Your SlideShare is downloading. ×
FİKRİ HAKLAR          -INTELLECTUAL PROPERTY          -    DERS NOTLARI  M. Kaan DERİCİOĞLU         2013
İÇİNDEKİLERÖNSÖZGİRİŞ1.       FİKİR ÜRÜNÜ SAHİPLİĞİNİN TEMEL YAPISI1.1. Temel Yapının Fikir Ürününe Uygulanması1.2. Koruna...
4.      ENDÜSTRİYEL TASARIMLAR4.1. Tanım4.2. Çoklu Yasal Koruma4.3. Korumanın Ölçütleri4.4. Hoşgörü Süresi4.5. Tescil Başv...
8.2. İnternet Alan Adları     9. LinklerÖNSÖZ18 inci ve 19 uncu yüzyıllara gelinceye kadar toplumlarda hakların ortak kull...
“Edebi mülkiyet”, “telif”, ve “müellif” mevhumları: ….. “Sınai Mülkiyet” terimlerimevzuatımıza ne kadar aykırı ve maksada ...
Ders notlarında önce, fikir ürünü sahipliğinin temel yapısı ile bazı önemli konular girişbölümünde açıklanacaktır. Ayrıca,...
edilmesi sonucu üretilen, fikir ürünü ile başlamaktadır. Yasal korumanın tanımı,“fikir ürününü üreten kişiye; diğer kişile...
•    Müşterilerle kurulan ilişkiler•    İşlem süreçlerimiz•    Bilgi ve veri tabanlarının teknolojisi•    İşverenlerin kap...
Ne yapacağının bilinmesi, müşterilerle iyi ilişkiler kurulması, işlem süreçleriningeliştirilmesi, bilgi ve veri tabanların...
Fikir ürünü sahibinin fikir ürününe ilişkin manevi ve ekonomik (malî) hakları, fikirürününün oluşması ile birlikte doğar. ...
•556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde               Kararname’de;               Marka (madde 2), marka ...
İfade edilmemiş fikirlerin korunması, ancak bu fikirlerin açıklanmamasıdurumunda söz konusu olur. Korunmak istenen fikirle...
Örneğin, roman, şiir, senaryo, beste, bilgisayar yazılımı, vb. hangi biçimdeolursa olsun bir eserin topluma sunulması eser...
Endüstriyel tasarımlarla ilgili 554 sayılı KHK madde 18’de, “bu hakkın                devri ve haktan feragat hükümsüzdür....
Tablo 4’de, fikir ürünü, korumanın ölçütleri ve yasal kaynakları             gösterilmektedir. Haksız rekabet hükümleri ko...
1.9. Fikri hakFikir ürünlerinin yasal korunması fikir ürünleri üzerindeki haklar veyakısaca fikri haklar terimi ile ifade ...
Kaynak:             What is Intellectual Property?             Intellectual property (IP) refers to creations of the mind:...
1.11. Doğal koruma / Belgeli koruma / Çoklu yasal koruma                Fikir ürünlerinin korunması, fikrin ifade biçimine...
FİKİR ÜRÜNÜ                     Süre                   ESER                            Eser sahibinin yaşadığı süre + 70 y...
2. TİCARET UNVANLARI VE İŞLETME ADLARI    2.1. Ticaret unvanları    Ticaret unvanları konusu 13.01.2011 tarihinde kabul ed...
-   Ticaret unvanlarında, “anonim şirket”, “limited şirket” ve “kooperatif” kelimelerinin    bulunması şarttır. Bu şirketl...
" Bir ticaret unvanı bir markanın parçası olsun veya olmasın, başvuru veya         kayıt yükümlülüğü olmaksızın tüm Birlik...
Orion Corporation, The Whitaker LLC şirketlerinde, ayırt edici işarete ek olarakyalnız şirket çeşidini gösteren işaret yer...
http://mersis.gumrukticaret.gov.tr/Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi WEB SİTESİhttp://www.ticaretsicilgazetesi.gov.tr/sorgu_a...
Avrupa Patenti Sözleşmesi’nin 52(1) maddesi hükmüne göre her şeyden önce bir  buluş olmalı, daha sonra bu buluş, patent ve...
3.3. Patent ön araştırmasıPatent başvurusunu hazırlamaya başlamadan önce buluş ile ilgili teknik alandakapsamlı bir ön ara...
Bazı ülkelerin ofis siteleri:Birleşik Krallık Fikri Haklar Ofisi: http://www.ipo.gov.uk/patent.htmJaponya Patent Ofisi: ht...
açıklama sırasında önceki teknikteki uygulamaların dezavantajları varsa bunlarözellikle belirtilir.Buluşun amaçları ve bul...
3.9. Örnek buluş metnihttp://www.turkpatent.gov.tr veya http://worldwide.espacenet.com sitelerindearaştırma yapılarak örne...
3.10. Patent başvurusu için gereken belgeler       Patent başvurusu ilk aşamasında, başvuru tarihinin kesinleşmesi için, g...
Patent başvurusunun yapıldığı tarihten önceki 12 aylık sürede buluşun açıklanmasıhoşgörü süresi olarak adlandırılmaktadır....
3.13. Patent başvurusu için seçeneklerULUSAL PATENT                    BÖLGESEL                           ULUSLARARASI BAŞ...
3.13.3. Bölgesel patent başvurusu (Avrupa Patenti Sözleşmesi)      Türkiye, Avrupa Patenti Sözleşmesi’ne 1 Kasım 2000 tari...
3.14. Faydalı modelYeni buluşları korumak için verilen bir başka belge türü faydalı model belgesidir.Faydalı model belgesi...
3.15. İşlem şeması                                   BULUŞ          PATENT         Başvuru (54)                           ...
4. ENDÜSTRİYEL TASARIMLAR      İyi planlanmış araştırma ve teknoloji geliştirme faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan      y...
Marka kavramı, benzer ürün veya hizmetleri birbirinden ayırt etmeyi sağlayan işaret,olarak adlandırılır. 556 sayılı Markal...
Tasarımcının tasarladığı tasarımı veya tasarımın uygulandığı ürünü sergilemek,satmak, yayın yoluyla tanıtmak vb. yöntemler...
davaları için, tasarım tesciline ilişkin yayına itiraz edilmesine gerek yoktur. Korumadevam ettiği sürece her zaman hüküms...
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Fikri Haklar Ders Notları - 2013
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Fikri Haklar Ders Notları - 2013

2,291

Published on

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
2,291
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
35
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Fikri Haklar Ders Notları - 2013"

  1. 1. FİKRİ HAKLAR -INTELLECTUAL PROPERTY - DERS NOTLARI M. Kaan DERİCİOĞLU 2013
  2. 2. İÇİNDEKİLERÖNSÖZGİRİŞ1. FİKİR ÜRÜNÜ SAHİPLİĞİNİN TEMEL YAPISI1.1. Temel Yapının Fikir Ürününe Uygulanması1.2. Korunabilir Fikir Ürünleri1.3. İfade Edilmek1.4. Fikir Ürünü Korunmasının Ön Koşulu ve Yorumu1.5. Gerçek Hak Sahibi1.6. Fikir ve Sanat Eserleri’nde Manevi Haklar1.7. Fikir ve Sanat Eserleri’nde Ekonomik (Mali) Haklar1.8. Fikri Ürünlerinde Koruma Kriterleri ve Yasal Dayanakları1.9. Fikri Hak1.10. Yeni/Özgün Kavramları1.11. Doğal Koruma / Belgeli Koruma / Çoklu Yasal Koruma1.12. Fikir Ürünlerinde Koruma Süreleri2. TİCARET UNVANLARI VE İŞLETME ADLARI2.1. Ticaret Unvanı2.2. İşletme Adı2.3. Ticaret Unvanı Sorgu Veri Tabanları3. BULUŞLAR ve PATENT3.1. Buluş3.2. Patent3.3. Patent Ön Araştırması3.4. Patent Başvurusunun Hazırlanması3.5. Patent Tarifnamesi3.6. Patent İstemleri3.7. Patent Resimleri3.8. Özet3.9. Örnek Buluş Metni3.10. Patent Başvurusu İçin Gereken Belgeler3.11. Patent Korumasının Sınırları, Rüçhan Hakkı ve Hoşgörü Süresi3.12. Patent Başvuruları3.13. Patent Başvurusu İçin Seçenekler3.13.1. Ulusal Patent Başvurusu3.13.2. Uluslararası Patent Başvurusu (Patent İşbirliği Andlaşması)3.13.3. Bölgesel Patent Başvurusu (Avrupa Patenti Sözleşmesi)3.14. Faydalı Model3.15. İşlem Şeması M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 2
  3. 3. 4. ENDÜSTRİYEL TASARIMLAR4.1. Tanım4.2. Çoklu Yasal Koruma4.3. Korumanın Ölçütleri4.4. Hoşgörü Süresi4.5. Tescil Başvurusu Gerekleri4.6. Başvuru Sonrası İşlemler ve Süreler4.7. Ulusal, Bölgesel ve Uluslararası Tasarım Tescil Sistemleri4.8. Tasarımın Son Kullanıcı İçin Görünür Olması4.9. Tasarım Örnekleri4.10. Tasarım Tescili Örneği4.11. İşlem Şeması5. MARKALAR5.1. Marka5.2. Marka Seçimi5.3. Tescilli Marka5.4. Tescilsiz Marka5.5. Tescil5.6. Yenileme5.7. Kullanma Zorunluluğu5.8. Marka Koruma Sistemleri5.8.1. Ulusal Marka Tescili5.8.2. Bölgesel Marka Tescili5.8.3. Uluslar-Üstü Marka Tescili5.8.4. Uluslararası Marka Tescili5.17.8. Franchising5.17.9. Character Merchandising5.9. İşlem Şeması6. COĞRAFİ İŞARETLER6.1. Tanım6.2. Menşe Adı6.3. Mahreç İşareti7. FİKİR VE SANAT ESERLERİ7.1. Tanımlar7.2. Eser Sahibini Hakları7.3. Eser Sahibinin Hakları İle Bağlantılı Haklar7.4. Eser Korumasında Dikkat Edilecek Konular7.5. Yayınlanmamış Eserlerde Alınacak Önlemler7.6. Yayın Öncesinde Yapılacak Sözleşme Örneği7.7. Eser Yarışmalarında Dikkat Edilecek Konular7.8. Eser Yarışması Katılımcı Taahhüt Örneği7.9. Bilgisayar Yazılımları8. Diğer Konular8.1. Açıklanmamış Bilgiler/ Ticaret Sırları M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 3
  4. 4. 8.2. İnternet Alan Adları 9. LinklerÖNSÖZ18 inci ve 19 uncu yüzyıllara gelinceye kadar toplumlarda hakların ortak kullanımı yaygınidi. Daha sonra yaratıcılığın geliştirilebilmesi için hakların yaygınlaştırılıp korunması fikriyerleşmiştir. Hak kavramının yerleşmesiyle yaratıcılığın geliştirilebildiği ve hiçbir katkıdabulunmadan haklardan yararlanmanın tam anlamıyla bir suç olduğu vurgulanmıştır. İzinsizkullanım, hakların olduğu her alanda bir suçtur ve yaratıcılığı, üretkenliği engeller. Örneğinbaşkasının malını çalmak nasıl bir suçsa, başkasına ait bir fikir ürününü, örneğin bir eseri,bir buluşu, bir tasarımı yaratıcısının izni olmadan kullanmak ve ondan yararlanmak dasuçtur.İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi; herkesin, toplumun kültür yaşamına katılmak, güzelsanatlardan etkilenmek, bilim alanındaki gelişimi ve bunun yararlarını paylaşmak hakkınasahip olduğunu ve herkesin, yarattığı her türlü bilim, edebiyat ve sanat eserleri ile ilgiliolarak doğacak manevî ve maddî yararlarının korunmasına hakkı olduğunuöngörmektedir. (Bildirge Madde 27)Fikir ürünlerinin korunması gerektiğine inanmak gerekir. Bazı ülkelerden fikri haklarkonusunda diğer ülkelere yöneltilen suçlama, bu ülkelerin bencillikleri olarakyorumlanabilir. Ancak, bu konudaki duyarlılığın altında yatan gerçek, bu ülkelerin fikrihakların korunması gerektiğine inanmalarıdır.Eğer yaratıcı fikirler korunmazsa, hiç kimse yeni bir şeyler yaratmaya, oluşturmayaçalışmaz.Bazı kişiler fikir ürünlerinin korunması konusunu, fikri mülkiyet veya fikri mülkiyet hakkıolarak yorumlamakta ve kullanmaktadır. “Fikir Ürünleri Üzerindeki Haklar” konusunudeğerlendiren ve bu konudaki temel eserler kabul edebileceğimiz eserlerde kullanılanaçıklamalar değerlendirilmiş ve “mülkiyet” olarak kullanılan terimin yanlışlığı ve bununyerine “hak” teriminin kullanılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle bu konudakullanılacak terimlerin;“Fikir Ürünleri”, “Fikir Ürünleri Üzerindeki Haklar”, “Fikri Haklar”, “Eser Sahibinin Hakları”,“Eser Sahibinin Hakları ile Bağlantılı Haklar”, “Sınai Haklar” olarak kullanılması, ulusal veuluslararası kaynaklara uygun bir öneridir.Prof. Dr. Ernst E. HIRSCH, “Hukuki Bakımdan Fikrî Sây, Birinci Cilt, Sınai Haklar,İstanbul, 1942” [1] adlı eserinde “Mülkiyet Mevhumu” başlıklı bölümde (Sayfa 3-4) konuyaaçıklık getirmiştir.“…. İhtira beratı hakları hakkında taşınır veya taşınmaz şeylere ilişkin hükümlerinuygulanması, kesinlikle söz konusu değildir. O halde mülkiyet kelimesinin kullanımındanhiçbir yarar elde edilemeyecektir. Söz konusu hukuk alanında mülkiyet terimi uygunolmadığı gibi tehlikelidir de. Her ne kadar sosyal bilimlerde, bu mülkiyete benzetiş çokkez yapılmakta ise de, müspet hukuk ve hukuk tekniği bakımından doğru değildir.……….”1[] Günümüz Türkçesine uyarlanmıştır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 4
  5. 5. “Edebi mülkiyet”, “telif”, ve “müellif” mevhumları: ….. “Sınai Mülkiyet” terimlerimevzuatımıza ne kadar aykırı ve maksada elverişsiz ise “edebi mülkiyet”, “bediimülkiyet”, “güzel sanatlar mülkiyeti” gibi terimler de o derece uygunsuz ve tehlikelidir.Çünkü, bir taraftan telif hakkını, inşaat ve kaynak haklarının girdiği kategorinin içine almakve bu suretle mülkiyetin bir konusu olarak nitelendirmek mümkün ve uygundeğildir.”Prof. Dr. Ernst E. HIRSCH’in söz konusu eserinden sonra yayınlanan ve kaynaklararasındaki eserlerde “Fikri Haklar” teriminin kullanılması konusunda bir fikir birliği sözkonusudur. Ancak, günümüz yazarlarından bazıları bu ayrıntıları tartışmadan, aradakifarklılıkları belirtmeden “mülkiyet” kavramını kullanmakta ve genellikle “mülkiyet” ve “hak”kavramları birlikte kullanılmaktadır.Prof. Dr. Nuşin AYİTER “İhtira Hukuku, Ankara, 1968” adlı eserinde (Sayfa 8-9)“ …… maddesel olamayan mallar nitelikleri gereği mülkiyet hakkının konusuolamaz. Bu hakların sahiplerine sağladığı egemenlik de mülkiyetten farklıdır.Mülkiyet hakkı devamlıdır. Maddesel olmayan mallar üzerindeki haklar zamanlasınırlıdır. Sonuçta, maddesel olmayan mallar üzerindeki hakkın mülkiyetleaçıklanması, bu mallar dolayısıyla sahibinin manevi çıkarlarının korunmasınıaçıklayamamaktadır.”Doç. Dr. İlhan ÖZTRAK “Fikir ve Sanat Eserleri Üzerindeki Haklar, Ankara, 1971” adlıeserinde (Sayfa 1 - 3), aşağıdaki açıklamalara yer vermiştir:“Medeni Kanunumuz mülkiyeti, taşınır mülkiyeti ve taşınmaz mülkiyeti olmak üzere iki anagruba ayırmaktadır. Taşınmaz mülkiyetine arazi, tapu siciline bağımsız ve sürekli olarakkaydedilen haklar ve madenler dahildir. (MK. Md.632) Menkul mülkiyeti ise, bir yerdendiğer bir yere taşınabilen eşya ile taşınmaz mülkiyetine dahil olmayan ve mal edinmeyeelverişli olan doğal kuvvetleri kapsar. (MK. Md.686)………… Görülüyor ki MedeniKanunumuzun sistematiğinde maddesel olmayan mal kavramına ve maddesel olmayanmal mülkiyetine yer verilmemiştir. ……. Maddesel olmayan mallar üzerindeki haklar,münhasır haklardandır. Yanı sahiplerine üçüncü kişilerin bu mallardanyararlanmalarına engel olabilmek yetkisi verir. Münhasır haklar bütün üçüncü kişilerekarşı ileri sürülebildikleri için, bunlar mutlak haklardandır. Maddesel olmayan mallarüzerindeki yararlar ve bu yararları korumak için tanınmış olan haklar maddeselolabileceği gibi, manevi de olabilir.”Akın BEŞİROĞLU yayınladığı eserlerinin adını “DÜŞÜNCE ÜRÜNLERİ ÜZERİNDEHAKLAR” olarak adlandırmıştır.Hayri DERİCİOĞLU, “Sınai Mülkiyet mi? Sınai Haklar mı?” adlı makalesinde, Sınai Haklarolarak kullanımın doğruluğunu, 1969 Anayasa Mahkemesi Kararını örnek alarakaçıklamaktadır. (Esas No: 1967/10, Karar No: 1967/49, Karar Tarihi: 28.12.1967 – ResmiGazete 30.01.1969/13114)Bu dersin amacı, fikir ürünleri ve fikir ürünlerinin korunması konusundaki bilgi açığınıkapatacak, hangi fikir ürününün hangi yasal düzenlemeye göre korunacağı ve fikir ürünüsahiplerinin nasıl davranacağı konusunda bilgi verecek bir ders notu hazırlamaktır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 5
  6. 6. Ders notlarında önce, fikir ürünü sahipliğinin temel yapısı ile bazı önemli konular girişbölümünde açıklanacaktır. Ayrıca, ticaret unvanı ve işletme adı, buluşlar ve patent,endüstriyel tasarımlar, markalar, fikir ve sanat eserleri, açıklanmamış bilgiler/ticaret sırları,entegre devrelerin topografyaları, internet alan adları, sözleşmeler konularına dadeğinilecektir.FİKRİ HAKLAR1. Fikir ürünü sahipliğinin temel yapısı1.1. Temel yapının fikir ürününe uygulanmasıDoğa, yaşadığımız ortamı özel olarak yaratmıştır. Taş, toprak, su, deniz, orman ve bütüncanlılar doğanın eserleridir.Düşünen varlık olarak insan ise, aklını kullanarak fikirler üreten tek canlıdır.«İnsan – akıl – fikir» biz insanların tümüne doğanın bağışladığı bir özelliktir.İnsan, aklını kullanarak “yeni fikirler” oluşturabilir. Benzeri özelliklerde yaratılmalarınarağmen bazı insanlar fikir ürünü üretmez. Bu olay, fikir ürünü üretenler ile üretmeyenlerarasında belirgin bir fark oluşmasına yol açar. Fikir ürünü üretenler ile üretmeyenlerarasında oluşan fark nedeniyle bir denge kurulması ve dolayısıyla fikir ürünü üretenlerinkorunarak özendirilmesi gerektiği, 18. yüzyıldan itibaren netleşmiştir. («la propriétéintellectuelle» kavramının oluşması bir örnektir) İNSAN BAŞLANGIÇ AKIL FİKİR ÜRÜN İFADE VE SAHİP KORUNABİLİRLİK HAK Tablo 1 - Fikir ürünü sahipliğinin temel yapısı Yukarıdaki tabloda verilen, fikir ürünü sahipliğinin temel yapısı, “insan  akıl  fikir” ve “ürün  sahip hak” şeklinde iki aşamalı olarak örneklenebilir. Temel yapının başlangıcını “insan ve akıl” belirlemektedir. Düşünce yetisine sahip insanın belleği, deneyimi ve yaratıcılığı ile fikirleri oluşturması yasal koruma düzeninde koruma için yeterli kabul edilmemektedir. Korunabilirlik, fikirlerin bir biçim verilerek ifade M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 6
  7. 7. edilmesi sonucu üretilen, fikir ürünü ile başlamaktadır. Yasal korumanın tanımı,“fikir ürününü üreten kişiye; diğer kişilere kullanım için izin vermek ve izinsizkullanımı yasal yollara başvurarak önlemek hakları” şeklinde belirtilebilir.Fikir ürünü üretenlerin korunması ile oluşturulan denge;elle tutulan, gözle görülen ve bir mülkiyet konusu olanMADDESEL VARLIKLAR’a (TANGIBLE ASSETS)ek olarak,elle tutulamayan, gözle görülemeyen ve bir hak konusu olanMADDESEL OLMAYAN VARLIKLAR (INTANGIBLE ASSETS) kavramınınoluşmasını sağlamıştır.Not: «Maddi olmayan duran varlıklar» veya «gayrimaddi mal» anlamında «gayrimaddihak» gibi terimler vergi sisteminde kullanılmaktadır.Definition of tangible and intangible assetsTangible assets are considered the goods of material nature they can be perceivedby senses like: • Row material and stocks • The furniture • The machines • The lands • The moneyIntangible assets are considered the goods of immaterial nature : • The science of knowing what to do • Our relations with the clients • Our operative processes • The technology of information and databases. • Capacities, abilities and innovations of the employershttp://www.webandmacros.net/assets-Balanced-Scorecard.htmMaddesel ve maddesel olmayan varlıkların tanımı:Maddesel varlıklar duyularla algılanabilen doğal mallar olarak kabul edilir: • Hammaddeler ve stokları • Mobilya • Makineler • Topraklar • ParaMaddesel olmayan varlıklar maddesel olmayan nitelikteki mal olarak kabul edilir: • Ne yapacağını bilmenin bilimi M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 7
  8. 8. • Müşterilerle kurulan ilişkiler• İşlem süreçlerimiz• Bilgi ve veri tabanlarının teknolojisi• İşverenlerin kapasiteleri, yetenekleri ve yenilikleri (inovasyonları) ŞİRKET VARLIK DEĞERİNDE DEĞİŞİM http://www.webandmacros.net/assets-Balanced-Scorecard.htm M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 8
  9. 9. Ne yapacağının bilinmesi, müşterilerle iyi ilişkiler kurulması, işlem süreçleriningeliştirilmesi, bilgi ve veri tabanlarının teknolojisine sahip olunması, kapasite veyeteneklerin artırılması ve inovasyon yapılması, fikir ürünleri yaratıcılığınınunsurlarındandır.İnovasyon, yeni veya önemli ölçüde değiştirilmiş ürün (mal veya hizmet),veya sürecin; yeni bir pazarlama yönteminin veya iş uygulamalarında, işyeriorganizasyonunda veya dış ilişkilerde yeni bir örgütsel yöntemin uygulanmasıolarak açıklanmaktadır.Kaynak: OSLO KILAVUZUhttp://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/kilavuzlar/Oslo_3_TR.pdfBir biçim kazandırılarak ifade edilmiş fikirler fikir ürünü olarak adlandırılır.Korunabilir fikir ürünleri, biçimlenme şekillerine göre; eserler, buluşlar, endüstriyeltasarımlar, entegre devre topografyaları, markalar, coğrafi işaretler, ticaretunvanları, işletme adları, internet alan adları olarak örneklenebilir. Haksızrekabete karşı koruma, franchising, character merchandising konuları da bukapsamda ve bilgisayar yazılımları eserler kapsamında değerlendirilmektedir.Eser, buluş, endüstriyel tasarım, marka, coğrafi işaret, vb. fikir ürünlerinioluşturan kişi veya kişiler fikir ürünü sahibi olarak adlandırılır.Fikir ürünü üretenler ile üretmeyenler arasında bir denge kurulması ve üretenlerinözendirilmesi, fikir ürünü üretenleri korumak yoluyla olmuştur. Bu koruma fikirürünleri sahiplerine fikir ürününün kullanımına ilişkin tanınan özel hak ve yetkilerile sağlanmıştır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 9
  10. 10. Fikir ürünü sahibinin fikir ürününe ilişkin manevi ve ekonomik (malî) hakları, fikirürününün oluşması ile birlikte doğar. Fikir ürünü sahibinin hakları; fikirürününün topluma sunulması, hak sahibi olarak belirtilmek, fikir ürünündedeğişiklik yapılmasını önlemek gibi manevi haklar (tablo 2) ile fikir ürünündenekonomik olarak yararlanmak amaçlı ekonomik (malî) haklardır. (tablo 3)Manevi haklar devir edilemez iken, ekonomik (malî) haklar devir edilebilir,kiraya (lisans) veya ödünç verilebilir.FİKİR ÜRÜNÜ ESER BULUŞ TASARIM MARKAFİKİR ÜRÜNÜ ESER BULUŞ SAHİBİ TASARIM MARKA SAHİBİSAHİBİ SAHİBİ (BULUŞÇU) SAHİBİ (TASARIMCI)FİKİR ÜRÜNÜ ESER BULUŞ TASARIM MARKASAHİBİNİN SAHİBİNİN SAHİBİNİN SAHİBİNİN SAHİBİNİNHAKLARI HAKLARI HAKLARI HAKLARI HAKLARI Tablo 2 - Manevî haklarFİKİR ESER BULUŞ TASARIM MARKAÜRÜNÜ YAYIM PATENT TASARIM MARKAİŞLEM TESCİLİ TESCİLİ YAYIMCI PATENT TASARIM MARKAHAK SAHİBİ TESCİLİNİN TESCİLİNİN SAHİBİSAHİBİ SAHİBİHAKLAR YAYIMCININ PATENT TASARIM MARKA HAKLARI SAHİBİNİN TESCİLİ TESCİLİ HAKLARI SAHİBİNİN SAHİBİNİN HAKLARI HAKLARI Tablo 3 - Ekonomik (malî) haklar Türkiye’de fikir ürünü sahipliğinin temel yapısına ilişkin örnekler yasal düzenlemelerde de yer almaktadır: •5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda; Eser (madde 1), eser sahibi (madde 8), eser sahibinin hakları (madde 13). http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/957.htm •551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’de; Patent verilerek korunacak buluşlar (madde 5), buluş sahibi (madde 8), patent istemek hakkı (madde 11), patent sahibi (madde 14, 15, 60, 62, 73, vd.), buluşu yapanın belirtilmesi (madde 15), patentten doğan hak (madde 73, 140), patentten doğan koruma kapsamı (madde 83), •554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’de; Tasarım (madde 3), tasarımcı (madde 13), hak sahipliği ve bedel (madde 13 -14), tasarımcı olarak belirtilmek hakkı (madde 18 ve 25) M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 10
  11. 11. •556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’de; Marka (madde 2), marka sahibi ve marka tescilinden doğan haklar (madde 9). http://www.turkpatent.gov.tr 1.2. Korunabilir fikir ürünleri Fikirler değil, fikir ürünleri korunmaktadır. Bir biçim kazandırılarak bir ürün şeklinde ifade edilmemiş fikirler için herhangi bir yasal koruma söz konusu değildir. Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması eki Ticaretle Bağlantılı Fikri Haklar Anlaşması’nın (TRIPS) 9/2 maddesinde [2]; "Eser sahibinin hakları; fikirleri, usulleri, işletme yöntemlerini veya buna benzer matematiksel kavramları değil, ifadeleri kapsayacaktır." şeklinde belirtilmiştir. Kaynak: http://www.wto.org/english/tratop_e/trips_e/trips_e.htm 1.3. İfade edilmek İfade edilmekten amaçlanan, fikir ürününün bir biçim kazandırılarak oluşturulmasıdır. Korumanın başlaması için fikir ürününün oluşması ön koşuldur. Henüz yazılmamış bir roman veya senaryo, tamamlanmamış bir buluş, görsel anlatımı oluşmamış bir endüstriyel tasarım, henüz kullanılmamış bir marka için bir yasal koruma başlamamıştır. Örneğin, "bir yağlı boya resim yapacağım ve bu resimde şunlar, şunlar, ... yer alacak, şu renkleri kullanacağım” veya “sabah güneş doğarken Nemrut Dağı’ndaki heykellerin resmini yapacağım", “bir TV dizisi düşünüyorum. Bu dizide ........ romanının kahramanları ele alınacak, kişilikleri vurgulanarak romanda biçimlenen yaşantıları canlandırılacak”, “bir ekranda aynı anda iki ayrı yayını izleyebilecek televizyon yapacağım” ifade edilmemiş, bir biçim kazandırılmamış fikirlerdir.2 [] Copyright protection shall extend to expressions and not to ideas, procedures, methods of operation or mathematical concepts as such. (TRIPS Article 9/2.) Kaynak: Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/27-trips.pdf WIPO: Are ideas, methods or concepts protected by copyright? Copyright protection extends only to expressions, and not to ideas, procedures, methods of operation or mathematical concepts as such. (Article 2) Kaynak: WIPO Copyright Treaty. http://www.wipo.int/treaties/en/ip/wct/trtdocs_wo033.html M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 11
  12. 12. İfade edilmemiş fikirlerin korunması, ancak bu fikirlerin açıklanmamasıdurumunda söz konusu olur. Korunmak istenen fikirlerin, ifade edilmedenönce açıklanmaması, fikirlerin başkaları tarafından ifade edilerek kullanımınedeniyle ortaya çıkabilecek sorunları önleyecektir. “Fikirlerinizinkorunmasını istiyorsanız kimseye söylemeyin” gerçekçi bir yaklaşımdır.1.4. Fikir ürünü korunmasının ön koşulu ve yorumu“İfade Edilmek” veya “bir biçim kazandırmak” olarak açıklayabileceğimiz fikirürünü korunmasının ön koşulu; sınaî haklarla ilgili yasal düzenlemelerde,• “uygulanabilmeyi sağlayacak nitelikte açıklık ve yeterlilik”,• “ayırt edici niteliğe sahip olmak”,• “belirgin bir farklılık olması”,• “ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla”ifadeleriyle tanımlanmaktadır.İfade edilmenin ön koşulu olarak, buluşların patent veya faydalı model belgesiverilerek korunmasına ilişkin 551 sayılı Patent Haklarının KorunmasıHakkında KHK’da, “Tarifname, buluş konusunun ilgili olduğu teknikalanda uzman olan bir kişi tarafından buluşun uygulanabilmesinisağlayacak nitelikte açık ve yeterli yazılır” (madde 46) olarak belirtilmiştir.Bu tanıma göre, uygulanabilmesini sağlayacak nitelikte açık ve yeterliaçıklanmayan veya ifade edilmeyen bir buluş korunmayacaktır. Patentverilebilirlik ile ilgili ölçütler, bu ön koşuldan sonra değerlendirilmelidir.554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında KHK’nın 5.maddesinde “yeni ve ayırt edici niteliğe sahip tasarımlar belge verilerekkorunur” hükmü, korumanın koşulu olarak “yenilik” ile birlikte “ayırt ediciniteliği” de belirtmiştir. 7. maddede, “ayırt edici niteliğe sahip olmak”koşulu, “tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimile herhangi bir tasarımın kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasındabelirgin bir farklılık olması” şeklinde tanımlamıştır. Bu durumda, “ayırt edicinitelik” ve “belirgin bir farklılık” koşullarını sağlayacak şekilde ifade edilmeyenendüstriyel tasarımlar korunmayacaktır. Bu aşamada bazı fikir ürünlerininbirden çok yasal düzenlemeden ve farklı ön koşullarla korunduğu dadeğerlendirilmelidir.556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK’nın markanın içereceğiişaretler başlıklı 5. maddesindeki “ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla”hükmüne göre, önceki markalardan veya ticaret sırasında kullanılan bir başkaişaretten ayırt edilebilir olacak şekilde ifade edilmeyen işaretler marka olarakkorunmayacaktır.Bilim, edebiyat, sanat eserlerinde, eser sahibinin manevî ve ekonomik hakları,korumanın yasal tanımını vermektedir. Bu tanım, fikir ürünlerinin sahipleri için,kendi fikir ürünlerinin kendisi tarafından kullanımına ek olarak, fikirürünlerinden diğer kişilerin yararlanmasına izin vermek ve izinsizyararlanılmasını önlemek olarak yorumlanmaktadır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 12
  13. 13. Örneğin, roman, şiir, senaryo, beste, bilgisayar yazılımı, vb. hangi biçimdeolursa olsun bir eserin topluma sunulması eser sahibinin yazılı izninigerektirir. Eser sahibi izin vermediği sürece eser topluma sunulamaz. İzinsizolarak topluma sunulan bir eserin sahibi, önlemek hakkını kullanmak için tekyol olan yasal yollara başvurabilir, izinsiz kullanımın önlenmesini ve yaptırımuygulanmasını isteyebilir.Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 68 inci maddesi, izinsiz kullanımınyaptırımı olarak, “… sözleşme olması durumunda isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını talepedebilir” hükmünü içermektedir. Ceza yasalarındaki para cezaları hazineyegelir olacağı için, burada üç kat tazminat ile eser sahiplerinin haklarıgözetilmiştir.http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/957.htm1.5. Gerçek hak sahibiEserin, buluşun, tasarımın gerçek hak sahibi, o fikir ürününü oluşturan kişidir.Bütün fikir ürünleri üzerindeki manevi haklar, doğal olarak fikir ürünlerinioluşturan kişiye aittir. Markalarda ise, bir markayı ilk kez oluşturan ve bir ürünveya hizmet için kullanan kişi gerçek hak sahibidir.1.6. Fikir ve sanat eserlerinde manevi haklarYalnız gerçek hak sahibi tarafından kullanılabilen hak türü manevi hak olarakadlandırılır.Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda, manevî haklar• topluma sunmak hakkı• adının belirtilmesini istemek hakkı• eserde değişiklik yapılmasını yasaklamak hakkı• eser sahibinin zilyed ve malike karşı hakları (eser sahibi ile eseri elindebulunduran arasındaki ilişki)olarak tanımlanmaktadır.551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında KHK’nın 15. maddesindeki“buluşu yapanın belirtilmesi” ve 554 sayılı Endüstriyel TasarımlarınKorunması Hakkında KHK’nın 18. maddesindeki “tasarımcı olarak belirtilmekhakkı” manevi haklara örnektir. Örneğin, buluşu yapan kişinin belirtilmediğibir patent başvurusu için inceleme işlemi başlatılamaz (551 sayılı KHK madde44)Manevî haklar devir edilemez. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 14 ve 16.maddelerindeki manevi haklarla ilgili hükümlerde “bu haktan sözleşme ilevazgeçmek hükümsüzdür” ifadesi, eserle ilgili manevî hakların deviredilemeyeceğini belirlemiştir.551 sayılı KHK madde 11’de, patent istemek hakkının, buluşu yapanaveya onun haleflerine ait olduğu ve başkalarına devir edilebileceğibelirtilmiştir. Burada dikkat edilecek konu buluşa patent istemek hakkınındevridir. Bu ifadeden buluş sahipliğinin devri anlaşılmamalıdır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 13
  14. 14. Endüstriyel tasarımlarla ilgili 554 sayılı KHK madde 18’de, “bu hakkın devri ve haktan feragat hükümsüzdür.” ile benzer bir hüküm geçerlidir. 1.7. Fikir ve sanat eserlerinde ekonomik (malî) haklar 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda ekonomik haklar aşağıda belirtilmiştir: • işlemek hakkı • çoğaltmak hakkı • yaymak hakkı • temsil hakkı • işaret, ses, görüntü iletimine yarayan araçlarla kamuya iletim hakkı 1.8. Fikri ürünlerinde koruma ölçütleri ve yasal dayanakları Eserlerin, buluşların, endüstriyel tasarımların, markaların ve diğer fikir ürünlerinin tümü korunacak mıdır? Bu sorunun yanıtı, hiç şüphesiz, “hayır” olacaktır. Fikir ürünlerinin korunması için ölçütler belirlenmiş ve bazıları tanımlanmıştır. Örneğin, bir eserin korunması için sahibinin özelliğini taşıması ve yasada sayılan eser türleri kapsamında olması gerekir. Bir başka ifade ile sınırlı sayıda fikir ürünü için eser koruması tanınmaktadır. Örneğin, eser niteliğinde olan bilgisayar yazılımları yasa metninde yer almadığı için 1995 yılında yapılan ek ile kapsama alınmıştır. Bir buluşun korunmasında; “yenilik, sanayiye uygulanabilirlik ve bir buluş basamağını içermek (tekniğin bilinen durumunu aşmak)” şeklinde üç ölçüt vardır. Bu üç ölçütün öncesinde, soyut bir kavram olan buluşun olması gerekir. Endüstriyel tasarımlarda, tescil için ölçütler “yenilik” ve “ayırt edici olmak”; markalarda ise, “ayırt edici olmak” ölçütüne ek olarak, “çizimle görüntülenebilen” veya “benzer biçimde ifade edilebilen”, “baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen” ölçütleri 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK ile düzenlenmiştir. Bazı ülkelerde marka olarak korunan “koku markaları” bu ölçütle, Türkiye’de korumanın dışında bırakılmıştır. Ses markaları ise “benzer biçimde ifade edilebilen” ölçütüne uygun olarak notalarla ifade edilerek Türkiye’de de tescil edilebilmektedir. Topluluk Marka Tüzüğü madde 5: (“çizimle görüntülenebilen” veya “benzer biçimde ifade edilebilen”, “baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen”) ölçütleri yerine yalnız “grafikle gösterilebilen veya grafik olarak sunulabilen” ölçütünü tercih etmiştir. [3] Kaynak: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:078:0001:0042:EN:PDF3[] Article 4: Signs of which a Community trade mark may consist A Community trade mark may consist of any signs capable of being represented graphically, particularly words,including personal names, designs, letters, numerals, the shape of goods or of their packaging, provided that such signsare capable of distinguishing the goods or services of one undertaking from those of other undertakings. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 14
  15. 15. Tablo 4’de, fikir ürünü, korumanın ölçütleri ve yasal kaynakları gösterilmektedir. Haksız rekabet hükümleri konu ile ilgisi nedeniyle tabloya eklenmiştir. FİKRİ ÜRÜNÜ Korunmanın ölçütleri yasal düzenlemeler ESER Sahibinin özelliğini taşıması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Yasada sayılan eser türleri Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında olması BULUŞ Yeni olması Patent Haklarının Sanayiye uygulanabilir Korunması Hakkında olması KHK 551 Bir buluş basamağını içermesi (tekniğin bilinen durumunu aşması) ENDÜSTRİYEL Yeni olması —Tasarım Haklarının TASARIM Ayırt edici nitelikte olması Korunması Hakkında KHK 554 — FSEK [4] — Haksız Rekabet 6102 sayılı TTK madde 54 ve devamı —Markaların Korunması Hakkında KHK 556 MARKA Ayırt edici olması — Haksız Rekabet 6102 Çizimle görüntülenebilmesi sayılı TTK madde 54 ve veya devamı Benzer biçimde ifade —Markaların Korunması edilebilmesi Hakkında KHK 556 Baskı yoluyla yayınlanabilmesi ve çoğaltılabilmesi HAKSIZ Başkasının malları, iş — Haksız Rekabet 6102 REKABET ürünleri, faaliyetleri veya sayılı TTK madde 54 ve işleri ile karıştırılmaya yol devamı açan önlemler almak, (TTK 55/4) Tablo 4 – Fikir ürünü sahipliğinin korunmasında ölçütler ve yasal kaynakları4 [] FSEK Madde 2: “3. Bedii vasfı bulunmayan her nevi teknik ve ilmi mahiyette… endüstri,çevre ve sahne tasarım ve projeleri” ifadesi ile “teknik ve ilmi mahiyeti” eser koruması için ekkoşul olarak belirlemiştir. http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/957.html M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 15
  16. 16. 1.9. Fikri hakFikir ürünlerinin yasal korunması fikir ürünleri üzerindeki haklar veyakısaca fikri haklar terimi ile ifade edilir. Dünya Fikri Haklar Örgütü (WIPO),fikri hakları iki ana başlık altında değerlendirmektedir (Bkz. Tablo 5).Bilim, edebiyat ve sanat eserleri ile ilgili haklar eser sahibinin hakları;buluşlar, endüstriyel tasarımlar, markalar ve coğrafi işaretler, vb. ile ilgilihaklar sınaî haklar olarak yorumlanmaktadır. Eserleri yorumlayan sanatçılar,ses-görüntü kaydı yapan yapımcılar ve radyo - televizyon kuruluşlarınıneserler ile ilgili hakları ise eser sahibinin hakları ile bağlantılı haklar olarakadlandırılmaktadır.Tablo 5 - Dünya Fikri Haklar Örgütü’nün fikri haklar ayırımı FİKRİ HAKLAR INTELLECTUAL PROPERTY SINAÎ HAKLAR ESER SAHİBİNİN HAKLARI ve INDUSTRIAL PROPERTY BAĞLANTILI HAKLAR COPYRIGHT AND RELATED RIGHTS BULUŞLAR ESER SAHİBİNİN HAKLARI INVENTIONS (PATENTS) COPYRIGHT ENDÜSTRİYEL ESER SAHİBİNİN HAKLARI İLE TASARIMLAR BAĞLANTILI HAKLAR INDUSTRIAL DESIGNS RIGHTS RELATED TO COPYRIGHT MARKALAR TRADEMARKS COĞRAFİ İŞARETLER GEOGRAPHICAL INDICATIONS OF SOURCE KAYNAK: WORLD INTELLECTUAL PROPERTY ORGANIZATION (WIPO) 2013 http://www.wipo.int/about-ip/en/ Türkçesi: M. Kaan DERİCİOĞLU, 2013 M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 16
  17. 17. Kaynak: What is Intellectual Property? Intellectual property (IP) refers to creations of the mind: inventions, literary and artistic works, and symbols, names, images, and designs used in commerce. IP is divided into two categories: Industrial property, which includes inventions (patents), trademarks, industrial designs, and geographic indications of source; and Copyright, which includes literary and artistic works such as novels, poems and plays, films, musical works, artistic works such as drawings, paintings, photographs and sculptures, and architectural designs. Rights related to copyright include those of performing artists in their performances, producers of phonograms in their recordings, and those of broadcasters in their radio and television programs. For an introduction to IP for non-specialists, refer to: • WIPO Intellectual Property Handbook (a comprehensive introduction to the policy, law and use of IP) • Understanding Copyright and Related Rights • Understanding Industrial Property http://www.wipo.int/about-ip/en/ Avrupa Birliği’nde yapılan ayırım da WIPO ayırımı ile benzerdir: “Intellectual property is divided into two categories: industrial property, which includes inventions, trademarks, industrial design, and geographical indications of source; and copyright, which includes literary and artistic works such as novels, films, musical works, paintings, photographs, and architectural designs. Rights related to copyright include those of performing artists in their performances, producers of phonograms in their recordings, and those of broadcasters in their radio and television programs http://ec.europa.eu/internal_market/top_layer/index_52_en.htm 1.10. Yeni/özgün [5] kavramları Fikir ürünü sahibinin hakları ile ilgili iki kavram, evrensel boyutu belirten “yeni” ve “özgün” “Yeni/özgün bir fikir ürünü tasarladım” iddiası ileri sürüldüğü zaman, bu iddia konusu fikir ürününün, herhangi bir ülkede, pazarda satılan veya fuarda sergilenen veya herhangi bir ortamda önceden yayınlanan bir fikir ürünü ile aynı olmaması, bıraktığı genel izlenim olarak bir başka kişiye ait bilinenlerden, ayırt edilebilir olması gerekmektedir. Bu koşulun sağlanamaması durumunda, korunabilir bir fikir ürünü söz konusu olmayacaktır. Türkiye’de veya başka bir ülkede var olan, bir başkasına ait fikir ürünü artık yeni ve özgün değildir. Yurt dışında var olan fikir ürününü Türkiye’ye ilk kez getirmek, bir başka ifade ile fikir ürününe sahiplenmek, söz konusu kişilere fikir ürünü koruması sağlayamaz.5[] Özgün, “original” karşılığı olup, “taklit olmayan” anlamındadır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 17
  18. 18. 1.11. Doğal koruma / Belgeli koruma / Çoklu yasal koruma Fikir ürünlerinin korunması, fikrin ifade biçimine göre, değişik yasal düzenlemelerle sağlanmaktadır. Bazı fikir ürünleri bir yasadan, bazıları ise birden çok yasadan yararlanarak, belgeli veya doğal olarak korunmaktadır (Bkz. tablo 6). Eserler yalnız Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre doğal olarak; buluşlar, yalnız Patent Haklarının Korunması Hakkında KHK’ya göre patent veya faydalı model belgeleri ile belgeli olarak korunmaktadır. Endüstriyel tasarımlar (ürünün iki veya üç boyutlu görünümleri) Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında KHK, Türk Ticaret Kanunu Haksız Rekabet Hükümleri [ 6], Markaların Korunması Hakkında KHK’ya göre, doğal ve belgeli olarak, çoklu yasal korumadan yararlanmaktadır. Markalar, Türk Ticaret Kanunu Haksız Rekabet Hükümleri ile Markaların Korunması Hakkında KHK’ya göre, doğal ve belgeli olarak, çoklu yasal korumadan yararlanmaktadır. ESER BULUŞ TASARIM MARKA YASAL — FSEK — PATENT KHK — FSEK — MARKA KHK DÜZENLEME — TASARIM KHK — HAKSIZ — MARKA KHK REKABET — HAKSIZ REKABET İFADE GEREKLİ GEREKLİ GEREKLİ GEREKLİ KANIT VAR VAR VAR VAR SORUNU DOĞAL VAR YOK VAR VAR KORUMA KİŞİSEL EVET EVET EVET EVET ŞİKÂYET ŞİKÂYET MAHKEME MAHKEME MAHKEME MAHKEME YERİ SAVCILIK SAVCILIK SAVCILIK SAVCILIK Tablo 6 - Koruma şekillerinin karşılaştırılması 1.12. Fikir ürünlerinde koruma süreleri Fikir ürünlerinin koruma süreleri ilgili yasal düzenlemelerle belirlenmiştir. Türkiye’deki koruma süreleri tablo 7’de gösterilmiştir. • Eserler, eser sahibinin yaşadığı süre ve eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl devam eder. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda bağlantılı hak sahipleri için koruma süreleri 70 yıl olarak belirtilmiştir. • Buluşlarda üç ayrı koruma süresi söz konusudur. İncelemeli patent 20 yıl, incelemesiz patent 7 yıl, faydalı model belgesi 10 yıl korunmaktadır. • Çoklu yasal korumadan yararlanan endüstriyel tasarımlarda koruma, endüstriyel tasarım tescili ile beş yıl ve her beş yılda bir yenilenerek 25 yıldır. Eser, marka tescili, haksız rekabet ile sağlanan korumalar, tescilli tasarım korumasından bağımsızdır. • Tescilli markalarda koruma süresi yenilenebilir 10 yıldır.6 [] 6012 sayılı yeni TTK da yer alan haksız rekabet hükümlerinde tescilsiz markaların korunması konusu tartışılırnitelikte sunulmuştur. Yürürlüğe girişi bir yıl olmayan bu hükümlerin yorumu zamanla netleşecektir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 18
  19. 19. FİKİR ÜRÜNÜ Süre ESER Eser sahibinin yaşadığı süre + 70 yıl [7] BAĞLANTILI 70 yıl HAK BULUŞ İncelemeli patent: 20 yıl (her yıl yenileme gerekli) İncelemesiz patent: 7 yıl (her yıl yenileme gerekli) Faydalı model belgesi: 10 yıl (her yıl yenileme gerekli) ENDÜSTRİYEL Tasarım tescili: 5x5 yıl TASARIM Eser: eser sahibinin yaşadığı süre + 70 yıl Marka tescili: yenilenebilir 10 yıl Haksız rekabet: süre yok MARKA Yenilenebilir 10 yıl Tablo 7 – Fikir ürünlerinde koruma süreleri7 [] WIPO, ölümden sonraki bu süreyi 50 yıl olarak önermekte ve bazı ülkelerde bu öneri uygulanmaktadır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 19
  20. 20. 2. TİCARET UNVANLARI VE İŞLETME ADLARI 2.1. Ticaret unvanları Ticaret unvanları konusu 13.01.2011 tarihinde kabul edilen 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 39 – 52 nci maddelerinde düzenlenmiştir. Ticaret unvanı, işletme sahibi gerçek veya tüzel kişiyi diğer işletme sahibi gerçek veya tüzel kişilerden ayırt eder. Ticaret unvanının, kendiliğinden bir değeri olmadığı halde belirgin özellikleri nedeniyle bağlı olduğu ticari işletmenin çevresindeki durumu ile orantılı ekonomik bir değeri vardır. Ticari işletmeler genellikle ticaret unvanı ile tanınır. Uygulamada ticaret unvanları ile ilgili en önemli sorunun, mükerrer veya birbirine çok benzer unvanların kullanılması olduğu gözlenmektedir. Sermaye şirketleri dışında kalan ticaret unvanlarının Ticaret Sicil Memurluğu bölge sınırları esas alınarak korunması ve sermaye şirketlerinin kuruluşları sırasında ticaret unvanı konusunun önemsenmemesi gibi nedenlerle Türkiyede bu konuda istikrarlı bir uygulama sağlanamamıştır. Birçok mükerrer ticaret unvanının ortaya çıktığı ve bunların karışıklıklara yol açtığı söylenebilir. Türk Ticaret Kanunu’nun 43 üncü maddesindeki “Anonim, limited ve kooperatif şirketler, işletme konusu gösterilmek ve 46 ncı madde hükmü saklı kalmak şartıyla, ticaret unvanlarını serbestçe seçebilirler.” hükmü nedeniyle Türkiye’de çok uzun ticaret unvanları sorunu ortaya çıkmıştır. Bu hükme göre ticaret unvanlarının çekirdek bölümünde, işletmelerin ne işle uğraştıklarını göstermeleri zorunluluğu vardır. İşletmenin ne işle uğraştığının gösterileceği yer ticaret unvanı bölümü değil, işletmenin ana sözleşmesinin iş konularının belirtileceği bölüm olmalıdır. Ticaret unvanları, gerçek kişilerin ticaret unvanları ile tüzel kişilerin ticaret unvanları olmak üzere iki grupta toplanabilir. Gerçek kişilerin ticaret unvanları ad ve soyadlarından oluşur. Günümüzde tüzel kişi türü olarak tercih edilen Anonim, Limited ve Kooperatif şirketlerin ticaret unvanları, standart denilecek bir çekirdek bölümüne eklenen ayırt edici eklerden oluşmaktadır. TTK 41 inci ila 46 ncı madde hükümlerine göre serbestçe seçilebilen ticaret unvanlarında aşağıdaki kurallar uygulanmaktadır:- Gerçek kişi olan tacirin ticaret unvanı 46 ncı maddeye uygun olarak yapabileceği ekler ile kısaltılmadan yazılacak adı ve soyadından oluşur.- Kollektif şirketin ticaret unvanı, bütün ortakların veya ortaklardan en az birinin adı ve soyadıyla şirketi ve türünü gösterecek bir ibareyi içerir.- Adi veya sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin ticaret unvanı, komandite ortaklardan en az birinin adı ve soyadıyla şirketi ve türünü gösterecek bir ibareyi içerir. Bu şirketlerin ticaret unvanlarında komanditer ortakların adları ve soyadları veya ticaret unvanları bulunamaz.- Anonim, limited ve kooperatif şirketler, işletme konusu gösterilmek ve 46 ncı madde hükmü saklı kalmak şartıyla, ticaret unvanlarını serbestçe seçebilirler. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 20
  21. 21. - Ticaret unvanlarında, “anonim şirket”, “limited şirket” ve “kooperatif” kelimelerinin bulunması şarttır. Bu şirketlerin ticaret unvanında, gerçek bir kişinin adı veya soyadı yer aldığı takdirde, şirket türünü gösteren ibareler, baş harflerle veya başka bir şekilde kısaltma yapılarak yazılamaz.- Ticari işletmeye sahip olan dernek, vakıf ve diğer tüzel kişilerin ticaret unvanları, adlarıdır.- Donatma iştirakinin ticaret unvanı, ortak donatanlardan en az birinin adı ve soyadını veya deniz ticaretinde kullanılan geminin adını içerir. Soyadları ve gemi adı kısaltılamaz. Ticaret unvanında ayrıca donatma iştirakini gösterecek bir ibare de bulunur.- Bir ticaret unvanına Türkiye’nin herhangi bir sicil dairesinde daha önce tescil edilmiş bulunan diğer bir unvandan ayırt edilmesi için gerekli olduğu takdirde, ek yapılır.- Tacirin kimliği, işletmesinin genişliği, önemi ve finansal durumu hakkında, üçüncü kişilerde yanlış bir görüşün oluşmasına sebep olacak nitelikte bulunmamak, gerçeğe ve kamu düzenine aykırı olmamak şartıyla; her ticaret unvanına, işletmenin özelliklerini belirten veya unvanda yer alan kişilerin kimliklerini gösteren ya da hayalî adlardan ibaret olan ekler yapılabilir.- Tek başlarına ticaret yapan gerçek kişiler ticaret unvanlarına bir şirketin var olduğu izlenimini uyandıracak ekler yapamazlar.- Türk”, “Türkiye”, “Cumhuriyet” ve “Millî” kelimeleri bir ticaret unvanına ancak Bakanlar Kurulu kararıyla konabilir. 2.2. İşletme Adları İşletme adı "İşletme sahibi ile ilgili olmaksızın doğrudan doğruya işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan” bir addır. Bu tanıma göre; ticaret unvanı, işletme sahibi gerçek veya tüzel kişiyi diğerlerinden ayırdığı halde, işletme adı doğrudan doğruya bir işletmeyi diğerlerinden ayırır. Ticaret unvanının kullanılması zorunlu olduğu halde, işletme adının kullanılması zorunlu değildir. Ancak, bir işletme adı seçilerek kullanılmaya başlanırsa Ticaret Siciline tescil edilmesi gerekir. (Kaynak: 6102 sayılı TTK Madde 53: İşletme sahibi ile ilgili olmaksızın doğrudan doğruya işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan adların da sahipleri tarafından tescil ettirilmesi gerekir. Tescil edilen işletme adları hakkında da 38, 45, 47, 50, 51 ve 52 nci maddeler uygulanır.) 2.3. Paris Sözleşmesi’nde Ticaret Unvanı Türkiye’nin 1925 yılında üye olarak katıldığı bir Uluslararası Sözleşme olan “Sınaî Hakların Korunması için Paris Sözleşmesi”, 1 inci maddesinde korunacak sınaî haklar içinde "Ticaret Unvanları" da sayılmaktadır. Paris Sözleşmesinin 8 inci maddesi Ticaret Unvanları ile ilgili aşağıdaki genel nitelikli hükmü içermektedir: M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 21
  22. 22. " Bir ticaret unvanı bir markanın parçası olsun veya olmasın, başvuru veya kayıt yükümlülüğü olmaksızın tüm Birlik ülkelerinde korunacaktır." [ 8] Bu hükme göre üye bir ülkede kayıtlı bir ticaret unvanı diğer ülkelerde de kayıt olmadan korunacaktır. Yasa dışı olarak kullanılan ticaret unvanlarını taşıyan ürünlere ithalat sırasında el konulacağı hükmü, Paris Sözleşmesinin 9 uncu maddesinde düzenlenmiştir. 2.4. Uygulama Örnekleri Örneğin, (Eğitim Hizmetleri Anonim Şirketi) ticaret unvanının çekirdek bölümü olarak varsayıldığında, ticaret unvanındaki bu çekirdek bölümü, aynı alandaki birçok işletmede aynı olabilir. “DERİCİOĞLU” sözcükleri örnek olarak ele alındığında ticaret unvanının ek sözcükleri olarak ayırt ediciliği sağlar. “DERİCİOĞLU Eğitim Hizmetleri Anonim Şirketi”, örneği yasal düzenlemelere uygun seçilmiş örnektir. Ticaret Unvanı, İşletme Adı, Marka ’da aynı sözcük yer alabileceği gibi, birbirinden farklı da olabilir. Örneğin, ticaret unvanı “DERİCİOĞLU Eğitim Hizmetleri Anonim Şirketi” olan bir işletmenin kullandığı hizmet markası “DERİCİOĞLU” olabilir. Diğer ülkelerdeki ticaret unvanı uygulamalarının Türkiye’den çok farklı olduğu söylenebilir. Bu farklılık uzun yıllardır vardır ve ticaret unvanları genellikle ayırt edici bir işaret ile şirket çeşidinden oluşmaktadır. Dünya Fikri Haklar Örgütü (WIPO) marka veri tabanında marka sahipleri arasında yapılan araştırmada saptanan bazı ticaret unvanı örnekleri: Novartis AG GlaxoSmithKline, LLC Winery Exchange, Inc. Orion Corporation Alliance Minerals North America, LLC Motorola Trademark Holdings, LLC What Box Holdings, LLC The Whitaker, LLC Kaynak: http://www.wipo.int/branddb/en/index.jsp Yukarıda verilen örnekler, özellikle Avrupa Ülkelerinde kullanılan ticaret unvanlarında “Sanayi” , “Ticaret”, “Sanayi ve Ticaret”, “iş konusu” vb. kavramların kullanılmadığını göstermektedir. Örnek alınan Novartis AG, GlaxoSmithKline LLC,8 [] Article 8 Trade NamesA trade name shall be protected in all the countries of the Union without the obligation of filing or registration, whether ornot it forms part of a trademark. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 22
  23. 23. Orion Corporation, The Whitaker LLC şirketlerinde, ayırt edici işarete ek olarakyalnız şirket çeşidini gösteren işaret yer almaktadır. Burada dikkat edilmesigereken konu, Türkiye’de uygulandığı gibi, şirketin iş konusu ile ilgili terimleringenellikle unvanda yer almamasıdır.Türkiye’deki “HSR Çikolata Şekerleme Bisküvi Gıda Maddeleri İnşaat TekstilOtomotiv Sanayi Ticaret Limited Şirketi” şeklindeki uzun ticaret unvanı bir örnekolarak ele alındığında, bu unvan Avrupa ülkelerindeki bir şirket için “HSR Limited”şeklinde olacaktı.Yeni Türk Ticaret Kanunu’nda da (Madde 43) “işletme konusu gösterilmek”hükmüne maalesef tekrar yer verilmiştir. Türk Ticaret Kanunu değiştirilmiş,ancak değişen bir şey olmamıştır.2.3. Ticaret Unvanı Sorgu Veri TabanlarıTicari işletme kurmak isteyenlerin, kullanmak istedikleri ticaret unvanı için öncesorgu yapmaları ve daha sonra seçecekleri ticaret unvanını Ticaret Siciline kayıtettirmeleri gerekmektedir.Ticaret unvanları konusunda bilgi alınacak ve sorgu yapılabilecek adresleraşağıda sunulmaktadır:2.3.1. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı - Mersis Şirket Sorgulama - Firma Aramahttp://mersis.gumrukticaret.gov.tr/Mersis/%C5%9EirketSorgulama/tabid/64/ctl/FirmaArama/mid/407/Default.aspx2.3.2. Ticaret Sicil Gazetesi Ticaret Unvanı Sorguhttp://www.ticaretsicilgazetesi.gov.tr/sorgu_acik.php2.3.3. İTO Bilgi Bankası/Firma Bilgileri/Sicil Kayıtları/Ticaret Unvanına GöreAramahttp://www.ito.org.tr/wps/portal/bilgi-bankasi/detay/?page=fb/sk/tug&prmPageId=BM1.1.3&initView=true2.3.4. Türk Patent Enstitüsü Marka Araştırmahttp://online.turkpatent.gov.tr/Bu adreste MARKA menüsünde Araştırma tıklanarak ve Firma Adı karşılığıyazılarak, marka sahibi olan şirketlerin ticaret unvanları görülebilir.Not: İnternet ortamında hizmet veren arama motorlarında sorgu yapılarak websitesi olan şirketlerin ticaret unvanları sorgulanabilir.Kaynaklar:Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Mersis M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 23
  24. 24. http://mersis.gumrukticaret.gov.tr/Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi WEB SİTESİhttp://www.ticaretsicilgazetesi.gov.tr/sorgu_acik.php 3. BULUŞLAR ve PATENT Araştırma ve teknoloji geliştirme faaliyeti sonucunda oluşturulan yeni ürünler olan buluşlar, bir işletmenin pazar değerini doğrudan etkileyen unsurlardandır. Pazar değerleri sıralamasında ilk sıralarda yer alan işletmelerin, yıllık ARGE harcamalarının da yüksek olduğu, en çok patent alan işletmeler sıralamasında da ön sıralarda oldukları görülür. Bu işletmelerin teknolojiyi yaratan ve yöneten işletmeler oldukları da bilinmektedir. Türkiye’deki patent sistemi 23 Mart 1879 tarihli İhtira Beratı Kanunu ile başlamış, bu Kanunu değiştiren 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname 27.06.1995 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 1879 ilâ 1928 yılları arasında verilen patentlere ilişkin siciller bulunamadığı için 1928 yılından itibaren Türkiye’de verilen patentlerin özet bilgilerine ve son yıllarda tam metinlerine ulaşılabilmektedir. 3.1. Buluş, sanayide belirli bir teknik sorunun çözümüne ilişkin yeni teknik çözümlerdir. Buluşlarla ilgili yasal düzenlemede buluşun patentle korunabilmesi için; • yeni olması (başvurudan önce yayınlanmamış veya kamuya açıklanmamış olması), • bir buluş basamağını içermesi “tekniğin bilinen durumunun aşılması” (buluşun ait olduğu teknik alanda uzman bir kişinin bilgisi dahilinde olmaması) ve • sanayiye uygulanabilir olması (birden çok üretilebilir olması) gerekir. Bir buluşun patentle korunabilmesi için teknik bir özelliğinin olması ön koşuldur. Bir buluşun teknik özelliğinin olup olmadığına karar verilebilmesi için, buluşa, bir örnek olarak, aşağıda açıklanan ölçütler açısından yaklaşılabilir. • Buluşun teknik bir sonuç doğurması, • Buluşun gerçekleştirilmesinin teknik yaklaşımlarla mümkün olması, • Buluşun teknik bir sorunu çözmesi, • Buluşun belirgin bir şekilde veya en azından dolaylı olarak somut teknik yöntemlerle tanımlanması. Patent verilerek korunabilir bir buluş olup olmadığı konusundaki değerlendirme, buluşun; yenilik, sanayiye uygulanabilirlik ve bir buluş basamağı içermek ölçütleri açısından incelenmesinden ayrı yapılmalıdır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 24
  25. 25. Avrupa Patenti Sözleşmesi’nin 52(1) maddesi hükmüne göre her şeyden önce bir buluş olmalı, daha sonra bu buluş, patent verilebilmesi için gerekli ölçütleri karşılamalıdır. Eğer bir buluş söz konusu değilse, patent verilebilirlik ölçütlerinin varlığı araştırılmayacaktır.3.2. Patent, sanayi alanında uygulanabilir bir buluşun sahibine bir kamu kurumutarafından verilen belgedir. Bu belge buluşun başkaları tarafından kullanılmasına izinvermek ve izinsiz kullanılmasını engellemek hakkını sağlar.Patent sisteminin konusu buluştur. Patent, yalnız bir buluş için verilir.Eğer buluş;bir ürün ile ilgisi ise “ürün patenti – product patent”bir usul ile ilgili ise “usul patenti – process patent”olarak adlandırılır.Üründeki her bir teknik sorunu çözen yenilik buluş olarak kabul edilebilir. Birürünü oluşturan unsur sayısı gibi, bir üründe birden çok sayıda buluş bulunabilir.Bu durumda üründeki her bir buluş için ayrı patent başvurusu yapılmasıgerekecektir.Patent sisteminde bu konu, “buluşun bütünlüğü – unity of invention” olaraktanımlanmıştır. Birden çok buluşu içeren bir patent başvurusu yapılmış ise, patentofisindeki şekli şartlara uygunluk incelemesi sonrasında yalnız bir buluş için rapordüzenlenecek ve diğerleri için ayrı başvuru yapılması gerektiği belirtilecektir. Ayrılanbaşvurular için yapılacak yeni başvurunun/başvuruların tarihi ilk başvurunun tarihikabul edilecektir.Buluşların patent belgesi ile korunması başvurunun yapıldığı tarihten itibaren20 yıldır. Bu süre uzatılamaz. Buluş, 20 yıllık süre dolduktan sonra, herkestarafından serbestçe kullanılabilir.Başvuru gereklerini sağlamak koşuluyla, patent korumasının üçüncü kişilere karşıileri sürülmesi için kurallar olmakla birlikte, patent başvurularının yapıldığı andanitibaren buluşların korunması sağlanır.Türkiye’de buluşların korunması; Patent veya Faydalı Model Belgesi olmak üzere,iki ayrı belgelendirme sistemi ile sağlanmaktadır.Türkiye’de uygulanan patent sistemi, yedi yıllık koruma sağlayan incelemesizpatent ve yirmi yıllık koruma sağlayan incelemeli patent olmak üzere, birbirlerinitamamlayan iki patent belgesi ve on yıllık koruma sağlayan faydalı model belgesiile korumayı sağlamaktadır.Faydalı Model Belgesi ile sağlanan koruma, usuller ve bu usuller sonucundaelde edilen ürünler ve kimyasal maddelere uygulanmamaktadır. (551 KHK -Madde 155) M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 25
  26. 26. 3.3. Patent ön araştırmasıPatent başvurusunu hazırlamaya başlamadan önce buluş ile ilgili teknik alandakapsamlı bir ön araştırma yapılması ve konu ile ilgili yayınların derlenmesigerekmektedir. Söz konusu ön araştırmanın birinci aşaması olan Türkiye’de verilmişpatentler arasındaki ön araştırma, Türk Patent Enstitüsü patent veri tabanındayapılabilir. Bu ön araştırmayı konu veya kişi veya IPC kodlar bazında yapmakmümkündür.Patentlere ilişkin bilgiler topluma açıktır. Patent Veri Tabanları’ndan çevrimiçi ulaşımmümkündür.http://worldwide.espacenet.com/ adresi, Avrupa Patent Ofisi’nin patent veri tabanıolup, Avrupa patenti başvuruları ve patentleri, uluslararası patent başvuruları ve birçok ülkenin patent ve patent başvurularını içermektedir.http://www.uspto.gov/patft/index.html adresi, Birleşik Devletler Patent ve MarkaOfisi’nin patent veri tabanıdır.http://tr.espacenet.com/ adresi, Türk Patent ve Patent Başvurularının bir kısmınıiçermektedir.http://online.turkpatent.gov.tr/Türk Patent Enstitüsü’nün yukarıdaki adresinde yer alan sayfasından Türkiye’deverilen patent ve faydalı model başvurularının ve belgelerinin kayıtlarınaulaşılabilmektedir.http://online.turkpatent.gov.tr adresinden patent araştırması sayfasında araştırmayapılır. Bulunan verideki dosya imi ve daha sonra dokümanlar tıklanarak sayfayaulaşılabilir.http://www.wipo.int/patentscope/search/en/search.jsf;jsessionid=EA37BBDF1BD0EA20B94637FB8F3B310C.wapp2adresi Patent İşbirliği Andlaşması’na göre yapılan uluslararası patent başvurularıkonusunda araştırma olanağı vermektedir.Ön araştırmada öncelikle buluşun başlığı, tarih, sınıf, buluşçu, patent sahibi vb.bilgiler ve ön araştırma konusu ile çakışan konularla çok benzer konuların özetlerielde edilmeli, daha sonra bunlar arasından doğrudan ilgili olanlar seçilerek, bunlarıntam metinleri incelenmelidir.Online Patent Araştırması yapılan siteler:http://www.freepatentsonline.com/http://www.google.com/patents M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 26
  27. 27. Bazı ülkelerin ofis siteleri:Birleşik Krallık Fikri Haklar Ofisi: http://www.ipo.gov.uk/patent.htmJaponya Patent Ofisi: http://www.jpo.go.jp/index.htmAlmanya Patent ve Marka Ofisi:http://www.dpma.de/suche/patentdatenbanken.htmlMacaristan Patent Ofisi: http://www.hipo.gov.hu/English/enevvaltas.html?url=English/Kore Patent Ofisi: http://www.kipo.go.kr/en/İtalya Patent Ofisi: (http://www.fildata.it/ricercae.htm)Kanada Fikri Haklar Ofisi:http://brevets-patents.ic.gc.ca/opic-cipo/cpd/eng/search/basic.html3.4. Patent başvurusunun hazırlanmasıÖn araştırma sonuçları elde edildikten sonra, eğer ön araştırma sonuçları olumlu ise,patent başvurusunun hazırlanması işlemleri başlatılır. Bu iş için öncelikle buluşkonusunu ayrıntılı olarak açıklayan bir tarifname hazırlanması gerekir. Buluşunkorunması bu tarifnamede anlatılacak bilgi ile sınırlı olacağı ve buradaaçıklanmayan hiçbir şey korunamayacağı için, korunması istenilen buluşuntarifnamede çok iyi açıklanması gerekmektedir.3.5. Patent tarifnamesiPatent tarifnamesi genellikle, buluş başlığı, buluşun ilgili olduğu teknik alan, öncekiteknik, amaçlar, resimlerin kısa açıklaması, esas açıklamayı içerir. Buluş ile eldeedilen teknik çözüm, bir başlangıç noktasından sonuca kadar ayrıntılı olarakyazılmalıdır. Tarifname, buluş konusunun ilgili olduğu teknik alanda uzman olan birkişi tarafından buluşun uygulanabilmesini sağlayacak nitelikte açık ve yeterliyazılmalıdır.Tarifnameyi oluşturan bölümler ve açıklamaları aşağıda örneklenmiştir.Buluşun başlığı: Buluşu kısa olarak tanıtacak bir başlıktır.Buluşun ilgili olduğu teknik alan: Kısaca ilgili teknik alan belirtilmektedir. Örnek:“Bu buluş, ...ile ilgilidir.”Önceki teknik: Buluş konusu ile aynı teknik alandaki daha önceki çalışmalarhakkında, karşılaştırma yapabilmek bakımından, bilgi verilir. Gerek yapılanaraştırmada elde edilen bilgiler ve gerekse bilinen teknikler bu bölümde açıklanır. Bu M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 27
  28. 28. açıklama sırasında önceki teknikteki uygulamaların dezavantajları varsa bunlarözellikle belirtilir.Buluşun amaçları ve buluşun çözümünü amaçladığı teknik sorunlar: Buluşkonusunun ana amacı ve varsa tali amaçları ile buluşun çözdüğü teknik sorunlaryazılır.Resimlerin kısa tanımı: Buluş konusunun açıklanması sırasında resim veya şemaveya formül veya çizelge veya bir başka sunuş gerektiriyorsa bunlar kısacaaçıklanır.Ayrıntılı açıklama: Buluş konusu buluşun amaçları doğrultusunda, başlangıçtanamaçlara ulaşılıncaya kadar gerçekleştirilen işlemler itibariyle ele alınıp açıklanır.Buluşun sanayiye uygulanma biçimi: Buluştan sanayide ne şekildeyararlanılabileceği, buluşun ne şekilde uygulanabileceği ve kullanılabileceği belirtilir.3.6. Patent istemleriTarifnamede açıklanan söz konusu buluşun patent ile korunması istenen yeniunsurlarının yazıldığı bölümdür. Buluş ile tekniğe kazandırılan yenilikler bu bölümdeyazılmaktadır. İstemler patent korumasının sınırlarını belirleyeceği için çok önemlidir.İstemlerde yazılanlar, önceki teknikte bilinen uygulamalar yerine, tarifnamedebelirtilen ve tekniğe katılan yenilikleri kapsamaktadır. Örnek olarak verilen gözlükçerçevesinde ilk istemde gözlük çerçevesini oluşturan unsurlar belirtilmiş ve diğeristemlerde ayrıntılar belirtilmiştir.Buluşun yeni olup olmadığı veya bir buluş basamağı içerip içermediğideğerlendirilirken, önceki patentlerin yalnız istemleri değil, yayımlanan öncekibilgilerin tümü değerlendirilmektedir. Örneğin, önceki bir patentin resimlerindebelirtilen bir teknik özellik bir istemin yeni olmadığının kanıtı olarak gösterilebilir.Yukarıda verilen adreslerde, örneğin http://worldwide.espacenet.com adresinde ,“bölümlere ayrılmış içecek kutusu” için bir patent araştırması yapılmıştır. Buaraştırmada bulunan GB 2320007 sayılı Birleşik Krallık patent başvurusu içindüzenlenen Araştırma Raporu’nda, bu başvurudaki 13 istemin tamamının GB 2127376sayılı Birleşik Krallık patent başvurusunda açıklanan resim 1 karşısında yeni olmadığıbelirtilmiştir.3.7. Patent resimleri(210X297 mm) boyutlarında kâğıt üzerinde gösterilmektedir. Resim vb.lerin üzerinde, parçanumaralarının dışında yazı bulunmamaktadır. Örneğin aşağıda örnek olarak verilen gözlükçerçevesinde, gözlük çerçevesinin genel görünüşü verildikten sonra, telin bükülmesi veortadaki bağlantısının ayrıntıları da çizilmiştir.http://www.tpe.gov.tr/dosyalar/mevzuat/PatentYon.doc adresinde örneği yer alanYönetmelik’in 10 uncu maddesinde resimlerin nasıl hazırlanacağı açıklanmıştır.3.8. ÖzetTarifname ve istemlerin temel özelliklerinin kısaca açıklandığı ve genellikle 100 kelimelikbölümdür. Üçüncü kişilerin buluşun temel özellikleri ile ilgili kısa bilgi edinmelerini sağlar.Özet bilgi vermek amaçlı olduğu için korumanın içeriğinin belirlenmesinde kullanılmaz. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 28
  29. 29. 3.9. Örnek buluş metnihttp://www.turkpatent.gov.tr veya http://worldwide.espacenet.com sitelerindearaştırma yapılarak örnek buluş metinlerine ulaşılabilir.http://worldwide.espacenet.com/ adresinde Smart Search bölümüneUS3630430 veya WO0046822A1 yazılarak örnekler görülebilir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 29
  30. 30. 3.10. Patent başvurusu için gereken belgeler Patent başvurusu ilk aşamasında, başvuru tarihinin kesinleşmesi için, gereken belgeler şunlardır: a ) Başvuru dilekçesi, b ) Buluş konusunu açıklayan tarifname, c ) Patentle korunması istenilen buluşun unsur veya unsurlarını kapsayan istem veya istemler, d ) Resimler, e ) Özet, f ) Başvuru harcının ödendiğini gösterir belge Gerekli diğer bilgi ve belgeler ikinci aşamada, yönetmelikte belirlenen süreler içinde verilebilir. 3.11. Patent korumasının sınırları, rüçhan hakkı ve hoşgörü süresi Türkiye’de alınan bir patent veya faydalı model belgesi ile sağlanan koruma, doğal olarak, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde geçerlidir. Söz konusu buluşun diğer ülkelerde de korunması istenilirse, koruma düşünülen ülkelerde de patent veya faydalı model belgesi alınması için başvuru yapılması gerekmektedir. Faydalı model koruması olmayan ülkelerde Türkiye’de yapılan faydalı model başvurusunun rüçhan hakkı ile patent başvurusu veya Türkiye’de patent almak için yapılan bir başvurunun rüçhan hakkı ile faydalı model koruması olan ülkelere faydalı model başvurusu yapılabilir. http://en.wikipedia.org/wiki/Utility_model adresinde faydalı model koruması olan ülkelerin listesi yer almaktadır. Diğer ülkelere başvuru yapılması için, Türkiye’de yapılan başvurunun, başvuru tarihinden itibaren başlayan 12 ay zaman söz konusudur. [9] Türkiye’deki başvuru tarihinden itibaren 12 ay içinde, Paris Sözleşmesi’ne üye diğer ülkelere de başvuru yapılması ve bu başvuru sırasında Rüçhan Hakkı (Priority) talep edilmesi halinde, Türkiye’deki başvuru tarihi ile diğer ülkelere yapılan başvuru tarihi arasında, üçüncü kişilerin aynı buluş için yapacakları başvurular ve alacakları patentler hükümsüz sayılacaktır. Rüçhan hakkı süresinin bir başka yararı da, 12 aylık sürede diğer ülkeye başvuru yapılmadan önce buluşun açıklanması halinde bu açıklamanın buluşun yeniliğini etkilememesidir.9 [] Not: Buluşlarda 12 ay olan bu süre, marka ve tasarım başvurularında 6 aydır. Genellikle karıştırılan ve hakkayıplarına yol açan bu konuya dikkat edilmelidir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 30
  31. 31. Patent başvurusunun yapıldığı tarihten önceki 12 aylık sürede buluşun açıklanmasıhoşgörü süresi olarak adlandırılmaktadır.551 sayılı KHK madde 8 de hüküm:“Buluşa patent verilmesini etkilemeyen açıklamalarMadde 8 - Bir buluşa patent verilmesini etkiyecek nitelikte olmakla birlikte, başvurutarihinden önceki oniki ay içinde veya rüçhan hakkı talep edilmiş ise rüçhan hakkıtarihinden önceki oniki ay içinde …………. açıklama yapılmış olması buluşa patentverilmesini etkilemez.”Aşağıdaki linkte hoşgörü süresi ve bazı ülkelerin uygulaması hakkında bilgi yeralmaktadır.http://www.tecpar.br/appi/News/GracePeriodinventionLaw.pdfEylül 2011 ayında Birleşik Devletler kabul edilen Leahy-Smith America Invents Actile bu ülkede durum değişmiş ve Avrupa Patenti benzeri bir uygulama kabuledilmiştir.http://www.uspto.gov/aia_implementation/bills-112hr1249enr.pdfhttp://en.wikipedia.org/wiki/Leahy-Smith_America_Invents_Act3.12. Patent başvurularıPatent başvuruları, ulusal, uluslararası ve bölgesel olmak üzere üç ayrı sistemdedeğerlendirilmektedir. Bu sistemler arasında 12 aylık süre içinde geçişler söz konusuolabilmektedir. Ulusal yapılan bir patent başvurusuna dayanan bir Avrupa patentbaşvurusu veya uluslararası patent başvurusu yapılabilir. Bu seçenek her üç sistemiçin benzerdir.Bir başka seçenek olarak, yapılacak bir uluslararası patent başvurusunda Avrupapatenti ve bunun dışındaki üye ülkeler belirlenerek geçiş yapılabilir.Türkiye’den ve aynı zamanda Avrupa patenti sistemine üye ülkelerden patentalınması için, bir başka seçenek olarak, yapılacak bir Avrupa patenti başvurusununsonuçlanmasından sonra istenilen ülkelere geçiş yapılması belirtilebilir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 31
  32. 32. 3.13. Patent başvurusu için seçeneklerULUSAL PATENT BÖLGESEL ULUSLARARASI BAŞVURUSU PATENT PATENT BAŞVURUSU BAŞVURUSU TR VEYABİR BAŞKA ÜLKE AVRUPA PATENTİ (PCT SİSTEMİ) BAŞVURUSU VEYA AVRASYA PATENTİ BAŞVURUSU RÜÇHAN HAKKI 12 AY Tablo 8 – Patent başvurusu seçenekleri 3.13.1. Ulusal patent başvurusu Ulusal sistem, bir ülkeye yapılan ve yalnız o ülkede koruma istenilen başvuru sistemidir. Bir başka ülkede yapılan bir başvuruya dayalı olarak 12 aylık rüçhan hakkı süresi içinde rüçhan hakkı talep edilerek başvuru yapılabilir. Eğer ilk başvuru henüz yayınlanmamış ise 12 aylık süre geçtikten sonra da herhangi bir ülkeye bir ulusal patent başvurusu yapılabilir. Ulusal başvurular, başvuru yapılan ülkelerde birbirinden bağımsız olarak değerlendirilir. (Paris Sözleşmesi Madde 4 Mükerrer 1) 3.13.2. Uluslararası patent başvurusu (Patent İşbirliği Andlaşması) 1 Ocak 1996 tarihinden itibaren Türkiye’nin de üye olduğu, Patent İşbirliği Andlaşması, uluslararası patent başvurusu yapılmasına olanak sağlayan bir sistemdir. Türkiye’ye başvuru yapıldıktan sonra ve 12 ay içinde, bir uluslararası patent başvurusu yapmak mümkündür. Yapılan tek başvuru ve tek işlem ile andlaşmayı onaylayan üye ülkede koruma sağlanmaktadır. Patent İşbirliği Andlaşması’na üye ülke sayısı 146 dır. Bu ülkelerin listesine aşağıdaki adresten ulaşılabilir: http://www.wipo.int/treaties/en/registration/pct/ Uluslararası patent başvurusu, uluslararası aşamada yapılan yayın, araştırma ve ön inceleme işlemlerinden sonra, (Bakınız: 3.19. Yazılı Görüş) önceden belirlenen ülkelerde ulusal aşamaya geçilerek, ulusal patentler alınabilmektedir. Bu sistemde uluslararası patent verilmesi söz konusu değildir. Patent belgesi ikinci aşamada ulusal ofisler tarafından verilmektedir. İlk başvuru tarihinden itibaren ulusal aşamaya geçişe kadar, rüçhan hakkı tarihinden başlayan yaklaşık 30 ay süreyle (bazı ülkelerde bu süre daha uzundur), uluslararası patent başvurusu koruma sağlanmaktadır. Buradaki koşul 30 aylık süre içindeki işlemlerin yapılmasıdır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 32
  33. 33. 3.13.3. Bölgesel patent başvurusu (Avrupa Patenti Sözleşmesi) Türkiye, Avrupa Patenti Sözleşmesi’ne 1 Kasım 2000 tarihinde katılmıştır. Avrupa patenti, sözleşmeye üye ülkelerden, başvuru sahibi tarafından belirlenen ülkelerde geçerli bir bölgesel patent sistemi olup, Avrupa patenti düzenlendikten sonra her ülkenin ulusal patenti olarak korunmaktadır. Avrupa patent sistemine 38 ülke üyedir. 2 ülke bu sistemi ulusal olarak uygulamaktadır. [10] Kaynak: http://www.epo.org/about-us/epo/member-states.html Avrupa patent sistemine benzer bir sistem olan Avrasya patent sistemi, Rusya ve eski Sovyetler Birliği bünyesindeki ülkelerde uygulanmaktadır. (Ermenistan, Moldova, Kırgızistan, Türkmenistan, Belarus, Tacikistan, Rusya Federasyonu, Kazakistan, Azerbaycan) Patent başvuru sistemleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir: Kısa Adı (EN) Adı (TR) Ülke sayısı Adı PCT Patent Cooperation Treaty Patent İşbirliği Andlaşması 144 Uluslararası Patent Başvurusu EPC European Patent Avrupa Patenti Sözleşmesi 38 Convention EAPC Eurasian Patent Avrasya Patenti Sözleşmesi 9 Convention UPP Unitary Patent Protection Uniter Patent Koruması 25 (İspanya ve İtalya dışındaki Avrupa Birliği Ülkeleri) ARIPO African Regional Afrika Bölgesel Fikri 17 Intellectual Property Haklar Örgütü Organization OAPI African Intellectual Afrika Fikri Haklar Örgütü 16 Property Organization GCC Gulf Cooperation Council Körfez İşbirliği Konseyi 6 Patent Office Patent Ofisi Tablo: Patent başvuru sistemleri Hazırlayan: M. Kaan DERİCİOĞLU10 [] Avrupa Patenti Sözleşmesi Türkiye’nin de üyesi olduğu bir bölgesel sözleşme olup, Avrupa Birliği düzenlemesideğildir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 33
  34. 34. 3.14. Faydalı modelYeni buluşları korumak için verilen bir başka belge türü faydalı model belgesidir.Faydalı model belgesi ile patent arasındaki başlıca farklar yenilik ölçütü, korumasüresi, inceleme ve değerlendirme şekli olarak özetlenebilir. Faydalı model belgesiverilerek sağlanan koruma, patente göre daha kısa (10 yıl) sürelidir. Faydalı modelbelgesi ile sağlanan koruma, usuller ve bu usuller sonucunda elde edilen ürünler vekimyasal maddelere uygulanmamaktadır (KHK 551, Madde 155).Faydalı model sisteminde, patent verilebilirlik şartlarından üçüncüsü olan ve kısaca“buluş basamağı - inventive step” olarak adlandırılan, “tekniğin bilinen durumununaşılması” ölçütü yoktur. Bu sistemde araştırma ve inceleme raporları düzenlenmez.Şekli şartlara uygunluk açısından incelenen faydalı model başvuruları, yayınlanaraküçüncü kişilerin itirazlarına açılır. Üçüncü kişiler tarafından yapılan itirazların başvurusahibi tarafından dikkate alınması zorunlu değildir. Başvuru sahibi, itirazlardansonra, tarifnamede değişiklik yapabilir veya başvuruyu geri çekebilir veya itirazlarıdikkate almadan belge düzenlenmesini isteyebilir. Faydalı model belgesi 10 yıl içinverilir.551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’de, şekli şartlara uygunluk, 42 ila 52 incimaddelerin hükümleri bakımından, dar anlamda ele alınmamıştır. Bu maddehükümlerine ek olarak, 160 ıncı maddedeki “… 154 üncü ve 155 inci maddehükümlerine göre, faydalı model belgesi verilecek nitelikte olmadığı tespitedilirse” hükmüne göre, başvuruların yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik kriterleri(madde 154) ile faydalı model belgesi verilemeyecek buluşlar ve konular (madde155) açısından inceleneceği belirtilmiştir. (Patent başvurularında benzeri konu 54üncü madde hükmünde yer almaktadır)Bu sistemde, üçüncü kişiler tarafından ileri sürülen, faydalı model belgesi konusubuluşun yeni olmadığı ve/veya sanayide uygulanabilir olmadığı konuları,hükümsüzlük davası açılması halinde, İhtisas Mahkemeleri tarafından değerlendirilir.Açılacak hükümsüzlük davaları sırasında ilgili mahkemenin, yenilik ve sanayiyeuygulanabilirlik konularındaki araştırma ve incelemeyi, Türk Patent Enstitüsü’ndeveya Türk Patent Enstitüsü aracılıyla, anlaşma yapılmış patent ofislerinde yaptırmasıgerekir. Bu yapılmadan yalnız bilirkişi raporlarına göre karar verilmesi amaca uygunolamayacaktır. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 34
  35. 35. 3.15. İşlem şeması BULUŞ PATENT Başvuru (54) FAYDALI MODEL Başvurusu (159) ŞEKLİ İNCELEME(54) KRİTER ARAŞTIRMA RAPORU (57) YENİLİK ve SANAYİYE UYGULANMA (154) YAYIN (55 ve 57) ŞEKLİ İNCELEME SİSTEM TERCİHİ (160) (59) YAYIN (160/4) İNCELEMESİZPATENT SİSTEMİ İNCELEMELİ (60) PATENT SİSTEMİ (62) İTİRAZGÖRÜŞ BİLDİRME (3 AY) (161) (6 AY) (60/1) KRİTER BELGE YENİLİK (60/5) SANAYİYE İNCELEMESİZ UYGULANMA BELGE (162) PATENT BULUŞ (7 YIL) BASAMAĞI FAYDALI MODEL (7, 9 ve 10) (10 YIL) İTİRAZ (6 AY) (62/2) ESAS İNCELEME (62/5) İNCELEMELİ PATENT (20 YIL) M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 35
  36. 36. 4. ENDÜSTRİYEL TASARIMLAR İyi planlanmış araştırma ve teknoloji geliştirme faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan yeni buluşlarla yaratılan yeni ürünlerin pazara sunulması, bu ürünler için tasarlanacak, ürünün niteliğine göre, üç boyutlu veya iki boyutlu yeni ve özgün görünümler/görünüşler (özgün tasarımlar) gerektirir. Yeni ürünlerin geliştirilmesinin maliyetinin işletmelere geri dönüşünde yeni buluşlar ile birlikte, yeni tasarımlar da önemli rol oynar. Yeni buluşların tamamlayıcısı, onların başarısının anahtarı endüstriyel tasarımlardır. 4.1. Tanım Bir ürünün üç boyutlu şekli veya bu şeklin bir parçası ile ürün üzerindeki iki boyutlu süslemeler “endüstriyel tasarım” kavramı içinde değerlendirilmektedir. Endüstriyel tasarım, bir ürünün dış görünüşünü ifade eder. Bu görünüş, ürünün biçimi olabileceği gibi, çizgilerden, şekillerden, süslerden, renklerden ve çeşitli unsurlardan oluşan görünümler/görünüşler de olabilir. Ancak, tasarım korumasındaki görünüm/görünüş, ürünün teknik özelliklerini kesinlikle içermez. Endüstriyel Tasarımların, birden çok yasal düzenlemeden yararlanarak korunması, çoklu yasal korumanın bir örneğidir. 4.2. Çoklu yasal koruma Çoklu yasal korumanın kaynakları 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında KHK, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (madde 2), Türk Ticaret Kanunu (madde 56 ve devamı) ve 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK (madde 5)’dır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (Madde 2), estetik niteliği olmayan, bilimsel ve teknik nitelikli endüstri tasarım ve projelerini “Bilim ve Edebiyat Eserleri” arasında saymış ve izinsiz kullanımlara hukuk ve ceza davası açmak yetkisi tanımıştır. Örneğin, bir yazı aracı olarak bir bilye uçlu kalemin çizilerek ifade edilmesi ile herhangi bir resmi belgeye gerek olmadan eser koruması başlar. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndaki korumadan yararlanmak için, fikrin, eser sahibinin özelliğini taşıyan görsel ifadesinin oluşması ve ayrıca bilimsel ve teknik nitelikli olması yeterlidir. Endüstri tasarım ve projesi olarak adlandırılan kavramın bir ürün olarak uygulanmasına gerek yoktur. Endüstriyel uygulamanın eser olarak korumayı etkilemeyeceği yasada belirtilmiştir. [11] Henüz kamuya sunulmamış tasarımlarda, eser sahipliğinin kanıtlanması bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Eser sahibinin, eser sahipliğini kanıtlayacak önlemleri kendisinin alması gerekir.11 [] FSEK madde 4 son fıkra: “Krokiler, resimler, maketler, tasarımlar ve benzeri eserlerin endüstriyel model veresim olarak kullanılması, düşünce ve sanat eserleri olmak sıfatlarını etkilemez.” M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 36
  37. 37. Marka kavramı, benzer ürün veya hizmetleri birbirinden ayırt etmeyi sağlayan işaret,olarak adlandırılır. 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun HükmündeKararname’nin 5. maddesi, “.....malların biçimi veya ambalajları” ifadesi ile mallarınbiçimini veya ambalajlarını, “markanın içereceği işaretler” arasında saymış vemarka olarak tescil edilebileceğini kabul etmiştir. Marka olarak tescilli olan kola şişesibu konu için iyi bir örnektir. Özgün bir şekli olan bu şişeyi diğer içecek şişelerindenayırt etmek olasıdır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (madde 55/4), “Başkasının malları, iş ürünleri,faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açan önlemler almak” eylemi “HaksızRekabet” olarak sayılmıştır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun Haksız RekabetHükümlerine göre sağlanan korumada görsel ifadenin bir ürüne uygulanması(uygulama) ve bu ürünün pazara sunulması (endüstriyel kullanım) korumayıbaşlatmaktadır. Ürün pazarda olduğu sürece haksız rekabet iddiası ilerisürülebilecektir.II - Dürüstlük kuralına aykırı davranışlar, ticari uygulamalarMADDE 55- (1) Aşağıda sayılan hâller haksız rekabet hâllerinin başlıcalarıdır:a) Dürüstlük kuralına aykırı reklamlar ve satış yöntemleri ile diğer hukuka aykırıdavranışlar ve özellikle;4. Başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açanönlemler almak,Kaynak: http://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k6102.html4.3. Korumanın ölçütleriTasarımların tescil edilerek korunması için “yeni ve ayırt edici niteliğe sahip” olmasıgerekir. Bu iki ölçüt, tasarımların, 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların KorunmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre tescil edilerekkorunmasında önkoşuldur.5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndaki “sahibinin özelliğini taşıyan, bilimselve teknik nitelikli fikir ve sanat ürünü”,556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamedeki “ayırtetmeyi sağlayan işaret” ve6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun Haksız Rekabet Hükümlerindeki (Madde 54/5)“başkasının eşyası veya iş ürünü ile karışıklık yaratmayan ürün”kavramları korumadan yararlanmak için gerekli ölçütleri göstermektedir. M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 37
  38. 38. Tasarımcının tasarladığı tasarımı veya tasarımın uygulandığı ürünü sergilemek,satmak, yayın yoluyla tanıtmak vb. yöntemlerle kamuya açıklaması durumlarında,kamuya sunulmuş tasarım söz konusudur. Tasarım tescilinin ölçütlerinden olanyenilik, kamuya sunuluş ile ortadan kalkar ve tasarım tescili olanağı kalmaz.4.4. Hoşgörü süresiHoşgörü süresi olarak adlandırılan süre, başvuru tarihinden önceki on iki aylıksüredir. Bu süre içinde kamuya yapılan sunuşlar, tasarımın yeniliğini etkilemez.554 sayılı KHK madde 8:Yenilik ve ayırt edici niteliği etkilemeyen açıklamalarMadde 8- Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden önceki on iki ay içerisindeveya rüçhan talebi varsa, rüçhan tarihi itibariyle tasarımcı veya halefi veya bu kişilerin izniile üçüncü bir kişi tarafından kamuya sunulur veya tasarımcı veya halefleri ile olanilişkinin suiistimali sonucu kamuya sunulursa, bu açıklama 6 ncı ve 7 nci maddeleriçerçevesinde tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez.4.5. Endüstriyel tasarım tescili başvurusu için gerekli belgelerhttp://www.tpe.gov.tr/dosyalar/mevzuat/TasarimYon.pdf• Başvuru dilekçesi• Tasarım hakkının nasıl elde edildiği beyanı• Tasarımın görsel anlatımı (en az 8x8 cm/en fazla 16x16 cm)• Tasarımı açıklayan tarifname• Başvuru ücretinin ödendiğini gösterir banka dekontu aslı• Vekil tayin edilmişse vekâletname4.6. Başvuru sonrası işlemler ve sürelerEndüstriyel tasarım tescili için yapılan başvurular, TPE’de, dilekçedeki bilgilerinyeterliliği, tasarımcının beyan edilip edilmediği, görsel anlatımın uygunluğu, başvuruücretinin ödenip ödenmediği vb. şekilsel koşullar açısından incelenir. Bu incelemesırasında, tasarımın yeniliği ve ayırt edici niteliği konuları incelenmez. Tasarımbaşvuruları, yalnız şekli şartlar açısından incelendikten sonra, tescil edilerek,yayınlanır ve ALTI AY süreyle üçüncü kişilerin itirazlarına açılır. Tasarımın yeniolmadığı veya ayırt edici niteliğe sahip olmadığına ilişkin itirazlar Enstitü tarafındanincelenerek değerlendirilir.Endüstriyel tasarımların korunması, başvuru tarihinden itibaren BEŞ YILDIR. Busüre, tasarım belgesi sahibinin yenilemeyi talep etmesi koşuluyla, beşer yıllıkdönemler halinde YİRMİBEŞ YILA kadar uzatılabilir.Tasarım tescilleri koruma koşullarına uygunluk açısından incelenemediği için, idarînitelikli olan altı aylık itiraz süresi geçtikten sonra, koruma koşullarına uygunolmayan tasarım tescillerine hükümsüzlük davası açılması gerekir. Hükümsüzlük M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 38
  39. 39. davaları için, tasarım tesciline ilişkin yayına itiraz edilmesine gerek yoktur. Korumadevam ettiği sürece her zaman hükümsüzlük davası açılabilir. 554 sayılı KanunHükmünde Kararname’de, hükümsüzlük davasının, koruma süresi olan yirmi beşyılının bitmesinden sonraki beş yıl içinde de açılabileceği belirtilmiştir. (554 SayılıKHK Madde 44) Altı aylık itiraz süresi geçtikten sonra tasarım tescilinin kesinleştiğişeklindeki uygulamalar, yanlış yorumlamadan öte bir anlam taşımaz.Tasarım hakkı sahipliğine ilişkin iddialar yalnız dava yoluyla ileri sürülebilir. Haksahipliği iddiası TPE tarafından değerlendirilmez.4.7. Ulusal, bölgesel ve uluslararası tasarım tescil sistemleriBuluşlar ve markalarda olduğu gibi endüstriyel tasarım tescillerinde de korumaulusal niteliktedir. Örneğin Türkiye’de yapılan bir tasarım tescili yalnız Türkiyesınırları içinde korunur. Korumanın diğer ülkelerde de olması için her ülkede başvuruyapılması gerekir. Paris Sözleşmesi hükümlerine göre, Türkiye’de yapılan başvurutarihinden itibaren altı ay içinde üye ülkelere başvuru yapmak ve rüçhan hakkı talepetmek mümkündür. Bu durumda Türkiye’deki başvuru tarihi ile diğer ülkede yapılanbaşvuru tarihi arasındaki sürede, aynı tasarım için başkaları tarafından yapılanbaşvurular geçersiz sayılacaktır. Ayrıca söz konusu sürede tasarımın kamuyasunulması yeniliği etkilemeyecektir.Uluslararası nitelikteki sergilerde bir özgün tasarımı içeren ürünün sergilenmesidurumunda da, sergi tarihinden itibaren altı ay içinde rüçhan hakkı kullanılabilir. Buişlem için Sergi Yönetiminde sergini açılış ve kapanış tarihleri ile ürünün sergiyekonuluş tarihini ve ürünün resmini içeren bir belge alınması gerekir.Endüstriyel tasarımların uluslararası tesciline ilişkin La Haye Anlaşmasına Türkiyeüye olduğu için, bu anlaşmaya üye 59 ülke için uluslararası başvuru sistemindenyararlanmak mümkündür.Kaynak: http://www.wipo.int/treaties/en/ShowResults.jsp?lang=en&treaty_id=9Avrupa Birliği ülkelerinde koruma sağlayan Topluluk tasarım tescili ile 27 AvrupaBirliği üyesi ülkede geçerli olacak bir tescil alınması mümkündür. Türk vatandaşlarıve şirketleri bu olanaktan yararlanabilmektedir. Topluluk tasarım başvurularıİspanya’nın Alicante şehrinde merkezi bulunan Topluluk Marka ve Tasarım Ofisi’nde(OHIM) gerçekleştirilmektedir.Kaynak: http://oami.europa.eu/ows/rw/pages/RCD/protection/protection.en.do4.8. Tasarımın son kullanıcı için görünür olmasıTasarımların son kullanıcı için görünür olması bir kural olarak bazı düzenlemelerdebelirtilmiştir. Örneğin Topluluk Tasarım Tüzüğü’nde (Madde 4); “Tasarımın normalkullanım sırasında görünür olması gerektiği” ve normal kullanımın ise “son kullanıcıtarafından kullanmak” anlamında olduğu vurgulanmaktadır.Article 4Requirements for protection M. Kaan DERİCİOĞLU - FİKRİ HAKLAR DERS NOTLARI - 2013 Sayfa 39

×