0
lab
      NE
      Nieuwe stedelijkheid in Utrecht
      Ontwerpend vooronderzoek als aanvalsstrategie
Colofon

Datum
22 januari 2010

Opdrachtgevers
onderzoekslaboratorium ‘Nederland wordt Anders’
Atelier rijksbouwmeester
Di...
Voorwoord

In juli 2009 schreven elf initiatiefnemers een gloedvol betoog dat de geest van ‘Nederland wordt anders’ verwoo...
Anja Dirks               “Nederland wordt anders bood mij de mogelijkheid stil te staan bij de opgave, deze kritisch te be...
NEDERLAND     SPANJE             NEDERLAND       ANGOLA      NEDERLAND



Anja          Beatriz Cindy    Daniela          ...
6




    lab
          NE
MIDDAGSESSIE AAN DE KEIZERSGRACHT BIJ DE
ARCHITECTEN CIE.




                                           NE
              ...
8




    lab
          NE
EVALUEREN VAN DE ‘SITE’ ANALYSES VAN DE JAARBEURS,
MACRO, SPOOR EN RANDGROEP   .




                                     ...
10




     lab
           NE
DE EERSTE PERSOONLIJKE IDEEEN OVER HET GEBIED.




                                                 NE
                   ...
12




     lab
           NE
GROEPSESSIE OVER HET INTERGRATIE EN EILAND CONCEPT.




                                                      NE
         ...
14




     lab
           NE
ONTWIKKELING VAN DE SCENARIO’S.




                                  NE
                                  lab
           ...
Inhoudsopgave

Strategie       19-21
Analyse         22-37
Scenario’s      38-55
Thema’s         56-87
Conclusie       88-...
Strategie in schema + werkconcept / onderzoeks-                                               ALGEMEEN - INHOUDSOPGAVE
met...
STRATEGIE
De opgave van het Jaar-
                                                      Sfa                     beursgebied is geen
...
Om de potentie van de locatie inzichtelijk te krijgen is er gekozen om een eigen weg te bewandelen met een verkennend ontw...
MACRO




STATION
                       EILAND




 GRENS
                    INTEGRATIE




 BEURS




          ANALYSE...
ANALYSE
entree oost
                              hal 8            hal 7
                                                         ...
ANALYSE - JAARBEURS




               NE
               lab
                25
In de huidige situatie is het Jaarbeursplein een transitieruimte. In de stadsvisie verandert de huidige situatie in kwanti...
ANALYSE - STATION




Huidige situatie                                                        Stadsvisie

- plein = verkee...
CONTRAST
                                                                                                                 ...
ANALYSE - GRENSCONDITIES




Het jaarbeursterrein heeft het karakter van een    eiland in het omliggende stedelijk weefsel...
30




     lab
           NE
Getting to know the Jaarbeurs terrain
If the Jaarbeurs were a person, what kind of person would it be?

Our teenage girl i...
ANALYSE - MACRO


Naast het grootste openbaar vervoersknooppunt van Nederland ligt het Jaarbeursterrein waar de jaarbeurs ...
2010          2010
       1960          1960
       1920          1920
       1850          1850




1850          1920   ...
ANALYSE - MACRO

                   De stad heeft zich continu uitgebreid, in verschillende richtingen, waarbij ook de Jaa...
P




                                             P




                   P

                       P


                ...
ANALYSE - MACRO




                                  +                                                =
Als de veranderin...
PARKEREN

MACRO




                                             AUTARKIE
                                                ...
SCENARIO’S
PARKEREN    AUTARKIE    INTEGRATIE



              U           U


SUPERBLOK   FAIRTRADE      PARK




  U           U   ...
SCENARIO’S - ALGEMEEN

De aanvalstactiek bestaat uit zes scenario’s, met deze zes ‘kogels’ hebben we op de locatie ‘gescho...
SCENARIO’S - PARKEREN
                  Wat als het Jaarbeursterrein transformeert tot een parkeerlandschap die ALLE parke...
SCENARIO’S - AUTARKIE
           Het oude stadscentrum van Utrecht kenmerkt zich een aantal kleinschalige kerkelijke immun...
SCENARIO’S - INTEGRATIE
                 Door de aspiraties van de gemeente Utrecht om het jaarbeursterrein te ontwikkelen...
SCENARIO’S - SUPER BLOK

            Voor de scenario van superblock is gezocht naar de grenzen van intensivering van de r...
SCENARIO’S - FAIR TRADE


                                                                                                ...
SCENARIO’S - PARK

             De stad Utrecht kenmerkt zich als een stad met een dichte structuur gecombineerd met centr...
SCENARIO’S - FSI DICHTHEID

FSI 5




FSI 4




FSI 3




FSI 2




FSI 1




        LOCATIE   PROGRAMMA   PARKEREN   AUT...
THEMA’S




          NE
          lab
          57
CAM
                                                                                                   OUF
               ...
THEMA’S - ALGEMEEN




Door het schieten met de scenario’s op de locatie is er veel informatie verkregen, die, tezamen met...
CAMOUFLEREN   PROFILEREN
THEMA’S - INTEGRATIE

Voor het eerste thema, integreren, zijn er twee manieren geformuleerd waarmee je een groot commercie...
1. UITBREIDEN CENTRUM              2. NIEUWE INTENSITEITSGRENS   3. WOONWIJKEN INTENSIVEREN




4. JAARBEURSTERREIN INTENS...
THEMA’S - INTEGRATIE




                                                                              WEEFSEL LEIDEND



...
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Research lab 01
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Research lab 01

890

Published on

Published in: Technology, Real Estate
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
890
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
11
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Research lab 01"

  1. 1. lab NE Nieuwe stedelijkheid in Utrecht Ontwerpend vooronderzoek als aanvalsstrategie
  2. 2. Colofon Datum 22 januari 2010 Opdrachtgevers onderzoekslaboratorium ‘Nederland wordt Anders’ Atelier rijksbouwmeester Dienst stadsontwikkeling gemeente Utrecht Contact Jeroen Dijkgraaf Tel. +31 6 222 01 344 Copyright © 2010: Lab01 Vormgeving: Lab01 Illustraties: Lab01
  3. 3. Voorwoord In juli 2009 schreven elf initiatiefnemers een gloedvol betoog dat de geest van ‘Nederland wordt anders’ verwoordde. De aanleiding? De financiële crisis had en heeft grote gevolgen voor de ruimtelijke sector echter niet alleen in negatieve zin. Deze time-out kan gebruikt worden om ons te verdiepen in belangrijke thema’s. Dan moet er nu geïnvesteerd worden in nieuwe ideeën en in degenen die het Nederland van de toekomst vorm gaan geven. Daartoe is ‘Nederland wordt anders’ opgericht. Het onderzoekslaboratorium 01 is een van de zes uitkomsten van dit initiatief. 15 talentvolle architecten hebben zich drie maanden lang gebogen over een van de meest veelbelovende en complexe hoogstedelijke opgaven van Nederland; het Jaarbeurskwartier in Utrecht. Dit boek is de materiele uitkomst van het laboratorium waarin de architecten, het proces, de methodes en de adviezen van lab01 aan bod komen. Lab01 wil deze gelegenheid gebruiken om de initiatiefnemers van Nederland wordt Anders, met name, Atelier Rijksbouwmeester en de Dienst stadsontwikkeling van de gemeente Utrecht te bedanken voor het bieden van kansen. Graag willen wij Han Michel bedanken voor NE het stimuleren van het lab in zijn rol als mentor. lab Lab01 3
  4. 4. Anja Dirks “Nederland wordt anders bood mij de mogelijkheid stil te staan bij de opgave, deze kritisch te benaderen en wellicht te herdefinieren. Ik heb genoten van de kans om aan een grootstedelijke opgave te kunnen werken, zonder beperkingen” Beatriz Zorzo Talavera “Vanuit mijn persoonlijk ervaring heeft het NWA programma een zelf-georganiseerd team mogelijk gemaakt, dat een innovatieve werkmethode ontworpen heeft. De interactie tussen de verschillende groepselementen is essentieel in het ontwikkelen van de beste alternatieven (richtingen) voor het project.” Cindy Wouters “Anders dan anders was het in LAB01 zeker! Er was tijd voor discussie, bezinning en experiment met een groep van 15 toevallig bij elkaar gevoegde architecten!“ Daniela Castelbranco “Het Onderzoekslab heeft mij de kracht van het, “out-of-the-box” denken laten zien. En de groepsdynamica van een groot nieuw team, wat resulteerde in naar mijn idee inspirerende nieuw perspectieven op de uitagingen waarvoor Utrecht staat bij het ontwikkelen van het Jaarbeurs Kwartier.” David Bruce “Nederland wordt anders nu we, voorbij het postmodernisme, weer grootse dromen mogen dromen.” Dion Lembekker “Nederland wordt anders: voor mij de mogelijkheid om vanuit een onafhankelijke/objectieve positie in een project de diepgang van het onderzoek te onderzoeken hoe diep deze moet zijn, hoe deze uiteindelijk bereikt kan worden en wat deze verdieping moet zijn.” Jacques Abelman “The best part of Lab 01 was the assembled brainpower of talent fifteen designers using “collective brain power” to generate ideas democratically and without a hierarchy, creat- ing an energy totally unlike a typical office.” Jaap Janssen “Het verschil in dichtheid van Nederland wordt groot: krimp tegenover de metropool. Deze onomkeerbaarheid conditioneren: Nederland wordt intenser.” Jasper Smits “De sociale en maatschappelijke relevantie van een plek zijn belangrijke handvatten voor een ontwerp. We moeten praten met, en luisteren naar elkaar. In een samenleving waarin communicatie steeds digitaler wordt en zorg voor het milieu nodig is.” Jeroen Dijkgraaf “Nederland wordt anders door met nieuwe samenwerkingsverbanden, traditionele werkprocessen te doorbreken. Het breken van tradities leidt immers tot een ander Nederland.” Joost van den Ham “Het onderzoekslab bood de mogelijkheid om te ontwerpen aan de toekomst van de stad met de vrijheid om objectief een opdrachtgever te adviseren zonder consequenties voor het verdere verloop van de opgave.” Martijn Elzinga “Nederland wordt anders wanneer architectuur zijn onzekerheid kan tonen om zich te laten inspireren in plaats van te dirigeren. Het verlaten van de comfort zone, los van zijn conventies en retoriek, lijkt noodzakelijk om een daadwerkelijk verschil te kunnen maken.” Martijn d’Herripon “Laten we eerst eens bedenken waarom Nederland anders moet! ‘Anders’ is geen verzekering voor succes, je bewust zijn van een succesvolle omgeving in zijn historische context wel.” Mette Bos “Als de architectuur de twijfel toelaat in plaats van altijd maar te ordenen, corrigeren en saneren, dan zal het misschien in staat zijn andere perspectieven te bieden die ons zicht op de samenleving kunnen verscherpen.” Nils Christa “Het is inspirerend om te zien welke enorme denkstappen en grote produktie een collectief kan leveren”
  5. 5. NEDERLAND SPANJE NEDERLAND ANGOLA NEDERLAND Anja Beatriz Cindy Daniela David Dirks Zorzo Wouters Castel- Bruce Talavera branco NEDERLAND FRANKRIJK NEDERLAND NEDERLAND NEDERLAND Dion Jacques Jaap Jasper Jeroen Lem- Abel- Janssen Smits Dijk- bekker man graaf NEDERLAND NEDERLAND NEDERLAND NEDERLAND NEDERLAND Joost Martijn Martijn Mette Nils van den Elzinga d'Herri- Bos Christa Ham pon NE LAB NE lab HAN MICHEL Jaarbeursterrein mentor lab Utrecht 30102009-14012010 5
  6. 6. 6 lab NE
  7. 7. MIDDAGSESSIE AAN DE KEIZERSGRACHT BIJ DE ARCHITECTEN CIE. NE lab 7
  8. 8. 8 lab NE
  9. 9. EVALUEREN VAN DE ‘SITE’ ANALYSES VAN DE JAARBEURS, MACRO, SPOOR EN RANDGROEP . NE lab 9
  10. 10. 10 lab NE
  11. 11. DE EERSTE PERSOONLIJKE IDEEEN OVER HET GEBIED. NE lab 11
  12. 12. 12 lab NE
  13. 13. GROEPSESSIE OVER HET INTERGRATIE EN EILAND CONCEPT. NE lab 13
  14. 14. 14 lab NE
  15. 15. ONTWIKKELING VAN DE SCENARIO’S. NE lab 15
  16. 16. Inhoudsopgave Strategie 19-21 Analyse 22-37 Scenario’s 38-55 Thema’s 56-87 Conclusie 88-98
  17. 17. Strategie in schema + werkconcept / onderzoeks- ALGEMEEN - INHOUDSOPGAVE methode (generaal) CAM OUF L ERE N PARKEREN MACRO 1. INTEGRATIE U PRO FILE REN AUTARKIE STATION EILAND INTEGRATIE U CO NC ENT RER EN SPR EID EN U 2. DICHTHEID SCH EID MIX E N EN GRENS SUPERBLOK INTEGRATIE BEURS FAIRTRADE U FUN CTIE OP Z IC HZE LF U NE 3. PUBLIEKE RUIMTE FUN CTIE PARK -GER E LAT E ERD ANALYSE KARAKTER SCENARIO’S TACTIEK THEMA’S lab 17
  18. 18. STRATEGIE
  19. 19. De opgave van het Jaar- Sfa beursgebied is geen aedes eenvoudige en heeft een R hoge mate van complex- iteit in zich, niet in de NSP laatste plaats door de grote hoeveelheid partijen NATIONAAL SLEUTEL PROJECT en belangen die met dit gebied verbonden zijn. Hierdoor worden de poten- CU ties van de locatie vaak nog extra vertroebeld. In de ‘K ZIE JE IN U T R E C H T eerste plaats willen wij dan BOO ook vooral inzichtelijk zien BILATERALE ONT WIKKEL te krijgen wat de potenties OVEREENKOMSTEN en mogelijkheden van de locatie nu daadwerkelijk zijn. VISIE A bioswolff.nl RAADPLEGEND REFERENDUM ‘STADSHART VERRUIMD’
  20. 20. Om de potentie van de locatie inzichtelijk te krijgen is er gekozen om een eigen weg te bewandelen met een verkennend ontwerponderzoek. Hierbij is in het begin van het onderzoek bewust voorbij gegaan aan de belangen van de verschillende partijen. Voor het onderzoek is een werkwijze gehanteerd die overeenkomt met de tactiek die in militaire kringen gehanteerd wordt wanneer men een onbekende vijand, die niet toegankelijk blijkt voor inlichtingendiensten, wil benaderen. In deze tactiek wordt de vijand onverhoeds aangevallen, in de hoop dat deze met zijn reactie op die aanvallen, informatie prijsgeeft over zijn organisatie en denkpatroon. Met deze onbevangen verkenning kan men in een vroege planfase ideeën genereren die bij een traditioneel lineair planproces niet aan de orde komen. Het verkennend onderzoek is daarmee een stap in het proces welke heeft geresulteerd in een samenhangende set van voorstellen voor verder ontwerpend onderzoek. Deze brede en gevarieerde onderzoeksopzet heeft geleid tot een brede oriëntatie op het gebied en de verschillende belangen. Het heeft daarmee steeds in de lijn gelegen om via een brede basis, meer toegespitst op de locatie, terug te komen op specifieke ontwerpoplossingen, welke uiteindelijk ook in generieke positie geplaatst kunnen worden.
  21. 21. MACRO STATION EILAND GRENS INTEGRATIE BEURS ANALYSE KARAKTER
  22. 22. ANALYSE
  23. 23. entree oost hal 8 hal 7 expo 555.258 1.452.705 service Totaal Beurzen Totaal evenementen Totaal congressen en 362.150 vergaderingen hal 99 hal 555.258 1.452.705 Totaal Beurzen Totaal evenementen Totaal congressen en 362.150 vergaderingen entree west hal 10 hal 11 hal 12
  24. 24. ANALYSE - JAARBEURS NE lab 25
  25. 25. In de huidige situatie is het Jaarbeursplein een transitieruimte. In de stadsvisie verandert de huidige situatie in kwantiteit, maar niet in kwaliteit. Er komt meer ruimte, maar geen nieuwe pu-blieke functies die bijdragen aan de kwaliteit van de directe omgeving. Het Jaarbeursplein blijft een transitiezone en geen verblijfsplaats.
  26. 26. ANALYSE - STATION Huidige situatie Stadsvisie - plein = verkeersroute - Plein = nog steeds verkeersroute - architectuur wordt gebruikt om mensen te verwerken en niet - Jaarbeurs is niet betrokken bij Jaarbeursplein, de afstand tussen om te laten verblijven architectuur nodigt niet uit tot verblijven, station en Jaarbeurs is nog steeds te groot. maar alleen tot vertrek of onderdeel van onderweg zijn. - Functies aan het plein zijn niet naar het plein gericht. Zij hebben NE - Jaarbeurs niet aanwezig op Jaarbeursplein (visueel en fysiek) geen relatie met hun directe omgeving. - Jaarbeurs is niet betrokken bij Jaarbeursplein lab - Croeselaan scheidt Jaarbeurs van Jaarbeursplein 27
  27. 27. CONTRAST JA AR VERROMMELING N BE NE UR O S W RUDIMENT m 50 HE ISOLATIE J N SC DISCONTINUÏTEIT R I EID PA L R KE ONTKOPPELD MAAIVELD 10 RE N JB 0 N NE KLOOF O W TRANSPORT RIVIER W AN EG IN EN V G G T AN G AD G RO RA JB G |M O NU M EN R T O O NT KA CR O ES EL AA CR N OE SEL B G EA JB AA EB T R N N O IX RE 0 UW KE 10 R PA EG W EN GG 50 RO m N VA S D UR AA BE GR AR JA M ER W G ED WE EK ST AN ZIJ AA N L VA JA AR BE UR GR S m AA 50 LA DV LO DE N AN N NE SS EN & W O RO O W O GG NB O EN 10 M TE ER N WE KA W E 0 G NA D AL E RA KT - S T A R EN AT - N M RO AA G EL NG EG T- Z AN W IJS LE V TE DEGELIJK JB POËZIE N RE PA R IDENTITEIT KE KE R INTIMITEIT RE PA N JB GEORDEND S UR COËXISTENTIE BE AR JA KOLONIE O D VE LA E N RS AN O TE UD EN - SP O RT PA R K 0 10 50 m
  28. 28. ANALYSE - GRENSCONDITIES Het jaarbeursterrein heeft het karakter van een eiland in het omliggende stedelijk weefsel - het terrein heeft een beperkte toegankelijkheid - de unieke schaal van het jaarbeursterrein is buitenproportioneel in vergelijking met het omliggende stedelijk weefsel - de grens van het jaarbeursterrein wordt zeer bepaald door de aanwezige verkeersstromen Ondanks/ dankzij de harde grenzen kan een goed woonmilieu worden geregisseerd - Ondanks de nabijheid van de jaarbeurs worden de woonboten beschermd door een filtermechanisme dat efficiënt als buffer werkt en zorgt dat privacy en intimiteit gewaarborgd wordt. - Doordat de woonboten aan één zijde uitzicht en openheid bieden wordt een zekere afstand gecreëerd tussen woonmilieu en jaarbeurs - De kleine schaal van de woonboten is te begrijpen vanuit de menselijke maat NE lab 29
  29. 29. 30 lab NE
  30. 30. Getting to know the Jaarbeurs terrain If the Jaarbeurs were a person, what kind of person would it be? Our teenage girl is bit rebellious, she’s in a period in her life where she’s trying out new things, experimenting to see what fits her the best. Her room is a bit of a mess, with different outfits piling up in the corners. One week she’s a punk wearing ripped jeans, and the next she’s trying to look like a young professional in smart business clothes. She has retro hand me down gear from the seventies, but she want to be a bit more like the glamorous models she sees in the magazines. She’s ambitious, for sure, and she wants to be successful and make money, but she hasn’t really found her vocation. She’s not sure yet what to pursue or what she’s good at, but knows she’ll work hard and succeed, even if things aren’t clear to her yet. Our subject also has a bit of a secret: she’s pregnant and expecting a child. There is a sense of expectation about her, something is waiting to be born, but the situation is a bit complicated, she is a teenage mother after all, but there’s also a sense that something wonderful could come into being. She wants a lot out of life, but she needs guidance, references of what she could be, people to look up to, examples to follow. She needs structure to help her world make more sense. She needs purpose and direction, and she needs to understand her true potential before she can realize it. She is not alone, part of her family is around her. Her mother lives just a bit to the north, in the old heart of Utrecht. She’s a smart older woman, a matriarch who has a lot of dignity and who knows all the family history. The father is absent. Her big sister is just to the east, a busy working woman who has a good job and a cozy home. Her brother is to the south, a sporty guy who’s a bit of a hangjeugd but who’s trying to get serious. He’s a bit on the rough side. All in all, it’s a good family, but dysfunctional in the way people are relating to each other. They stay together, but they are often in a bit of conflict because of their differences. Our young woman needs to work on her relationships with the other members of her family, because they can all benefit from reaching out to each other. The question is, how are they going to break down the barriers that separate them in order to build up their relationships? This is a design tool developed in the context of site analysis. It allows us to create a story that talks about the essence of place, as a whole system, as the “bigger picture.” An urban territory is a complex assemblage of space, building, activity, atmosphere, identity. In some ways it is like a living being – many interwoven systems working together, that form a whole. Telling a story allows us to create the whole in our minds, and the emotions and perceptions we had during our site visit inform our perception. NE It’s a gestalt image that uses our creativity to see the bigger picture. lab 31
  31. 31. ANALYSE - MACRO Naast het grootste openbaar vervoersknooppunt van Nederland ligt het Jaarbeursterrein waar de jaarbeurs met 100.000 m2 aan beursoppervlak een prominente rol speelt. Uiterlijk in 2019 zal het Noordelijk deel van het Jaarbeursterrein, door verplaatsing van Jaarbeursactiviteiten naar het Zuidelijk deel, vrijkomen voor een nieuwe bestemming. De gemeente Utrecht zal het Noordelijk deel in eigendom krijgen en wil dit gebied, in het kader van de ontwikkelingen rondom het stationsgebied (CU2030), gaan ontwikkelen. Hierbij heeft de gemeente Utrecht de ambitie om hier een nieuw en ongekend type binnenstad te maken, dit type stad zal als voorbeeld gaan dienen voor een ‘nieuwe generatie binnenstedelijke verdicht- ing’! Op dit moment vormt het Jaarbeursgebied, mede door de mono-functionaliteit en het extensieve ruimtegebruik een ‘wak’ in de stad. Door de omklap, zoals het verplaatsen van de Jaarbeurs naar het zuidelijk deel genoemd wordt, ontstaat de mogelijkheid om dit gebied beter aan te laten sluiten op het omliggende stedelijk weefsel. De opgave van het Jaarbeursgebied is geen eenvoudige en heeft een hoge mate van complexiteit in zich, niet in de laatste plaats door het grote aantal partijen en belangen die met dit gebied verbonden zijn. Hierdoor worden de potenties van de locatie vaak vertroebeld. In de eerste plaats willen wij daarom vooral inzichtelijk krijgen wat de potenties en mogelijkheden van de locatie nu daadwerkelijk zijn. Lab01 heeft de afgelopen drie maanden ontwerpend onderzoek verricht naar het Jaarbeurskwartier en daarmee een groot aantal mogelijkheden en onmogelijkheden van het gebied weten bloot te leggen NE lab 33
  32. 32. 2010 2010 1960 1960 1920 1920 1850 1850 1850 1920 1960
  33. 33. ANALYSE - MACRO De stad heeft zich continu uitgebreid, in verschillende richtingen, waarbij ook de Jaabeurs steeds een andere positie in de stad heeft ingenomen. Utrecht is ontstaan als een vestigingsstad, met de singels, welke nog steeds herkenbaar zijn in het huidig stedelijk weefsel. Op dat moment was het huidige Jaarbeursgebied nog geen onderdeel van de stad en kan omschreven worden als polder gebied. Ook bij de eerste forse uitbreidingen van de stad, met name aan de Noord- en Westzijde van Utrecht, maakte het Jaarbeursgebied nog geen deel uit van de stad. Wel ging de Jaarbeurs zelf zich vestigen in de stad, deze nam zijn positie in op het Vredenburg, midden in de stad. Hiermee nam de Jaarbeurs dus een centrale in de stad in. Pas nadat de stad zich verder in Zuidelijke richting ontwikkelde ging het Jaarbeursgebied deel 2010 1960 van de stad uitmaken. De Jaarbeurs verplaatst zich van het Vredenburg naar het Jaarbeursterrein. In de meest recente situatie zien we verdere ontwikkelingen in zuidelijke richting waardoor het 1920 1850 gebied nog centraler in de stad is komen te liggen. De Jaarbeurs heeft zich uitgebreid en neemt vrijwel het hele gebied in beslag. CS NE lab 2010 35
  34. 34. P P P P P JAARBEURS WONEN KANTOOR PUBLIEK PARKEREN
  35. 35. ANALYSE - MACRO + = Als de veranderingen die de stad heeft ondergaan achter elkaar zet, zie je eigenlijk een verschuiving van het zwaartepunt van de stad. De meest recente uitbreiding met het deel ‘Leidsche Rijn’ illustreert dit het beste. Het historische centrum wordt nog altijd als het zwaartepunt en daarmee als het echt centrum van de stad gezien. Maar als we ons meer richten op geografische liggingen,dan zouden we moeten concluderen dat het CS gezien kan worden als het centrum van de stad. Door het nieuwe Jaarbeurskwartier onderdeel te maken van het nieuwe centrum concluderen wij dat Utrecht een stad wordt met een kern, het centraal station, met twee gezichten; het oude historisch centrum en het nieuw te ontwikkelen Jaarbeurskwartier. NE lab 37
  36. 36. PARKEREN MACRO AUTARKIE U STATION EILAND INTEGRATIE U GRENS INTEGRATIE SUPERBLOK U BEURS FAIRTRADE U PARK U ANALYSE KARAKTER SCENARIO’S
  37. 37. SCENARIO’S
  38. 38. PARKEREN AUTARKIE INTEGRATIE U U SUPERBLOK FAIRTRADE PARK U U U
  39. 39. SCENARIO’S - ALGEMEEN De aanvalstactiek bestaat uit zes scenario’s, met deze zes ‘kogels’ hebben we op de locatie ‘geschoten’. De scenario’s benaderen het gebied allen vanuit een eigen perspectief, waardoor er zes verschillende opgaven ontstaan. Om de scenario’s helder en conceptueel op te zetten heb- ben we ons de vraag gesteld, wat als……? Daaruit zijn de volgende vragen met aanhangende scenario’s gedestilleerd: Parkeren: Wat als het Jaarbeursterrein transformeert tot een parkeerlandschap die alle parkeer behoevende van de binnenstad opvangt? Autarkie: Wat als het jaarbeursterrein een autarkische community zou herbergen en een ongekende manier van stedelijk wonen genereert? Integratie: Wat als je de gebieden rondom het jaarbeursterrein gaat opladen, hoe kan de locatie dan geleidelijk onderdeel worden van de stad? Superblok: Wat als het jaarbeursterrein een superblok met een enorm hoge dichtheid zou huisvesten? Fair trade: Wat als commercie = fijn!! en de Jaarbeurs als Maatschappelijk Verantwoord Ondernemer die sociale diversiteit mogelijk maakt? Park: Wat als het jaarbeursterrein het nieuwe centrale stadspark van Utrecht wordt? Ieder scenario genereert antwoorden, welke weliswaar specifiek maar controleerbaar zijn. De scenario’s zijn onderling met elkaar te vergelijken, doormiddel van identieke toetsstenen. Dit maakt tegelijkertijd het zoeken naar meer generieke oplossingen mogelijk. De scenario’s geven ieder hun zwaartepunt aan voor de vijf toetsstenen waardoor ze met elkaar vergelijkbaar worden. De vervolgstap is het ‘landen’ van de scenario’s op de locatie. Hierdoor kan vastgesteld worden hoeveel m2 ieder plan zou beslaan en welke NE functies in de m2 ondergebracht zouden worden (FSI- diagrammen). Door het ‘landen’ worden de scenario’s controleerbaar in programma en kunnen we de dichtheid van een plan vaststellen. Hierdoor genereert ieder scenario nog specifieker zijn eigen onderscheidende kwaliteit. lab 41
  40. 40. SCENARIO’S - PARKEREN Wat als het Jaarbeursterrein transformeert tot een parkeerlandschap die ALLE parkeerbehoevende bezoekers van Utrecht opvangt? Mobiliteit wordt als beleving ingezet, waarbij programma en parkeren samenkomen. - P is inkomstenbron voor de Jaarbeurs - Grote P-druk in historische binnenstad - 30% Jaarbeursterrein is parkeren en heeft geen ruimtelijke kwaliteit PARKEREN 1. opvangen van de 3. parkeeroplossingen; P-TOTAAL parkeerdruk van zowel parkeren dicht bij je 11.000 het Jaarbeursgebied als woning op stedelijk het historisch centrum niveau. P-jaarbeurs 6.500 P-binnenstad 6.500 4. energie-opwekking 2. Vouwen van het landschap om een mobiliteitslandschap te NE creeren. lab 43
  41. 41. SCENARIO’S - AUTARKIE Het oude stadscentrum van Utrecht kenmerkt zich een aantal kleinschalige kerkelijke immuniteiten. Een immuniteit is in feite een autarkie rond kerkelijke waarden. Aansluitend op deze kenmerken vroegen wij ons af: Wat als de locatie een autarkische woonmilieu zou herbergen? Een woongemeenschap waar de auto is uitgebannen, die gericht is op grondgebonden woningen en daardoor een geheel nieuw woonmilieu kan worden. Hoe zou zo’n autarkie zich manifesteren binnen het jaarbeurskwartier? AUTARKIE 1. Beschermd wonen 4. Publieke ruimte en groen. Verschillende collectieve en priv’e ruimtes volgen elkaar op. 2. Het profileren van de Jaarbeurs werkt gelijk- tijdig als buffer voor het woonmilieu. 5. - Beschermd wonen in hoogstedelijk gebied - Jaarbeurs als beeldbepalend element in de stad - publieke functies als buffer met de stad - Autarkisch groen als collectieve binder 3. Stedelijke ring is naar buiten gericht. Woon- milieu is naar binnen gericht. NE lab 45
  42. 42. SCENARIO’S - INTEGRATIE Door de aspiraties van de gemeente Utrecht om het jaarbeursterrein te ontwikkelen als hoogstedelijk (centrumgebied) zal op termijn het geografische centrum (domplein) zich verplaatsen richting C.S. en de stad een nieuwe vorm moeten krijgen. Ten eerste wordt de demarcatie van het ‘typische’ centrum gedeeltelijk opnieuw gedefinieerd om zo de stad weer in evenwicht/op schaal te brengen. Deze grens is in functie vergelijkbaar met de historische grens van de oude stad, de stadswallen. Door een dergelijke ingreep wordt de druk binnen deze grens opgevoerd om stedelijk of stads leven te genereren. Naast de inrichting van het Jaarbeursterrein stellen wij daarom voor om de wijken Lombok, Kanaleneiland en de rivierenbuurt binnen deze grens te verdichten en programma hieraan toe te voegen. Ten tweede wordt de maat van het stedelijke grid of weefsel bepaald en abstract gemaakt resulterend in een ‘stadskorrel’. De korrelgrote is afhankelijk van de zwart-wit verhouding dwz de verhouding van straten, pleinen etc. ten opzichten van de omliggende bebouwing, de dichtheid en de mix van programma. (intensiteitscijfer) Deze stadskorrel wordt vervolgens over de stad gelegd, bewerkt en aangepast aan de natuurlijke onderlegger. (herstellen, verbinden, betekenis geven) INTEGRATIE g ) NE STAD IN EVENWICHT GRAAD VAN ROGGEWEG LOMBOK MERWEDEKANAAL lab 47
  43. 43. SCENARIO’S - SUPER BLOK Voor de scenario van superblock is gezocht naar de grenzen van intensivering van de ruimte. Gezien de toekomst van Nederland wordt de stedelijke groei moment- eel gezocht niet in uitbreiding van de stad, maar in het intensiveren van bestaande delen van de stad. Hoe kan deze intensiveren van het hart van Utrecht gezocht worden op deze locatie? Hoe kan hier dichtheid gevonden worden en hoe werken de functies in deze vorm met elkaar? SUPERBLOK 1. Functiemenging en 3. De superblock is een diversiteit van functies immuniteit in hartje en typologiën samen in Utrecht. een gebied. 2. De Jaarbeurs zal in het midden van het gebied geplaatst worden als ruimtes die met 4. Publieke ruimte in elkaar verbonden zijn. de vorm van een plein die private ruimtes met elkaar verbindt. NE lab 49
  44. 44. SCENARIO’S - FAIR TRADE ™ I FAIRTRADE FAIRTRADE 1. Degentrificatie: het “GRACHTENGORDELMODEL” 3. Het grachtenpandmodel €++ €++ €+- stopzetten van ver- private achterzijde kent een duidelijke scheiding banning van mindere tussen voor- en achterhuis, sociale klassen uit de reclame reclame reclame het publieke en private huis. binnenstad en het terug- eclame reclame reclame reclame reclame Het voorhuis wordt voorzien brengen van een diverse reclame reclame reclame reclame reclame reclame van een winstgevende gevel bewo-nerssamenstelling die het achterhuis bekostigd. publieke reclame reclame rec €-- €-+ voorzijde reclame reclame r €-- €-+ dat zorgt voor een reclame reclame reclame Opbrengst wordt verkregen duurzaam en levendig door aan het commerciële klimaat. programma gerelateerde uitingen 2. Gebaseerd op het feodale stelsel feodaal is een mutualistische samenwerk- 80% ing mogelijk tussen commercie en 4. Icoonwerking: € woonprogramma. Hoe groter de commerciële De wederzijdse afhankelijkheid zorgt waarde van de commercie, er voor dat het systeem bestaansrecht hoe hoger de opbrengst 20% houdt als win-winmodel. voor het model als geheel. De commercie behoudt een deel van de opbrengst voor zichzelf, maar staat publiek privaat jaarbeurs publiek NE het grootste gedeelte af aan “zijn” woningen. Woningen worden zo gesubsidieerd door de commercie en laten een lab terugkeer van mindere sociale milieus 100% € toe. centrum Jaarbeurs kwartier Leische Rijn 51
  45. 45. SCENARIO’S - PARK De stad Utrecht kenmerkt zich als een stad met een dichte structuur gecombineerd met centra. Cen-tra die elk een eigen identiteit en kwaliteit heeft. Utrecht heeft momenteel een centra die zich richt op educatie en kennis (De Uithof), een centra die het oude stadskarakter van Utrecht bezit (het Ou-de Centrum), het zakencen- trum Leidse Rijn Centrum en het Leidse Rijn Park ver aan de westrand van Leidse Rijn. Om voor een dichte en intensieve kern van Utrecht te gaan in de toekomst, is het centrum van een centraal park ontstaan. Een centrum die de ritmes van drukte van de stad doen doorbreken en deze de mogelijkheid biedt om de inwoners van Utrecht een ontspanning aan te bieden midden in de stad. Dus lekker weg… in eigen stad! PARK A2 A27 1. De groenstructuur van 3. verschillende bebouwing- de stad en de potentie stypologien. Als onderzoek van de locatie om hier naar wanneer een park nog onderdeel van te gaan functioneerd als park. uitmaken. A28 A12 PARK p gg A12 A2 A27 Utrecht 2. Overgangsgebied van publiek naar prive. Jaarbeurs als buffer voor woning CS het achterliggende park. culture Jaarbeurs terrein offices NE recreation 4. Diverse manieren van wonen in het park ofwel wonen in een landschap. lab woning 53
  46. 46. SCENARIO’S - FSI DICHTHEID FSI 5 FSI 4 FSI 3 FSI 2 FSI 1 LOCATIE PROGRAMMA PARKEREN AUTARKIE INTEGRATIE SUPERBLOK FAIRTRADE PARK U U U U U JAARBEURS LEISURE HOTEL WONEN NE PARKEREN PUBLIEKE RUIMTE VOORZIENINGEN lab KANTOOR 55
  47. 47. THEMA’S NE lab 57
  48. 48. CAM OUF L ERE N PARKEREN MACRO 1. INTEGRATIE U PRO FILE REN AUTARKIE STATION EILAND INTEGRATIE U CO N CEN TRE R EN U 2. DICHTHEID SCH EID E N GRENS SUPERBLOK INTEGRATIE BEURS FAIRTRADE U FUN CTIE OP Z IC HZE LF PARK U 3. PUBLIEKE RUIMTE FUN CTIE -GER E LAT E ERD ANALYSE KARAKTER SCENARIO’S TACTIEK THEMA’S
  49. 49. THEMA’S - ALGEMEEN Door het schieten met de scenario’s op de locatie is er veel informatie verkregen, die, tezamen met een reflectie op de opgave, naar drie thema’s is terug herleid. De thema’s stonden zowel in de opgave als in de scenario’s centraal. Aan deze thema’s is een specifieke vraagstelling toegekend die gericht antwoord probeert te geven op de problematiek van de locatie. De thema’s en vragen zijn: 1. Integratie: Hoe integreer je een groot commercieel programma in de stad? 2. Dichtheid: Hoe creëer je een hoge dichtheid met behoud van een goede leefkwaliteit? 3. Publieke ruimte: Hoe waarborg je de kwaliteit van publieke ruimte met een groot verschil aan intensiteit van gebruik? De antwoorden op deze vragen komen voort uit de locatie die we door het schieten met de scenario;s hebben verkregen. Wij zien dit als het ontwerpend onderzoek. Hieruit worden uiteindelijk elementen verkregen voor een gericht ontwerponderzoek. NE lab 59
  50. 50. CAMOUFLEREN PROFILEREN
  51. 51. THEMA’S - INTEGRATIE Voor het eerste thema, integreren, zijn er twee manieren geformuleerd waarmee je een groot commercieel programma of een locatie met een dergelijke functie in de stad kunt verweven; Camoufleren en profileren. Beide methoden geven een aanpak hoe je met het thema om kan gaan. Camoufleren Camoufleren betreft een outside-in methode. Hierbij wordt niet alleen naar het plangebied zelf gekeken, maar juist naar de directe omgeving. Deze aanpak gaat er vanuit het omliggende gebied een bepaalde omvang nodig heeft om het nieuwe programma van het Jaarbeurskwartier optimaal te kunnen benutten. Om genoeg ‘massa’ te creëren in de gebieden rond de jaarbeurs worden deze gebieden geïntensiveerd. Door deze intensivering ontstaat er ‘druk’ op het plangebied waardoor het gebied een beter inbedding in zijn omgeving krijgt. Op deze manier kan het jaarbeurskwartier zich daadwerkelijk profileren als een gelijkwaardig stadscentrum (als gelijke aan het historische centrum). Hierdoor kan het jaarbeurskwartier zich ontwikkelen als de tweede ‘hartkamer’ van het centrum. De methode die wordt gekozen is die van de stedelijke maat. Eerst wordt gekeken hoe de omliggende omgeving zich handhaaft. We herkennen het Utrechtse bouwblok, welke een bepaalde dichtheid en een niveau van levendigheid vertegenwoordigd. Dit weefsel wordt doorgezet op de locatie en voegt zich vervolgens verder naar het programma. Daarbij onderscheiden we twee methodes: - Weefsel leidend - Programma leidend NE lab 61
  52. 52. 1. UITBREIDEN CENTRUM 2. NIEUWE INTENSITEITSGRENS 3. WOONWIJKEN INTENSIVEREN 4. JAARBEURSTERREIN INTENSIVEREN 5. GELIJKWAARDIGE CENTRA 1 STAD - 2 GEZICHTEN
  53. 53. THEMA’S - INTEGRATIE WEEFSEL LEIDEND MAAT STEDELIJK BOUWBLOK PROJECTEREN MAAT OP LOCATIE VERWERKEN PROGRAMMA NElab PROGRAMMA LEIDEND 63
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×