Beeldenstorm in de bibliotheek

Julien Van Borm Ere-hoofdbibliothecaris Universiteit Antwerpen De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 1

De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 2

Oud? 2010 op 5.125m in de Andes De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 3

Oud? Wel met wat hulp voor de laatste 100m De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 4

 Vos?  Reputatie van een vos  Gemeen  Sluw  Slim De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 5

Gemiddelde opinies van Britten in 1987 Robert Porter. The Mackeson Book of averages, London, 1987 Stressing jobs • Mijnwerkers • Politie • Journalisten • Piloten • Cipiers • Politici De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 6

Robert porter. The Mackeson Book of averages, London, 1987. Relaxte beroepen • Pastoor • Astronoom • Museumbediende De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 7

Robert porter. The Mackeson Book of averages, London, 1987 Het rustigste beroep in 1987 Bibliothecaris 1987 is al lang verleden tijd, maar van die perceptie blijft vaak ten onrechte zowat 25 jaar later nog wel wat over. De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 8

 Belaagd instituut  Ondernemerschap De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 9

 If you have to make predictions make them often J. K. Galbraight, Amerikaans econoom (2006) De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 10

 Belaagd instituut?  JA, zeker als men daar de oude, klassieke bibliotheek mee bedoelt. De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 11

Oorzaken XXIe eeuw: een heel nieuwe tijd Derde en vierde industriële revolutie: ICT Maatschappelijke veranderingen Monopolie van de uitgevers De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 12

Oorzaken Mondiale veranderingen Van USA als leidende wereldmacht naar de BRIC countries Brazilië Rusland India China Gidsland voor bibliotheek wijzigt daardoor en zal niet meer de USA blijven. Slecht startpunt voor Europa: koloniaal verleden Amerika Afrika Azië De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 13

Zomerpaleis westerse stijl van keizerin Cixi in Beijing, verwoest door Brits – Frans expeditieleger in 1860 onder de leiding van Lord Elgin (de man van de Elgin marbles in het British Museum) Woede van Victor Hugo. ‘Cette merveille a disparu! Les gouvernements sont quelquefois des bandits!’ In 1900 nog eens overgedaan. Vandaag blijft er alleen nog wat puin over. Elke Europese bezoeker aan Beijing zou dit moeten gaan zien om beschaamd terug te keren naar de Westerse beschaving. De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 14

XXIe eeuw: een heel nieuwe tijd met veel uitdagingen Duurzaamheid voor 9.000.000.000 mensen? Elke seconde worden gemiddeld 2,6 mensen geboren. Meer dan tachtig procent van de wereldbevolking leeft nu in ontwikkelingslanden. Stijgende kost voor gezondheid bij snelle vergrijzing! Duurzame mobiliteit? Beheersbaarheid van complexe globale systemen? Ecologische duurzaamheid? Behoud van voorspoed in een vlakke wereld? Thomas Friedman. The world is flat. 2005. ‘Honey, I confided, I think the world is flat’. De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 15

Derde industriële revolutie ICT en informatiemaatschappij - Wet van Moore uit 1965 (verdubbeling van de rekenkracht elke 18 maanden raakt aan zijn technologisch einde) - Verdere ontwikkeling van RFID - Slimme systemen en ICT verdwijnt op de achtergrond - AmL (Ambient Intelligence) nog slimmer dan slim http://en.wikipedia.org/wiki/Ambient_intelligence De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 16

Vierde industriële revolutie staat al voor de deur Nano-Bio-ICT convergentie Nano ICT op nanoschaal Intrede van biologische componenten o.a. Verdere ontwikkeling van RFID dat zal ingebed worden in nano structuren De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 17

Robert Calliau (Vlaming), partner van Tim Berners Lee in CERN, waarschuwt (De Standaard 15.12.2010) Web is feodale maatschappij geworden! Google op weg om the evil empire te worden De zoekmachine is niet neutraal. Te veel macht in handen van een organisatie die maar één doel heeft: winst maken. Face Book Gesloten wereld. ‘We lopen over een ophaalbrug, buigen neer en verkopen onze ziel en dan mogen we daar een paar pagina´s neerzetten.’ Auteursrechten Auteursrechten waren makkelijk te beheren zolang kopiëren moeilijk was. Herstel directe lijn auteurs- gebruikers De levieten van Meandro Gent, 17 via microbetalingen.18 december 2010

Situatie van de bibliotheek De drie jeremiades van Robert Darnton (Harvard library) 1. Prijsverhoging van tijdschriften 10 keer hoger dan inflatie > 75% van het budget naar tijdschriften Problemen voor boekuitgevers De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 19

Situatie van de bibliotheek De drie jeremiades van Robert Darnton (Harvard library) 2. Monopoliepositie van grote tijdschriftenuitgevers en OA als reactie daarop Grote winstmarges Elsevier: winst 2009 $1,1 miljard 30-40% winst op STM tijdschriften OA als alternatief business model There is no free lunch De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 20

Situatie van de bibliotheek De drie jeremiades van Robert Darnton (Harvard library) 3. Google Book Search Een nieuw monopolie Google booksetlement: document van > 300p. Alternatieven Oproep voor nieuwe ecologie (nieuw voor iemand uit de USA) Public good versus private gain Probleem: auteurswetten De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 21

ARL Expenditures, 1986-2007 Source: “Expenditure Trends in ARL Libraries, 1986–2007”A RL Statistics 2006–2007, Association of Research Libraries, Washington, DC

Academic Library Expenditures on Purchased and Licensed Content 90% Projected change 80% 70% 60% Print books and journals 50% E-journals and e-books You are here 40% 30% 20% 10% 0% 98 00 02 04 06 08 14 20 19 20 20 20 20 20 20 20 Source: US Dept of Education, NCES, Academic Libraries Survey, 1998-2008

While student enrollment has increased (+25%) . . . use of onsite library collections/services has decreased (-10 to -50%). . . and reliance on external collections has more than doubled (+150%) Students and researchers reliance on library has changed Source: “Service Trends in ARL Libraries, 1991–2007 ”ARL Statistics 2006–2007, Association of Research Libraries, Washington, DC

 Long tail (economie)  Gevolgen voor het auteursrecht voor bibliotheek en erfgoedinstelling De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 25

 Chris Anderson (°1961)  Amerikaan (Ca)  Publicaties en actief blog  2006 The long tail: How endless choice is creating unlimited demand.  2009 Free: The future of a radical price.  Blog http://longtail.typepad.com/the_long_tail/ De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 26

80%80 80% van het volume 20% 20% 80% van de tijd De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 27

 Statistische distributie  The Pareto principle (80% voor de eerste 20% van de distributie).  Toepassing in de economie  Ook die lange staart in tijd kan geld opbrengen.  Voorwaarde: makkelijk kanaal waarlangs het goed bij de klant wordt gebracht.  ICT levert dat kanaal  Voorbeeld: boekproductie.  POD (Publication On Demand).  SRDP (Short Run Digital Printing). De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 28

 Voorwaarde Aanpassing van het auteursrecht  Verlenging met zijn gevolgen  Maakt het duurder  Verlies aan creativiteit  Meer verweesde werken  Verbreding  Duitsland: partieel verbod op e-kopie De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 29

USA Duurtijd bescherming 1790 28 jaar 1998 95 jaar (in sommige gevallen 120 jaar) Mickey Mouse act (1998) De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 30

Modewereld A culture of legal copying Hoge creativiteit Farmaceutische industrie Patenten vervallen na 20 j De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 31

Reacties van de bibliotheken Ontkenning van benarde positie IBW verplichte lectuur kort na 2001: hoop dat de bibliotheek kan verder doen zoals in het verleden. Harvard: forse reacties op plannen tot verhoogde centralisatie van de ICT for libraries (2010). Vrees dat het boek in de verdrukking komt. Einde van de (klassieke) bibliotheek Robert Cailliau wou eigenlijk e-bibliotheek voor de CERN-researchers. De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 32

Bibliotheken met Bibliotheken zonder die waardevolle historische historische collecties collecties Zwaartepunten Zwaartepunt  Digitalisering van de collectie  Serviceverlening voor het  Serviceverlening voor het moderne boek, tijdschriften moderne boek, tijdschriften en databanken en databanken De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 33

Point n´a besoin de réussir pour entreprendre! Word ondernemer, verlaat het ‘ambtenarendom’. Het zal niet altijd lukken. Maar kijk erop toe dat je regelmatig ook wel scoort. Rijden en omzien. Voorbeelden van goed ondernemerschap in bibliotheken W. van Drimmelen, KB Den Haag M. Nielsen, det Kongelige Bibliotek, Kopenhagen E. Häkli, Kasallis Kirjasto, Helsinki De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 34

Nieuwe bibliotheekgebouwen moeten flexibel zijn Verander het statische van de bibliotheek Speel in op die voortdurende verandering Creëer meerwaarde voor Instelling Gebruikers Personeel is ontzettend belangrijk bij het ondernemen PR voor de bibliotheek Zorg, zo mogelijk, voor extra inkomsten De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 35

Lees: De architectuur van de kennis. De bibliotheek van de toekomst Nederlands Architecteninstituut, 2010. Bibliotheek is nog steeds - centrum van macht en potentieel van de burgers; - een plek waar culturele identiteit ontstaat. Ze is ook aanwezig buiten haar fysieke grenzen. Maar …. Ze is daar niet de enige speler. De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 36

B. Verschaffel. Guessing the future of the library Scientia aedificavit sibi domum We weten niet hoe de wetenschap/maatschappij zal evolueren. ERGO, een flexibele ruimte voor een deels onbekende toekomst. Voorbeelden UB Delft (2001) Brabant Bibliotheek (enkel idee uit 2002) OB van Seattle (Rem Koolhaas, 2004) De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 37

Idee voor provinciale OB Noord-Brabant ,2002. 230 m hoog, pad van 17 km De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 39

Seattle Public library De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 40

De Hofpleinlijn (tramlijn) Rotterdam Uit: De architectuur van de kennis. De bibliotheek van de toekomst Nederlands Architecteninstituut, 2010. Een voorbeeld van out of the box denken van een groep studenten. Gebruik alle middelen langs de tramlijn om info te vergaren • bibliotheek • bank • museum • winkel • reisbureau • restaurant De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 41 •…

 Bibliotheken hebben de neiging veel te statisch te zijn.  Elke gelegenheid is goed om de bibliotheek opnieuw te presenteren. Winkels geven het voorbeeld.  Activiteiten in de bib  Participeren in activiteiten buiten de bib  Tentoonstellingen  Boeken tijdelijk bijeenbrengen rond actuele topics  Periode van het jaar  … De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 43

Linda van de warme bakker in de Antwerpse Zondag Elk jaar met Kertsmis-Nieuwjaar maken we bewust een drietal nieuwe producten. De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 44

 Technologisch  ICT mededelingsborden  SMS boodschappen  Twitter  Gedrag van gebruikers  De born digitals zijn gearriveerd  Drank in bibliotheek?  Lokalen voor groepsgesprekken  Stille ruimtes  … De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 45

Meerwaarde Voor Instelling Gebruikers Kwaliteit  Ons product moet goed zijn  Goed aan de aan de man gebracht worden  Het kan altijd beter! De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 46

 Klimaat van de organisatie  Begin bij de baas  Voorbeeldfunctie (goed en zichtbaar hard werkend)  Je kan niet voor iedereen goed doen/zijn  Medewerkers  Liever te weinig dan te veel  Competitieve werkers  Reliëf opdoen door te gaan zien naar andere bibliotheken  Actieve, dynamische mensen  Aanwerving op niveau  Maak tijd voor continue opleiding  Durven nagaan of de vereiste kennis er effectief is  Klantvriendelijkheid (cfr winkel)  Bibliotheek is een plek waar boeken worden geplaatst, geen ‘afdankers ‘uit andere diensten De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 47

 Congolezen weten alvast de werkkracht van de Chinezen te appreciëren. Uit David Van Reybroeck. Congo: een geschiedenis. 2010. Volksliedje Bachinois batongaka kaka na butu Met verhalen over de Chinezen die voort werken wanneer de Congolezen gaan slapen en ´s anderdaags staat er op de bouwwerf een nieuwe verdieping. De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 48

Het goed doen Duidelijk maken dat je goed bezig bent Liefst op een subtiele manier (cfr UA-Bibliotheek december 2010) De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 49

 De instelling zal dat appreciëren  De instelling kan daar een overhead op heffen  Het geeft je meer financiële armslag  Daardoor krijg je meer autonomie De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 50

• Never miss a good crisis • Do not copy • KIS • KISS De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 51

Never miss a good crisis! (Hilary Clinton) Het chinees gebruikt twee tekens voor crisis en dat heeft twee betekenissen • Gevaar • Kans De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 52

• Do not copy  Is niet  De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 53

Keep it simple Het is dan nog complex genoeg De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 55

Keep it stupidly simple Het zal dan nog lastig genoeg zijn De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 57

• Vragen • Bezoek aan het museum • Sociaal contact • En nog wat anders De levieten van Meandro Gent, 17 december 2010 58

http://www.meandro.net	229
http://meandro.net	19

Beeldenstorm in de bibliotheek

by Jan Van Hee on Jan 08, 2011

Accessibility

Categories

Tags

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 248

Statistics

Beeldenstorm in de bibliotheek — Presentation Transcript