM ŞEMASI Devam GÖRÜŞ VE İTİRAZLARIN İNCELENMESİ (36/1) GÖRÜŞ (34) ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN İTİRAZLARI (35) GÖRÜŞ VE İTİRAZ EKİ BELGELERİN İNCELEMESİ (35/3) BELGE YETERSİZ BELGE YETERLİ TALEP RET İŞLEM DEVAM GÖRÜŞ VE İTİRAZLARIN İNCELENMESİ (36/1) İTİRAZIN RET İTİRAZIN KABUL EDİLMESİ EDİLMESİ İŞLEM DEVAM VE BAŞVURUNUN KISMEN (36/3) VEYA TAMAMEN RET EDİLMESİ (36/3) TESCİL KARARI (39) YİDK ÜCRETİN ÖDENMESİ YİDKİŞLEM RETDEVAM SİCİL KAYDI İŞLEM RET (39/1) DEVAM MAHKEME MARKA TESCİL BELGESİ (39/1) MAHKEME RET TESCİLİN YAYINLANMASI (39/4) RET Not: Sayılar KHK’nin ilgili madde ve fıkralarını belirtir. 6. Coğrafi İşaretler M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 62
  • 6.1. TanımCoğrafi işaretler ile; bir ürünün, belirli bir ülke, yöre veya bölge ile bağlantısı ifadeedilmektedir. Bu işaretler, o yöreye özgü doğa veya insan unsurlarından oluşanözelliklerin söz konusu ürüne kazandırdığı nitelik ve kalite açısından söz konusubölge ürünlerinin benzer ürünlerden ayırt edilebilmesini sağlar.Coğrafi işaretler başlığı altında, menşe adları ve mahreç işaretleri olmak üzere ikitürden söz etmek mümkündür. Menşe adları ve mahreç işaretleri aynı amacahizmet etmekle birlikte, mahreç işaretleri her zaman belirli bir nitelik ve kalite ilebağlantılı olmadan her hangi bir ürünün coğrafi olarak kaynaklandığı yeri yani: ülke,bölge veya şehirden çıktığını gösterir. Menşe adları buna ek olarak ürün veyahizmetin o ülke, bölge veya şehirden kısaca o coğrafi yöreden kaynaklanan kalite veniteliğini ifade eder.6.2. Menşe Adı, Şile Bezi, Antep Fıstığı, Aydın Yemişi, Isparta Halısı, Ankara Balıgibi, belirli bir coğrafi yer ile söz konusu coğrafi yerin insanından veya doğasındankaynaklanan bir özelliğe sahip olan ve bu özellikleri itibariyle tanınan ve satılanürünlerin ayırt edilmesi için kullanılan ve korunan işaretlerdir.6.3. Mahreç İşareti, ürünün cinsi ve özellikleri ve kalitesi ile bağlantılı olmaksızınürünün üretildiği ülke, bölge, il, şehir gibi coğrafi yerin adıdır.6.4. UygulamaTürk Patent Enstitüsü tarafından tescil edilen Coğrafi İşaretler Resmi Gazete’deyayınlanmakta ve altı ay süreyle üçüncü kişilerin itirazına açılmaktadır.Gerek yayınlanan coğrafi işaretler ve gerekse coğrafi işaretle ilgili kişilerinaçıklamaları Türkiye’de coğrafi işaret kavramının anlaşılmadığı ve marka ilekarıştırıldığını göstermektedir.Coğrafi işaretler ile bir ürünün belirli bir ülke, yöre veya bölge ile bağlantısı ifadeedilmektedir. Bu işaretlerin o yöreye özgü doğa veya insan faktörlerinden oluşanözelliklerinin, söz konusu ürünün atfettiği niteliğin, toplum açısından önemtaşımasından kaynaklanmaktadır.WIPO tarafından kullanılan Coğrafi İşaret" (Geographical Indication) tanımı, birürünün belirlenmiş bir coğrafi özelliğini işaret etmekte kullanılmaktadır. Bu tanım,adlar ve sembollerin gerek ürünün kalitesi, gerekse belirli bir yörede üretiliyorolmasını tanımlayan çok geniş bir korumayı öngörmektedir. Bu tanımın sembolleride kapsamasının nedeni, ürünlerin ait olduğu bölgenin adı olmadan da belirlibirtakım sembollerle tanımlanabilmesini sağlamaktır. Buna: Paris için Eyfel Kulesi,Londra için Asma Köprüsü. İstanbul için Boğaz Köprüsü veya Bodrum için BodrumKalesi örnek verilebilir. WIPO metinlerinde, coğrafi işaretlerin markalardan ayrılmasıgerekliliği üzerinde önemle durulmaktadır. Benzer mal (eşya, ürün) veya hizmetleribaşkalarının mal (eşya, ürün) veya hizmetlerinden ayırt etmek için kullanılan işaret,marka olarak tanımlanmaktadır. Bu tanımı ile marka bir kişi veya kuruluşa aitolmaktadır. Buna karşılık, coğrafi işaretler bir coğrafyayı tanımladığı için bir kişi veyakuruluşa ait olamaz; ancak, coğrafi işaretin ait olduğu coğrafyada yer alan ve ilgilicoğrafi işaretin tanımladığı ürün veya hizmeti üreten, sunan her kişi ve kuruluşunsöz konusu coğrafi işareti kullanmaya hakkı olacaktır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 63
  • WIPO web sitesinde Lizbon Anlaşması’na göre yapılan uluslararası menşe adı tescilleri incelendiği zaman, http://www.wipo.int/ipdl/en/search/lisbon/search-struct.jsp HOLDER (Sahip) bölümünde; “Producers and groups of producers of wines enjoying the appellation of origin in question” ifadesinin yazılı olduğu görülecektir. “Şarap üreticileri veya üretici grupları söz konusu coğrafi işaretten yararlanır.” anlamındaki bu ifade ile coğrafi işaret sahibinin coğrafi yöredeki kullanıcılar olduğu belirtilmektedir. Türkiye’de yapılan mevcut coğrafi işaret tescillerinde söz konusu sahip olarak coğrafi bölgedeki coğrafi işareti kullanan kişiler belirtilmemektedir. Genellikle, coğrafi işaret sahibi olarak sanayi ve ticaret odaları belirtilmektedir. Örneğin, Kayseri Pastırması Kayseri Ticaret Odası adına Coğrafi İşaret olarak 2000 yılında tescil edilmiştir. WIPO örnekleri ele alındığında, Kayseri Pastırması’nın sahibi olarak “pastırma üreticileri veya üretici grupları söz konusu coğrafi işaretten yararlanır” olarak belirtilmeliydi. 6.5. Tanıtma araçları karşılaştırması Aşağıdaki tablodaki karşılaştırım coğrafi işaret ile diğer tanıtma araçları arasındaki farkı belirtmektedir. Özellikle coğrafi işaretlerin markalardan farklılığı çok önemlidir. Sınaî Tanım Örnek 1 Örnek 2 Hak TürüCoğrafi Ürünün Antep (Fıstığı) Siirt (Fıstığı)İşaret Coğrafi Bölge Isparta (Halısı) Bünyan (Halısı) ile Bağlantısını İzmir (Tulum Peyniri) Erzincan (Tulum Peyniri) BelirtirTicaret İşletme Mehmetoğlu GüngörlerUnvanı Sahiplerini (Ayakkabı Sanayi Anonim (Ayakkabı Sanayi Anonim Birbirinden Şirketi) Şirketi) Ayırırİşletme İşletmeleri Mehmetoğlu GüngörlerAdı Birbirinden (Ayakkabı Fabrikası) (Ayakkabı Fabrikası) AyırırTicaret Benzer Mehmetoğlu GüngörMarkası Ürünleri (Ayakkabıları) (Ayakkabıları) Birbirinden AyırırHizmet Benzer Ali Usta GüneşlerMarkası Hizmetleri (Ayakkabı Tamircisi) (Ayakkabı Tamircisi Ve Birbirinden Lostra Salonu) Ayırır 7. Fikir ve sanat eserleri M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 64
  • Yeni bir buluşa göre üretilerek pazara sunulacak bir ürün, özgün bir tasarımı ve ayırtedici bir işareti içerebilir. Bu ürünün kullanım kılavuzu, garanti belgesi, bakım veonarım adresleri listesi, reklâm metinleri ve sloganları gibi gereklerin, bir başkaişletme tarafından üretilen ürünlerin gereklerinden farklı olması ve birer eserniteliğinde olan bu gereklerin de özgün olmaları zorunludur. Üreticiler veya ticaretyapan işletmelerin Fikir ve sanat eserleri konusunda da plan ve çalışma yapmalarızorunludur.7.1. Tanımlar05.12.1951 tarih ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndaki tanımlamalaraşağıda gösterilmiştir:a) Eser: Sahibinin özelliğini taşıyan bilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veyasinema eserleri olarak sayılan her çeşit fikir ve sanat ürünleri.b) Eser sahibi: Eseri meydana getiren gerçek kişi.c) İşlenme eser: Bir başka eserden yararlanarak oluşturulan ve bu esere görebağımsız olmayan ve işleyenin özelliğini taşıyan fikir ve sanat ürünleri.d) Derleme eser: Özgün eser üzerindeki haklar saklı kalmak koşuluyla,ansiklopediler ve antolojiler gibi içeriği seçme ve düzenlemelerden oluşan ve birdüşünce yaratıcılığı sonucu olan eser.e) Tespit: Seslerin veya ses temsillerinin veya ses ve görüntülerin anlaşılabilecek,çoğaltılabilecek veya iletilebilecek şekilde bir araca kaydedilmesi işlemi.f) Fonogram: Sinema eseri gibi görsel-işitsel eserler içindeki ses tespitleri hariçolmak üzere, bir yorumda yer alan seslerin veya diğer seslerin veya ses temsillerinintespit edildiği ses taşıyıcısı fizikî ortam.g) Bilgisayar programı: Bir bilgisayar sisteminin özel bir işlem veya görevyapmasını sağlayacak bir şekilde düzene konulmuş bilgisayar emir dizgesini ve buemir dizgesinin oluşum ve gelişimini sağlayacak hazırlık çalışmaları.h) Arayüz: Bilgisayarın donanım ve yazılım unsurları arasında karşılıklı etkilenme vebağlantıyı oluşturan program bölümleri.ı) Araişlerlik: Bilgisayar program bölümlerinin işlevsel olarak birlikte çalışması vekarşılıklı etkilenmesi ve alışverişi yapılan bilginin karşılıklı kullanım yeteneğini,7.2. Eser sahibinin haklarıBir eserin sahibi, onu meydana getiren kişidir. Bir işlenmenin ve derlemenin sahibi,asıl eser sahibinin hakları saklı kalmak koşuluyla, onu işleyendir. Sinemaeserlerinde; yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı,eserin birlikte sahibidir. Canlandırma tekniğiyle yapılmış sinema eserlerinde,animatör de eserin birlikte sahipleri arasındadır.“Topluma Sunma Hakkı”, “Adın Belirtilmesi Hakkı”, “Eserde Değişiklik YapılmasınıYasaklamak Hakkı”, “Eser Sahibinin Zilyet (Eseri Satın Alan veya Elde Eden Kişi) veMalike Karşı Hakları”, eser sahibinin manevi haklarını oluşturur. Bu haklar yalnızeser sahibi tarafından kullanılabilir ve devir edilemez.Henüz topluma sunulmamış (yayımlanmamış) bir eserden yararlanma hakkı yalnızeser sahibine aittir. Topluma sunulmuş bir eserden eser sahibine tanınanyararlanma hakkı, bu Kanunda mali hak olarak gösterilenler; İşlenme Hakkı”, M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 65
  • “Çoğaltma Hakkı”, “Yayma Hakkı”, “Temsil Hakkı”, “İşaret, Ses, Görüntüİletimine Yarayan Araçlarla Kamuya İletim Hakkı“ ile sınırlıdır. Mali haklarbirbirine bağlı değildir. Bunlardan birinin kullanılmasına izin verilmesi diğerininkullanımı anlamına gelmez.7.3. Eser sahibinin hakları ile bağlantılı haklarEserlerin; açıklanması, anlatılması, yorumlanması evrelerinde, eserin değerini ortayakoyan, toplumda yaygınlaşmasını sağlayan çeşitli araçların önemli bir etkisi ve sanatkatkısı bulunduğu kuşkusuzdur. "Bağlantılı Hak" deyimi, fikir haklarına yakın, benzerveya bağlantılı olarak kabul edilen bazı hak konuları düşünülerek benimsenmekteve yorumcu sanatçılar, plak (ses kayıt) yapımcıları ve radyo-televizyon kuruluşlarınınkendi ürünleri üzerindeki haklarını ifade etmek üzere kullanılmaktadır. Bu ürünler ile"Eser" arasında, eserler üzerindeki haklar saklı kalmak koşuluyla, bir yakınlıkkurulmuş ve hak sahiplerine, kendi ürünlerinden diğer insanların belirli koşullaraltında yararlanmalarına izin verme veya önleme hakkı tanınmıştır.Koruma süresi eser sahibinin yaşadığı süre ve ölümünden sonra 70 yıl devam eder.Eser sahibinin ölümünden sonra kamuya sunulan eserlerde koruma süresi ölümtarihinden sonra 70 yıldır. İlk defa Türkçeden başka bir dilde yayımlanmış olan birbilim ve edebiyat eseri, yayımlandığı tarihten itibaren 70 yıl içinde eser sahibi veyaonun yazılı izniyle bir başka kişi tarafından Türkçe çevirisi yapılarak yayımlanmamışise, 70 yılın geçmesi ile Türkçeye çevrilebilir. El işleri, küçük sanat eserleri, fotoğrafve sinema eserleri için koruma süresi kamuya sunuluş tarihinden itibaren 70 yıldır.7.4. Eser korumasıFikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunan eserler, eserin yaratıldığı andanbaşlayan doğal bir korumadan yararlanır. Eserin herhangi bir kuruma kayıt (tescil)ettirilmesine veya onaylattırılmasına gerek yoktur.Bir eserin korunmasında dikkat edilecek en önemli konu eser sahipliğininkanıtlanmasıdır. Henüz yayımlanmamış bir eserde, eser sahipliği bir sorun olarakortaya çıkmaktadır.Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 11 inci maddesinde “Yayımlanmış eserörneklerinde veya bir güzel sanat eserinin aslında, o eserin sahibi olarak adını veyabunun yerine tanınmış takma adını kullanan kişi, aksi kanıtlanıncaya kadar o eserinsahibi sayılır” hükmü, yayım olayından sonrası için sorunu çözmüştür.Eczacıbaşı Bilişim tarafından oluşturulmuş olan elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı“Tasdix” programı ile kalıcı ve yasal geçerliliği olan bir zaman damgası ile de zamanbakımından kanıt sağlanabilmektedir. Eczacıbaşı Bilişim’in E-Güven ile ortak verdiği birhizmet olan Tasdix, Türkiye’de son kullanıcının hizmetine sunulmuş olan ilk sayısal zamandamgası hizmetidir. Zaman damgasının yasal niteliği 5070 sayılı Elektronik İmzaKanunu’nun 3. maddesinin h bendinde “Bir elektronik verinin üretildiği, değiştirildiği,gönderildiği, alındığı ve/veya kaydedildiği zamanın tespit edilmesi amacıyla, elektroniksertifika hizmet sağlayıcısı tarafından elektronik imzayla doğrulanan kaydı” şeklindeaçıklanmıştır. Zaman damgası almış bir doküman, zaman damgası alma anından başlayandeğiştirilmediğini yasal kurumlar da dahil olmak üzere her yerde kanıtlanabilmesinisağlamaktadır. Ayrıca dokümanın bir örneği işlem yapıldıktan sonra TÜBİTAK’agönderilmekte ve saklanmaktadır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 66
  • Eserin meydana getirildiği tarihin kanıtlanması anlamında bir belge de, “İsteğe Bağlı Kayıt – Tescil İşlemi” olarak Kültür Bakanlığı’nca verilmektedir. 7.5. Hukuk davaları Eserler meydana getirildiği andan başlayan doğal bir korunmaya tabidir, ancak eserlerin meydana getirildiği zaman konusunda ortaya çıkan uyuşmazlıklar ile ilgili olarak, eserlerin doğal korunmaları ile birlikte zaman yönünden de korunabilmeleri sağlanabilmektedir. Eserin meydana getirildiği tarihin hukuki olarak da ispatlanması anlamında bir belgeye yasal olarak yetkilendirilmiş elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı “Tasdix” programı ile sahip olunabilmektedir. 7.6. Ceza davaları Eserlerin izinsiz kullanımı ve eserler üzerindeki haklara tecavüz edilmesi durumlarında, iki yıldan dört yıla kadar hapis veya ell milyar liradan yüz elli milyar liraya kadar ağır para cezasına veya zararın ağırlığı dikkate alınarak her ikisine, hükmedilir. 7.7. Bilgisayar yazılımları Bilgi toplumunun önemli unsurlarından olan “bilgisayar yazılımları”, söz konusu fikir ürünlerinden “eserler” içinde yorumlanmaktadır. Bu açıklama bilgisayar yazılımlarının nasıl ve hangi yasal düzenleme ile korunacağı konusunda bilgi vermektedir. Salt bilgisayar yazılımlarının Edebiyat Eserleri kapsamında olduğu kabul edilmiştir. (13) Bilgisayar yazılımları, teknik özellik içermedikleri ve sanayiye uygulanabilirlik ölçütünü taşımadıkları gerekçeleriyle “buluş ve patent” konusu dışında kalmıştır. Yirmi birinci yüzyıla adını veren bilgi çağının vazgeçilemez unsurlarından olan bilgisayar yazılımları, üretim ve ticaretin her alanına girmiştir. Eser olarak korunan bilgisayar yazılımlarının, işletme bünyesinde geliştirilmesi, sipariş yoluyla başkalarına yaptırılması veya hazır yazılımların izin alınarak kullanılması sırasında, önceden önemsenmeyen, ancak sonradan çok önemli denilebilecek sorunlar ortaya çıkabilmektedir. 5846 sayılı FSEK Madde.38 “Sözleşmede belirleyici hükümlerin yokluğu durumunda, hata düzeltme de dahil, bilgisayar programının düşünüldüğü amaca uygun kullanımı için gerekli olduğu sürece, bilgisayar programını yasal yollardan edinen kişi tarafından çoğaltılması ve işlenmesi serbesttir. Bilgisayar programını yasal yollardan edinen kişinin programı yüklemesi, çalıştırması ve hataları düzeltmesi sözleşme ile önlenemez. Bilgisayar programının kullanımı için gerekli olduğu sürece, bilgisayar programını kullanma hakkına sahip kişinin bir adet yedekleme kopyası yapması sözleşme ile önlenemez.13 () WTO-TRIPS: Article 10Computer Programs and Compilations of Data 1. Computer programs, whether in source or object code,shall be protected as literary works under the Berne Convention (1971). M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 67
  • Bilgisayar programının kullanım hakkına sahip kişinin yapmaya hak kazandığıbilgisayar programının yüklenmesi, görüntülenmesi çalıştırılması, iletilmesi veyadepolanması fiillerini ifa ettiği sırada, bilgisayar programının herhangi bir öğesialtında yatan düşünce ve ilkeleri belirlemek amacı ile, programın işleyişinigözlemlemesi, tetkik etmesi ve sınaması serbesttir.”Birleşik Devletlerde ve Avrupa Patenti Sistemi’nde bilgisayar yazılımlarına, bazı özeldurumlarda, patent verildiği bilinmektedir. Ancak patent başvurusunun genellikle “Apparatusfor ……” olarak sunulduğu da görülmüştür. Bunun anlamı, “…… için cihaz” konusundapatent talep edilmektedir.US 2001/0011244 A1 sayılı Birleşik Devletler patent başvurusu örneğinde, “Pamuk AlışverişForumu” başlığı ile açıklanan bir buluş, patent başvurusunda “Bu buluş, ham pamukticaretini kolaylaştıran yeni bir veri işleme aparatı ile ilgilidir” olarak sunulmuştur. (Thisinvention relates to novel data processing apparatus which facilitates the trading of rawcotton)Kaynak: http://v3.espacenet.com/publicationDetails/biblio?KC=A1&date=20010802&NR=2001011244A1&DB=EPODOC&locale=en_EP&CC=US&FT=DAvrupa Patent Sistemi’nde ve bu sisteme üye olan Türkiye’de yazılımlar bir donanım ilebirlikte sunularak, donanım ile birlikte patent verilebilirlik ölçütlerini karşılıyorsa, patentkorumasından yararlanabilmektedir.Avrupa Patent Ofisi, bir bilgisayar ekranında bir pencere açıldıktan sonra yeni açılanpencerelerin bir önceki pencereler ile çakışmamasını sağlayan bilgisayar yazılımını buluşolmadığı gerekçesiyle patent verilemez olarak kabul etmiş, ancak Genişletilmiş TemyizKurulu, pencerelerin üst üste çakışmamasının sağlanmasını teknik bir özellik olarak kabulederek patent verilmesine karar vermiştir. “T 0935/97-3.5.1 : başvuru ve istem, bilgisayar ekranında açık bir çalışma penceresininüzerine açılan ve arkada kalan penceredeki bilginin görülmesini engelleyen ikinci birpencereyi incelemektedir. Bu çerçevede buluş, pencerelerin üst üste açılması sırasında altpencerede kalan ve görülmesi engellenen bilginin, üste pencere açıldıktan sonra, altta kalanpencerenin üst pencere tarafından bloke edilmeyen bir alanına kaydırılarak görülmesinisağlamaktadır.T 0935/97 sayılı başvuruda yer alan ve yöntem ve araç gereçler ile ilgili 1- 6 sayılı istemler,Avrupa Patenti Sözleşmesi şartlarına uyması, özellikle de yenilik ve buluş basamağıkriterlerini tam olarak karşılaması nedeniyle kabul edilmiştir.”http://legal.european-patent-office.org/dg3/pdf/t970935eu1.pdfKaynak: M. Kaan DERİCİOĞLU: Bilgisayar Yazılımları ve İş Görme Yöntemleri İle İlgili BuluşlarınKorunmasıhttp://www.ankarapatent.com/tr/doc/isgoryontem.pdfEser koruması, yazılımın izinsiz çoğaltılması, yayını, topluma sunulması, işlenmesi,kamuya iletimi konularında münhasır bir hak sağlar. Yazılım sahipleri, yazılımı kullanmakisteyenlere, yazılımın belirlenen sayıda kullanımı için izin verir. Bu özgün ürünün izinsizkullanımları, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu hükümlerine göre önlenebilir.Patent ile korumada ise, patent tarifnamesinde açıklanan ve istemlerinde kapsamıbelirlenen buluşun izinsiz kullanılmasında münhasır hak söz konusudur. Patent sahibi, patentmetninde açıklanan buluşa ilişkin usul veya ürün için lisans (kullanım izni) verir. Burada M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 68
  • eserlerde olduğu gibi üretilmiş özgün bir ürün henüz oluşmamış olabilir. Patent metnine görelisans alan usulü kullanır veya ürünü üretir. Patent konusu buluşun izinsiz kullanımı, ilgiliyasal düzenleme (551 sayılı KHK) hükümlerine göre önlenebilir.Yirmi birinci yüzyıla adını veren bilgi çağının vazgeçilemez unsurlarından olanbilgisayar yazılımları, üretim ve ticaretin her alanına girmiştir. Eser olarak korunanbilgisayar yazılımlarının, işletme bünyesinde geliştirilmesi, sipariş yoluylabaşkalarına yaptırılması veya hazır yazılımların izin alınarak kullanılması sırasında,önceden önemsenmeyen, ancak sonradan çok önemli denilebilecek sorunlar ortayaçıkabilmektedir.5846 sayılı FSEK Madde.38“Sözleşmede belirleyici hükümlerin yokluğu durumunda, hata düzeltme de dahil,bilgisayar programının düşünüldüğü amaca uygun kullanımı için gerekli olduğusürece, bilgisayar programını yasal yollardan edinen kişi tarafından çoğaltılması veişlenmesi serbesttir. Bilgisayar programını yasal yollardan edinen kişinin programıyüklemesi, çalıştırması ve hataları düzeltmesi sözleşme ile önlenemez. Bilgisayarprogramının kullanımı için gerekli olduğu sürece, bilgisayar programını kullanmahakkına sahip kişinin bir adet yedekleme kopyası yapması sözleşme ile önlenemez.Bilgisayar programının kullanım hakkına sahip kişinin yapmaya hak kazandığıbilgisayar programının yüklenmesi, görüntülenmesi çalıştırılması, iletilmesi veyadepolanması fiillerini ifa ettiği sırada, bilgisayar programının herhangi bir öğesialtında yatan düşünce ve ilkeleri belirlemek amacı ile, programın işleyişinigözlemlemesi, tetkik etmesi ve sınaması serbesttir.”8. Haklara tecavüzlerde uygulanacak cezalarSınaî haklarla ilgili Kanun Hükmünde Kararnameler kapsamında korunan buluşlar,tasarımlar, markalar, coğrafi işaretler ve entegre devre topografyaları konularındakidavalarda görevli mahkemeler İhtisas Mahkemeleri’dir. Bu mahkemeler, Hâkimlerve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından Asliye Hukuk ve Ceza Mahkemeleri’ndenseçilerek görevlendirilir.Ankara ve İstanbul’da Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk ve Ceza Mahkemeleri, İzmir’deyalnız Fikri ve Sınaî Haklar Ceza Mahkemesi görev yapmaktadır. Diğer illerde bazımahkemeler İhtisas Mahkemesi olarak görevlendirilmiştir.Uygulanacak cezalara ilişkin hükümler Anayasa Mahkemesi tarafından iptaledilmiştir. Markalar konusunda 21 Ocak 2009 tarih ve 5833 sayılı Kanun ile cezahükümleri düzenlenmiş olup, Patent, Faydalı Model ve Tasarımlar için henüz biryasal düzenleme yapılmamıştır.9. Diğer konular M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 69
  • 9.1. Açıklanmamış bilgiler / ticaret sırlarıİşletmelerin en önemli unsurları arasında sayılabilecek bir önemli konu da,deneyimle kazanılan bilgi birikimleridir. Genel olarak “Gizli Bilgiler” veya “TicaretSırları” olarak adlandırılan bu konu, işletmelerin verimliliğini etkilemektedir. Bu türbilgiler, buluşlar kadar önemli olup, Know-How Anlaşmaları ile gizli reçeteler halindepazarlanmakta, işletmelerin rekabet gücünü etkilemektedir.Türkiyede know-how ve ticari sırlarla ilgili özel bir yasal düzenlemeninbulunmamasına karşın bu türden açıklanmamış bilgilerin korunması, Türk TicaretKanunu ve Borçlar Kanunu gibi genel hükümler çerçevesinde sağlanmakta vegerektiğinde ceza davaları kapsamında da yorumlanmaktadır.Türk Ticaret Kanununun Haksız Rekabet ile ilgili hükümleri arasında 55 ncimaddede, hüsnüniyet kaidelerine aykırı hareketler sıralanırken yedinci ve sekizincibentlerde know-how, ticaret ve imalat sırları olarak korunmaktadır.Açıklanmamış bilginin korunması böylece know-how sahibinin haksız rekabettebulunana karşı yöneltebileceği davalarla sağlanabilmektedir.Know-how, Türk hukukunda bazı koşullar altında haksız fiillere ilişkin hükümlerle dekorunabilmektedir. 4.10.1926 tarihinden bu yana Türkiyede yürürlükte olan veİsviçre Yasasına uygun olarak düzenlenmiş Borçlar Kanununun, 41 inci maddesişöyledir: "Bir kimseye, ister bile bile (kasten), ister ihmal yoluyla, veya tedbirsizlikle,haksız bir surette zarar veren kişi, bu zararın tazmini ile yükümlüdür.İşçiyle işveren arasında yapılacak bir hizmet sözleşmesine, know-howınkullanılmasını veya açıklanmasını yasaklayan veya sınırlayan hükümler konulabilir.Kaynak : Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı,Fikri Haklar ÖİK Raporu, Ankara 2000.www.dpt.gov.tr/DocObjects/Download/3184/oik521.pdfBir üründen veya yöntemden en verimli ve kolay biçimde yararlanabilmek için oluşturulan okonudaki deneyime ve uygulamaya dayalı, genellikle gizli olmakla birlikte böyle bir niteliktaşıması zorunlu olmayan ve bir patent ile korunmayan, teknik bilgi birikimi olarakaçıklanabilen Ticaret Sırları önemli bir hak konusunu oluşturur.WTO-TRIPS metni bu konuyu “açıklanmamış bilgilerin korunması” başlığı altında Bölüm 7de vermektedir. Madde 39’da Paris Sözleşmesi 10bis maddedeki “Haksız RekabetinKorunması” kaynak gösterilmektedir.http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/27-trips_04d_e.htm#7Patent olayında kişiler geliştirdikleri buluşu topluma açıklamalarının karşılığında kendilerineverilen patent ile korunurken, ticaret sırlarında bilgi gizli kaldığı sürece korunur. Uluslararasıüne sahip bir içeceğin formülü bu konuya örnek olarak verilebilir. 1890’lı yıllarda üretilen vegünümüze kadar formülü ve nasıl üretildiği gizli tutulabilen bu içecek, üreticisinin gizlitutabilmek konusundaki başarısı için, iyi bir örnektir. Bu içeceğin üreticileri patent almayıtercih etselerdi, formülü ve üretim yöntemini açıklamak zorunda kalacaklardı ve 1910’luyıllarda koruma süresi dolduktan sonra, benzeri içeceği herkes serbestçe üretip başkamarkalarla satabileceklerdi. 1935 yılından bu yana Türkiye’de üretilen, Bursa kökenli birgazoz, benzeri bir uygulama örneği olarak verilebilir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 70
  • Bir buluş yapıldığı zaman, ticaret sırrı veya patent koruması konusuna karar vermek zordur.Üretilecek üründen geriye mühendislik ile anlaşılamayan konularda ticaret sırrı tercihedilebilir. Ancak aynı teknik alanda araştırma yapanların aynı veya benzer sonuçları eldeedebilecekleri de düşünülmelidir. Ticaret sırrı olarak gizli tutulan bir buluş için, aynı veyaçok yakın sonuçları elde eden bir kişi tarafından patent başvurusu yapılarak buluşunaçıklanması durumunda, doğal olarak sorun yaşanacaktır.9.2. Entegre devrelerin topografyalarıEntegre devre ve entegre devre topografyası 5147 sayılı Kanunda aşağıdaki gibitanımlanmıştır:Entegre Devre: Elektronik bir işlevi veya bunun gibi diğer işlevleri yerine getirmeküzere tasarlanmış, en az bir aktif elemanı olan ve ara bağlantılarından bir kısmınınveya tümünün bir parça malzeme içerisinde ve/veya üzerinde bir araya getirilmiş araveya son formdaki bir ürün.Entegre Devre Topografyası: Entegre devreyi oluşturan tabakaların üç boyutludizilimini gösteren, üretim amacıyla hazırlanmış ve herhangi bir formatta sabitlenmişgörüntüler dizisi olup, her görüntü entegre devrenin üretiminin herhangi biraşamasındaki yüzeyinin tamamının veya bir kısmının görünümü.Entegre devre ürünleri, bir taban üzerine yerleştirilen, yarı-iletken metal, dielektrik vebaşka malzemelerden oluşan karmaşık bir dizi katmandan inşa edilmektedir. Bukatmanların üç boyutlu yapısına “Entegre Devre Topografyası” denilmektedir. Birentegre devre ürünü, içinde karmaşık elektronik devrelerin, yaygın adıyla “mikroçip”veya “yarı-iletken çipler” in, entegre edildiği bir üründür. Entegre DevreTopografyası’nda, bu topografyanın tasarımı hakkında bir koruma sağlamakta,ancak bu koruma devre tarafından yerine getirilen işlevleri kapsamamaktadır.Entegre devre topografyası bir entegre devre içindeki, en az bir tanesi kaynakbileşeni olan, iki veya daha çok bileşenin üç-boyutlu birleştirmesi (entegrasyonu) vebirbiriyle bağlantılı hatların bir kısmı veya tümü veya entegre devre yapımı içinhazırlanan üç-boyutlu birleştirme (entegrasyon) anlamına gelmektedir. “Yarı-iletken” (entegre devre) terimi, bir bütün olarak üç-boyutlu bir tasarımoluşturan, bir veya birden çok sayıda iletken, yalıtkan ve yarı-iletken malzemekatmanından oluşan bir ürünün bitmiş veya ara ürün biçimini ifade etmektedir.9.3. İnternet alan adlarıTicaretin elektronik ortama taşınması, internetin düşünülemeyen bir hızla gelişmesisonucunda, elektronik ticaretin araçları olan web siteleri ve internet alan adları daönemli duruma gelmiştir. İyi organize edilmiş web siteleri ve elektronik posta ilehaberleşmede kullanılan internet alan adları işletmelerin rekabet gücünün etkileyenunsurlar arasına girmiştir.İnternet alan adlarının korunması konusunda bazı ülkeler yasal düzenleme yapmış,Türkiye’nin de içinde bulunduğu bazı ülkeler bu konuda geç kalmıştır. İnternet alanadlarını düzenlenmesi ile ilgili Uluslararası Kuruluşların uygulamaları (ICAAN ve M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 71
  • WIPO) genellikle benimsenmektedir. İnternet Alan Adları (Internet Domain Name)kayıt işlemleri Türkiye’de ODTÜ tarafından yürütülmektedir. İnternet alan adlarınınözelliği ve niteliği markalardan farklı olmasına rağmen, internet alan adları markaolarak tescil edilebilmektedir. (https://www.nic.tr/)9.4. SözleşmelerFikri haklar alanında, fikir ürünü sahipleri ile fikir ürününden ekonomik olarakyararlanacak kişiler arasındaki ilişkiler, sağlıklı bir korumanın sağlanmasıbakımından, önemlidir. Fikir ürünleri üzerindeki manevi ve ekonomik haklarınkullanılması yazılı kuralları gerektirir.Örneğin eser sahibi, eserinin kamuya sunulması, çoğaltılması, yayınlanması,işlenmesi, temsili vb. eylemler konusunda karar verme yetkisine doğal olaraksahiptir. Eser sahibi bu yetkisini yalnız yazılı şekilde kullanabilir. Sözlü olarak yapılanişlemlerin geçerliliği yoktur.Söz konusu olay, eğer hizmet veya iş görme sözleşmeleri sırasında özel olarakdüzenlenmemiş ise, buluşlar, endüstriyel tasarımlar ve diğer sınaî haklarınkullanılması aşamalarında da benzer kurallar geçerlidir.551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’de“sağlar arası ilişkiler yazılı kurallara tabidir” ifadesi, bu konuya açıklık getirmekamacıyla kullanılmıştır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 52 incimaddesi, hakların kullanılmasının yazılı şekle tabi olduğunu belirtmektedir.Bilindiği gibi, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu 1952 yılında yürürlüğe girmiş ve 1910Telif Hakkı Kanunu yürürlükten kalkmıştır. Aradan elli yıl geçtiği halde, eser sahibininhakkı veya fikri hak karşılığı “telif hakkı” terimi günümüzde de kullanılmaktadır. Esersahibi ile bir yayıncı arasında eserin yayını öncesinde yapılacak yayınsözleşmesinde “tüm telif hakları devir edilmiştir.” vb. ifadelerin, mevcut yasakarşısında hiçbir geçerliliği yoktur. 5846 sayılı yasa, devir edilecek mali haklarınbelirtilmesini koşul olarak belirlemiştir. Yapılacak yayın sözleşmesinde, eserinçoğaltılması, yayınlanması, işlenmesi, temsili, ses veya görüntü araçlarıyla kamuyailetimi haklarından hangisinin devir edildiği veya geçici bir süre ve koşulla verildiği,belirtilmelidir. Örneğin, (.....................adlı eserin çoğaltılması ve yayınlanmasıhakları .................................... sürede ödenecek ......................TL bedelkarşılığı ........................ ya devir edilmiştir. Söz konusu hakları devir alan, eserdedeğişiklik yapamaz ve diğer mali hakları kullanamaz Eserde değişiklik ve düzeltmeyapma hakkı eser sahibine aittir) vb. ifadeler kullanılmalıdır.Sınai haklarla ilgili yasal düzenlemelerde “aksi sözleşmede belirtilmemişse” şeklindeyer alan ifadeler, sözleşme serbestisini vurgulamaktadır. Bir şirketin ARGE birimindearaştırma mühendisi olarak çalışacak bir kişi ile çalıştıran şirket arasında, ARGEsonucu ortaya çıkacak buluşlarda patent hakkının kime ait olacağı düzenlenebilir veyazılanlar taraflar arasında geçerli olur. Eğer bu konu belirtilmemiş ise, ortayaçıkacak buluşlarda hak sahibinin çalıştıran olacağına ilişkin genel kurallar geçerliolacaktır.Fikri haklar alanı, çok geniş bir alan olduğu için, her somut olay için, o somutolaydaki beklentilere uygun çözüm üretilmesi ve özel sözleşmeler yapılmasıgerekmektedir. Bu nedenle, “şu konu için şu tür sözleşme uygulanır” gibi genellemeyapmak akılcı değildir ve çözüm yerine çözümsüzlük doğurabilir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 72
  • Sözleşmeler için bazı örneklerin başlıkları aşağıda belirtilmiştir: • Hizmet Sözleşmesi • İş Görme Sözleşmesi • İşbirliği veya Ortak Çalışma Sözleşmesi • Ortaklık Sözleşmesi • Ortak Girişim Sözleşmesi • Kiralama Sözleşmesi • Danışmanlık Sözleşmesi • Fason Üretim Sözleşmesi • Gizlilik Sözleşmesi • Ziyaretçi veya İş Görüşmesi Gizlilik Sözleşmesi • Teknoloji Transferi Sözleşmesi • Marka Kullanım veya Devir Sözleşmesi • Patent Kullanım veya Devir Sözleşmesi • Tasarım Kullanım veya Devir Sözleşmesi • Mali Hak Kullanım veya Devir Sözleşmesi 10. LinklerKAYNAK WEB SİTESİM. Kaan Dericioğlu http://www.kaandericioglu.com M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 73
  • Ankara Patent http://www.ankarapatent.comBürosu LimitedŞirketiThe World http://www.wipo.intIntellectual PropertyOrganizationWIPO IntellectualProperty Handbook: http://www.wipo.int/about-ip/en/iprm/Policy, Law and UseEuropean Patent http://www.european-patent-office.org http://www.epo.org/OfficeEuropean Patent http://www.european-patent-office.org/legal/epc/e/ma1.html#CVNConventionEPOs small and http://sme.european-patent-office.org/medium enterprisecase studiesEPO http://sme.european-patent-office.org/case_studies/index.en.phpFull list of the casestudiesOHIMTopluluk Marka http://oami.europa.eu/ows/rw/pages/index.en.doOfisiThe CommunityTrade Mark http://oami.europa.eu/ows/rw/pages/CTM/legalReferences/legalReferences. en.doThe CommunityDesign http://oami.europa.eu/ows/rw/pages/RCD/index.en.doTürk Patent http://www.turkpatent.gov.trEnstitüsüJapan Patent Office http://www.jpo.go.jp/JPOSearch Industrial http://www.jpo.go.jp/quick_e/index_search.htmProperty DatabaseUnited Kingdom http://www.ipo.gov.uk/Intellectual PropertyOfficeUnited State Patent http://www.uspto.govand TrademarkOfficeBaşbakanlık Devlet http://www.dpt.gov.trPlanlama TeşkilatıMüsteşarlığıSekizinci Beş YıllıkKalkınma Planı, http://ekutup.dpt.gov.tr/hukuk/oik521.pdfFikri Haklar Özelİhtisas KomisyonuRaporu, Ankara,2000DokuzuncuKalkınma PlanıFikri Mülkiyet http://www.dpt.gov.tr/DocObjects/Download/3182/oik680.pdfHakları Özel İhtisasKomisyonuAvrupa Birliği http://www.abgs.gov.trBakanlığıSekreterliğiAvrupa Birliği Genel http://www.ceterisparibus.net/ab/genel.htm M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 74
  • BilgilerAdalet BakanlığıAvrupa Birliği Genel http://www.abgm.adalet.gov.tr/MüdürlüğüEuropean Union http://europa.euEC Intellectual http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_52_en.htmPropertyEC Industrial http://ec.europa.eu/internal_market/indprop/index_en.htmPropertyEC Copyright http://ec.europa.eu/internal_market/copyright/index_en.htmEC Enforcement of http://ec.europa.eu/internal_market/iprenforcement/index_en.htmIPDocuments http://europa.eu/documents/comm/index_en.htmWorld Trade http://www.wto.org/OrganizationInternational http://www.iccwbo.orgChamber of http://www.iccwbo.org/policy/ip/id3060/index.htmlCommerceIntellectual PropertyICC Current andEmergingIntellectual Property http://www.iccwbo.org/uploadedFiles/ICC/policy/intellectual_property/pages/IIP Roadmap 2012 P%20Roadmap%202012_English_web.pdfInternet Chamber of http://www.icc.org/Commerce (ICC) M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 75
  • M. Kaan DERİCİOĞLU Ankara Patent Bürosu Kurucu Ortağı ve Genel Müdürü, ODTÜ ve TOBB ETÜ Öğretim Görevlisi TOBB Türkiye Patent ve Marka Vekilleri Meclisi Başkanı 1970 yılından bugüne kadar fiilen fikri haklar alanında Patent ve Marka Vekili olarak çalışan M.Kaan DERİCİOĞLU, DPT bünyesinde kurulan Patent Kanunu ve Türk Patent Enstitüsü Kuruluş KanunuHazırlık Özel İhtisas Komisyonu’nda Raportörlük ve Başkan Vekilliği yapmıştır. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, İstanbul TeknikÜniversitesi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ve Bilgi Üniversitesinde Fikri Haklar alanındaLisans ve Yüksek Lisans dersleri vermiştir. FISAUM - Ankara Üniversitesi Fikri Haklar Araştırma veUygulama Merkezi’ndeki kurslarda görev almış ve ayrıca Sabancı Üniversitesi Girişimci GeliştirmeProgramı kapsamında öğretim elemanı olarak ve İstanbul Teknik Üniversitesi Genç Girişimci GeliştirmeProgramı (G3P) kapsamında Danışma Kurulu Üyeliği ve Öğretim Görevlisi olarak çalışmıştır. AIPPI - Uluslararası Fikri Hakları Koruma Birliği, PEM - Patent ve Marka Vekilleri Derneği, ICC– Milletlerarası Ticaret Odası, İSO KATEK- İstanbul Sanayi Odası Kalite Teknoloji İhtisas Kurulu, UİG -Ulusal İnovasyon Girişimi, İnovasyon Derneği, Araştırma ve Geliştirme Mühendisleri ve YöneticileriDerneği, TOBB Türkiye Patent ve Marka Vekilleri Meclisi, Türk Patent Enstitüsü Danışma Kurulu, AnkaraÜniversitesi Fikri Haklar Araştırma ve Uygulama Merkezi (FİSAUM) Yönetim Kurulu üyesi’ dir. TOBB bünyesinde kurulan Türkiye Patent ve Marka Vekilleri Meclisi Başkanlığı görevine, Orta Anadoluİhracatçı Birlikleri Ulusal Mobilya Tasarım Yarışması’nda Asli Jüri Üyeliğine ve Fikri Hakları Koruma DerneğiDisiplin Kurulu Başkanlığı’na seçilmiştir. 2011 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen İstanbulTaksi Yarışması’nda Fikri Haklar Danışmanı olarak görevi yapmıştır. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü, TOBB Ekonomi veTeknoloji Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve Anadolu Üniversitesi Mühendislik Fakültesi’nde öğretim görevlisi olarakders vermektedir. Fikri Haklar Kılavuzu ve Fikri Haklar Sözlüğü, vb. yayınları bulunmaktadır. www.ankarapatent.com www.kaandericioglu.com www.patentmuzesi.com kaan.dericioglu@ankarapatent.com kaan.dericioglu@gmail.com mkaan@metu.edu.tr 0532 614 1212 M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 76
  • M. Kaan DERİCİOĞLU Ankara Patent Bürosu Kurucu Ortağı ve Genel Müdürü, ODTÜ ve TOBB ETÜ Öğretim Görevlisi TOBB Türkiye Patent ve Marka Vekilleri Meclisi Başkanı 1970 yılından bugüne kadar fiilen fikri haklar alanında Patent ve Marka Vekili olarak çalışan M.Kaan DERİCİOĞLU, DPT bünyesinde kurulan Patent Kanunu ve Türk Patent Enstitüsü Kuruluş KanunuHazırlık Özel İhtisas Komisyonu’nda Raportörlük ve Başkan Vekilliği yapmıştır. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, İstanbul TeknikÜniversitesi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ve Bilgi Üniversitesinde Fikri Haklar alanındaLisans ve Yüksek Lisans dersleri vermiştir. FISAUM - Ankara Üniversitesi Fikri Haklar Araştırma veUygulama Merkezi’ndeki kurslarda görev almış ve ayrıca Sabancı Üniversitesi Girişimci GeliştirmeProgramı kapsamında öğretim elemanı olarak ve İstanbul Teknik Üniversitesi Genç Girişimci GeliştirmeProgramı (G3P) kapsamında Danışma Kurulu Üyeliği ve Öğretim Görevlisi olarak çalışmıştır. AIPPI - Uluslararası Fikri Hakları Koruma Birliği, PEM - Patent ve Marka Vekilleri Derneği, ICC– Milletlerarası Ticaret Odası, İSO KATEK- İstanbul Sanayi Odası Kalite Teknoloji İhtisas Kurulu, UİG -Ulusal İnovasyon Girişimi, İnovasyon Derneği, Araştırma ve Geliştirme Mühendisleri ve YöneticileriDerneği, TOBB Türkiye Patent ve Marka Vekilleri Meclisi, Türk Patent Enstitüsü Danışma Kurulu, AnkaraÜniversitesi Fikri Haklar Araştırma ve Uygulama Merkezi (FİSAUM) Yönetim Kurulu üyesi’ dir. TOBB bünyesinde kurulan Türkiye Patent ve Marka Vekilleri Meclisi Başkanlığı görevine, Orta Anadoluİhracatçı Birlikleri Ulusal Mobilya Tasarım Yarışması’nda Asli Jüri Üyeliğine ve Fikri Hakları Koruma DerneğiDisiplin Kurulu Başkanlığı’na seçilmiştir. 2011 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen İstanbulTaksi Yarışması’nda Fikri Haklar Danışmanı olarak görevi yapmıştır. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü, TOBB Ekonomi veTeknoloji Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve Anadolu Üniversitesi Mühendislik Fakültesi’nde öğretim görevlisi olarakders vermektedir. Fikri Haklar Kılavuzu ve Fikri Haklar Sözlüğü, vb. yayınları bulunmaktadır. www.ankarapatent.com www.kaandericioglu.com www.patentmuzesi.com kaan.dericioglu@ankarapatent.com kaan.dericioglu@gmail.com mkaan@metu.edu.tr 0532 614 1212 M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 76