Onder De Linden - Nieuwe woonomgeving voor ouderen

625 views
519 views

Published on

Verslag van mijn afstudeerproject waarin ik op zoek ben gegaan naar een nieuwe woonomgeving voor ouderen.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
625
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
9
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Onder De Linden - Nieuwe woonomgeving voor ouderen

  1. 1. Een nieuwe woonomgeving voor ouderenAcademie voor de Bouwkunst 2011AfstudeerprojectJasper van DijkeMentor: Hans Ruijssenaars
  2. 2. INLEIDINGWe hopen allemaal oud te worden. Alles is goed geregeld in dit land en we maken ons nergens zorgenover. We weten dat onze oudedagsvoorzieningen veel geld kosten, maar dat lossen we wel op.Maar wat gebeurd er werkelijk in je leven als je ouder wordt? Hoeveel vrienden en familie heb je nog? Kanje nog overal naar toe en ben je nog in staat om alles doen waar je zin in hebt? En waar woon je dan?Ik ben me gaan afvragen hoe mijn wereld eruit zou kunnen zien als ik oud ben.Jasper van Dijke 2
  3. 3. INHOUDInleiding 2Inhoudsopgave 3Achtergrond opgave 4Historie ouderenvoorzieiningen 7Grondgedachte 11Locatie 14Conceptschets 21Uitwerking 24Slot 46 3
  4. 4. “Alleen is ook maar alleen.” omaBron foto: 4www.eenzaamheidendepressie.mysites.nl
  5. 5. ACHTERGROND OPGAVEDe opa en oma van mijn vriendin, die ik ook als mijn opa en oma beschouw, hadden een druk sociaal leventotdat er binnen een korte tijd een sterke fysieke en mentale terugval optrad. Ineens waren ze aan huisgekluisterd en was hun sociale leven bijna volledig verdwenen. Nadat ze naar het verzorgingshuis mochten,kregen ze weer energie. Ze ontmoeten er mensen en krijgen weer een sociaal leven, maar dan op eenkleinere schaal.De kosten van de zorg lopen in de komende jaren op. De overheid moet drastische besluiten nemen om definanciën op orde te krijgen. In de zorg betekent dit dat er keuzes gemaakt moeten worden. Mensen dieniet volledig afhankelijk zijn van zorg, zullen zo lang mogelijk thuis moeten blijven wonen. Verzorgingshuizenzullen worden gesloten of worden getransformeerd tot verpleeghuizen.Opa en oma zouden in de toekomst dus niet naar het verzorgingshuis hebben gemogen. Het gevolg zouvereenzaming zijn. Op gezette tijden komt de verzorging langs, de familie komt soms, maar verder is heteen eenzaam bestaan.En daar wil ik iets aan doen. 5
  6. 6. Om de eenzaamheid onder ouderen tegen te gaan,zoek ik naar een nieuwe woonvorm/woonomgevingdie past in de nieuwe structuur van de overheid,maar die ook een sociale omgeving biedt voorouderen waar ze zich vrij in kunnen bewegen. Eenplek waar ze interactie kunnen aangaan met hunmedebewoners maar ook met hun omgeving. Eenplek waar ik hun wereld net iets groter kan makendan de muren van hun eigen huis. 6
  7. 7. HISTORIE OUDERENVOORZIENINGEN Om inzicht te krijgen in de huidige woonsituatie voor ouderen, zijn er in de geschiedenis een aantal voorgangers die interessant zijn. Dit overzicht begint bij het moment dat ouderen (ouders) nog veel bij hun kinderen woonden. Ze werden verzorgd en droegen zelf hun steentje bij aan het familieleven. De omgeving waarin ze woonden was voor hun bekend. Niet alle kinderen wilden of konden hun ouders goed verzorgen en er ontstonden alternatieve huisvestingsmogelijkheden. In de steden werden in de middeleeuwen woonhofjes voor oudere dames gecreëerd. Dit zijn groepen van tussen de 10 en 20 woningen rondom een centrale tuin/patio. Aan de andere kant waren er de armenhuizen. Hier kwamen veel arme ouderen terecht. Ze werden verzorgd door de kerk of gemeente. In de armenhuizen ging het erom dat mensen eten hadden en een plek om te slapen. De privacy was dus nihil. Voor de 2e wereldoorlog waren er reeds initiatieven voor bejaardenhuizen, maar na de invoering van de verzorgingsstaat in 1945, nam dit een grote vlucht. De eerste bejaardenhuizen boden mensen een eigen kleine kamer en verder werd alles gedeeld (sanitair, eetzaal etc.). Deze bejaardenhuizen werden vaak in mooie groene omgevingen gebouwd, zodat mensen konden genieten van de rust en het uitzicht. Gaandeweg ontwikkelden de bejaardenhuizen zich naar verzorgingshuizen en WOZOCO‟s (woonzorgcomlexen). De bewoners kregen meer privacy in de vorm van grotere woonruimten, maar ze kregen ook meer regie over hun eigen dagritme. In de woonzorgcomplexen is vaak alles voor handen om een relatief normaal dagelijks leven te hebben.Bron foto: Er zijn restaurants, bibliotheken, kleine winkels, er worden activiteiten georganiseerd etc. 7De Architectuur van de OuderenhuisvestingISBN 978-90-5662-680-8
  8. 8. THUIS BIJ FAMILIE -Context, zowel platteland als in de stad -In eigen huis met familie, eigen kamer opa of oma -Kinderen verzorgen ouders -Opa/oma draagt bij aan familieleven -Buurt en bewoners zijn bekend -Voorzieningen (dokter) niet altijd in de buurt -Privacy beperkt -Verbinding samenleving sterkBron foto:www.wikipedia.nl WONEN IN HOF (vanaf ca. 1500) -Context, in het stedelijk weefsel -Kleine eigen woning in gezamenlijke woongroep -Sterke sociale controle, woongebied gedeeld -Bewoners hebben eigen regie -Buurt en bewoners zijn bekend -Voorzieningen nabij, dokter en markt om de hoek -Privacy relatief beperkt -Verbinding samenleving sterkBron foto: 8www.wikipedia.nl 8
  9. 9. ARMENHUIS -Context, vaak in het stedelijk weefsel -Opvang voor armen (waaronder ouderen) -Sterke sociale controle, woongebied gedeeld -Bewoners hebben geen eigen regie -Buurt en bewoners niet bekend -Zorg en eten worden verzorgd -Privacy nihil -Verbinding samenleving nihilBron foto:www. bertsgeschiedenissite.nl BEJAARDENHUIS (na 1945) -Context, vaak groene omgeving, randstedelijk -Kleine kamer (12m2), gezamenlijk sanitair, eetzaal e.d. -Sterke sociale controle -Volledige zorgverlening -Geen eigen regie, dagritme wordt bepaald -Medebewoners zijn soms bekenden -Privacy beperkt -Verbinding samenleving beperktBron foto: 9De Architectuur van de OuderenhuisvestingISBN 978-90-5662-680-8
  10. 10. VERZORGINGSHUIS/WOZOCO -Context, divers -Eigen woning, binnen gebouw zijn restaurant, winkel etc.. -Sterke sociale controle -Zorg op verzoek, sterke controle -Eigen regie, groot aanbod van activiteiten -Medebewoners zijn soms bekenden -Privacy goed -Verbinding samenleving beperkt Een opvallend aspect uit dit overzicht is het feit dat de woonomgeving voor ouderen steeds meer is geïnstitutionaliseerd. Alles wordt ondergebracht in één gebouw, een microwereld. Deze wereld staat vaak los van de samenleving. Een positief aspect van de verzorgingshuizen is de interactie tussen de bewoners. Het zijn microwerelden met gelijkgestemden.Bron foto: 10De Architectuur van de OuderenhuisvestingISBN 978-90-5662-680-8 10
  11. 11. GRONDGEDACHTEOuderen in de toekomst blijven langer inhun eigen huis wonen, maar de drempelnaar de buitenwereld wordt steedshoger, fysiek maar ook mentaal. 11
  12. 12. De wereld van ouderen kan meerverbonden worden met de buitenwerelddoor een overgangsgebied, eenvergroting van hun eigen wereld en eenbuffer naar de buitenwereld. 12
  13. 13. Dit gebied kan liggen binnen eenbestaande context. Elementen uit hetdagelijks leven zijn in de buurt, maar zijnook toegankelijk voor mensen uit debuurt. Een restaurant is bijvoorbeeld geenonderdeel meer van het gebouw maarwel van de nabije omgeving. 13 13
  14. 14. LOCATIEDe gekozen locatie ligt in de wijk Klarendal inArnhem. Een onverwacht mooie groene plek middenin een dichtbebouwde stedelijke omgeving. Ik wasmeteen onder de indruk van deze locatie. Hierzouden de ouderen van Klarendal prachtig kunnenwonen.Voor ouderen zijn er in Klarendal nauwelijksvoorzieningen. Er wonen verhoudingsgewijs ookminder ouderen dan in andere wijken, maar dat kanook juist met het gebrek aan voorzieningen te makenhebben. 14 14
  15. 15. Klarendal was vroeger een klein dorp in de stad.Op elke straathoek was wel een winkel, elke weekwas er een markt, er waren eigen scholen, eigenverenigingen, Klarendal had een eigen identiteit.Mensen ontmoetten elkaar vroeger bij de bakker alsze een brood gingen halen, of op de markt omgroenten te halen. Het was vaak niet meer dan eengroet, maar toch een groot gevoel vanverbondenheid. Mensen kenden elkaar, veel meermensen herkenden elkaar. De winkels zijn in de loopder jaren grotendeels verdwenen, maar deonderlinge verbondenheid is wel gebleven.Na jarenlange verpaupering zijn vanaf de jaren 70van de vorige eeuw huizen (vaak krotten) gesloopten vervangen door nieuwe. Nieuwe mensen uitandere delen van de stad, zijn er komen wonen.Klarendal is één van de Vogelaarwijken en krijgt dusextra impulsen van overheid. Het „Modekwartier‟ isontwikkeld om de wijk te verbeteren. Er zijn hippewinkels en ateliers gevestigd in de wijk en daarmeetrekt het ook mensen van buiten de wijk. Klaredalleeft langzaam op. 15
  16. 16. HISTORIE KLARENDAL De locatie is al vroeg zichtbaar op kaarten. In 1750 grenst dit stuk land al aan de belangrijke Hommelseweg. Wanneer de stadsmuur (zie kaart 1850) wordt neergehaald, wordt de locatie en begraafplaats. De spoorlijn is ook aangelegd (horizontale gebogen lijn). Vanaf 1870 ontwikkeld zich de bebouwing ten Noorden van de Spoorlijn (de wijken Klarendal en st. Marten). Langzaam omsluiten ze de begraafplaats. In 1950 wordt de begraafplaats uiteindelijk geruimd en wordt de plek niet ingevuld. Een speeltuin vindt er zijn plaats, evenals een kinderboerderij. Gezien zijn ligging in het stedelijke weefsel en de openheid van de locatie, heeft het de potentie een nieuw hart voor de omgeving te worden.1750 1850 1900 1920 16
  17. 17. LANDSCHAPDe locatie is groen en wordt sterk gemarkeerd dooromliggende bebouwing. Er is een hoogteverschil vanongeveer 12 meter op de locatie, iets watuitzonderlijk is midden in een stad in Nederland.De bomen verdelen de locatie in een aantallandschappelijke ruimten.Het Westelijke deel van de locatie wordt drukgebruikt door de buurt. Hier zijn een speeltuin,speelveld en een kinderboerderij. Het Oostelijkgelegen deel is meer parkachtig en erg rustig. Debomen staan hier dichter op elkaar. 17
  18. 18. POTENTIE VAN DE PLEKDe locatie kent nu weinig orde maar wel een grotegroene openheid. Het wordt voor diverse activiteitengebruikt. Er is een speeltuin, een kinderboerderij,kinderdagverblijf, speel-o-theek en een playground(voor tieners).De plek heeft sinds lange tijd een verbindendefactor gehad. De begraafplaatsen die vredig naastelkaar lagen, zijn hier het eerste voorbeeld van.Mensen komen er nu om een wandeling te maken,met hun kinderen naar de speeltuin te gaan of om zenaar het dagverblijf te brengen. Tieners komen erom te basketballen of te voetballen.Kijken, doen, spelen, wandelen, leren….Vanuitverschillende richtingen komen ze van verschillendeleeftijden maar ook met verschillende etnischeachtergronden. 18
  19. 19. 19
  20. 20. INVENTARISATIE HUIDIGE SITUATIE 20
  21. 21. CONCEPTSCHETSAls uitgangspunt voor het plan is het verzorgingshuis als principegenomen. In een verzorgingshuis zijn op hoofdlijnen 3 elementenaanwezig; het wonen, de zorg en welzijn in de vorm van restaurant,activiteiten etc.Het landschap/de stad, maakt het mogelijk om de woonomgevingvoor ouderen, te verdelen in meerdere plekken . De voormaligeschool wordt reeds een zorgcomplex. Het woongebied komt op hetmeer rustige hoger gelegen deel van de locatie, terwijl de activiteitmeer op het lager gelegen gedeelte van de locatie komt, waarmeer interactie met de omgeving is. Het kruispunt van deze functiesligt op de „Onder de Linden‟.In de linker schets is de bebouwing gepositioneerd aan de rand enop de kruispunten van de open ruimte waardoor ze een markeringvormen voor de verbinding van die ruimten. Alle ruimte tussen debebouwing is in principe openbaar toegankelijk. 21
  22. 22. Om de ouderen de ruimte te bieden om te kunnen kiezen voorblootstelling in de openbare ruimte of niet, is er een secundairnetwerk van ruimte die aantakt op de primaire openbare ruimte.Deze secundaire ruimte verbindt onder andere de gebouwen metelkaar. Deze secundaire openbare ruimte is ook toegankelijk vooromwonenden van de locatie omdat hier ook publieke functies zijngevestigd zoals een kinderdagverblijf en een wijkcentrum. Desecundaire openbare ruimte wordt hiermee een buffer tussen deopenbare ruimte en de privéruimte voor ouderen. 22
  23. 23. ACTIVITEITIn deze impressie is weergegeven hoe bewegingen van bewoners enomwonenden elkaar kruisen in de woonomgeving. De straat voor hetmedisch gebouw is de „Onder de Linden‟. Op deze impressie is ookte zien dat de nieuwe woonomgeving zich onder de straat uitstrektom de verbinding tussen de diverse plekken te maken. De rodeplekken zijn publieke functies. 23
  24. 24. UITWERKING 24
  25. 25. INSPIRATIE Kröller Muller museum – Wim Quist Vervaging van grenzen, landschap is onderdeel van het interieur. Onbewust waan ik me daar altijd buiten maar dan met de comfortabele warmte van binnen. Relevantie: Om de wereld van ouderen te vergroten, heb ik de sociale omgeving aangepast en grenzen vervaagd door verschillende groepen mensen van dezelfde omgeving gebruik te laten maken. Deze vervaging van grenzen en dus het gevoel van ruimte, speelt ook op zintuiglijk niveau. Boven op een berg voel je de overweldigende weidsheid van de wereld door het ontbreken van grenzen. In het museum herken ik deze ervaring terug maar dan op een andere schaal, de weidse ruimte die naar binnen glijdt.Bron foto: 25www.flickr.com 25
  26. 26. INSPIRATIEVerticale stadstuin Neu-Örlikon ZürichEen stalen structuur met daarin routes en plekken om te verblijven.Klimplanten begroeien de constructie en maken het tot een bos.Relevantie:De nauwelijks te duiden grenzen van de openbare ruimte. Dit prachtige“bos” gaf me het gevoel van een veilige plek, terwijl het volledigopenbaar is. 26
  27. 27. WONEN 27
  28. 28. ROUTING 28
  29. 29. FUNCTIES LOCATIE 29
  30. 30. NIVEAU 26m+nap 30
  31. 31. NIVEAU 30m+nap 31
  32. 32. Woonruimte met gedeelde gang/verblijfsruimte meteen sterke relatie met de omgeving. Hier kun je hethele jaar door „buiten‟ zijn en medebewonersontmoeten. 32 32
  33. 33. Vanuit de woonruimte is een open verbinding met degezamenlijke „buitenruimte‟ 33
  34. 34. In de achtergrond een binnenterras, dat uitzichtbiedt op de speeltuin. Vanaf het terras is hetinternetcafé bereikbaar 34 34
  35. 35. In de woongebouwen zijn publieke functiesaanwezig. Kinderen uit de buurt gaan hierbijvoorbeeld naar het kinderdagverblijf. 35
  36. 36. In de verbindende ruimte tussen de woongebouwenligt het wijkcentrum. Hier worden activiteiten voor debuurt georganiseerd zoals bijvoorbeeldkindermiddagen, muziekvoorstellingen etc. Er is eensterke relatie met het landschap en de straat (boven). 36 36
  37. 37. Zicht vanuit het wijkcentrum op de binnenplaats vande school. De binnenplaats kan gebruikt worden alsruimte van het wijkcentrum. Hier kunnenbuitenactiviteiten worden georganiseerd zoalskinderspelen of activiteiten voor ouderen incombinatie met kinderen. In de binnenruimte kunnenop zondag bijvoorbeeld ook kerkdiensten voor debuurt worden georganiseerd. 37 37
  38. 38. Verbindingsruimte tussen het restaurant, de straat enhet wijkcentrum (naar beneden). Mensen uit de buurtkunnen hier binnenkomen. Ouderen komen overstraat of binnendoor via het wijkcentrum naar hetrestaurant. 38 38
  39. 39. In het restaurant komen mensen uit de buurt eten,terwijl hun kinderen bijvoorbeeld in de speeltuinspelen.Het is ook de plek waar ouderen kunnen komen etenof samen een borreltje drinken. 39 39
  40. 40. 4040
  41. 41. De gebouwen, de straat en het park wordenverbonden met paden en bruggen. Hoogteverschillenworden overbrugd met trappen en liften, zodatiedereen op elk niveau kan komen. 41
  42. 42. Atelierruimte waar exposities en workshops kunnenworden gehouden. Het is openbaar. Voor ouderen isdit goed bereikbaar en binnen hun eigenwoonomgeving. 42
  43. 43. VERANDERENDE OMGEVINGIn de binnenruimte is er een sterke verbinding met hetomliggende landschap. De ervaring van tijd door hetverloop van de seizoenen maakt het uitzicht eenimmer dynamisch beeld. 43
  44. 44. UITWERKINGHet vergroten van de mentale leefomgeving heeftgevolgen voor de uitwerking van de ruimtes. Grenzentussen ruimtes worden slechts licht gemarkeerd.Binnen/buiten is een geleidelijke overgang zodat deleefomgeving zo ruimtelijk mogelijk wordt. De detailszijn op deze manier vormgegeven. 44
  45. 45. 45
  46. 46. 46
  47. 47. SLOTIn de stad van de toekomst moet voor iedereen een plek zijn. Mensen moet hierin vrij kunnen bewegen en deruimte hebben om interactie aan te gaan met anderen. Er moet niet alleen aandacht worden besteed aande kwaliteit van de woonomgeving, maar vooral aan de kwaliteit van het leven zelf.Ouderen kunnen we inderdaad goed thuis verzorgen, maar de vereenzaming ligt op de loer. We kunnen zeook een plek bieden die blijft uitdagen, een plek waar het leven tot de laatste snik, een mooi leven is.Jasper van Dijke 47

×