Managementscope special over Nigeria September 2012
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Managementscope special over Nigeria September 2012

on

  • 2,241 views

Realistic and positive articles about doing business in Nigeria

Realistic and positive articles about doing business in Nigeria

Statistics

Views

Total Views
2,241
Views on SlideShare
2,215
Embed Views
26

Actions

Likes
0
Downloads
10
Comments
2

4 Embeds 26

https://twitter.com 12
https://si0.twimg.com 10
http://twitter.com 3
https://twimg0-a.akamaihd.net 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
  • Meer media over Nigeria? http://www.cabvandervinne.com/links/
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
  • For the English version of the Nigeria Special of Management Scope and Shell view: http://www.managementscope-special-nigeria.nl/english/pdf.html
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Managementscope special over Nigeria September 2012 Managementscope special over Nigeria September 2012 Document Transcript

  • Lagos Nigeria, 2012-09-15 CAB van der VinneVoor u ligt de digitale versie van “Management Scope” met een Hammerweg 15mooie special over Nigeria. 7681 EH Vroomshoop The Netherlands (W) http://www.nigeria4all.comHet artikel werd me toegezonden door de mannen van Boskalis, waarvoordank, die hier al bijna 50 jaar actief zijn. Een duidelijk artikel die demogelijkheden, maar ook onmogelijkheden belicht.Doing business in Nigeria is mogelijk voor zeer veel Nederlandsebedrijven en dan hebben we het niet alleen over de multinationals. VOC Development Nigeria Ltd.CAB-V is daar zelf een voorbeeld van. Ik moedig dan ook ondernemers 6B George Streetaan om dit deel van de wereld zeer serieus te nemen. Het beeld wat de Ikoyi, Lagos, Nigeriameeste mensen hebben van dit land is zeer negatief en iedereen heeft www.vocdevelopmentsnigeria.comer wel een mening over. De realiteit is anders. Mr. Tolu Odebiyi (Director) (M) +234 (80) 36058080Als onafhankelijke business developer ben ik een aantal jarenactief in Nigeria in verschillende sectoren voor meerdere bedrijven en Mr. Joop van der Vinne (Director)beschik over een groot netwerk van betrouwbare Nigeriaanse bedrijven (M) +234 (80) 64477906 (M) +31 (6) 58838047en personen die voor u de juiste match kunnen zijn. (E) j.vinne@gmail.comOm de opdrachten van Nederlandse bedrijven te kunnen uitvoeren enprofessioneel te kunnen opvolgen is recent VOC Developments Nigeria Ltd.opgezet. De doelstelling is hieronder geformuleerd. Mocht u meer willenweten kunt u natuurlijk contact met mij opnemen.Veel plezier met het bijgevoegde artikel,Joop van der VinneVOC Developments Nigeria in briefVOC Development is a registered Nigerian company recently setup to identify, facilitate, procureand bridge the gap between Dutch companies operating in the Netherlands with keen interest toexpand their businesses and market presences in Africa most especially Nigeria and Localcompanies in Nigerian looking for new technologies, expertise and support to execute their projectsor solve challenges here at home.Our focus at VOC is not only to bring in companies looking to make money but to find business withkeen interest in adding value to Nigeria through the transfer of knowledge, expertise, technology,social responsibility and funding.At VOC, our focus and services are in the following areas, Construction, Telecommunications,Vessel procurement/refurbishment and ICT support services. Currently we represent over multiplecompanies from the Netherlands in the listed fields currently undertaking projects or looking tocome into the country.At VOC we also provide logistic, procurement and project management services for some of ourDutch suppliers and clients here in Nigeria. Our value add services enables us to understand ourclient’s needs, expectations and deliverables while providing them with the best possible expertise,support and technology from the Netherlands. We look forward to welcome you in Nigeria soon.
  • management Nigeria, booming in Afrikaspecial in samenwerking met Shell september 2012
  • Inhoud colofon september 2012Duurzame economische 8 5 voorwoord MANAGEMENT SCOPE Mar co A meeting of minds, is een uitgave van Scope De groei van Nigeria is spectaculair,groei met behulp van kleine Business Media, Amstelzijde 85a, 1184 TZ maar niet vrij van problemen. Amstelveen. Bakker DIRECTEUR/UITGEVER 6 feiten & cijfers Walter Vesters De niet-olie economieen opstartende bedrijven HOOFDREDACTIE Quinty Danko groeit met negen procent. Zie voor de handelsstromen EINDREDACTIE Nicole Gommers ook pagina 50. REDACTIECOÖRDINATIE Chantal Doezie 14 8 peter berdowski aad g oudappel ‘Nigeria is voor Boskalis een belangrijke, VORMGEVING Thielenpeters maar gecompliceerde markt.’ BEELD COVER Onze partner GroFin ondersteunt Aad Goudappel Afrikaanse ondernemers zoals 14 geschiedenis MEDEWERKERS Charles Githuka Ngugi met Wie actief wil zijn in West-Afrika, Marco Bakker, Ewald Breunesse (Shell), financiering en begeleiding bij het moet zich erin verdiepen. Aad Goudappel, Paul Groothengel, Irene Schoemakers, Shootmedia, Kick Smeets, opbouwen van zijn onderneming. Hans Pieter van Stein Callenfels, Léon Tops (Shell), Marike van Zanten Hij is de eigenaar van een 18 yann arthus-bertrand  Lagos vanuit de hemel. ADMINISTRATIE EN REDACTIE Kelechi Amadi-Obi diervoeder bedrijf in Kenia, en hij heeft behoefte aan die 20 Zie ook pagina 30 en 42. Postbus 23, 1190 AA Ouderkerk aan de Amstel, T 020 311 37 99 ondersteuning om zijn bedrijf te © 2012 Niets in deze uitgave mag worden 20 rondetafeldiscussie vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt laten groeien. Het Midden- en Ngo’s Cordaid en SDN zoeken door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder schriftelijke Kleinbedrijf in ontwikkelde landen naar een dialoog met Shell. toestemming van de uitgever. draagt substantieel meer bij aan het BNP dan in Afrika. 27 nga in nld Hoe vergaat het hoogopgeleide Nigerianen in Nederland? Zie ook pagina 35, 41 en 48. 36 Mar co 28 banken en duurzaamheid BakkerAl 10 jaar past de Shell Foundation Ons nieuwe rapport ‘Enterprise Solutions De bancaire sector van Afrikabedrijfsmatig denken en handelen toe in haar to Scale’ gaat in op onze belangrijkste neemt het voortouw.aanpak van armoede- en milieuproblematiek. ervaringen van een decennium werken aan 32 een regio in opkomstWe hebben, met behulp van zorgvuldig de ontwikkelingsproblematiek door middel Nollywood soaps zijn wereldwijdgekozen pioniers, duurzame oplossingen van een bedrijfsmatige aanpak. een hit.gecreëerd met een potentiële impact IUCNop miljoenen mensen en hun Download een exemplaar op: 44 36 cees ‘t hart ‘FrieslandCampina houdt zichlevensomstandigheden. www.shellfoundation.org bewust buiten de politieke strijd.’ 44 julia marton-lefèvre ‘Een onafhankelijk panel moet Shell Foundation is een onafhankelijke stichting in de UK: No. 1080999 de milieuproblemen in de Nigerdelta onderzoeken.’
  • voor woord FUELLING ECONOMIES, EMPOWERING LIVES Nigeria, In 2011, FMO participated in a record number of energy deals in Africa – not only a milestone for us, but booming in Afrika also a clear signal that African energy transactions are De Nigeriaanse bevolking groeit jaarlijks met zo’n gaining momentum. FMO invests in (renewable) energy twee procent en de economie met zeven procent. projects that stimulate economies, clear the way for Exclusief olie was de stijging zelfs nog twee low-carbon systems and safeguard energy supplies. procent hoger. De groei van Nigeria is spectaculairWWW.FMO.NL By accepting a relatively high share of the risk involved, te noemen, maar niet vrij van problemen.INFO@FMO.NL we give other financiers the space and confidence to @FMO_DEVELOPMENT invest. In this way we mobilize resources that wouldn’t D otherwise be available. eze special laat zien dat Nigeria Niet alleen ten opzichte van de lokale bevolking, booming is, en ook een aantal ook ten opzichte van onze zesduizend medewer- supporters heeft die ‘geloven kers van wie er ongeveer 5.500 Nigeriaan zijn.’ in Afrika’. De problemen blijven Nigeria, er wordt veel over gesproken en ge- zeker niet onbesproken, immers iedereen die schreven. Het land kent een roerige geschiede- in Nigeria werkt herkent en erkent het bestaan nis, onder meer als Britse kolonie waar Nigeria ervan. Wij hebben gestreefd naar informatie die zijn naam aan overhield: Niger Area, van de rivier vooral vanuit Nigeria komt, van de Nigerianen de Niger. De problemen van Nigeria worden in zelf en van Nederlanders die in Nigeria werken de westerse landen breed uitgemeten: corruptie, of er anderszins nauw mee verbonden zijn. In- schending van mensenrechten, milieuverontreini- terviews met Nigerianen die in Nederland wer- gingen en interne strijd van groeperingen – inder- ken geven eveneens inzicht in de opvattingen daad, het is er allemaal. Maar er is ook een andere van hoogopgeleiden over hun land van oor- zijde, die van de vooruitgang. Snelle groei gaat sprong. meestal gepaard met veel turbulentie, een delicate Wij laten mensen aan het woord met vele balans tussen kansen en risico’s. Dit rechtvaar- opvattingen over de verschillende facetten van digt dan ook het optimisme over Nigeria dat door de Nigeriaanse samenleving en haar toekomst. de geїnterviewden, en niet in de laatste plaats de Vertegenwoordigers van ondernemingen, we- Nigerianen zelf, wordt uitgesproken. tenschap en niet-gouvernementele organisaties geven openhartig hun meningen. Naast opinie Wilt u reageren op artikelen uit deze special ga dan zijn ook de feiten opgenomen: geografische, de- naar www.managementscope-special-nigeria.nl mografische en economische. Management Scope en Shell stapten samen in het avontuur om deze special te maken. Hoe kun je het zo objectief mogelijk houden en hoe check je de feiten? Dat waren belangrijke vragen voor de redactie en de uitgever. Voor Shell was het van belang duidelijk te maken waarom het in Nigeria werkt en dat wil blijven doen. Mutiu Sunmonu, landendirecteur Shell Nigeria, ver- Quinty Danko Dick Benschop is woordt dat heel mooi verderop in deze special: is hoofdredacteur president-directeur ‘Wij hebben een sociale verantwoordelijkheid. Management Scope. Shell Nederland. september 2012 . 5
  • Nigeria: feiten & cijfers Tekst Paul Groothengel Infographics Shootmedia Gemengde bevolking Snelle bevolkingsaanwasNigeria is zeer afhankelijk van Goede cijfers Religie speelt een cruciale rol in (de geschiedenis van) dit land. De ene helft bestaat De bevolking van Nigeria groeitde olie-export De Nigeriaanse econo- uit moslims, die met name in het noorden wonen, de andere helft bestaat voorna- razendsnel. Telde het land in 2002Diversificatie in de export van producten mie laat al jaren mooie melijk uit christenen, die in het zuiden wonen. In het centrale deel van Nigeria is de 130,1 miljoen inwoners, tien jaar laterleidt tot een betere risicospreiding. Het groeicijfers zien. De bevolking, in religieus opzicht, gemengd. staat de teller op 152,2 miljoen. Een + 49,3% stad als Lagos staat met bijna negenWorld Economic Forum heeft hiervoor BNP, van 268 miljard gemiddelde groei van het Andere miljoen inwoners op plaats dertien ineen maatstaf, de Concentration Index. dollar in 2011 naar Bruto Binnenlands Pro- religies de mondiale top van grote steden, eenDeze geeft aan hoe groot het percentage 400 miljard ­ ollar d duct over de afgelopen in 2016 + 6,7% ranglijst die wordt aangevoerd dooris van de drie grootste productgroepen BBP vijf jaar was 6,7 procent. Andere christelijke 1,3% Shanghai, Bombay en Buenos Aires.die een land exporteert. Deze Index laat De export van olie is hetduidelijk zien hoezeer Nigeria in zijn fundament onder deze religies Nigeria 2012export afhankelijk is van olie, al wordt groei, maar de niet-olie 19,5% 1,4% 152,2 miljoenhet langzaam minder (tussen 2003 en + 9% economie groeit zelfs2009 groeide de ‘niet-olie economie’ met niet-olie iets harder: met negen 19,6%gemiddeld negen procent per jaar). economie procent per jaar, tussen Nigeria 2002 2003 en 2009. Volgens 130,1 miljoenDe Concentration Index Top-5 van het IMF groeit hetAfrikaanse landen: Nigeriaanse BNP van Lagos 268 miljard dollar in 12 noordelijke staten waar 9 miljoen1. Nigeria 2011 naar 400 miljard de sharia van kracht is dollar in 2016, een plus 50,7% 50,2% van bijna vijftig procent. Moslim Nigeria exporteert bijna 14,7% 15,2% 90% twee keer zoveel als het importeert, wat zorgt voor een groot handels- overschot. Protestants Rijk aan grondstoffen Nigeria staat bekend als olieland. 13,1% Maar naast olie beschikt het land Meest problematische2. Botswana over een grote hoeveelheid andere factoren om zaken te doen in Nigeria 14,3% natuurlijke bronnen, zoals steenkool, (wereldwijd onderzoek onder Toegang tot bauxiet, aardgas, goud, tin, ijzer, leisteen, niobum, lood en zink. De 64% CEO’s en topmanagers, in financiering percentages respondenten dat mijnbouw van deze grondstoffen kwam Vrouw nooit echt van de grond. Nu komt de ja zegt) Katholiek Man winning en exploitatie van sommige 18% grondstoffen langzaam op gang.3. Zambia Oppervlakte Staatshoofd en Hoge kindersterfte, 62% 924.000 vierkante kilometer (Nederland regeringsleider lage levensverwachting Diefstal/ past er ruim twintig keer in) Goodluck Ebele Jonathan 71% van de bevolking in kleine Corruptie Nigeria leeft onder de ­criminaliteit4. Ghana armoedegrens volgens het Ontwikkelingsprogramma van Abuja de Verenigde Naties 40% 4% 13% Lagos Een op de vijf 7% kinderen sterft voor het twaalfde levensjaar5. Senegal Hoofdstad Munteenheid 12 miljoen Laag opleidings­ 8% Abuja (sinds 1991, daarvoor Lagos) De Naira kinderen gaan niet naar school 33% niveau 11% bijna 2 miljoen aidswezen telt het land Olieproductie 2,4 miljoen vaten per dag 47 jaar is de gemiddeldeBronnen: Africa Competitiveness Report 2011, Bureaucratie Onvoldoende levensverwachting van deWorld Economic Forum, Wereldbank en de infrastructuur Nigeriaanse bevolkingAfrica Development Bank.6 . manage m e nt scope september 2012 . 7
  • Inter viewHOGESCHOOLVOORTOPMANAGERSNigeria is voor Boskalis al decennia een belangrijke, maarook zeer gecompliceerde markt. Topman Peter Berdowski:‘De omstandigheden zijn zeer grillig, maar je moet proberenoveral de humor van te blijven inzien.’Interview Dick Benschop Tekst Paul Groothengel Fotografie Marco Bakker et het fraaie uitzicht dat Peter Zijn achternaam blijft, met dank aan Berdowski heeft vanuit zijn werk- een Poolse vader, goed hangen. Hij kamer in het hoofdkantoor in kreeg binnen het bedrijf al snel de bij- Papendrecht begint ieder in- naam ‘The Big Berdowski’, vrij naar de terview. En dat is ook terecht, want de rolprent The Big Lebowski. De vergelij- topman van Boskalis kijkt direct op de king gaat verder totaal mank, want waar Beneden-Merwede, waar schepen af en Jeff ‘The Dude’ Bridges in de filmkome- aan varen. En waar iets verderop IHC die al snel ten onder gaat aan wonder- Merwede zetelt, de huisleverancier van lijke afpersers, heeft Peter Berdowski sleephopperzuigers, snijkopzuigers en Boskalis tot grote bloei gebracht. Na het andere vaartuigen die Boskalis al meer recordjaar 2010 – de winst bedroeg 310 dan honderd jaar inzet. Berdowski kijkt miljoen euro en Berdowski wist (einde- dagelijks uit op de bakermat van de Ne- lijk) Smit Internationale in te lijven – derlandse baggersector. waren de resultaten in het afgelopen8 . manage m e nt scope september 2012 . 9
  • Interview Interview We hebben vijftig jaar lang gewerkt in des van onrust, met name in de periode het moerasgebied van de Nigerdelta. 2006-2009, kwamen we soms wel zon- ‘Wij geloven Boorputten faciliteren, havens erom der werk te zitten. Simpelweg omdat heilig in heen bouwen, dat werk. Sinds eind ja- onze klanten zich dan terugtrokken. ren negentig is de offshore in Nigeria Voor ons is veiligheid een cruciale afwe- de potentie tot ontwikkeling gekomen, nadat er ging: wij sturen onze mensen niet rich- van dit land’ behoorlijke olie- en gasvoorraden voor ting onveilige situaties. We nemen dan de Nigeriaanse kust zijn gevonden. Ons ook vergaande beveiligingsmaatrege- werkveld is daarmee langzamerhand len; je kunt in een land als Nigeria nou verschoven naar de kustlijn en daarbui- eenmaal te maken krijgen met zaken als ten. We werken mee aan de ontwikke- kidnapping en andere vormen van cri- ling van LNG-winning, aan de bouw minaliteit.’ van havens, aan kustbescherming, et ce- tera. De omstandigheden in de offshore zijn – zowel in technologisch als maat- ° Wat betekenen deze omstandig- heden voor uw managers ter plaatse? ‘Ik schappelijk opzicht – nog steeds heel zeg altijd: Nigeria is de hogeschool voor in Nigeria altijd om geld. Iedereen wil uitdagend, maar van een heel andere topmanagers. Je moet stabiel zijn, goed wat voor zichzelf. Eerst proberen ze het orde dan in de delta.’ in je vel zitten. De managers die Nigeria aardig, dan onaardig, en dan komen de goed weten te runnen, hebben het he- dreigementen. Zo legden wij voor Shell Peter Berdowski (54) ° Hebben jullie in tijden van poli- tieke onrust wel eens overwogen om te lemaal in hun vingers om waar ook ter wereld goed te presteren. Nigeria vergt een oliepijpleiding aan, die door een aantal communities – zeg maar dor- is sinds zes jaar ceo van Boskalis. vertrekken? ‘Niet echt. Als je actief bent het meest basale ondernemerschap, in pen – gaat. Wij sturen dan ons team van Na zijn studie chemie en zijn in dit land, weet je dat de omstandig- alle mogelijke facetten. Het land staat onderhandelaars – volledig bestaande promotie startte hij zijn loopbaan bij Shell als chemisch onderzoeker. heden grillig kunnen zijn. En daarmee niet voor niets hoog in de corruptie- uit Nigerianen – langs die communi- Na verschillende functies bij Shell je omzetontwikkeling. We hebben ver- index; veel Nigerianen zijn erop uit je te ties. Bij ieder dorp wrijven ze zich dan stapte Berdowski in 1983 over naar liesjaren gekend. Je past je daar als or- belazeren. Dat zit in de cultuur van het in de handen en denken: wij gaan even consultantbureau Krekel van der ganisatie op aan, bijvoorbeeld door het land.’ de ‘lokale belasting’ ophalen. Ze willen Woerd Wouterse. Daar nam hij in werknemersbestand in te krimpen. De toezeggingen. Niet alleen in financieel 1997 afscheid als managing director. Hij werd toen bestuurslid van druk van buitenaf is in mindere tijden soms groot. Dan zegt men: wat moet je ° Nigeria is inderdaad een zeer ‘on- dernemend’ land, in al zijn facetten. Bij opzicht, maar ze willen ook meewerken. Dat vinden wij meestal prima, maar dan Boskalis, waar hij in 2006 topman werd. Daarnaast is hij commissaris daar nog? Nigeria is toch alleen maar Shell hadden we een tijdlang één kidnap moet je enorm oppassen: als het project bij onder meer de Van Gansewinkel ellende? Wij hebben altijd gezegd te per week. Hoe gaat u om met die drei- een grens van een community passeert, Groep en TBI Holdings. zullen blijven, want wij geloven heilig ging? ‘Bij ons staat het aantal kidnap- kunnen deze locals zomaar worden in de potentie van dit land. En Boska- pingen gelukkig pas op twee, maar we doodgeschoten, want hun buren pikken lis fungeert in dit gebied in wezen als gaan zeer serieus om met die dreiging. dat dan niet.’jaar iets minder (winst 254 miljoen). in 75 landen. De belangrijkste regio’s iets stuk, dan moet je het altijd zelf kun- een vrijwel geheel Nigeriaans bedrijf, Expats mogen niet meer alleen rond-Natuurlijk heeft ook Boskalis last vande crisis, maar het concern profiteert voor Boskalis zijn het Midden-Oosten, Australië, Brazilië, de Noordzee, Zuid- nen repareren, daar kun je geen lokaal bedrijf voor inschakelen. In het begin als je kijkt naar onze werknemers. We zijn dus gebleven, maar door de perio- rijden. Tegelijk vind ik – en dat klinkt wellicht raar – dat je ook moet probe- ° En sabotage, hebben jullie daar last van in Nigeria? ‘Kijk, je weet dat eenstructureel van een goede spreiding in oost-Azië en West-Afrika. In die laatste was de verhouding bijna koloniaal, ren om overal de humor van te blijven handelssysteem in Nigeria altijd lekt,activiteiten en markten. regio is Nigeria een belangrijke thuis- werkten de ‘witneuzen’ samen met de inzien. Je moet niet alleen maar denken dat er spullen ongewenst wegvloeien. We kennen Boskalis van oudsher als haven voor Boskalis. Interviewer Dick ‘zwarten’. Vroeger was de verhouding dat de omstandigheden zwaar en moei- Als je dat helemaal dichtknijpt, functio-baggeraar, maar naast baggeren doet Benschop, president-directeur Shell Ne- tussen Nederlanders en Nigerianen on- lijk zijn. Wat dat betreft kunnen we veel neert het systeem niet. Een zekere matedeze maritieme dienstverlener inmid- derland, wil van Berdowski eerst weten geveer één op drie, nu is ons bedrijf vol- leren van de Nigerianen, die blijven al- van lekkage is onvermijdelijk. Natuur-dels veel meer: de aanleg en het onder- wanneer Boskalis is gestart met de acti- ledig geïntegreerd met de lokale bevol- tijd erg optimistisch en vrolijk. Je kunt lijk wil je dat minimaliseren, maar er ishoud van havens en vaarwegen, de cre- viteiten in Nigeria. king. We hebben zo’n 450 Nigerianen enorm met ze lachen, bovendien zijn ze een marge van waaruit ook de bredereatie van land in water, bescherming van ‘Zestig jaar geleden. We begonnen vast op de loonlijst, hooguit een stuk of heel vriendelijk en belangstellend.’ gemeenschap wordt bediend. Zie het alskusten en rivieroevers, et cetera. Daarbij vanuit de locatie Port Harcourt, later tien Nederlanders geven leiding. Som- een vorm van lokale belastingheffing.wordt offshore-dienstverlening voor de ook vanuit Warri. Dat zijn nog steeds mige Nigeriaanse collega’s zijn al veertig ‘We nemen ° Wat ik aan Nigeria zo lastig vind, Binnen grenzen leer je dat te accepte-olie- en gasindustrie steeds belangrijker.En met de overname van sleep- en ber- belangrijke steunpunten voor onze ope- raties in de Nigerdelta. Daar hebben we jaar bij ons in dienst.’ vergaande is dat je bijna alles wat je doet conflicten oproept. Of het nou gaat om een contract ren, en dat weten zij ook. Wij moeten in Nigeria kunnen blijven werken, zijgingsbedrijf Smit is Boskalis nu ook ac- onze magazijnen met reserveonderde- ° Jullie volgen de ontwikkelin- maatregelen of een gesprek met een ngo, er staat altijd moeten kunnen blijven leven. Er bestaattief in havensleepdiensten, en reddings-en bergingswerk. Met ruim elfhonderd len en andere spullen. Het werken in Nigeria was en is complex, want je bent gen waarbij olie- en gaswinning steeds meer offshore plaatsvindt. ‘Inderdaad, tegen wel iemand anders op die verongelijkt zegt: ‘Je had met míj moeten praten.’ Hoe een grijs gebied waar je buiten moet blijven, want anders keert het systeemschepen en werktuigen is Boskalis actief bijna volledig zelfvoorzienend. Gaat er dat is een historische ontwikkeling. kidnapping’ ervaart u dat? ‘Wat je ook doet, het gaat zich tegen je.’10 . manage m e nt scope september 2012 . 11
  • - advertentie -Interview NABC - Netherlands-African Business Council NABC in het kort ‘Over ons kobalt en ijzererts. Zodra ergens een ° Hoe ziet u Nigeria in pakweg Connecting your - Toonaangevend netwerk van Nederlandse bedrijven die zaken doen in Afrika, opgericht in 1946 mijn opengaat, verzorgen wij de infra- 2020? ‘Ik zie een aantal gevaren. Er zijn imago in Nigeria maak structuur daaromheen. De gedolven grondstoffen moeten immers afgevoerd worden, bijvoorbeeld via havens.’ grote tegenstellingen tussen het islami- tische Noorden versus het christelijke Zuiden; ik hoop dat dat niet gaat escale- business with Africa’s - Facilitator van handel en investe- ringen (partner search, markt- onderzoek, handelsmissies, ik me geen opportunities ren. Daarnaast is het snelgroeiende be- events, etc.) tussen Nederland zorgen’ ° Ondersteunen jullie de lokale Ni- geriaanse gemeenschap via sociale inves- volkingscijfer een punt van grote zorg. Er zijn nu zo’n 150 miljoen Nigerianen, en Afrika teringsprojecten? ‘Ja, we doen een aantal waarvan veertig miljoen in de Niger- - Gesprekspartner voor Nederlandse projecten, waarbij we ons lokale ma- delta; volgens een rapport zijn dat er in en Afrikaanse overheden met nagement de ruimte geven om het initi- 2100 zevenhonderd miljoen. Het land betrekking tot private sector- atief te nemen. We hebben onlangs een verdient veel geld uit de olie- en gasin- Zakendoen in Afrika biedt enorm ontwikkeling en handels- en malariapreventieproject gedaan, samen dustrie, maar als men die rijkdom moet veel kansen voor het Nederlandse investeringsbevordering met de ngo Family Care Association, in uitsmeren over zóveel mensen, blijft er bedrijfsleven. Maar Afrika is groot - Onafhankelijke en objectieve not de staat Ondo, waar de gemeenschap te niks over. Het zou mooi zijn als de over- kampen heeft met malaria. Er zijn on- heid weer zou investeren in de agrari- (54 landen) en het is niet for profit organisatie voor en door gemakkelijk om er voet aan de ° Maar hoe bescherm je je eigenmensen, gegeven dat grijze gebied, tegen der meer tweeduizend muskietennetten uitgedeeld, we hebben preventieve ma- sche sector; die bloeide vroeger volop, maar is stilgevallen dankzij de olie-in- grond te krijgen. NABC is een Nederlandse bedrijvende mogelijkheid van corruptie? ‘Door lariamedicatie voor zwangere vrouwen komsten. Veel draait om de opbouw van netwerkorganisatie van meer danheel duidelijke stelregels te hebben. Dit ter beschikking gesteld en geld gestoken een evenwichtige infrastructuur, denk 320 Nederlandse bedrijven diedoen we wel, dat doen we niet.’ in het opleiden van lokale gezondheids- aan betere wegen en betere scholing. zaken doen in Afrika en door hun werkers voor malariapreventie en -be- Hoe dan ook, het potentieel van dit land activiteiten duurzame ontwikkeling ° En dat lukt ook? ‘Je weet dat alsje in Nigeria op dit punt gaat schuiven strijding. Wat ik een erg goede formule vind: samen met klanten, waaronder is enorm groot. Nigeria is en blijft een belangrijke markt voor Boskalis.’ in Afrikaanse landen bevorderen.en toegeven, dat er dan geen houden Shell, introduceren we een safety bonus. Door onderdeel uit te maken vanmeer aan is. Duidelijke stelregels zijn Als medewerkers van beide partijen een het NABC bedrijvennetwerk, kunneneen vorm van zelfbescherming. Als we goed track record opbouwen wat betreft Nederlandse bedrijven kennis eniedereen laten weten wat we wel en niet veiligheid op een bepaald project, leg- ervaring met elkaar uitwisselen.doen, dan weet men ook dat wij conse- gen de klant en wij ieder een bedragquent zijn en blijven. Doe je dat niet, opzij. Die pot kan oplopen tot 250.000 Hierdoor hoeft het wiel niet telkensdan word je heel makkelijk chantabel. dollar. Aan het eind van het project mo- opnieuw te worden uitgevonden, ontwikkeling van de private sectorHet is voor ons een groot voordeel dat gen de werknemers die pot gebruiken kunnen elkaars nuttige contacten belangrijk is voor de ontwikkelingde Nigerianen Boskalis al zestig jaar om hun leefomgeving te verbeteren. Matchmaking in Lagos - de zaken sneller doen verlopen en van Afrika. Ondernemerschapkennen, met alle ups en downs. Men Dan wordt er bijvoorbeeld een school Anniversary Trade Mission 2011 kan er vaak al in Nederland worden en commerciële samenwerkingweet van ons waar we de grenzen trek- opgeknapt, of krijgt een school vol- gekeken naar het vormen van bevorderen structurele groei enken.’ doende computers. Dat zijn prachtige initiatieven.’ partnerschappen om gezamenlijk zorgen voor werkgelegenheid en markten te veroveren. NABC wil hogere inkomens. Daarnaast streeft ° Is Boskalis ook actief in andereWest-Afrikaanse landen? ‘We zittenin nog eens elf andere landen, zoals ° Doen jullie deze maatschappe- lijke investeringen mede met het oog op graag op een onafhankelijke manier NABC naar uitwisseling van kennis de belangen van het bedrijfsleven en expertise en daarmee totAngola, Kameroen en Gabon. Vooral een goed imago? ‘Nee, daar moet je niet dienen en daarom vragen wij duurzame economische bandenomdat ook daar olie- en gaswinning al te nadrukkelijk over communiceren. van de aangesloten bedrijven een tussen Nederland en Afrika.plaatsvindt. Daarbij fungeert Nigeria Zoiets hoort standaard bij je maat-als een belangrijk steunpunt, omdat schappelijke verantwoordelijkheid, het jaarlijkse bijdrage van € 695,- ; met Nederlandse bedrijven hebben Netherlands-Africanonze operatie daar meer continu is dan is geen greenwashing. Over ons imago dit bedrag verzekert u zich als bedrijf het Afrikaanse continent veel te Business Councilin de andere landen. We werken ook in Nigeria maak ik me geen zorgen, we van toegang tot een uniek netwerk, bieden en Afrika biedt een vaak Prinses Beatrixlaan 614steeds meer in de veelbelovende Oost- staan hier te boek als een goede en be- zowel in Nederland als in vrijwel alle nieuwe markt met een enorm 2595 BM Den HaagAfrikaanse regio. Mozambique heeft trouwbare werkgever. Bij dit soort in- Afrikaanse landen. NABC heeft een groeipotentieel. Postbus 93082enorme gasvoorraden, daar hebben we vesteringen bedenk ik me wel altijd dat professionele staff van hoogopgeleide 2509 AB Den Haagal het nodige gedaan aan havenontwik- de mensen in de Nigerdelta een sterkkeling. Verder zijn Kenia en Tanzania gevoel van achterstelling hebben, als ze mensen met Afrika-ervaring. Uw T +31 (0)70 304 3618interessante groeimarkten. Voor ons is zien dat westerse bedrijven in hun land succes in Afrika is onze drijfveer! F +31 (0)70 304 3620 Dick Benschop isvan belang dat het Afrikaanse continent zo actief zijn en daar veel geld mee ver- president-directeur Ons motto is ‘trade instead of aid’: www.nabc.nlrijk is aan grondstoffen, zoals nikkel, dienen.’ Shell Nederland. wij zijn van mening dat een sterke info@nabc.nl12 . manage m e nt scope
  • analyse A ls het gaat om de geschie- Opper Volta) en Gabon. De Britten in 1884 werd Een kleine denis van Afrika worden bevestigden hun aanspraken op het ge- altijd twee jaartallen ge- bied langs de Gambiarivier, op Ghana/ Afrika verdeeld noemd: 1884 als begin Goudkust en op Nigeria. Bovendien van de koloniale tijd en 1960 als het werden ze de ‘beschermers’ van een onder Europese einde ervan. In 1884 werd tijdens de gebied waar zich in de negentiende grootmachten geschiedenis Conferentie van Berlijn de opdeling eeuw voormalige slaven hadden ge- van Afrika over een paar Europese vestigd: Sierra Leone. De naam van de machten vastgelegd. In 1960 werd een hoofdstad, Freetown, is een verwijzing hele groep Afrikaanse landen onaf- naar dat begin. Het buurland Liberia van Afrika hankelijk. De laatste tijd maken ge- werd, onder druk van de Verenigde tugal bevestigd op wat nu Guinee Bis- schiedkundigen steeds meer bezwaar Staten, het enige politiek onafhanke- sau en Kaapverdië heet, en op een paar tegen deze indeling. In deze korte im- lijke land van West-Afrika. Daar was eilanden in de Golf van Guinee. Ten- pressie zal ik ingaan op West-Afrika, in 1847 een republiek uitgeroepen slotte kreeg Spanje zeggenschap over waarbij ik dat gebied voor dit doel zo door voormalige slaven uit de Ver- een stukje tropisch regenwoud en een definieer dat ook de landen om de Golf enigde Staten en er was een grondwet paar overige eilanden in de Golf van van Guinee daarbij worden gerekend. aangenomen die sterk leek op de Ame- Guinee, samen nu het land Equatori- rikaanse. Duitsland, in die tijd een aal Guinea. Inderdaad: die Conferen- De repercussies van de Jaartallenfetisjisme aanstormende Europese grootmacht, tie van Berlijn was belangrijk. Maar de woelige geschiedenis van Een eerste bezwaar tegen bovenge- noemde indeling van de Afrikaanse kreeg de gelegenheid om een koloni- aal bewind te vestigen in wat nu Togo eigenlijke kolonisatie door Europese machten was al lang daarvoor begon- West-Afrika zijn nog steeds geschiedenis is het jaartallenfetisjis- (en delen van Ghana) en Kameroen nen, met hier en daar aan de kust een voelbaar. West-Afrika gaat me. De conferentie van Berlijn van 1884/85 was belangrijk. Vijftien toen- (en delen van Nigeria) is geworden. Verder werden oude claims van Por- stevige invloed. Aan de andere kant wilde ‘1884’ nog helemaal niet zeggen een turbulente toekomst malige Europese machten en de Ver- tegemoet, vol mogelijkheden, enigde Staten kwamen overeen dat delen van Afrika zouden toebehoren maar ook vol risico’s. Om aan bepaalde koloniale machten. Voor die toekomst beter te West-Afrika gold dat de aanspraken van Frankrijk op een groot gebied begrijpen eerst een schets werden bevestigd: Senegal, Guinee, van het verleden. Ivoorkust, Benin/Dahomey, vrijwel het hele westelijke Sahelgebied (nu Mau- Tekst Ton Dietz Illustratie Aad Goudappel ritanië, Mali, Niger en Burkina Faso/14 . manage m e nt scope september 2012 . 15
  • analysedat al dat gebied nu effectief koloniaal bieden in West-Afrika werden pas in wereldverhoudingen nam de invloed ten zien dat het enige West-Afrikaanse diepe geschiedenis. Daar is ook noggebied was. Dat was eigenlijk pas rond 1975 politiek zelfstandig. van de Verenigde Staten sterk toe, en land met een continue jaarlijkse eco- de explosie heel veel in te ontdekken, nu Afrikaan-1910 het geval. ook landen als Nederland werden ac- nomische groei van meer dan vijf van commu- se geleerden zelf hun geschiedenis aan Voor twee Europese landen was tiever als handelspartner, als investeer- procent Nigeria is (al is dat natuurlijk het dekoloniseren zijn.de Conferentie van Berlijn trouwens Wereldoorlogen In plaats van 1884 en 1960 worden de der en bij de culturele beïnvloeding wel een hele grote speler) en dat ook nicatieslecht nieuws: in de periode tot 1884 laatste tijd steeds meer andere ‘breuk- van de West-Afrikaanse bevolking. Ghana, Gambia, Equatoriaal Guinea, past bij de Ongeduldhadden ook Nederland en Denemar- jaren’ gebruikt om omslagen in de Nederlandse missionarissen en zende- São Tomé & Principe, Sierra Leone en West-Afrika gaat een turbulente toe-ken een aanzienlijke handelsinvloed Afrikaanse geschiedenis te begrijpen. lingen werden actief op diverse plaat- Kaapverdië het heel goed hebben ge- afrikaanse komst tegemoet, vol mogelijkheden en(en waren ze belangrijk in de slaven- Na de Eerste Wereldoorlog kon er sen in dit gebied. daan. Maar landen als Togo, Guinee cultuur vol risico’s. Wat zeker is, is een verderehandel, tot die halverwege de negen- door de koloniale Europese machten Bissau, Ivoorkust, Benin en Kameroen zeer snelle bevolkingsgroei. Er wordttiende eeuw langzamerhand illegaal pas goed worden verdiend aan Afrika Leeuwenstatus blijven daar nog ver bij achter. voor Nigeria al gesproken van eenwerd verklaard). Nederland had lange en tussen 1920 en 1930 werden er op Een laatste belangrijk omslagpunt is de Het hoofdargument van de tegenstan- half miljard inwoners. Enorme steden,tijd zelfs een goede positie aan het hof allerlei plekken koloniale economieën periode rond 1990. De val van de Muur ders van die simpele historische indeling zoals we die in Azië al kennen, horenvan de vorsten van het Ashanti-rijk, in opgebouwd, waarvan de patronen in en het afbrokkelen van het socialisme in prekoloniaal-koloniaal-postkoloniaal daarbij. En een grotendeels zeer jongehet huidige Ghana. En wie het eiland het wereldhandelsverkeer van vandaag leidde ook in Afrika tot een golf van is echter nog fundamenteler dan de be- trans-Sahara handel en dus gaandeweg bevolking, die de arbeidsmarkt opGorée bezoekt, voor de kust van Sene- nog steeds zichtbaar zijn. Senegal ging democratisering. Een paar Afrikaanse denkingen die in het voorgaande zijn ook grote invloed van de Islam. In onze komt stormen en die veel beter op degal, ziet daar in een klein museum al- zich concentreren op aardnoten, de landen die hadden geëxperimenteerd geschetst. Het is een erg eurocentrische late middeleeuwen hadden zich ook in hoogte is van wat er in de wereld ge-lerlei bewijzen van de invloed die Ne- Goudkust op goud en cacao, Nigeria met een socialistische aanpak (Mali – indeling. Het legt de nadruk op een pe- het noordelijke savannedeel van Nigeria beurt (en wat er ‘te koop’ is) dan hunderland ook daar heeft gehad, inclusief op oliepalm en aardolie. Zo ontston- met vroege steun van China – Guinee, riode in de Afrikaanse geschiedenis die allerlei rijken gevormd. Maar in grote ouders en grootouders ooit waren.een foto van Jacobus Capitein die in den allerlei economisch zeer eenzij- de Volksrepubliek Benin) werden plot- in veel gebieden niet veel langer heeft delen van het gebied van de tropische Die wereld bestaat niet alleen meerLeiden in 1847 zijn doctorsdissertatie dige gebieden, met een vaak exclusieve seling ideologische weduwnaars. In al- geduurd dan vijftig jaar. Het veronacht- bossen leefden de meeste mensen in uit Europa en de VS, maar is echt mon-schreef waarin hij duidelijk probeerde handelsoriëntatie op de ‘moederlan- lerlei landen in West-Afrika werd een zaamt de lange historische lijnen, terwijl hele kleine verbanden. diaal met heel veel aandacht voor Aziëte maken dat slavernij niet strijdig was den’. Uit die tijd stamt ook een infra- eind gemaakt aan de éénpartijstaat en Afrika vóór 1900 toch ook al een hele en Brazilië.met het christelijke geloof, een bood- structuur van havens en (spoor)wegen in sommige landen (Ivoorkust, Sierra lange geschiedenis had. En het heeft te SLAVENHANDEL De communicatie-explosie lijkt bijschap die er toen inging als Gods die bestaande, oudere handelspatro- Leone, Liberia) braken zeer geweld- weinig oog voor het feit dat de diepe ge- In het overgangsgebied ontwrichtten de orale cultuur die Afrika altijd heeftwoord in een ouderling. Deze Jacobus nen voor een belangrijk deel wegvaag- dadige burgeroorlogen uit voordat ook schiedenis, de vorming van Afrikaanse de slavenjachten vanuit de deels Isla- gehad heel goed aan te sluiten. Al dieCapitein was als slaaf buitgemaakt in de: de oude trans-Sahara handel en de daar een nieuw politiek en economisch culturen en herinneringen van de eeu- mitische noordelijke rijken het leven jongeren, met heel veel dromen en ver-Goudkust en geadopteerd door een vele interetnische handelscontacten begin kon worden gemaakt. De jaren wen vóór de koloniale tijd nog steeds al aanzienlijk en daar kwam vanaf de wachtingen, staan voor een uitbarstingkoopman van de toenmalige West-In- tussen Afrikaanse gebieden zelf. Ove- negentig lieten ook een andere be- doorwerken. Een belangrijk voorbeeld zestiende eeuw ook de slavenjacht bij van creativiteit en daadkracht. Maardische Compagnie, die ervoor zorgde rigens was het verslagen Duitsland zijn langrijke verandering zien. De hogere van hoe die herinneringen van ver van Europese handelaren. De hui- ook voor ongeduld. Als de leidendedat hij door kon studeren. Capitein is koloniën kwijtgeraakt: Togo en Kame- grondstoffenprijzen en de grote toe- voor de koloniale tijd doorwerken, is dige bevolkingsverdeling in delen van elites (politiek, economisch en reli-waarschijnlijk de eerste zwarte predi- roen werden Franse protectoraatsge- name van de economische contacten de grote diversiteit in hiërarchische en West-Afrika laat nog steeds gevolgen gieus) niet meegaan in die verwach-kant geweest en de eerste Afrikaan met bieden onder de autoriteit van de Vol- met Azië en gaandeweg ook Latijns- niet-hiërarchische samenlevingen. Dat ervan zien. Er zijn in Noord-Ghana, tingen, zal de spanning om te snijdeneen doctorstitel. kenbond. Amerika, maakten een einde aan twee Shell zoveel moeite heeft om oplossin- Noord-Togo, Noord-Benin en Noord- zijn. Voor Europa is het de uitdaging Ook het veelgebruikte jaartal voor Na de Tweede Wereldoorlog kwam decennia waarin de meeste Afrikaanse gen te vinden voor haar legitimiteit in Kameroen rotsachtige heuvelgebieden om de kansen verder te versterken enhet aflopen van de koloniale periode, er ook zo’n golf investeringen op gang economieën er slecht aan toe waren en de Nigerdelta, komt maar voor een deel met een extreem hoge bevolkings- de risico’s te beheersen. Dan moet Eu-1960, moet met de nodige voorzichtig- en kwamen de eerste ontwikkelings- de armoede toenam, tegelijk met een door de corruptie in het huidige Nige- dichtheid. Daar trokken vanuit het ropa wel goed op de hoogte blijven bijheid worden gebruikt. Ghana werd al programma’s tot stand, waarbij niet op enorme bevolkingsexplosie. ria. Het heeft volgens politiek antropo- zuiden en het noorden mensen naar- wat er in Afrika allemaal speelt!in 1957 onafhankelijk en had al vanaf de eerste plaats koloniaal gewin cen- Daarbij is wel van belang onder- logen ook veel te maken met het feit dat toe die op de vlucht waren geslagen1951 zelfbestuur. En de Portugese ge- traal stond, maar een betere welvaart scheid te maken tussen de West-Afri- de volkeren in de Nigerdelta een traditie voor de slavenhandelaren. Tussen die voor de lokale bevolking en een gro- kaanse landen die op weg zijn naar de van anarchie hebben. Als je denkt iets rotsen konden ze zich met pijl en boog tere participatie van die bevolking in ‘leeuwenstatus’ en de landen die nog geregeld te hebben met een chief, dan (en gif) verdedigen tegen de ruiters het (koloniale) bestuur. De latere Sene- achterblijven. De euforie van de laatste komt de volgende dag iemand anders die hen kwamen belagen. Die gebie- galese president Senghor was zelfs een jaren als het gaat over de grote econo- met weer een extra claim. Er zijn delen den herbergen een grote diversiteit aan De euforie tijd lid van het Franse parlement. Het mische groei in Afrika moet worden van West-Afrika waar een lange traditie groepen en talen en er is nooit iets van over de is onjuist te veronderstellen dat het tijdperk van de ‘ontwikkelingssamen- getemperd door realiteitszin: het gaat niet overal goed en het is ook de vraag bestaat van staatsachtige structuren met een behoorlijke omvang. Dat begon al interne staatsvorming ontstaan: het is ieder dorp voor zich. In de vlakke economische werking’ pas in de jaren zestig begon. of de snelle groei in een aantal landen in het eerste millennium, waar zich ten gebieden ten zuiden en ten noorden groei in Allerlei aanzetten daarvoor waren al zichtbaar in de jaren vijftig. Het is ook wel tot brede armoedevermindering en echte economische transformatie leidt. noordwesten van de bovenloop van de rivier de Niger een rijk ontwikkelde dat daarvan vormden zich wel georgani- seerde rijken, zoals in de meer recente Afrika moet zo dat het denken in termen van kolo- we kennen als het Ghana Rijk (dat lag tijd de Ashanti, Oyo en Haussarijken Ton Dietz is directeur van het Afrika-Studiecentrum in Leiden, hoogleraar worden niale handelsmonopolies uit de jaren dertig grotendeels voorbij was in de CONTINUE GROEI De recente cijfers van African Econo- dus niet in het huidige Ghana). Later voegden zich daar de Mali- en Songhai- (o.a. Sokoto) en de Bambara-staten. Wie actief wil zijn in West-Afrika doet Ontwikkeling in Afrika aan de Universiteit Leiden en hoogleraar sociale geografie getemperd jaren vijftig: onder druk van de nieuwe mic Outlook voor de laatste tien jaar la- rijken bij, met een grote invloed van de er goed aan zich te verdiepen in die aan de Universiteit van Amsterdam.16 . manage m e nt scope september 2012 . 17
  • Apapa, de haven van Lagos © Yann Arthus-Bertrand / Altitude Shell Special / september 2012 . 19
  • rondetafelZoekennaar eendialoogOp welke manier neemt Shellhaar verantwoordelijkheid voorde Nigerdelta? En wat doetShell met de uitkomsten van hetUNEP-rapport? Elly Rijniersevan de stichting Cordaid enInemo Samiama van StakeholderDemocracy Network (SDN) gaanin discussie met de NigeriaanseShell-directeur Mutiu Sunmonu.Interview Harry HummelsTekst Irene SchoemakersFotografie Kelechi Amadi-Obi20 . manage m e nt scope september 2012 . 21
  • ronde tafel Inemo Samiama is directeur van Stake- holder Democracy Network (SDN) en is tevens vertegen- woordiger van NAC- GOND, de National Coalition on Gas Flaring and Oil Spills in de Nigerdelta. nder politiebegeleiding, inclusief zwaailichten, worden we van het ° ‘Vijf jaar geleden zou de directeur van SPDC niet met u beiden aan tafel zijn gaan zit- king te helpen. Direct na het verschijnen van het rapport zijn we dan ook op bezoek gegaan bij de hotel naar het kantoor van Shell ten’, lacht Sunmonu die sinds 2010 op deze positie gouverneur van Rivers State, om gezamenlijk uit in Lagos gereden. Vanwege de vele zit. ‘Maar tijden zijn veranderd. We realiseren ons te vinden welke noodmaatregelen we zouden kidnappings en overvallen van per- als geen ander dat SPDC de problemen in de regio kunnen treffen. Binnen een week reden er trucks soneel in het verleden, neemt Shell niet alleen kan oplossen. Daarvoor moeten we de naar het gebied om schoon drinkwater af te le- geen risico’s meer. Shell-directeur Mu- krachten bundelen. En ‘civil society organisaties’ veren. We hebben ons tegelijkertijd gerealiseerd tiu Sunmonu gaat vandaag in gesprek met als de uwe spelen daarin een belangrijke rol.’ dat dit geen duurzame oplossing is. Daar is meer twee partijen die kritisch zijn op het functio- Rijnierse: ‘Ik wil daarbij wel opmerken dat Cor- voor nodig. We hebben dan ook 4,5 miljoen dol- neren van Shell in de Nigerdelta. Dit zijn Elly daid tijdens deze discussie niet kan spreken na- lar beschikbaar gesteld om een goede watervoor- Rijnierse, programmamanager bij de stichting mens de bevolking van de Nigerdelta. Evenmin ziening op te zetten in die regio. Samen met de Cordaid, een van de grootste ontwikkelingsor- spreken we namens de andere ngo’s die in de Rivers State Government kijken we nu hoe we ganisaties van Nederland en Inemo Samiama, Nigerdelta actief zijn, zoals Amnesty Internatio- dat het beste kunnen doen. Daarnaast ondersteu- country representative van Stakeholder Demo- nal, Milieudefensie en de Nigeriaanse Diaspora. nen we de overheid met het plaatsen van borden cracy Network (SDN), een organisatie die zich Cordaid realiseert zich dat de problemen in de om aan te geven welke gebieden vervuild zijn en inzet voor een beter leven van de bewoners in de Nigerdelta. Samiama draagt een ‘tweede pet’, hij Nigerdelta complex zijn en dat deze niet alleen kunnen worden opgelost door de lokale gemeen- hebben we health in motion opgezet. Dat is een programma met onder meer medici die basis- ‘Bewoners stopt niet, zoals het UNEP-rapport aangeeft. Dat is dweilen met de kraan open. De overheid moet is tevens vertegenwoordiger van NACGOND, schappen, niet alleen door de Nigeriaanse insti- zorg verlenen op locatie in Ogoniland.’ van de de criminaliteit eerst een halt toeroepen. We wil- de National Coalition on Gas Flaring and Oil tuten, en niet alleen door SPDC. Al deze partijen, Rijnierse: ‘In hoeverre heeft u het UNEP- Nigerdelta len dan ook stapsgewijs het gebied schoonma- Spills in de Nigerdelta. Gespreksleider is Harry inclusief de internationale gemeenschap, zullen rapport nodig om actie te ondernemen? Shell be- gaan dood ken.’ Hummels, hoogleraar ethiek, organisaties en met elkaar moeten samenwerken. Daarom zijn schikt ongetwijfeld al veel langer over de belang- Rijnierse: ‘Wanneer denkt u dat de overheid samenleving aan de Universiteit van Maastricht. wij bereid in dialoog te gaan met Shell en andere rijkste cijfers en bevindingen.’ als gevolg dit effectief kan oplossen? De lokale bevolking Het vorig jaar uitgebrachte UNEP-rapport stakeholders. Maar we respecteren tegelijkertijd Sunmonu: ‘Daar heeft u gelijk in. En toch van de vindt dat ze met hun illegale raffinaderijen in hun van de Verenigde Naties over Ogoniland, een deel van de Nigerdelta, vormt het uitgangspunt de positie van diegenen in de Nigerdelta die vin- den dat hun rechten zijn geschonden, en van de hebben we het rapport nodig. SPDC was niet welkom in die regio. De lokale gemeenschappen vervuiling’ recht staan, mede omdat de grote criminelen, de- genen die de olie naar tankers op zee vervoeren voor de ontmoeting van vandaag. Dit rapport andere ngo’s die hier niet aan tafel zitten.’ lieten ons niet toe. Ook niet om op te ruimen. voor de internationale markt, almaar vrijuit gaan. laat zien dat dit gebied en het drinkwater als Maar het beeld van de lokale gemeenschappen Zeker, de kleinschalige diefstal zorgt momenteel gevolg van olie sterk vervuild zijn. Het rapport gaat overigens niet in op de oorzaken van de ° Het UNEP-rapport ligt hier voor ons. Shell heeft het rapport verwelkomd en aangegeven met ten opzichte van Shell is gelukkig langzaam maar zeker aan het veranderen. Inmiddels worden we voor enorme vervuiling, maar zonder perspectief en met onbestrafte miljoenenfraude krijg je hen vervuiling. Shell is niet de enige oliemaatschap- de aanbevelingen aan de slag te gaan. De vraag is daar wél toegelaten. Het rapport vormt daarin niet op andere gedachten. Het is dan ook aan de pij die in de Nigerdelta opereert – ook Agip, nu: hoe laat Shell zien dat ze de genoemde proble- een breekijzer.’ overheid om als eerste de grote criminelen aan te Exxon, Total, Chevron en de Nigerian National men in het rapport serieus neemt? Wat gaat Shell pakken. Maar de overheid lijkt vooralsnog niet in Petroleum Corporation (NNPC) werken hier. Shell is wel de grootste en opereert in tegenstel- nu concreet doen? Sunmonu: ‘Laat ik beginnen te zeggen dat we ° Wanneer gaat SPDC de vervuiling oprui- men? De kritiek luidt dat het te lang duurt en dat te grijpen.’ Samiama: ‘Waar wij ons als civil society zor- ling tot de andere oliemaatschappijen vooral blij zijn met het UNEP-rapport. Het is goed om Shell wacht totdat de overheid stappen heeft gezet. gen om maken is dat Shell niet snel genoeg han- op het land en minder op zee. Shell opereert in te weten hoe het gebied is geschaad en wat we er Sunmonu: ‘Ik geloof echt dat het contraproduc- delt. Een stapsgewijze aanpak wekt de indruk dat Nigeria onder de naam SPDC, Shell Petroleum aan kunnen doen om het beter te maken. SPDC tief is om te beginnen met schoonmaken terwijl er geen echte noodzaak is. Bewoners van de Ni- Development Company Limited, en werkt in is overigens al meer dan zeventien jaar niet meer illegale raffinaderijen en diefstal van ruwe olie in gerdelta gaan echter dood als gevolg van de ver- een joint venture waarin ook NNPC, Total en actief in Ogoniland. Onze activiteiten daar zijn Ogoniland nog steeds doorgaan. We kunnen dan vuiling. Daar moet nú een oplossing voor wor- Agip deelnemen. tegenwoordig uitsluitend om de lokale bevol- schoonmaken wat we willen, maar de vervuiling den gevonden.’22 . manage m e nt scope september 2012 . 23
  • ronde tafel Sunmonu: ‘We hebben tot nu toe onvoldoende van werkgelegenheid in de regio en zodoende het Rijnierse: ‘We waarderen het feit dat Shell de af- Mutiu Sunmonu is gekwalificeerde contractors gevonden om de gebie- bestrijden van armoede. Zo ben ik onlangs nog gelopen jaren transparanter is geworden en goede Nigeriaan en sinds den grondig schoon te maken. Niet iedereen bleek bij president Goodluck Jonathan geweest om te initiatieven heeft ontplooid om de bevolking te 2008 werkzaam als managing director in de praktijk even capabel. Om die reden hebben praten over wat we kunnen doen tegen de proble- helpen in de vorm van medische hulp, onderwijs, van Shell Petro- we het aantal toezichthouders op de sites onlangs men in de Nigerdelta.’ enzovoorts. Maar er moet bovenal een cultuur in leum Development vergroot om de kwaliteit van de schoonmaak te het hele bedrijf worden gecreëerd van social res- Company of Nigeria kunnen garanderen. Wij hebben de sites bezocht die in het UNEP-rapport werden genoemd en we ° Krijgt u dan ook support van hem? Sunmonu: ‘Absoluut. Hij zegt niet te willen rus- ponsibility. In de ruim vijftig jaar dat Shell in dit gebied aanwezig is, is er immers ook veel mis ge- (SPDC). In 2010 werd hij benoemd als de ‘country chair’ voor proberen de kennis die we hebben opgedaan bij ten totdat de criminaliteit is aangepakt. Nigeria, gaan. Het wantrouwen van de bevolking zit diep. Shell Companies in het schoonmaken in andere gebieden ook hier toe een land waarin het militaire bewind pas in 1999 Dat dient hersteld te worden. Het is daarom van Nigeria. Sunmonu te passen. Zo kijken we nu tot vijf meter diep in de plaatsmaakte voor een democratisch bestuur, heeft groot belang dat bijvoorbeeld de zogeheten joined kwam in 1978 bij Shell grond om te zien of deze ook op deze diepte nog vooral vrede en stabiliteit nodig. En deze president investigation visits (jiv) waarbij verschillende ver- werken als compu- vervuild is. Het schoon worden en herstellen van heeft verklaard zich hiervoor hard te willen ma- tegenwoordigers van belangengroepen een bezoek terprogrammeur en Business Analyst en‘Respec- een gebied kost bovendien tijd. Dat gaat niet van ken.’ brengen aan een spillsite en oordelen over de oor- heeft sindsdien di- de een op de andere dag.’ Samiama: ‘Wij realiseren ons heel goed dat zaak ervan, integer plaatsvinden. Alleen dan kanteer de Samiama: ‘Maar ervaart Shell daadwerkelijk illegale raffinaderijen in de Nigerdelta een groot het vertrouwen groeien.’ verse posities bekleed waaronder die vanpositie de sense of urgency?’ probleem vormen voor het milieu en leefklimaat Samiama: ‘Mee eens. Er zijn rapporten waar- consultant bij Shell Aberdeen en adviseurvan de Sunmonu: ‘Zeker. Ik ben persoonlijk enorm gefrustreerd over de vervuiling in de delta. Ik van de regio. Maar een groot deel van de vervui- van mensen de inhoud niet geloven. Dat is ove- op het hoofdkantoor ling is ook het gevolg van operationele fouten van rigens niet te wijten aan Shell alleen, maar ookmensen werk hier al tientallen jaren. En ik zie dat crimi- oliemaatschappijen. Er is nog olievervuiling ver- aan de federale overheid die de onderzoeken niet van Shell in Den Haag. In 2003 keerdewier nelen, sommigen mogelijk uit de eigen gemeen- oorzaakt door ondeugdelijk materiaal dat dateert correct uitvoert. En dat laatste is erg belangrijk. Sunmonu terug naarrechten schap, de omgeving vervuilen. Maar wij kunnen als SPDC dat probleem niet eigenhandig oplos- uit de jaren zestig en zeventig. En dit is tot op de Zo was ik onlangs zelf een van de deelnemers Nigeria waar hij werd benoemd als general dag van vandaag nog niet opgeruimd. In hoever- aan een jiv. We bezochten een oil spill in Bodo.zijn ge- sen. Daar hebben we zoals gezegd ook de over- re moeten we accepteren dat het lekken van olie Er was een corrosie-expert, er waren SPDC-me- manager Production voor SPDC Easternschonden’ heid voor nodig. Bijvoorbeeld voor het creëren onderdeel is van de business?’ dewerkers, vertegenwoordigers van civil societies, operations. Sunmonu: ‘Het is zeker niet zo dat wij vinden vertegenwoordigers van de overheid, enzovoorts. dat oil spills een noodzakelijk kwaad zijn. Dat is Zo’n vijftien mensen in totaal. De uitkomst van niet de juiste instelling als het gaat om een pro- het rapport was dat het inconclusive was. De een bleem als dit. Ik werk er keihard aan om de spills dacht aan sabotage, omdat het gat loodrecht bo- tot een absoluut minimum te beperken. Om u een venop de ondergrondse pijp zat. Anderen dach- ‘Ik ben maal voor criminelen om diesel te maken uit ge- idee te geven: we hebben vorig jaar 150 miljoen ten aan corrosie omdat er verschillende zwakke stolen ruwe olie omdat de lokale bevolking behoef- vaten ruwe olie geproduceerd. De hoeveelheid plekken in dat stuk van de pijp zichtbaar waren. persoonlijk te heeft aan geraffineerde brandstof. Wellicht kan aan operational oil spills op land bedroeg vijfdui- Deze plekken werden pas zichtbaar nadat de coa- enorm Shell er samen met de andere oliemaatschappijen zend vaten. En begrijp me niet verkeerd: ik vind ting van de pijp werd verwijderd. Hierdoor is het gefrus- voor zorgen dat de arme bevolking de beschikking dat nog steeds te veel. Shell-medewerkers die onwaarschijnlijk dat het sabotage betreft. Wat krijgt over legaal geraffineerde brandstof zodat cri- betrokken zijn geweest bij de spills op het land heeft u hierover gehoord?’ treerd minelen geen lokale afzetmarkt meer hebben. Ver- spreek ik hier dan ook persoonlijk op aan. Zij Sunmonu: ‘In het rapport dat ik kreeg stond over de der is het zo dat gemeenschappen vaak boos en ge-Elly Rijnierse moeten aan mijn bureau komen uitleggen wat er dat al die punten die op corrosie leken opzette- vervuiling frustreerd zijn omdat hun omgeving beschadigd isstudeerde politieke precies mis ging. Dit jaar heb ik bovendien aan- lijk waren gecreëerd met een beitel. Maar om alle door de olie- en gasindustrie met werkloosheid enwetenschappen aan gekondigd dat fouten die de oorzaak zijn van het twijfel weg te halen heb ik besloten het stuk pijp in de delta’ armoede als gevolg. Shell zou wat ons betreft dande Universiteit van lekken van olie career limiting errors zijn. Werkne- eruit te laten zagen en hier forensisch onderzoek ook de oude infrastructuur en materialen moetenAmsterdam en issinds 2001 werkzaam mers worden daar hard op afgerekend. Daarnaast door een onafhankelijk bureau op te laten uitvoe- vervangen, internationale standaarden voor bestals programma- hebben we een draaiboek samengesteld waarin ren. In dergelijke gevoelige zaken kiezen we altijd practices moeten respecteren, teveel pr moetenmanager bij Cordaid. heel duidelijk staat wat we doen zodra er olie is de voorzichtige kant. Je moet nauwkeurig om- vermijden en op een open en eerlijke manier sa-Sinds 2007 houdt zij gelekt, binnen hoeveel tijd de lekken moeten zijn gaan met het vertrouwen van de gemeenschap.’ menwerken met stakeholders om de problemen opzich vooral bezig met gestopt, de olie moet zijn opgeruimd, enzovoorts. te lossen en bijvoorbeeld werkgelegenheid in dede regio Niger-delta. Hiervoor was Elke maand informeer ik bovendien mijn opera- tionele stafmedewerkers over onze visie op ope- ° Kijkend naar de toekomst, heeft u beiden suggesties voor Shell als het gaat om het zoeken regio te creëren.’ Rijnierse: ‘Wij vinden het belangrijk dat ShellRijnierse werkzaamals projectmanager rational spills en ik vraag ze om commitment. naar oplossingen voor de problemen in de Niger- de problemen in de Nigerdelta niet alleen op lo-bij het European Het mag onder geen beding als normaal worden delta? kaal maar ook op internationaal niveau probeertCentre for Conflict gezien en we willen hier ook volledig transparant Samiama: ‘Zeker. Het probleem van de illegale aan te pakken. De internationale handel in ruwePrevention en op deafdeling Afrika bij over zijn. Al onze spills staan dan ook op onze raffinaderijen bijvoorbeeld. Het vernietigen van de olie en alle criminaliteit die daarmee gepaard gaathet Ministerie van website vermeld. We zijn de enige oliemaatschap- installaties door soldaten in gunboats gaat de kern is niet alleen een probleem dat verder gaat danBuitenlandse Zaken. pij in Nigeria die zulke gegevens publiceert.’ van het probleem niet oplossen. Het loont nu een- Shell alleen, het overstijgt ook de Nigerdelta. De24 . manage m e nt scope september 2012 . 25
  • ronde tafel NGA in NLD gestolen olie komt wereldwijd in havens terecht. Het is dan ook belangrijk dat Shell met andere partijen de krachten bundelt om zodoende een Shell en de Nigerdelta •  n Nigeria wonen zo’n 150 miljoen mensen, van wie I zo’n dertig miljoen in de Nigerdelta. ‘Er is hier weinig •  goniland: 1.000 km2; Nigerdelta: 75.000 km2. O lokale en internationale vuist te kunnen maken.’ • Shell is actief in de Nigerdelta sinds 1957. Sunmonu: ‘We realiseren ons heel goed dat •  hell Petroleum Development Company (SPDC) is S het probleem van diefstal van ruwe olie eenvou- een joint venture tussen SPDC (30%), NNPC (55%), hiërarchie’ digweg opgelost moet worden anders wordt de si- Total (10%) en Agip (5%). tuatie onhoudbaar. We weten ook dat de bulk van •  5 procent van de netto opbrengsten van de joint 9 de gestolen olie in het buitenland terecht komt. venture SPDC gaan naar de Nigeriaanse regering. •  r zijn twee vormen van diefstal van ruwe olie: E Ik geef u dan ook gelijk als u zegt dat we een col- kleine raffinaderijtjes die op locatie de olie uit lectieve wereldwijde strijd moeten voeren. Als we de pijpleiding halen en ter plaatse raffineren op die manier bijvoorbeeld de exportmarkt voor en het zogeheten bunkering, waarbij de olie Stella Chuku (34) Hoe bent u in Nederland (nld) terechtgekomen? gestolen ruwe olie kunnen stoppen, houden we uit pijpleidingen wordt afgetapt, in boten naar kwam in 2007 naar ‘Nadat ik in Nigeria (nga) mijn bachelor had ge- alleen nog het probleem over van de lokale raf- zee wordt vervoerd en daar in tankers wordt Nederland om haar haald, wilde ik graag mijn master in het buiten- finaderijtjes. Dát probleem is op te lossen.’ overgepompt. De tankers varen naar verschillende master te doen. Niet land doen. In eerste instantie richtte ik me op het bestemmingen op de wereld waar de olie wordt Rijnierse: ‘Daarnaast zien we graag dat Shell lang daarna vond Verenigd Koninkrijk, want dat leek me vanwege de verhandeld. consistent is. Bijvoorbeeld als het gaat om debat- •  Volgens een rapport van de United Nations Office ze een baan bij taal wel handig. Toen kon ik een beurs krijgen om ten rondom internationale wetten die transpa- on Drugs and Crime uit 2009, werden er (toen al) ontwikkelingsbank bij het prestigieuze International Institute of Social rantie in de oliesector voorschrijven. We vinden dagelijks 150.000 vaten aan ruwe olie gestolen uit FMO, waar ze Studies (ISS) in Den Haag te gaan studeren, een het belangrijk dat Shell zich daarbij constructief pijpleidingen in de Nigerdelta. analist is. master in economics of development. In het begin opstelt, omdat deze wet- en regelgeving bijdraagt •  NEP-rapport: ‘De studie concludeert dat de U leek de taal een barrière, maar het ISS is heel in- aan stabiliteit en veiligheid in die gebieden waar restauratie van de omgeving van Ogoniland ternationaal georiënteerd. Er zijn studenten uit de mogelijk is, maar zal 25 tot 30 jaar in beslag nemen.’ oliemaatschappijen actief zijn, en dat is uiteinde- (Executive Summary). hele wereld en alles gaat in het Engels. De studie lijk ook het belang van Shell. Ook al leidt dit op was best zwaar, maar dat vond ik juist stimulerend.’ korte termijn tot minder winst.’ Wat voor soort werk doet u nu, en hoe vindt u ° En wat wil Shell van Cordaid en SDN om de problemen in de Nigerdelta aan te pakken? cratie. De economie van Nigeria groeit en zal de komende jaren alleen nog maar verder groeien. het om in Nederland te werken? ‘FMO is een ontwikkelingsbank, wat wil zeggen dat we bedrij- Sunmonu: ‘Wat ik zoek is constructieve feed- Verder geloof ik er sterk in dat er een betere sa- ven en projecten financieren die op één of andere back. Ik hoor graag wat we niet goed doen, hoe menwerking zal zijn tussen de olie- en gasindus- manier bijdragen aan de groei en ontwikkeling we het beter kunnen doen, en wat best practices trie in de regio en de bevolking. Ik geloof er in dat van opkomende landen. We zitten in Afrika, Azië zijn. Ik ben op zoek naar echte partnerships met deze partijen zullen samenkomen. Lokale organi- en Latijns-Amerika en werken in sectoren waar maatschappelijke organisaties en andere geïnteres- saties zullen ook steeds succesvoller worden in de we veel impact kunnen hebben, zoals in energie, seerde partijen. Van deze partijen kunnen wij als delta en Nigeria zal steeds aantrekkelijker worden landbouw of water. Mijn taak als development ef- technisch bedrijf leren als het gaat om sociale on- voor investeerders. Het komt kortom wel goed met fectiveness analist is te kijken of een lening niet al- derwerpen.’ ons land.’ leen financieel interessant is, maar of het project ook daadwerkelijk een positieve impact op de ont- ° Komt er voor u ooit een punt waarop u zegt: Genoeg is genoeg. De kosten en risico’s wegen niet wikkeling van een land heeft, en op het milieu, de sociale verhoudingen en de infrastructuur. FMO is langer op tegen de opbrengsten, we stoppen ermee? een heel internationaal georiënteerde organisatie, Sunmonu: ‘Zover komt het niet. Al was het alleen en mijn collega’s hebben allemaal een hele brede al omdat we een sociale verantwoordelijkheid heb- mindset. Iedereen staat erg open voor andere cul- Tekst Hans Pieter van Stein Callenfels Fotografie Kick Smeets ben. Niet alleen ten opzichte van de lokale bevol- turen, en dat is heel goed. Er is ook weinig hiërar- king, ook ten opzichte van onze zesduizend mede- chie: ik kan gewoon op de ceo afstappen en zeggen werkers van wie er ongeveer 5.500 Nigeriaan zijn. wat ik vind.’ Het is bemoedigend om te zien dat de huidige pre- sident zichtbaar kwaad is op de criminele en cor- Wat zijn de grootste uitdagingen voor Nigeria rupte activiteiten in de regio. En ik geloof dat hij er op dit moment? ‘Er zijn grote religieuze conflic- alles aan wil doen om deze te bestrijden.’ ten en pas als die opgelost zijn, kan het land ver- der. Verder moet er nog veel aan de infrastructuur ° Hoe ziet Nigeria – en de Nigerdelta in het bijzonder – er over tien jaar uit? gebeuren. Maar los daarvan heeft Nigeria één van de snelst groeiende economieën van Afrika. Veel Harry Hummels is Sunmonu: ‘Ik ben daar positief over. We gaan de hoogleraar ethiek, organisaties en samenleving Nigerianen werken op allerlei vlakken keihard aan komende jaren de vruchten plukken van de demo- aan de Universiteit van Maastricht. een geweldige toekomst van dit land.’26 . manage m e nt scope september 2012 . 27
  • analyse vankelijk weinig aandacht voor duur- zaamheid. Om toegang tot de financie- Afrikaanse gen van milieu- en sociale risico’s op de cashflow van bedrijven, die kunnen lei- bankenOnverwacht ringsbronnen van ontwikkelingsbanken den tot problemen met het terugbetalen te verkrijgen hebben veel Afrikaanse financiële instellingen zich gecommit- managen van leningen en mogelijke waardever- minderingen van activa. Voor een bank teerd aan de normen van de Internatio- risico’s actief maakt het uiteindelijk niet uit of hun nal Finance Corporation (IFC). Toch onderpand wordt geprivatiseerd door was er weinig enthousiasme en overtui- de staat of dat een lokale bevolking voorduurzaam ging merkbaar bij het daadwerkelijk im- eigenrichting kiest. De gevolgen voor de plementeren van het hierbij behorende dient te zijn. Daaraan gekoppeld hebben kredieten die zij verstrekt, zijn in beide milieu- en sociale risicomanagementsy- zij zich gecommitteerd aan het ontwik- scenario’s negatief en kunnen uitmonden steem. kelen en uitvoeren van sectorspecifieke in een afschrijving van de financiering. Voor de financiële sector kwam daar richtlijnen die de directe impact van Tegen deze achtergrond ziet FMO in nog bij dat het afbreukrisico van het fi- banken, alsmede de indirecte impact als Nigeria, maar ook in de rest van Afrika,Terwijl het aanzien van de internationale bankensector tot nancieren van problematische projec- gevolg van de kredietverlening, moeten een groeiende interesse in het actief ten beperkt leek. Door het ontbreken mitigeren. managen en beheersen van sociale- eneen dieptepunt is gedaald, neemt de bancaire sector van van sociale en publicitaire druk vanuit Een van de overwegingen voor dit milieurisico’s van financieringen. FMOAfrika het voortouw in economische en maatschappelijke het maatschappelijk middenveld en lo- Nigeriaanse initiatief waren lessen die ondersteunt dit proces door onder an- kale ngo’s, zoals in westerse landen, was werden getrokken van de ervaringen in dere een rentekorting te geven aan be-ontwikkelingen. Tekst Jorim Schraven er slechts sprake van beperkte reputa- China. Hoewel China over behoorlijke drijven die bij de uitvoering van projec- tieschade in het geval van projecten die milieu- en sociale regelgeving beschikt, ten, aantoonbaar best practices op het mislukten. Bovendien vervulde de over- wordt de bewaking daarvan door de gebied van milieu- en sociale effecten heid zelden een dwingende rol voor wat overheid als zwak beschouwd. Eco- implementeren.D betreft het opleggen van milieu- en so- nomische groei staat voorop, hetgeen Bepaalde Afrikaanse banken gaan e Nigeriaanse bank Ac- mobiele telefoon gebruikt om geld over Nog niet zo lang geleden leek deze ont- ciale wet- en regelgeving. Dit betekende averechtse effecten sorteert op de be- nog verder in de invulling van hun maat- cess Bank won onlangs de te maken. Van deze landen zijn er vijftien wikkeling ondenkbaar. Een organisatie dat bedrijven die zich niet geheel aan scherming van het milieu. Dit resulteert schappelijke rol en onderscheiden zich Sustainable Bank of The Afrikaans. Kenia is de wereldwijde kop- als de World Business Council for Sustai- deze bepalingen hielden daarmee weg in sommige gevallen in een vergaande verder door de zorg die men besteedt Year Award, toegekend loper met naar schatting vijftien procent nable Development (WBCSD), waarin leken te komen. Het voortouw nemen vervuiling. Recente, massale protestbij- aan financiële educatie. De Zanaco bankdoor de Financial Times/IFC. Een ster- van de geldstromen die via de mobiele te- wordt gepleit voor fundamentele veran- betekende daarnaast een einde aan het eenkomsten (bijvoorbeeld de demon- in Zambia geeft bijvoorbeeld standaardker bewijs dat de wind in de Afrikaanse lefoon lopen. Veertien miljoen mensen, dering in de manier waarop de wereld opereren op een level playing field. stratie van twaalfduizend mensen tegen financieel onderwijs aan klanten om on-bancaire sector tegenwoordig uit een an- een derde van de bevolking, was afgelo- functioneert, heeft bedrijven als Coca een chemische fabriek in Dalian) lijken der andere overkreditering tegen te gaan.dere hoek waait, is haast niet denkbaar. pen jaar aangesloten op het mobiel ban- Cola, Unilever, Toyota, Shell en PWC on- Demonstraties nu echter steeds meer hun vruchten af In Zimbabwe gebruikt de lokale NMBNa ruim veertig jaar actief te zijn geweest kieren systeem M-Pesa. Men heeft dus der haar leden. Toch zijn van de in totaal Op basis van deze omstandigheden zou te werpen. Het feit dat een groot deel bank advertentieruimte om de lokale be-in Afrika, zien we bij de Nederlandse eigenlijk de fase van internetbankieren 191 aangesloten bedrijven er slechts twee men verwachten dat duurzaam bankie- van de demonstranten bestond uit bur- volking bewust te maken van duurzameontwikkelingsbank FMO (Financierings- vrijwel volledig overgeslagen; een goed Afrikaans. ren in Afrika geen grote vlucht zou ne- gers uit de snelgroeiende middenklasse, leefmethoden.maatschappij voor Ontwikkelingslan- voorbeeld dus van de wet van de rem- Kijkend naar de uitdagingen waar men. De werkelijkheid is echter anders. vergroot daarbij de politieke impact. De Afrikaanse banken staan met beideden) duidelijk dat de banken op het con- mende voorsprong. Afrika voor staat is dit niet echt verras- Zo is er in Nigeria het jaarlijkse banken- Nigeriaanse bankensector zoekt naar benen in de samenleving en vervullentinent de bakens aan het verzetten zijn. send. Hoewel de armoede snel afneemt, overleg, een bijeenkomst van bankdirec- een pad waarbij economische groei niet een constructieve brede maatschappe-Waar het aanzien en vertrouwen in de Afbreukrisico is deze met circa vijftig procent van de teuren, ministers, de centrale bank, beta- ten koste van goede leefomstandigheden lijke rol in de economische en socialeinternationale bankensector tot een diep- Ook op het gebied van maatschappelijk bevolking nog steeds erg hoog. Het ont- lingsexperts en partijen als FMO. In dat hoeft te gaan. ontwikkeling van het continent. De sec-tepunt is gedaald, neemt deze sector in ondernemen in de vorm van duurzaam- breken van een goede infrastructuur zo- overleg worden stappen gezet voor ver- tor maakt zich bovendien op om ook in-Afrika juist het voortouw in maatschap- heid speelt de Afrikaanse financiële sec- als energievoorziening, internetverbin- betering van het gehele bancaire systeem. Eigenrichting ternationaal een voortrekkersrol te spe-pelijke en economische ontwikkeling. tor meer en meer een voortrekkersrol. dingen en logistiek speelt het continent Duurzaam bankieren is één van die stap- Naast lessen uit China, waren ook krediet- len op gebieden als mobiel bankieren enDe sector geniet hierdoor respect van de parten. De werkloosheid is naar schatting pen. Zo heeft de Nigeriaanse banksector technische overwegingen van belang. duurzaam financieren.samenleving en blijft een gewilde werk- zeker vier procent hoger dan in de rest zich publiekelijk gecommitteerd aan het Als Afrikaanse regeringen het moeilijkgever voor talent. van de wereld. Gezien de schaars aanwe- ontwikkelen en implementeren van een vinden om milieu- en sociale regels op Dit draagt bij aan de innovatieve zige financiële middelen lijkt duurzaam code voor milieu- en sociaal risicoma- te leggen, neemt de bevolking het heftkracht van de Afrikaanse bankensector. Afrika is ondernemen dan niet de belangrijkste nagement. In een paginagrote adverten- soms in eigen handen. De Nigerdelta isMobiel bankieren is hiervan een goedvoorbeeld. Volgens een onderzoek van koploper in prioriteit. In dit verband worden milieu- en maatschappelijke normen door som- tie in de Financial Times in november vorig jaar stellen de bestuurders van alle slechts een voorbeeld van een regio waar milieuverontreiniging heeft geleid totonder meer de Wereldbank en de Bill & bankieren migen zelfs gezien als een beperkende Nigeriaanse banken dat ‘de ontwikkeling geweld tegen werknemers en sabotageMelinda Gates Foundation zijn er we-reldwijd twintig landen waar minimaal via de mobiele factor voor wat betreft de economische groei en ontwikkeling. van Nigeria niet alleen maar economisch levensvatbaar, maar ook maatschappe- van installaties van bedrijven. Bij banken is er op het vlak van risicobeheer steeds Jorim Schraven is managertien procent van de volwassenen zijn telefoon In de financiële sector in Afrika was aan- lijk relevant en ecologisch verantwoord’ meer bewustzijn van de mogelijke gevol- Financial Institutions Africa bij FMO.28 . manage m e nt scope september 2012 . 29
  • Markt in Surulere, een wijk in Lagos © Yann Arthus-Bertrand / Altitude30 . manage m e nt scope Shell Special / september 2012 . 31
  • essay Nigeria, dáár gebeurt het Nigeria kampt met grote sociale en politieke problemen, maar economisch gaat het goed. De tijd voor de Afrikaanse industriële revolutie is aangebroken. Tekst Gerbert van der Aa Illustratie Aad Goudappel N igeria zet economisch naar andere Afrikaanse landen exporte- als Deola Sagoe en Lisa Folawiyo trek- de toon in Afrika. Het ren. In de buurlanden Niger, Benin en ken vanuit Nigeria de wijde wereld in en volkrijkste land op het Kameroen zijn overal auto-onderdelen hebben klanten in onder meer Groot- continent, met meer dan uit Nigeria te koop. Klanten hebben de Brittannië en de Verenigde Staten. De 150 miljoen inwoners, was een slapende keuze tussen het originele product uit Arise Magazine Fashion Week, jaarlijks reus. De laatste paar jaar is er echter veel Europa of Japan, of een tien keer goed- georganiseerd door het Nigeriaanse veranderd. De economie, jarenlang vrij- kopere versie uit Nigeria. Het onderdeel mediabedrijf Thisday in een duur ho- wel volledig afhankelijk van de olie-ex- uit Nigeria gaat meestal eerder stuk, tel in de havenstad Lagos, is een inter- port, is gediversifieerd. De non-oliesec- maar dat is voor de kopers geen pro- nationale publiekstrekker. Steeds meer tor groeit met zo’n tien procent per jaar, bleem. Dan vervangen ze het gewoon westerse couturiers tonen belangstelling wat aanzienlijk sneller is dan de olie- nog een keer. Door de lage arbeidskos- voor mode uit Nigeria. gerelateerde economie. Buitenlandse ten in Afrika is de consument uiteinde- investeerders stromen toe. Beleggings- lijk toch goedkoper uit. Volop mogelijkheden fondsen, zoals Intereffekt en Mango Ca- Nigeriaanse soaps zijn wereldwijd Aliko Dangote, eigenaar van een breed pital uit Nederland, hebben belangen in een hit. Nollywood, zoals de bijnaam scala aan industriële bedrijven, is een beursgenoteerde Nigeriaanse bedrijven. van de nationale filmindustrie luidt, van de succesvolste Nigeriaanse onder- In de stad Nnewi, in het zuidoosten brengt jaarlijks meer dan tweeduizend nemers. Het Amerikaanse zakenblad van Nigeria, komt langzaam een in- nieuwe producties uit. Na Amerika en Forbes riep hem onlangs uit tot de rijk- dustriële revolutie op gang. Tientallen India is er geen enkel land dat jaarlijks ste man van Afrika. Zijn geschatte ver- lokale bedrijven maken er onder meer zoveel geld verdient met films als Nige- mogen is 13,8 miljard dollar. De Dan- auto-onderdelen, plastic tuinmeubilair ria. De films en soaps zijn mateloos po- gote Group, die in veertien Afrikaanse en elektriciteitskabels. Industriële ac- pulair, zowel binnen als buiten Nigeria. landen opereert, maakt onder meer tiviteiten zijn zeldzaam in Afrika. Het In een land als Kenia kijken mensen zel- levensmiddelen en cement. In super- continent bulkt van de grondstoffen, den nog naar Amerikaanse films, zoals markten overal in de regio liggen pasta maar bedrijven die er ter plekke wat van tien jaar geleden, maar naar films van en vruchtensappen van Dangote. maken zijn dun gezaaid. En dat terwijl Nigeriaanse makelij. Ook in Nederland Opmerkelijk veel hoog opgeleide Ni- juist in de fabricage van gebruiksartike- zijn de soaps te koop. gerianen zijn de afgelopen jaren terug- len het meeste geld te verdienen is. Een ander voorbeeld is de Nigeriaan- gekeerd uit het buitenland. Onder meer Nigeriaanse industriëlen zijn zo suc- se mode-industrie, die een stormachtige in de Verenigde Staten en het Verenigd cesvol dat ze hun producten massaal ontwikkeling doormaakt. Ontwerpers Koninkrijk is een grote diaspora. Na ja-32 . manage m e nt scope september 2012 . 33
  • essay NGA in NLD Europese ondernemers Investeringen van buitenlandse bedrij- ven moedigen Afrikaanse ondernemers aan ook te gaan ondernemen. Het Zuid- Nigeria en Zuid-Afrika al hoger dan de Chinese investeringen. Analisten van Morgan Stanley voorspellen dat de eco- Fascinatie voor Afrikaanse MTN is in Nigeria al jaren nomie van Nigeria binnen vijftien jaar die last marktleider in de mobiele telefonie. groter zal zijn dan die van Zuid-Afrika. hebben van Airtel uit India en Zain uit Koeweit zijn zeevaarders twee andere grote spelers. Maar Nigeri- de financiële aanse ondernemers laten zich niet on- Armoedegrens Een aantal kanttekeningen bij de juich- crisis zoeken betuigd. Globacom, opgericht door de stemming is op zijn plaats. Ondanks de Nigeriaanse zakenman Mike Adenuga, economische groei zijn armoede en in- hun heil is met vijftien miljoen aansluitingen komensverschillen nog steeds groot in in Afrika inmiddels de tweede aanbieder van mo- Nigeria. Afhankelijk van de gebruikte biele telefonie in Nigeria. Adenuga bezit bron leeft 45 tot zeventig procent van de ook een eigen oliemaatschappij, Conoil, bevolking onder de armoedegrens. On- die de concurrentie aangaat met onder derwijs en gezondheidszorg zijn slecht. meer Shell. De gemiddelde levensverwachting is 47 Akinyinka Akinyoade Hoe bent u in Nederland terechtgekomen?renlange neergang zien ze dat Nigeria jaar, 32 procent van de volwassenen is (43) kwam in 2002 vanuit ‘Ik heb jarenlang in Nigeria en Ghana gewerktgrote stappen voorwaarts maakt. Velen Frauderende banken analfabeet. Bij geweld tussen moslims Nigeria naar Nederland voor als docent en onderzoeker op gebieden als be-zien het als een plicht hun vaderland te Nigeriaanse banken hadden jarenlang en christenen vallen bijna wekelijks do- zijn promotieonderzoek. volkingsgroei, ontwikkeling en gezondheids-helpen ontwikkelen, de economische een slechte naam. Wie er zijn geld in den. De wijdverbreide corruptie treft Sinds 2007 werkt hij bij het zorg. In 2002 kreeg ik de kans om met eenkansen zijn groot. De Amerikaanse za- bewaring gaf, wist nooit of het er een vooral de allerarmsten. De uitdaging Afrika-Studiecentrum in beurs van de Ford Foundation promotieonder-kenbank Goldman Sachs voorspelde paar maanden later nog zou zijn. Onder voor Nigeria is om alle lagen van de be- Leiden, waar hij onderzoek zoek te doen. Ik ben van huis uit geograaf eneen paar jaar geleden dat Nigeria in leiding van Lamido Sanusi, de directeur volking te laten profiteren van de eco- doet naar bevolkings- en was altijd al gefascineerd door Nederland, van-2025 tot de twintig grootste economie- van de Nigeriaanse Centrale Bank, is de nomische groei. ontwikkelingsbeleid. wege de cartografische traditie. Nederlandersën ter wereld zal behoren. Na Azië en financiële sector grondig doorgelicht. Deskundigen overal ter wereld zijn waren in de zeventiende en achttiende eeuw alsZuid-Amerika is nu de tijd rijp voor de Frauderende banken werden gesloten, het erover eens dat economische groei zeevarend volk één van de eerste en beste kaar-Afrikaanse economische tijgers. controles zijn verscherpt. De overgeble- het beste middel is om armoede te be- tenmakers. Toen ik die beurs kreeg, heb ik niet Buitenlandse investeerders zien vol- ven instellingen hebben grote ambities. strijden. In sommige landen druppelt lang getwijfeld over de bestemming.’op mogelijkheden in Nigeria. De meer De Guaranty Trust Bank was in 2007 de de welvaart wat langzamer door tot dedan 150 miljoen inwoners vertegen- eerste Nigeriaanse onderneming met lagere inkomensgroepen dan elders, Wat voor werk doet u en hoe is het om inwoordigen een enorme afzetmarkt. Hei- een notering aan de beurs van Londen. maar op termijn profiteert vrijwel ie- Nederland te werken? ‘Bij het Afrika-Stu-neken bouwde een ultramoderne brou- De economische ontwikkelingen in dereen. Nigerianen zelf hebben het vol- diecentrum in Leiden heb ik onder meer eenwerij bij de stad Enugu. Met ruim acht Nigeria krijgen navolging in steeds ste vertrouwen in de toekomst. Bij een vergelijking gemaakt tussen Indonesië enmiljoen hectoliter per jaar verkoopt de meer andere Afrikaanse landen. Met internationale enquête van het Ameri- Nigeria in de laatste dertig jaar van de vorigeNederlandse firma in Nigeria meer bier uitzondering van Zuid-Afrika heeft een kaanse onderzoeksbureau Gallup kwa- eeuw. Er zijn vele overeenkomsten – beidedan in Nederland. FrieslandCampina echte industriële revolutie nog nergens men de Nigerianen eind vorig jaar als rijk aan grondstoffen, beide geleid door eenheeft in Lagos een fabriek waar gecon- plaats gevonden, maar in veel landen is meest optimistische mensen ter wereld militaire dictatuur. Maar in Indonesië was decentreerde melk in blik wordt gemaakt. al wel een veelbelovend begin gemaakt. uit de bus. dictatuur stabiel, waardoor het land zich meerProducten van Peak en Three Crowns, Europese ondernemers, die in de pro- kon ontwikkelen dan Nigeria. De komendede twee merknamen waaronder Fries- blemen kwamen door de internatio- tijd ga ik me bezighouden met een systeemlandCampina in Nigeria actief is, zijn nale financiële crisis, zoeken hun heil dat olielekkage en olierampen in Nigeria moettot in de kleinste dorpjes te koop. in Afrika. Onder meer vanuit Portugal voorkomen. We werken daarvoor samen met Tekst Hans Pieter van Stein Callenfels Fotografie Kick Smeets Het Duitse Porsche opende in maart is een uittocht op gang gekomen rich- bedrijven, overheden en hulporganisaties. Inzijn eerste vestiging in Nigeria. Andere ting de oude kolonie Angola. Ethiopië Nederland is de academische wereld heel goeddure automerken, zoals Aston Martin en Burundi zijn andere landen met in- georganiseerd. In Nigeria is de motivatie eren Lamborghini, deden dat al eerder. drukwekkende groeicijfers. wel, maar ontbreekt het vaak aan financiering.’Het goedkoopste model gaat ongeveer Zuid-Afrika is met een BNP van 422120.000 dollar kosten, het duurste bijna miljard dollar de grootse economie op Hoe ziet u de toekomst van Nigeria? ‘Er ishet dubbele. Porsche hoopt in Nigeria het continent. Nigeria komt met een Gerbert van der Aa is historicus veel economische groei de laatste jaren, en datin eerste instantie jaarlijks zo’n driehon- BNP van 268 miljard dollar in 2011 op en journalist, gespecialiseerd in is goed. Het probleem is dat zestig procent vanderd auto’s te kunnen verkopen. Maar de tweede plaats. De concurrentie tus- Noord- en West-Afrika. Bij Nieuw het land nog heel arm is, en vooralsnog niet Amsterdam Uitgevers verschenenals de economie even hard blijft groeien sen de twee regionale grootmachten onder meer zijn boeken Khaddafi’s weet te profiteren van de economische groei.als nu, zal dat aantal naar verwachting neemt toe. In veel Afrikaanse landen woestijn (2010) en Nigeriaanse Het is een uitdaging voor de komende jarensnel toenemen. zijn de gezamenlijke investeringen door toestanden (2005). om dat wel voor elkaar te krijgen.’34 . manage m e nt scope september 2012 . 35
  • Inter view ‘Wij geloven in Afrika’Miljoenen Nigerianen groeien op met Peak, het Blue Bandvan de lokale zuivelmarkt die wordt gedomineerd doorFrieslandCampina. Ceo Cees ‘t Hart deelt zijn groeiambitiesen de manier waarop de coöperatie omgaat met corruptie enveiligheid. Interview Dorine Bosman Tekst Marike van Zanten Fotografie Marco Bakker eo Cees ’t Hart heeft vertrouwde en oer-Hollandse pakken & Gamble. FrieslandCampina Wamco a room with a view. melk en yoghurt staan gebroederlijk Nigeria – de naam van de joint venture Zijn werkkamer in het naast de glimmende en feller gekleurde met een aantal Nigeriaanse partijen – Amersfoortse centrale blikjes en sachets met melkpoeder en heeft een eigen productievestiging in kantoor van Friesland- geëvaporeerde melk van het merk Peak, Lagos, waar het uit Nederland geëxpor-Campina wordt gedomineerd door dat FrieslandCampina al sinds 1954 in teerde melkpoeder wordt verwerkt. Deeen indrukwekkende glazen wand met Nigeria op de markt brengt. blikken gecondenseerde melk wordengroots uitzicht. Overigens niet op de Peak is het belangrijkste merk van het rechtstreeks uit Nederland geïmpor-groene weiden waar het stamboekvee land, miljoenen Nigerianen zijn ermee teerd. De distributie vindt plaats via eenvan de vijftienduizend bij de coöperatie opgegroeid en geven het nu aan hun ei- fijnmazig netwerk van vrouwen – deaangesloten boeren graast. De Holland- gen kinderen. ‘Elk Nigeriaans kind kent stabiele factor in de Nigeriaanse econo-se koeien hebben net weer hun winterse Peak, het is het Blue Band van Nigeria’, mie – jongeren op markten en de chiefsstal verruild voor het malse gras buiten, lacht ’t Hart, die zelf jaren bij Unilever van de lokale communities. Ook metvertelt ’t Hart trots. Via televisiespotjes werkte. FrieslandCampina is in Nigeria de verpakking wordt ingespeeld op deheeft FrieslandCampina heel Nederland dan ook het bekendste Nederlandse be- lokale situatie. Twee derde van de 150uitgenodigd om te komen kijken naar drijf, na Heineken. Met een omzet van miljoen Nigerianen leeft onder de ar-de ‘koeiendans’: de capriolen van de iets meer dan vijfhonderd miljoen euro moedegrens, slechts een derde van deBertha’s 1 en Grietjes 3 als ze weer voor en een marktaandeel van 45 procent is bevolking kan zich het kopen van melkhet eerst de wei in rennen. De produc- het ook het grootste buitenlandse be- veroorloven. Om de onderkant van deten die van hun melk gemaakt worden, drijf, ná Nigerian Breweries maar vóór markt beter te kunnen bedienen, heeftstaan uitgestald op de vensterbank. De voedingsreuzen als Unilever en Procter FrieslandCampina twee jaar geleden36 . manage m e nt scope september 2012 . 37
  • Interview Ziet u naast kansen ook bedreigin- keer een incident plaatsgevonden en dat Cees ’t Hart (54) Opleiding ° gen? ‘Een van de zorgen is de politieke kwam doordat de bewuste medewerker ‘We houden Sociale wetenschappen, Universiteit Leiden onrust in Nigeria. Het land is een smelt- zich niet hield aan de veiligheidsmaat- ons bewust kroes van geloofsrichtingen. Dat leidt regelen. Want die moet je als expat na- Loopbaan tot onderhuidse spanningen die regel- tuurlijk wel in acht nemen. Je kunt op buiten de C 2008- heden  eo Royal FrieslandCampina matig aan de oppervlakte komen. Begin vrijdagavond nu eenmaal niet spontaan politieke dit jaar braken er bijvoorbeeld onlusten even gezellig de stad inlopen of een 2006-2007  Senior vice president marketing operations uit nadat de regering de brandstofsubsi- weekendje weggaan. Dat moet je echt strijd’ Unilever die voor de bevolking afschafte. Met dat organiseren. We hebben in Nigeria dan Sinds 1984 Diverse soort onrust zullen we ook in de toe- ook buitenhuizen met privéstrand voor managementfuncties komst constant geconfronteerd worden. onze mensen daar. Als ik zelf in Nigeria bij Unilever, in binnen- Aan de andere kant hebben we inmid- ben, zo’n drie keer per jaar, voel ik me langskwam, klaagde hij ook nooit over en buitenland dels al zestig jaar ervaring opgebouwd redelijk veilig, terwijl ik me toch diep in de hoogte van de belastingen.’ Nevenfuncties in dit land. We weten dus inmiddels dat de lokale leefgemeenschappen begeef. de situatie zich ook weer ten goede kan Ik doe wel mijn stropdas en horloge Geven jullie ook iets terug aan Voorzitter Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO) keren. Het blijft een licht ontvlambaar af als ik een markt bezoek. Daar lopen ° Nigeria, in de vorm van maatschap- Bestuurslid Productschap Zuivel land, maar we hebben er altijd goed za- trouwens ook allerlei informele veilig- pelijk verantwoord ondernemen? ‘Ons Bestuurslid VNO-NCW ken kunnen doen. In heel Afrika is de heidsmensen rond om rivaliserende belangrijkste project is het Dairy Deve- Voorzitter topteam Agro & Food politieke stabiliteit de afgelopen jaren verkopers tegen elkaar te beschermen. lopment Program. De natuurlijke om- Interesses overigens toegenomen. Er wordt nog Voor mijn komst wordt zo’n beveili- standigheden in Nigeria zijn niet ideaal Tennis, skiën, zeilen, golf altijd oorlog gevoerd in sommige delen, ger dan wel even getipt: hem mag niets voor koeien. Er zijn maar weinig boe- maar de situatie is wel verbeterd. Dan overkomen.’ ren en die realiseren een laag volume. Thuis zie je meteen ook de economische groei Daarom zetten wij via de internationale Gehuwd, twee dochters toenemen.’ En hoe gaan jullie om met corrup- organisatie International Fertilizer De- ° tie? Geven jullie medewerkers instructies velopment Center (IFDC) Nederlandse Hoe gaan jullie om met de veilig- op dat gebied mee? ‘Corruptie wordt boeren in om hun Nigeriaanse collega’s ° heidssituatie ter plaatse? Werknemers binnen ons bedrijf niet getolereerd. We te ondersteunen op het gebied van pro- van Shell en andere buitenlandse bedrij- hebben interne regels voor het omgaan fessionalisering, kwaliteit en volume: ven in Nigeria worden regelmatig over- met corruptie en onze Nigeriaanse ma- koeien die meer melk geven. De Nige- vallen. Heeft FrieslandCampina daar naging director moet elk jaar een ver- riaanse overheid vindt die bijdrage aansachets met geëvaporeerde melk geïn- Dan besef je pas hoe groot het merk Nigeria is door de strategische geogra- ook last van? ‘Nee. FrieslandCampina klaring ondertekenen dat zijn mensen ontwikkeling van de agrarische sectortroduceerd: goedkope kleinverpakkin- daar is.’ fische ligging ook een belangrijke hub Wamco Nigeria wordt als een lokaal zich daaraan houden. Daarnaast be- belangrijk, omdat ze graag minder af-gen die ook per stuk gekocht kunnen om, vanuit Nederland, de rest van de bedrijf gezien, omdat het een joint ven- steden we er tijdens opleidingen aan- hankelijk wil worden van import. Enworden en betaalbaarder zijn voor de Welke rol spelen Afrika en Nigeria sub-Sahara te veroveren. Dan heb je het ture is. Naast de circa vijftienhonderd dacht aan. We doen er dus alles aan om voor ons snijdt het mes aan twee kan-arme bevolking. Met ongeveer vijftien- ° in het bijzonder in de strategie van Fries- niet alleen over fysieke infrastructuur Nigerianen werken er maar zes of ze- mensen zo goed mogelijk op te voeden ten: je helpt de Nigeriaanse boer, maarhonderd lokale werknemers is Fries- landCampina? ‘Onze strategie heeft als zoals havens, maar ook over het lokaal ven expats. De board bestaat ook bijna op dat gebied, maar het blijft frappez je stelt ook je eigen business veilig. WelandCampina ook een van de bekendere naam route2020 gekregen. Doorgroeien aanwezige talent. Veel Nigerianen zijn helemaal uit Nigerianen. Het is verder toujours: je moet er bovenop blijven hebben namelijk ook dagverse melkwerkgevers van het land. Daarnaast zijn in Afrika – met name in de sub-Sahara, hoogopgeleid. Het feit dat een Nigeri- een geliefd bedrijf om voor te werken. zitten. Als het toch een keer misgaat, nodig. Daarnaast hebben we een grooter vele mensen indirect aan het bedrijf de landen ten zuiden van de woestijn aanse kandidaat was voor het president- Op sommige vacatures krijgen we maar volgt er op staande voet ontslag, net aantal projecten op het gebied van edu-verbonden. De lokale scope van merk – vormt daar een belangrijk onderdeel schap van de Wereldbank zegt genoeg. liefst vijftienduizend sollicitaties, we als wanneer een medewerker met een catie, gezondheidszorg en dergelijke.’en bedrijf drong pas echt tot ’t Hart van. We groeien er behoorlijk en we Nigerianen zijn ongelooflijk ambitieus. zijn het grootste opleidingsbedrijf in de blikje melk de fabriek uitloopt. Ontslagdoor toen hij in Nigeria was om de joint zien nog veel meer potentie. Allereerst Ze hebben een enorm positieve instel- regio. In al die jaren heeft er slechts één bij Wamco betekent heel wat in Nige- Hoe gaat FrieslandCampina omventure Friesland Foods Wamco Nige- in Nigeria zelf. De bevolking groeit ling: morgen moet beter zijn dan van- ria, maar je moet consequent zijn en ° met verzoeken om steun vanuit de sa-ria te herdopen tot FrieslandCampina er hard. Er worden in Nigeria jaarlijks daag. Ze zijn ook heel vrolijk, ondanks een voorbeeld stellen. Zelf heb ik voor menleving? Shell werkt bijvoorbeeldWamco Nigeria. ‘Ik kreeg na aankomst meer baby’s geboren dan in heel Eu- de erbarmelijke omstandigheden waar- Unilever in Polen gezeten. Daar kre- met community advisors, die een relatieop de luchthaven de ‘Obama-benade- ropa. Bovendien is de middenklasse in het volk verkeert. Van die spirit of life gen we na de introductie van nieuwe opbouwen met de Nigeriaanse gemeen-ring’. Onze auto werd geëscorteerd door zich aan het ontwikkelen, waardoor er word je zelf ook vrolijk. Op een bedrijfs- belastingregels regelmatig invallen van schappen. We beslissen niet meer zelfeen auto voor en achter ons en een re- meer werkende moeders komen die bijeenkomst daar begon na een half uur ‘HET MILIEU- de lokale FIOD. De mensen die die in- waaraan die financiële steun besteed wordt, dat laten we over aan de com-serveauto voor het geval onze auto metpech zou komen te staan. En toen ik de eerder overgaan op flesvoeding voor hun kind. Dat schept kansen voor onze iedereen te swingen. Als Nederlanders sta je er dan maar houterig bij. Gek ge- EFFECT VAN vallen deden, kon je in feite wegsturen met een zak Magnums. Maar dit werd munities mits ze goed georganiseerdandere dag weer terugvloog en in het babyvoeding. Ook gaan de bestedingen noeg zien veel andere grote bedrijven AFRIKAANSE niet getolereerd bij Unilever: liever een zijn. ‘Wij krijgen ook veel verzoeken omvliegtuig een Nigeriaanse krant kreeg,stond het nieuws over het herdopen van omhoog. Verder zien we een urbanisa- tietrend. Die trek naar de stad leidt ook de potentie van Nigeria en andere Afri- kaanse landen niet of veel minder. Wij GROEI GAAT hoge belastingaanslag dan het omkopen van een Poolse ambtenaar. Als toenma- steun uit de samenleving. Omdat je de communities niet constant geld kuntde fabriek prominent op de voorpagina. weer tot meer consumentenaankopen. hebben juist een groot geloof in Afrika.’ ONS ALLEN AAN’ lig topman Antony Burgmans in Polen geven, moet je keuzes maken. Het be-38 . manage m e nt scope september 2012 . 39
  • NGAInterview in NLDleid op dat terrein bepalen we niet van-uit Nederland, maar laten we over aande lokale public affairs-director en aan ‘In Nigeria doen zich ‘Het gaatde board, waar ik overigens zelf ook deelvan uitmaak. De voorzitter is een Nige-riaan. Onze gemeenschapssteun is re- grote kansen voor, maar vooral over het milieu’delijk gefragmenteerd, van weeshuizentot aidspreventie. De rode draad is dat niet ieder-we naar projecten zoeken die dichtbijde consument staan. Peak is immers een een ziet dievriend van de familie door het bieden potentie’van betaalbare en goede voeding. Opdie basis zijn we ook in gesprek met de continuïteitsrisico met zich mee, ter- In hoeverre wordt die strategiechiefs: die vinden goede voeding belang- wijl het voor ons juist van strategisch ° ondersteund door de coöperatieve ach-rijk voor hun mensen. Een ander be- belang is om in Nigeria actief te blij- terban? ‘Ik heb net weer de jaarlijkse Alice Ajeh (50) werkt Wat doet een International Relationslangrijk project in ons duurzaamheids- ven. We onderhouden daarom relaties ronde achter de rug langs de aangeslo- sinds 1998 voor Shell. In Manager precies? ‘Ik ben de contactpersoonbeleid richt zich op een verantwoord dwars door alle stamverbanden, religies ten boeren: in drie weken tijd gaan we 2008 kwam ze met haar namens Shell voor allerlei partijen van diver-waterverbruik. Dat komt direct voort en politieke overtuigingen heen. Je be- als directie tien avonden het land in en gezin naar Nederland, se nationaliteiten die betrokken zijn bij onsuit onze core business. Onze producten drijf moet dus ook een afspiegeling van zien we een paar honderd boeren per waar ze namens werk in Nigeria. Het gaat om ngo’s, maar ookworden immers aangelengd met water.’ de samenleving zijn. Daar houden we avond. Boeren zijn nuchter en kritisch, Shell International burgergroeperingen, overheidsinstanties en dan ook rekening mee.’ maar ze zien de lokale boeren in Nigeria Relations milieuclubs. Ik zorg dat iedereen precies weet Het energieverbruik in heel niet als concurrent en dat vind ik knap. welke kwesties actueel zijn en houd alle par- °Afrika is hetzelfde als in de stad New Onder welke omstandigheden Ze vinden gewin op korte termijn min- Manager voor tijen op de hoogte van onze bezigheden. OpYork. Maar hoe lang zal dat zo blijven? ° zou FrieslandCampina overwegen zich der belangrijk dan continuïteit. Ze leven Nigeria is. dit moment spreken we vooral over milieu-‘De economische groei in Afrika zal terug te trekken uit Nigeria? ‘Na een ook enorm mee. Vorig jaar hadden we aangelegenheden. We proberen iedereen tede komende decennia exploderen en lange denkpauze: ‘Als de corruptie ons een flinke waterschade in de fabriek in laten begrijpen wat er speelt en te laten ziendaarmee ook het energie- en waterver- daadwerkelijk zou raken, of als de vei- Nigeria. Dan laten ze blijken het belang- dat we op milieugebied alles doen wat webruik. De verantwoordelijkheid voor ligheid van onze mensen in het geding rijk te vinden dat we daar netjes mee kunnen.’het milieueffect van die groei zullen we zou komen door een burgeroorlog. omgaan en ons goed gedragen. Beginsamen moeten nemen. FrieslandCam- Maar we hebben hier een lange histo- dit jaar hadden we een jongerendag: Wat is uw eigen achtergrond en hoe kwam upina wordt soms aangevallen op het feit rie, net als Unilever en Heineken. Die achthonderd jonge boeren in de zaal. in Nederland terecht? ‘Ik ben gepromoveerddat het producten en grondstoffen naar geef je niet zomaar op. Bovendien is Daar vertelde een Nigeriaanse die met socioloog en heb daarna nog een studie mi-Nigeria exporteert en melk naar het Peak heel belangrijk voor de commu- een Nederlandse boer getrouwd is een lieuwetenschappen gedaan. Na diverse banenland toebrengt, in plaats van ter plaatse nities, zowel qua betaalbare voeding prachtig verhaal over haar land. Dat bij de regering en aan de universiteit ben ikte produceren. Maar je zit met dat lage als qua werkgelegenheid, direct én in- spreekt jonge boeren aan. Ze zien dit in 1998 bij Shell gaan werken. Dat is een helevolume door de matige natuurlijke om- direct. We willen helemaal niet weg uit als hún bedrijf met alle activiteiten die grote werkgever in Nigeria. Ik heb het werk instandigheden. Wat bijvoorbeeld Ma- Nigeria, we willen juist groeien en uit- daarbij horen: in Nederland, maar in de olie-industrie altijd interessant gevonden.leisië in een jaar aan melk produceert, breiden naar de rest van de sub-Sahara. toenemende mate ook in de rest van de In 2008 kreeg ik de kans om in Nederland opdoen wij in Nederland in één dag. Het Je kunt je wel alleen blijven richten op wereld.’ het Shell-kantoor in Den Haag te werken, enklimaat en de omstandigheden zijn hier die zeventien miljoen inwoners hier die heb ik met beide handen aangegrepen.’immers gunstiger. Daarnaast is onze in Nederland, maar de grootste kan-ecologische voetafdruk kleiner wan- sen doen zich elders in de wereld voor. Hoe bevalt het werken in Nederland? ‘Ik vind Tekst Hans Pieter van Stein Callenfels Fotografie Kick Smeetsneer we grondstoffen en eindproducten Afrika is het snelst groeiende conti- het hier heerlijk. Het is niet zo heet, ik kannaar Nigeria transporteren, dan wan- nent, met de hoogste arbeidspopulatie, slecht tegen hitte. Het is hier veel rustiger enneer veel drinkwater moet worden ge- een groeiende middenklasse, 71 steden georganiseerder dan in Nigeria, wat je de kansbruikt voor het melkvee ter plaatse.’ met meer dan een miljoen inwoners en geeft om je werk beter te doen. Ik heb twee een toenemende digitalisering: zeven- dochters van zeventien, die zijn volledig geïn- Zetten jullie je positie als een van tig procent van de Afrikanen heeft een tegreerd. Ze dromen zelfs in het Nederlands. °de belangrijkste buitenlandse investeer- mobiel. Iedereen denkt bij Afrika alleen Toch ga ik dit jaar weer terug naar Nigeria –ders en werkgevers in om politieke druk maar aan honger, armoede en oorlog, mijn uitzending was tijdelijk. Mijn dochtersuit te oefenen op het gebied van men- maar een aantal landen maakt momen- gaan hopelijk ergens in de westerse wereld stu-senrechten? ‘Nee, de boardmembers teel een belangrijke transitie door. Het Dorine Bosman is deren. Nigeria groeit keihard, er gebeurt heelhouden zich bewust buiten de politieke is niet de vraag óf, maar wannéér de manager sustainable development veel en er zit heel veel potentieel in het land. Ikstrijd. Politieke bemoeienis brengt een doorbraak komt.’ & social performance Shell. heb goede hoop voor de toekomst.’40 . manage m e nt scope september 2012 . 41
  • Megalopolis, een eiland van Lagos© Yann Arthus-Bertrand / Altitude42 . manage m e nt scope Shell Special / september 2012 . 43
  • inter view‘Het gaat om wetenschap, niet om emoties’Op aandringen van de International Union for the Conservation ofNature onderzoekt een onafhankelijk panel de milieuproblemenin de Nigerdelta. IUCN-directeur-generaal Julia Marton-Lefèvre:‘Laten we niet met het beschuldigende vingertje wijzen.’Interview Allard Castelein Tekst Paul Groothengel Fotografie IUCNE r zijn 1231 leden uit hon- Julia Marton-Lefèvre, die decennialan- secretariaat, een man of duizend. Wij derdzestig landen, waaron- ge managementervaring heeft in de we- onderhouden ook contacten met organi- der 960 ngo’s en een groot reld van ngo’s en milieubehoud. Inter- saties die geen lid zijn, maar die wel bij- aantal regeringen. Ruim elf- viewer Allard Castelein, Vice President dragen aan het bereiken van onze missie.’duizend wetenschappers die actief zijn Environment van Shell, vraagt haar al-in zes permanente commissies. Zo’n dui-zend mensen die International Union for lereerst naar de wijze waarop IUCN is georganiseerd. ° Wat zijn de belangrijkste prioritei- ten van IUCN? ‘Dat is bijdragen aan eenthe Conservation of Nature (IUCN) van- ‘Menigeen zegt dat IUCN wat struc- verandering in het gedrag van mensen inuit zestig kantoren verspreid over de we- tuur betreft een van de meest gecom- relatie tot de natuur en onze natuurlijkereld aansturen. Het zijn indrukwekkende pliceerde organisaties ter wereld is. Dat hulpbronnen. Want een goed beheer vancijfers, die je niet direct zou verwachten valt mee, maar het is een feit dat de on- onze natuur is essentieel voor de mens-als je nietsvermoedend het bescheiden derwerpen waar wij ons mee bezighou- heid. Wij willen vanuit een onpartijdigehoofdkantoor van IUCN bezoekt in het den complex zijn. En dat zie je terug in houding realiseren dat zoveel mogelijkZwitserse dorpje Gland, onder de rook de architectuur van onze organisatie. Er mensen bijdragen aan ecologische en so-van Genève. zijn drie hoofdgroepen binnen IUCN. ciale duurzaamheid.’ Maar IUCN is wel degelijk de oudste Ten eerste de ruim twaalfhonderd leden,en grootste ngo waar het gaat om behoudvan de natuur. De missie van de in 1948 waaronder regeringen, ministeries en tal van grote en kleine ngo’s. Deze leden ° In hoeverre kunnen ondernemin- gen daaraan bijdragen? ‘Toen ze me vooropgerichte organisatie: het beschermen kiezen iedere vier jaar ons programma deze baan vroegen, informeerde ik met-van de integriteit en de diversiteit van en het bestuur; je kunt ons dan ook zien een of IUCN ook met bedrijven samen-de natuur wereldwijd, en het bevorderen als een democratische unie. De tweede werkt. En of ze dat serieus aanpakken.van het behoud van natuurlijke hulp- groep bestaat uit zo’n elfduizend weten- Het antwoord was gelukkig ja. Binnenbronnen en de ecologische en sociale schappers die voor ons werken, verdeeld IUCN realiseren we ons terdege dat we deduurzaamheid van elk gebruik daarvan. in zes commissies, zoals de species sur- rol die ondernemingen wereldwijd spe-IUCN wordt sinds vijf jaar geleid door vival commission. De derde groep is het len, dienen te respecteren. Zonder be-44 . manage m e nt scope september 2012 . 45
  • interview drijven bij ons werk te betrekken, zou het realiseren van onze missie vrijwel zeer gecompliceerd is. Ik was al eerder in Nigeria geweest, maar ben blij dat ik ° Hoe is IUCN concreet te werk ge- gaan? ‘Voor we ‘ja’ zeiden tegen samen- ‘Wie de is veel negatieve publiciteit op gang geko- men rond de samenwerking tussen IUCN ondoenlijk worden. Ze hoeven niet per nu ook in de Nigerdelta ben geweest. werking, hebben we eerst onze leden in schuldige is, en Shell. Wat zouden we kunnen doen om se lid te zijn van IUCN, maar samenwer- Want alleen dan is het mogelijk je een Nigeria geconsulteerd. Als zij hadden deze perceptie te doen kantelen? ‘Laten we king is wat mij betreft de enige weg. Dat goed beeld te vormen van de werkelijk- gezegd: brand je vingers hier niet aan, is lastig realistisch zijn, de meerderheid klaagt willen ondernemingen ook, praktisch heid. Ik heb gezien welke schade is toe- hadden we niet meegedaan. Maar ze te bepalen’ niet, maar die horen we niet. Het draait samenwerken met betrekking tot con- gebracht aan de ecosystemen in Nigeria, waren unaniem positief, en gaven direct vooral om verbetering van de communi- crete issues. We hebben belangrijke ban- als gevolg van de winning van olie en aan ons ter plekke te willen helpen. Pro- catie. We moeten beide in dialoog gaan den met bedrijven op sectorniveau, en gas. Wie de schuldige is, is lastig te bepa- bleem is wel dat we relatief weinig leden met alle betrokken belanghebbenden. werken nauw samen met onder meer de len. Hoe dan ook, het resultaat is dat veel hebben in Nigeria en dat de regering, als Een open dialoog kan geweldig goed World Business Council for Sustainable ecosystemen in de Nigerdelta verwoest een van de weinige in de wereld, geen lid waar ze goed voor willen zorgen en dat uitpakken; dat werd onlangs weer eens Development (WBCSD), op gebied van zijn. Toen wij werden uitgenodigd door is van IUCN. Na een uitgebreide consul- ze mee willen werken aan een structu- geïllustreerd toen jullie een stakehol- bijvoorbeeld biodiversiteit. In mijn rol SPDC – Shell Petroleum Development tatieronde vroeg ik professor Emmanuel rele oplossing om het milieu te redden. derdialoog hadden opgezet waar allerlei als directeur-generaal van IUCN ben ik Company – om mee te denken en te wer- Asuquo Obot dit panel te leiden. (Obot Ik vind de houding van Shell ook wel lo- ngo’s voor waren uitgenodigd. Het viel ook lid van UN Global Compact, waar- ken aan een oplossing, hoefden we niet overleed bij een vliegtuigongeluk in april gisch, ik zou ook alles op alles zetten om me op dat Shell’s ceo Peter Voser zeer binnen we veel werken met bedrijven.’ lang na te denken. Het leek mij correct 2012. Hij was de executive director van oplossingen te vinden. Wat me overigens open en eerlijk reageerde op alle kritiek deze uitnodiging te aanvaarden, al weet de Nigerian Conservation Foundation, wel opviel, was het gebrek aan crosscul- die hij over zich heen kreeg. Als partijen ° In hoeverre is IUCN actief in Afrika? ‘We hebben twee regiokantoren ik dat de situatie in Nigeria gevaarlijk is en dat onze medewerking voor som- red.) Een academicus die als Nigeriaan de situatie ter plekke goed kende en die turele sensitiviteit van sommige mensen van SPDC; de teneur was dat de buiten- in een dergelijke dialoog niet met het be- schuldigende vingertje naar elkaar gaan in Afrika en elf nationale kantoren. We migen wellicht controversieel is. Maar door alle partijen werd gerespecteerd. landers het met al hun kennis en ervaring wijzen, niet gaan schreeuwen maar eer- zijn daar vooral actief in beschermde als wij het niet oppakken, wie dan wel? In het panel hebben we nog zes mensen beter wisten dan de Nigerianen. Zo’n lijk blijven communiceren, dan heeft dat natuurgebieden, waarbij we regeringen Meewerken aan een oplossing in Nigeria aangesteld, met uiteenlopende achter- houding keert zich geheid tegen je.’ zeker toegevoegde waarde. En dan kun helpen om dergelijke gebieden goed te past naadloos in onze missie; en het is gronden in wetenschap en geografische je effectief werken aan het bijsturen van kunnen managen, zodat natuurgebieden ook daadwerkelijk worden beschermd. nou eenmaal zo dat ons werk niet alleen maar kan plaatsvinden in veilige, com- kennis. Vier van de zeven zijn Nigeri- aan, dat is nodig om lokaal draagvlak te ° Inderdaad. Daarom hebben we on- langs nog meer Nigerianen opgenomen percepties van mensen.’ Ik werk momenteel aan een brief ge- richt aan de president en premier van fortabele plaatsen.’ ontwikkelen. Het panel gaat er ook op toezien dat zijn aanbevelingen worden in het topmanagement van Shell Nigeria. Kent u inspirerende voorbeelden van sa- ° Wat zou u Shell verder nog willen adviseren inzake Nigeria? ‘Realiseer je dat Kameroen, waarin ik wijs op het feit dat stropers de laatste tijd honderden olifan- ° Welke rol neemt IUCN op zich, waar het gaat om Nigeria? ‘We zetten nageleefd. Ik hoop dat dit model zich opnieuw bewijst, en dat we dit in andere menwerking tussen bedrijven en ngo’s, waar Shell van zou kunnen leren? ‘Zeker, Nigeria een verbazingwekkend land is. Veel mensen zijn hoogopgeleid. Helaas ten hebben gedood in een reservaat in een onafhankelijk, wetenschappelijk regio’s ook op deze manier kunnen gaan bijvoorbeeld onze samenwerking met is de regering niet of nauwelijks transpa- Julia Marton-Lefèvre het noorden van Kameroen. Dat is ver- panel op en financieren dat. Zo heb- doen.’ Rio Tinto. We werken sinds 2010 samen rant. De rijkdommen die het land zeker Ze werd in 2007 benoemd tot directeur- generaal van IUCN. Daarvoor was ze schrikkelijk en daar moeten ze zo snel ben we dat eerder gedaan in andere met dit Australisch-Britse mijnbouwbe- heeft, zijn zeer ongelijk verdeeld. Dat rector van de University for Peace, een organisatie onder de vlag van de VN. mogelijk wat aan doen. Als die olifanten er niet meer zijn, verliest het land inko- plaatsen, en dat werkte goed. Voor zo’n panel kiezen we alleen de allerbeste ° Het is geen geheim dat Shell veel kritiek krijgt op de activiteiten in Nigeria drijf om duurzame oplossingen te zoeken voor de wijze waarop zij met het milieu geeft veel sociale onrust. Ik vraag me wel eens af, wat zou ík doen als ik straatarm Ze is daarnaast vice chair president van men uit ecotoerisme en krijgt het imago mensen, die bekend zijn met de situ- en onderdeel uitmaakt van het probleem. omgaan. Dat resulteert per saldo in posi- was, een gezin moest onderhouden en het World Resources Institute en lid een flinke deuk.’ atie ter plekke en de culturele achter- Hoe kijkt u daartegen aan? ‘Shell heeft als tieve effecten. Wij krijgen overigens veel voor mijn deur een grote oliepijpleiding van onder meer de board of directors van het International Institute for gronden goed begrijpen. Die onafhan- nadeel dat het als enige partij in de naam kritiek van onder meer andere ngo’s over zou lopen? Zou ik dan ook een gat slaan Environment and Development en van Leadership for Environment and ° Heeft zo’n brief effect, denkt u? ‘Jazeker, en dan met name omdat ik een kelijk zijn van de betrokken partijen en bereid zijn hun mouwen op te stropen. SPDC is opgenomen; terwijl het slechts voor dertig procent in deze joint venture dergelijke samenwerkingsvormen met bedrijven. Maar dat vind ik kortzichtig, in die pijp, de olie opvangen en door- verkopen? Wellicht wel. Wat dat betreft Development International. enorm grote beweging vertegenwoordig. Dit panel gaat de komende drie jaar participeert. Total neemt deel voor tien binnen bedrijven werken óók mensen voeren jullie een moeilijke en complexe Eerder was ze executive director van Bijna alle regeringen zijn lid van IUCN. de situatie in de Nigerdelta bestude- procent, het Italiaanse Agip voor vijf pro- die het milieu een heel warm hart toedra- strijd. Maar laten we positief proberen te LEAD International en executive director van de International Dus als de macht in Kameroen zich re- ren. Daarna zal het panel aanbevelin- cent en de Nigerian National Petroleum gen. Die hun kinderen en kleinkinderen blijven, samen ons best doen om toch te Council for Science (ICSU), in Parijs. aliseert dat twaalfhonderd IUCN-leden gen doen: hoe we de milieuproblemen Corporation, last but not least, voor 55 willen zien opgroeien in een duurzame zorgen dat het milieu in Nigeria op den Daarvoor werkte Marton-Lefèvre als zich uitdrukkelijk uitspreken tegen het kunnen oplossen, hoe de Nigerdelta procent. Shell heeft dus niet de meerder- wereld. Het is inmiddels genoegzaam duur gered wordt.’ programmaspecialist in Environmental uitmoorden van olifanten, dan luisteren kan worden schoongemaakt. Dat gaat heid in SPDC, maar de criticasters wijzen bekend wat de effecten zijn van ons han- Education (een programma van ze meestal wel, is mijn ervaring.’ om aanbevelingen die volledig zijn vooral naar dat concern. Ik moet zeggen: delen op het milieu, daar kan niemand UNESCO), en gaf ze les aan een universiteit in Thailand. gebaseerd op wetenschappelijk werk, Shell is bepaald niet brandschoon en is meer omheen. Ik hoop dat de samen- In 1999 ontving ze de AAAS Award for International Cooperation in Science. ° Bijna drie jaar geleden bezocht u Nigeria; u zag de Nigerdelta vanuit de niet op emoties. Met hopelijk als resul- taat dat de Nigeriaanse ecosystemen actief in Nigeria om geld te verdienen. Ik heb mensen van Shell gevraagd waarom werking met Shell in Nigeria ook tot po- sitieve effecten leidt, maar ik ben eerlijk Ze is fellow of the Royal Geographical lucht en heeft diverse plaatsen bezocht. zich langzaam maar zeker weer kun- ze niet gewoon weggaan uit Nigeria; dan gezegd nog niet heel optimistisch over Society. Marton-Lefèvre werd geboren Waarom heeft u besloten om IUCN zich nen herstellen. En dat de bevolking, zijn ze immers van al het gedoe af. Het onze kansen op succes.’ in Hongarije en studeerde geschiedenis, ecologie en milieuplanning in de VS te laten inspannen bij te dragen aan op- de regering en de in Nigeria actieve was erg overtuigend van hen te horen en Frankrijk. lossingen voor dit gebied? ‘Ik heb met ei- gen ogen gezien dat de situatie in Nigeria oliemaatschappijen daar beter en blijer van worden.’ waarom ze er graag willen blijven. Dat ze veel Nigeriaanse werknemers hebben ° Ik ben het met u eens dat er op dit vlak nog veel werk te verrichten valt. Er Allard Castelein is Vice President Environment Shell.46 . manage m e nt scope september 2012 . 47
  • NGA in NLD ‘Corruptie staat ADVERTORIAL vooruitgang Shell LiveWIRE biedt jonge entrepreneurs maatschappelijke uitdagingen zoals stijgende ondersteuning en stimuleert ondernemerschap. zorgkosten.” Lovende woorden voor de winnaar LiveWIRE stimuleert daarmee in 17 landen van de Nederlandse Shell LiveWIRE Award in de weg’ economische groei. De dienstverlening is per 2011. Het bedrijf produceert patiëntspecifieke land toegesneden op specifieke lokale behoeften. schedelimplantaten geproduceerd met een In Nederland wordt Shell LiveWIRE verzorgd 3D-printer. De jonge ondernemer hoopt over door Syntens Innovatiecentrum. Innovatieve 3 jaar zo’n 300 patiënten een betere kwaliteit van ondernemers ontvangen gericht advies, krijgen leven te hebben gegeven met zijn product. Daarbij toegang tot een excellent netwerk en ontvangen kijkt Beerens nadrukkelijk naar internationale thematische masterclasses. In Nigeria biedt het kansen voor het product LiveWIRE programma studenten in het laatste Hoe bent u in Nederland terechtgeko- Olaitan Edun (41) jaar van hun studie en recent afgestudeerden NIGERIAANSE PASSIE VOOR NAASTE men? ‘Mijn man en ik werkten beiden in werkte bij het Nederlandse voorlichting en training met als doel hen te SAMENLEVING Nigeria in de olie-industrie. Hij kreeg vijf offshorebedrijf Bluewater ondersteunen bij het oprichten van een gezond jaar geleden een aanbod om in Nederland Energy Services. Daar eigen bedrijf. te gaan werken en toen ben ik meegegaan. hield ze zich bezig met Beide landen kennen een LiveWIRE competitie. Ik heb een achtergrond in milieukunde en FPSO’s, grote schepen De winnende ondernemer ontvangt een geld- werkte in Nigeria voor Shell. In Nederland die gebruikt worden bedrag waarmee de onderneming zich verder vond ik na verloop van tijd een baan bij om olie of gas te kan ontwikkelen en kans op succes enorm wordt Bluewater Energy Services in Hoofddorp.’ behandelen en versterkt. Sinds de oprichting in 1982 hebben, op te slaan. wereldwijd, meer dan acht miljoen jonge Wat voor soort werk doet u en hoe vindt ondernemers contact gehad met LiveWIRE- u het om in Nederland te werken? ‘Ik was programma’s. bij Bluewater verantwoordelijk voor de mi- Na haar studie aan de Plateau State University lieuaspecten die komen kijken bij het wer- AANWINST VOOR NEDERLANDSE ECONOMIE koos Obianuju Chukwuji Josoph ervoor een eigen ken met FPSO’s. Dat staat voor Floating bedrijf op te zetten als interieur decorateur. Ze doorliep de Nigeriaanse LiveWIRE Business Production, Storage en Offloading, grote Training en ontwikkelde hier in 2009 haar schepen die wereldwijd worden gebruikt business plan. Haar plan werd beoordeeld, om olie of gas op te slaan en te transporte- levensvatbaar bevonden en beloond met een ren naar een raffinaderij. Als milieukundige geldbedrag. Obianuju heeft momenteel zes was ik onder meer betrokken bij projecten mensen in dienst en haar dienstverlening in de Zuid-Chinese Zee, in Groot-Brittan- uitgebreid met een professionele schoonmaak nië en in Australië. service. In maart 2012 lanceerde ze bovendien Toen ik net in Nederland kwam, viel me de stichting ‘De-Zionite Helping Hands’. Ze vraagt vooral op dat het zo vredig en goed georga- haar klanten om overtollige huishoudelijke niseerd is. Dat werkt fijn, en het is ook een materialen zoals kleding, meubels, boeken en goede omgeving om kinderen op te voeden. Photo: Janus van den Eijnden speelgoed aan de stichting te doneren. DeTekst Hans Pieter van Stein Callenfels Fotografie Kick Smeets stichting schenkt deze materialen aan minder Die zitten nu in hun laatste jaar op school, “Ondernemers als Maikel Beerens van Xilloc bedeelde families in de naaste samenleving van dus voorlopig blijven we nog even hier.’ Medical laten zien dat ondernemers met een deze gepassioneerde onderneemster. technische achtergrond een aanwinst zijn voor de Hoe ziet u de toekomst van Nigeria? ‘Het Nederlandse economie”, aldus minister Verhagen Meer weten? land heeft enorm veel potentieel, maar van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. www.livewire.nl om dat er allemaal uit te laten komen, zal “Met hun ideeën bouwen ze niet alleen een www.livewire-nigeria.org er eerst iets gedaan moet worden aan de bedrijf op, ze vinden ook oplossingen voor corruptie. Er zijn prima wetten, maar die worden nog niet voldoende nageleefd. Maar los daarvan heeft Nigeria een open, snel ontwikkelende economie. Er zijn veel kansen.’ 48 . manage m e nt scope
  • Info Handelsstromen: import & exportgraphic In miljarden US dollars Verenigde StatenNigeria, Belangrijkste Nigeriaanse exportproducten Portugal Verenigde Arabische Emiraten Ivoorkust Japan Korea Tsjaad Oeganda 29,7 Indiagroeiparel in 2011: 1,2 1,9van Afrika 9,1 Botswana 2,0 90% Ruwe olie 1,8 7,9 0,55 0,28 0,1 1,1In de Global Competitiveness Index van het WorldEconomic Forum staan drie Afrikaanse landen in de top-30 2,4van grootste economieën ter wereld: Zuid-Afrika (plaats LNG (gas) 0,49 China 7%25), Egypte (26) en Nigeria (30). Van deze drie landen heeft Zuid-Afrika 2,4Nigeria het hoogste groeicijfer. Het land zal in 2025 degrootste economie van Afrika zijn. Belangrijkste 1,8 1,2 7,3 NigeriaanseTekst Paul Groothengel Infographics Shootmedia importproducten in 2011: 1,4 2,0 2,6 Verenigd Brazilië 6,0 Koninkrijk 0,35 Machines en transportmiddelen e Nigeriaanse economie laat van financieringsmogelijkheden, die 16% 1,7 een gezonde groei zien: de leiden tot oplopende consumentenbe- gemiddelde groei van het stedingen. Keerzijde is dat ook de inflatie 1,2 Bruto ­Binnenlands Product in Nigeria al jaren hoog is. Niet alleen over de afgelopen vijf jaar was door stijging van de voedsel- en energie- 6,7 procent. Volgens het IMF groeit prijzen wereldwijd, maar ook omdat de Fabrieksgoederen het Bruto Nationaal Product van Nige- Nigeriaanse overheid de laatste jaren de 10% 3,0 3,5 ria van 268 miljard dollar in 2011 naar kredietkraan erg makkelijk opendraait, 3,9 vierhonderd miljard dollar in 2016. Dat vooral als er verkiezingen op komst zijn. is een plus van bijna vijftig procent. Het De hoge inflatie holt de koopkracht van 2,5 2,8 Import BNP van Zuid-Afrika groeit in dezelfde de Nigeriaanse bevolking gestaag uit. Nigeria’s totale import bedroeg in 2010 periode van 383 miljard dollar naar vijf- Nigeria exporteert bijna twee keer Chemicaliën 2,1 ruim $ 44 miljard. Om precies te zijn $ 44.235.268.670. (Bron Afribiz.info). honderd miljard dollar, een plus van der- zoveel als het importeert: in 2010 was de 8% tig procent. export 86 miljard dollar, de import 44 Bron: Rabobank Belangrijke aanjagers achter de groei miljard dollar. De laatste jaren heeft Ni- Economic Research Export van de Nigeriaanse economie zijn, naast geria forse overschotten op de ­opende l Department Nigeria exporteerde in 2010 voor ruim uiteraard de enorme rijkdom aan grond- rekening, veroorzaakt door die grote $ 86 miljard. Welgeteld $ 86.567.912.530. Canada Spanje België Nederland Italië Frankrijk (Bron Afribiz.info). stoffen, stijgende lonen en de toename handelsoverschotten.50 . manage m e nt scope
  • LATEN WE HET LICHT AANHOUDEN,OOK ALS ZE LATER GROOT ISIn wat voor wereld groeit dit kleine meisje op? Volgens deskundigen in een wereld met een toenemendevraag naar energie. Onze aarde telt nu al zeven miljard mensen. En naar verwachting komen daar voor2050 nog twee miljard bij. Dus als we ervoor willen zorgen dat het licht ook voor de volgende generatieaanblijft, moeten we iedere mogelijke energiebron benutten. Bij Shell onderzoeken we een breed scalaaan energiebronnen. We maken onze brandstoffen en smeerolie geavanceerder en efficiënter dan ooit.Samen met onze partner in Brazilië produceren we ook ethanol, een biobrandstof die vervaardigd wordtuit duurzame rietsuiker. En we leveren aardgas aan meer landen dan welk ander energiebedrijf dan ook.Aardgas zorgt voor de helft minder CO2 -uitstoot dan steenkool bij het opwekken van elektriciteit. Laten wede energiemix van de wereld verbreden. LET’S GO. Zoek op: Shell Let’s Go