Metodologia badań

399,812 views
399,819 views

Published on

Published in: Education
1 Comment
18 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
399,812
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
1,566
Comments
1
Likes
18
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Metodologia badań

  1. 1. 2. METODYKA BADAŃ WŁASNYCH 2.1. Przedmiot i cel badań Badania naukowe wymagają jasnego określenia przedmiotu i celu badań. Czynności te stanowią pierwszy, podstawowy krok w procedurze badawczej. Sformułowanie przedmiotu badań ma na celu odzwierciedlenie głównych problemów badawczych, a także wyrażenie intencji badacza. Badanie naukowe to wieloetapowy proces „zróżnicowanych działań mających na celu zapewnienie obiektywnego, dokładnego i wyczerpującego poznania obranego wycinka rzeczywistości przyrodniczej, społecznej lub kulturowej, a wynikiem badania naukowego jest określony obraz badanej rzeczywistości.” 1 Natomiast przedmiotem badań jak podaje W. Puślecki „jest ściśle zdefiniowany wycinek rzeczywistości społeczno – przyrodniczej, stanowiącej obiekt zainteresowań poznawczych określonej dyscypliny naukowej” 2 . J. Sztumski określa przedmiot badań „jako wszystko, co składa się na tak zwaną rzeczywistość społeczną, a więc zbiorowości i zbiory społeczne, instytucje społeczne, procesy i zjawiska społeczne.” 3 T. Pilch z kolei przedmiot badań określił jako „zadanie, które staje przed nami w momencie uświadomienia sobie konieczności przeprowadzenia badań empirycznych”. 4 Zważywszy, że badania pedagogiczne określane są przez cele jakim służą 5 , poza ustaleniem przedmiotu badań konieczne jest sformułowanie celu badań, który stanowi wizytówkę poczynań badawczych, nadaje odpowiedni kierunek badaniom, bowiem od właściwego sformułowania celu zależy powodzenie wszystkich dalszych etapów badań. 6 Celem badań według W. Dutkiewicza jest „dążenie do wzbogacenia wiedzy o osobach, rzeczach i zjawiskach będących przedmiotem badań.” 7 1 Mały słownik języka polskiego, pod red. E.Sobol, Warszawa 1995, s.854. 2 W. Puślecki, Metody badań pedagogicznych, Kalisz 1985, s.3.trochę stare 3 J. Sztumski, Wstęp do metodologii i technik badań społecznych, Katowice 1995, s.7. 4 T. Pilch, Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s.101. 5 Ibidem, s. 19. 6 T. Pilch, T. Bauman, Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 2001, s.35 – 36. 7 W. Dutkiewicz, Przewodnik metodyczny dla studentów pedagogiki, Kielce 1996, s.31.
  2. 2. Natomiast zdaniem M. Łobockiego, jest to „rodzaj efektu, który zamierzamy uzyskać w wyniku badań, a także jest to rodzaj czynności, z którymi te efekty będą się wiązać.” 8 Kierując się definicjami T. Pilcha i M. Łobockiego, przedmiotem moich badań jest wartość pracy zawodowej w opinii osób bezrobotnych i czynnych zawodowo. Natomiast w związku z obranym przedmiotem badań, ich celem jest ustalenie stosunku badanych do wartości pracy zawodowej. 2.2. Problemy i hipotezy badawcze Określenie przedmiotu i celu badań pozwala na sformułowanie problemu badań, co stanowi pierwszy etap zadań naukowych, 9 bowiem właściwie określone problemy badawcze nadają głęboki sens badaniom naukowym oraz gwarantują ich rzetelność. W literaturze naukowej możemy znaleźć wiele definicji problemu badawczego. Według W. Zaczyńskiego, o problemie badawczym mówimy w sytuacji „zetknięcia się człowieka z trudnością, wraz z uświadomieniem sobie jej charakteru.” 10 Z kolei J. Sztumski pojęcie problemu badawczego określa to „co jest przedmiotem wysiłków badawczych, czyli po prostu, to co orientuje nasze przedsięwzięcie poznawcze.” 11 W mojej ocenie pojęcie problemu najtrafniej zdefiniował M. Łobocki wskazując, iż „jest to pytanie, na które odpowiedzi szukamy na drodze badań naukowych, czyli poprzez dociekanie i wysiłek.” 12 Istotnym jest jednak, aby przy formułowaniu problemów spełnione zostały określone kryteria: 1. „problem ma wyrażać relację zachodzącą między dwiema lub więcej zmiennymi; 2. problem ma być sformułowany jasno i jednoznacznie, koniecznie w formie pytania, a nie stwierdzenia; 3. problem ma dotyczyć zmiennych, dających się zbadać (zmierzyć), bowiem pozbawiony takiej możliwości przestaje być problemem badawczym.” 13 8 M. Łobocki, Metody badań pedagogicznych, Warszawa 1984, s.58.trochę stare 9 S. Palka, Metodologia. Badania. Praktyka pedagogiczna, Gdańsk 2006, s.11. 10 W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1995, s.30. 11 J. Sztumski, Wstęp do metod i technik badań społecznych, Warszawa 1984, s.28. trochę stare 12 M. Łobocki, Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, Kraków 2007, s.110. 13 Ibidem, s.126. 2
  3. 3. Ponadto dla „poprawnego sformułowania problemów badawczych ważna jest ich geneza, czyli osobiste preferencje badacza, potrzeby społeczne i znajomość problematyki dotyczącej formułowania problemów badawczych.” 14 Nawiązując do przedstawionych wcześniej definicji, problemem głównym moich badań jest: Jaką wartość stanowi praca zawodowa dla osób bezrobotnych, a jaką dla osób pozostających w zatrudnieniu? W odniesieniu do problemu zasadniczego wyłoniłam następujące problemy szczegółowe: 1. Jakie wartości pracy cenią osoby bezrobotne? 2. Jakie wartości pracy preferują osoby czynne zawodowo? 3. Czy i w jakim zakresie nastąpiła zmiana systemu wartości pracy u osób obecnie pracujących, które przed podjęciem zatrudnienia były bezrobotne? Efektem określenia problemów badawczych jest możliwość sformułowania hipotez roboczych, które jak wskazuje W. Okoń są „nie sprawdzonymi twierdzeniami, których sprawdzenie odbywa się przez wyprowadzenie z nich wniosków empirycznych.” 15 Hipoteza bowiem jest „przypuszczeniem wynikającym z dotychczasowego stanu naszych badań i dotyczące stanu naszej wiedzy.” 16 Chociaż powyższe definicje w sensie treściowym są podobne, w mojej pracy będę opierała się na stanowisku M. Łobockiego, który uważa, iż hipotezą jest „próba odpowiedzi na sformułowane uprzednio problemy badawcze, przy czym, są one świadomie przyjętymi przez badacza przypuszczeniami, wymagającymi potwierdzenia bądź odrzucenia w wyniku przeprowadzonych badań.” 17 Tak więc w odniesieniu do sformułowanych problemów badawczych przyjęłam następujące hipotezy badawcze: 1. Zakładam, że najbardziej cenionymi wartościami pracy przez osoby bezrobotne są wartości z grupy STABILNOŚĆ czyli: korzyści materialne, bezpieczeństwo, ściśle określone zasady pracy i możliwość izolacji. 14 Ibidem, s.111. 15 W. Okoń, Słownik pedagogiczny, Warszawa 1984, s.97. 16 W. Pytkowski, Organizacja badań i ocena prac naukowych, Warszawa 1981, s.153. trochę stare 17 M. Łobocki, Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, Kraków 2007, s.132. 3
  4. 4. 2. Osoby pracujące za najbardziej cenione wartości pracy uznają, wartości z grupy INDYWIDUALNY ROZWÓJ, tj. wiedzę, samorealizację, pobudzenie intelektualne i samodzielność. 3. Zakładam, że u osób będących bezrobotnymi, w wyniku podjęcia pracy w Powiatowym Urzędzie Pracy w Grudziądzu nastąpiła zmiana systemu wartości pracy, tj. z grupy wartości pracy STABILNOŚĆ na grupę INDYWIDUALNY ROZWÓJ. 2.3. Zmienne i ich wskaźniki Kolejną czynnością i jednocześnie następnym etapem postępowania badawczego jest określenie zmiennych i ich wskaźników, które stanowią uszczegółowienie badanych zjawisk ze względu na ich cechy. S. Nowak uważa, iż „zmienna określa jedynie, pod jakim względem interesują nas analizowane przedmioty i zdarzenia.” 18 W. Dutkiewicz z kolei traktuje zmienną jako cechę, czynnik, właściwość przedmiotu, która przybiera różne wartości. 19 Co prawda powyższe definicje w pełni oddają istotę i zadanie zmiennych, to jednak w mojej pracy dla ich określenia będę kierowała się stanowiskiem M. Łobockiego, który uważa, że „zmienne w badaniach naukowych, są próbą uszczegółowienia głównego ich przedmiotu, czyli problemów badawczych, jakie zamierza się rozwiązać i hipotez roboczych, jakie pragnie się potwierdzić lub odrzucić.” 20 Należy podkreślić, że w badaniach pedagogicznych zmienne dzielą się na dwie grupy, tj. zmienne zależne i zmienne niezależne. Zmienna zależna jest to zmienna będąca przedmiotem badania, a której związki z innymi chcemy określić. Natomiast zmienna, od której zależy zmienna zależna i która na nią oddziałuje nosi nazwę zmiennej niezależnej. 21 Natomiast dla „zbadania, że zachodzi zjawisko jakie nas interesuje służy wskaźnik, będący pewną cechą, zdarzeniem lub zjawiskiem, na podstawie którego wnioskujemy z całą pewnością lub z określonym prawdopodobieństwem wyższym od przeciętnego.” 22 Zatem jak wskazuje M. Łobocki „wskaźnikami są mierzalne cechy 18 S. Nowak, Metodologia badań społecznych, Warszawa 1981, s.152. trochę stare 19 W. Dutkiewicz, Podstawy metodologii badań, Kielce 2000, s.61. 20 M. Łobocki, Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, Kraków 2007, s.137. 21 J. Brzeziński, Elementy metodologii w badania psychologicznych, Warszawa 1997, s.24. 22 Z. Krzysztoszek, Uwarunkowania, założenia i metody badań pedagogicznych, Warszawa 1997, s.71. 4
  5. 5. lub właściwości badanych faktów czy zjawisk lub czynniki mające na nie wpływ albo skutki, jakie pociągają one za sobą.” 23 Tabela 2. Problemy badawcze, zmienne i ich wskaźniki Lp. Problem badawczy Zmienne Zmienne Wskaźnik niezależne zależne 1. Jakie wartości pracy Płeć; Stabilność w systemie - bezpieczeństwo; cenią osoby bezrobotne? Wiek wartości pracy wśród - korzyści Wykształcenie osób bezrobotnych; materialne; Staż pracy - ściśle określone Postawa wobec pracy zasady; zawodowej; - możliwość izolacji; 2. Jakie wartości pracy Płeć; Indywidualny rozwój - wiedza; cenią osoby czynne Wiek w systemie wartości - samorealizacja; zawodowo? Wykształcenie pracy wśród badanych - pobudzenie Staż pracy osób pracujących; intelektualne; - samodzielność; Postawa wobec pracy zawodowej; 3. Czy i w jakim zakresie Płeć; Indywidualny rozwój - wiedza; nastąpiła zmiana systemu Wiek w systemie wartości - samorealizacja; wartości pracy u osób Wykształcenie pracy wśród badanych - pobudzenie obecnie pracujących, Staż pracy osób pracujących; intelektualne; które przed podjęciem - samodzielność; zatrudnienia były Postawa wobec pracy bezrobotne? zawodowej; 23 M. Łobocki, Wprowadzenie…, op.cit., s.146. 5
  6. 6. 2.4. Metody, techniki i narzędzia badawcze Następnym etapem mojej pracy badawczej jest wybór odpowiedniej metody, techniki i narzędzi, którymi posłużę się poszukując odpowiedzi na określony wcześniej problem badań. W. Zaczyński definiuje metodę badań jako „sposób systematycznie stosowany, to znaczy w danym przypadku z intencją zastosowania go także przy ewentualnym powtórzeniu się analogicznego zadania.” 24 Inną definicję metody badawczej podaje J. Sztumski wskazując, iż „jest to na ogół system założeń i reguł pozwalających na uporządkowanie praktycznej lub teoretycznej działalności, aby można było osiągnąć założony cel.” 25 T. Pilch ponadto wyszczególnił następujące warunki poprawnej metody badawczej, która winna: a) „być adekwatna do problemu, którego rozwiązanie jest zadaniem badawczym, b) zmierzać najkrótszą drogą do realizacji podjętej zadania badawczego; c) określać generalny sposób postępowania badawczego odpowiadającego ogólnej koncepcji badań, d) precyzować ramy terytorialne i czasowe w postaci hipotez lub prawidłowości ogólniejszych o określonym stopniu prawdopodobieństwa, e) sugerować wybór technik badawczych, f) ułatwić proponowane opracowanie badań w postaci hipotez.” 26 Z kolei M. Łobocki wskazuje, że: „metody są pewnym określonym, systemem reguł, dotyczących organizowania określonej działalności badawczej, tj. szeregu operacji poznawczych i praktycznych, kolejności ich zastosowania, jak również specjalnych środków działań skierowanych z góry na założony cel badawczy.” 27 Odnosząc się do wyróżnionych przez M. Łobockiego metod badawczych, prowadząc badania posłużę się: a) metodą studium literatury w badaniach pedagogicznych, b) metodą sondażu diagnostycznego, c) metodą analizy dokumentów. 24 W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1990, s.18. 25 J. Sztumski, Wstęp do metod i technik badań społecznych, Warszawa 1984, s.46. trochę stare 26 T. Pilch, Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s.66. 27 M. Łobocki, Metody badań pedagogicznych, Warszawa 1990, s.115. 6
  7. 7. Studium literatury ma na celu ustalenie stanu wiedzy i niewiedzy w określonej dziedzinie naukowej, będącej podstawą dalszych dociekań badawczych. 28 Z kolei według M. Łobockiego „podstawową funkcją metody sondażu diagnostycznego jest gromadzenie informacji o interesujących badacza problemach w wyniku relacji słownych osób badanych, nazywanych respondentami. Cechą konstytutywną tej metody jest wypytywanie, czy sondowanie opinii. Co prawda zdaniem autora, w porównaniu z innymi, metoda sondażu diagnostycznego w badaniach pedagogicznych jest mało trafna i rzetelna, niemniej jest przydatna poznawczo. Stosuje się ją najczęściej w badaniach za pomocą ankiet, rozmowy, czy wywiadu, a badania te stanowią jej podstawowe techniki badawcze. Metoda ta sprzyja: 1. sformułowaniu problemów badawczych i hipotez roboczych; 2. zgromadzeniu opinii badanych o różnych kwestiach istotnych z punktu widzenia przeprowadzanych badań; 3. ulepszeniu poznaniu osób badanych pod względem sposobu widzenia przez nie interesujących badacza zagadnień.” 29 Metodą o charakterze uzupełniającym, a nie podstawowym jest zastosowana przeze mnie metoda analizy dokumentów. Jak wskazuje M. Łobocki, jest to metoda mniej doceniana w porównaniu z innymi, polegająca na uporządkowaniu i interpretacji zawartych w dokumentach treści pod kątem problemu (celu) badawczego oraz hipotez roboczych. 30 Zdaniem autora, zarówno metody, jak i techniki badawcze są to określone sposoby postępowania badawczego, jednak różnica pomiędzy metodą, a techniką badań polega na tym, że metoda badań odnosi się do ogólnych dyrektyw czy reguł postępowania badawczego, technikę natomiast utożsamia się z bliżej skonkretyzowanymi wskazaniami odnoszącymi się przebiegu organizowanego procesu badawczego. Tak więc technika badań jest z reguły podporządkowana określonej metodzie badań i pełni wobec niej rolę służebną. 31 M. Łobocki technikę badawczą określa jako bliżej skonkretyzowany sposób realizowania zamierzonych badań. „Jest to przede wszystkim sposób zbierania materiałów oparty na dokładnych i jasnych dyrektywach, weryfikowanych w badaniach różnych nauk społecznych.” 32 28 M. Guziuk, Podstawy metodologiczne prac promocyjnych, Warszawa 2005, s.81. 29 M. Łobocki, Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, Kraków 2007, s.255. 30 Ibidem, s.256. 31 Ibidem, s.231. 32 M. Łobocki, Metody badań pedagogicznych, Warszawa 1984, s.140. trochę stare 7
  8. 8. Powyższą definicję potwierdza T. Pilch wskazując, iż technika badawcza to „czynności praktyczne regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzonych informacji, opinii, faktów.” 33 Tak więc, kierując się stanowiskiem M. Łobockiego, przy doborze metody sondażu diagnostycznego jako technikę opartą na wypowiedziach respondentów wybrałam ankietę, której kwestionariusz jest także jednym z podstawowych narzędzi badań pedagogicznych. Terminem ankieta określa się bowiem zarówno „kwestionariusz zawierający pytania dotyczące określonego tematu, jak i zbieranie informacji na określony temat za pomocą pytań skierowanych (ustnie, pisemnie lub za pośrednictwem radia i telewizji) do pewnej grupy osób.” 34 M. Łobocki przyjmuje, że kwestionariusz ankiety to arkusz z wydrukowanymi na nim pytaniami i wolnymi miejscami na wpisanie odpowiedzi, spośród których osoby badane wybierają te, które uważają za prawdziwe. Jest to narzędzie badawcze, które służy realizacji wybranej techniki badań do technicznego gromadzenia danych z badań. 35 Chociaż zgodnie z zasadami prowadzenia badań, badacza winna cechować bezstronność, to jednak z uwagi na fakt, że osobami badanymi będą pracownicy Powiatowego Urzędu Pracy w Grudziądzu oraz osoby zarejestrowane jako bezrobotne, będąc również pracownikiem tej instytucji w moich badaniach posłużę się ankietą anonimową, która w mojej ocenie daje większe prawdopodobieństwo udzielenia szczerych odpowiedzi. Bowiem jak podkreśla W. Pytkowski, ankieta jest zetknięciem cech badacza z subiektywnymi na ogół poglądami ankietowanego, dlatego też informacje zawarte w wypełnionych przez badanych ankietach, to obraz ich wewnętrznych pragnień lub niechęci. 36 Ponadto w odniesieniu do zastosowanej metody badań o charakterze uzupełniającym, tj. analizy dokumentów, kierując się wyróżnionymi technikami przez M. Łobockiego przyjęłam analizę treściową dokumentów polegającą na interpretacji zawartych w nich treści. Dzięki tej technice można podjąć próbę m.in. odpowiedzi na pytania: co autor analizowanego dokumentu chciał powiedzieć lub ukazać, jakie zawarł w nim treści, a także czego mogą one być świadectwem? 37 33 T. Pilch, Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s.42. 34 Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, Warszawa 1999, s.33. 35 M. Łobocki, Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, Kraków 2007, s.252. 36 W. Pytkowski, Organizacja badań i ocena prac naukowych, PWN, Warszawa 1981, s.84. trochę stare 37 M. Łobocki, Wprowadzenie…, op. cit. s.258. 8
  9. 9. 2.5. Charakterystyka terenu badań Określenie terenu badań jest kolejnym krokiem przygotowania metodologicznego w postępowaniu badawczym. Poprzez teren badań należy rozumieć nie tylko miejsce, ale również typologię cech i zagadnień, jakie muszą być zbadane, odnalezienie ich na odpowiednim terenie, w odpowiednich grupach, układach lub zjawiskach społecznych. 38 Terenem prowadzonych przeze mnie badań był Powiatowy Urząd Pracy w Grudziądzu, którego siedziba znajduje się przy ulicy Parkowej nr 22. W wyniku reformy ustrojowej państwa, na mocy ustawy z dnia 24.07.1998r. o zmianie niektórych ustawy określających kompetencje organów administracji publicznej 39 , z dniem 01.01.1999r. rejonowe urzędy pracy stały się z mocy ustawy powiatowymi urzędami pracy wchodzącymi w skład powiatowej administracji zespolonej, natomiast od 01.01.2000r. stały się podległe starostom lub prezydentom miast na prawach powiatu. Powiatowy Urząd Pracy w Grudziądzu jest jednostką samorządową Grudziądza – miasta na prawach powiatu, która na mocy ustawy z dnia 20.04.2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy 40 realizuje zarówno zadania rządowe, jak i samorządowe. Populacja jest to „zbiór elementów, którego część poddajemy badaniu empirycznemu. Elementy te muszą mieć co najmniej jedną właściwość wspólną stanowiącą o ich przynależności do jednego zbioru oraz co najmniej jedną właściwość zmienną, co do której mogą się różnić między sobą”. 41 W niniejszej pracy populację stanowi objęta badaniem 20 osobowa grupa pracowników Powiatowego Urzędu Pracy w Grudziądzu oraz 20 osobowa grupa osób posiadających status bezrobotnego i pozostających w ewidencji tej instytucji. 38 T. Pilch, Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s.178. 39 Ustawa z dnia 24.07.1998r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa, Dz.U.Nr 106 poz.668 z 1998r. 40 Ustawa z dnia 20.04.2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tekst jednolity: Dz. U. Nr 69, poz.415 z 2008r. z późn. zmianami. 41 B. Niemierko, K. Ciżkowicz, Elementy statystyki w klasycznej teorii testu. Bydgoszcz 1991, s.13. 9
  10. 10. 2.6. Organizacja i przebieg badań Organizacja badań winna zostać poprzedzona dokładnym przygotowaniem procedury badawczej, bowiem jak podkreśla W. Zaczyński „organizacja i metody badań wyznaczane są przez problemy i powiązane z nimi hipotezy. Zatem musi odpowiadać metodzie, która z kolei winna być adekwatna do rozwiązywanych problemów.” 42 Wskazane przez autora etapy badań określają poszczególne etapy procedury badań, tj. przygotowanie merytoryczne (opanowanie wiedzy na temat przedmiotu i celu badań poprzez studium literatury oraz studium analityczno – krytyczne literatury badanego problemu), przygotowanie metodologiczne (planowanie przedmiotu, celu i metodyki badań, opracowanie ankiety) i przygotowanie organizacyjne (weryfikacja ankiety, przeprowadzenie badań wybranej próby populacji, terminu, miejsca i formy). 43 Badania zostały przeprowadzone w Powiatowym Urzędzie Pracy w Grudziądzu. W badaniach mających charakter anonimowy uczestniczyło dobrowolnie 20 pracowników urzędu oraz 20 osób bezrobotnych. Tabela 3. Harmonogram przygotowania pracy Lp. Etapy i procedury badań Termin 1. Wybór problematyki badawczej i sformułowanie tematu pracy X’2008 2. Opracowanie koncepcji pracy II’2009 3. Studiowanie literatury, opracowanie rozdziału teoretycznego II – V’2009 4. Opracowanie informacji metodologicznej II – III’2010 i kwestionariusza ankiety 5. Przeprowadzenie badań empirycznych III’2010 6. Opracowanie zebranego materiału empirycznego oraz sformułowanie rozdziału wynikowego IV’2010 7. Pierwsza wersja pracy V’2010 8. Ostateczna wersja pracy VI’2010 42 W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1994, s.153. 43 Ibidem, s.155. 10
  11. 11. 11

×