• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Michael van Gessel, Singelpark Design Competition, book
 

Michael van Gessel, Singelpark Design Competition, book

on

  • 346 views

 

Statistics

Views

Total Views
346
Views on SlideShare
313
Embed Views
33

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

1 Embed 33

http://www.singelpark.nl 33

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Michael van Gessel, Singelpark Design Competition, book Michael van Gessel, Singelpark Design Competition, book Document Transcript

    • SINGELPARK LEIDENeen waar stadspark
    • SINGELPARK LEIDENeen waar stadspark11 juni 2012Hoogte Kadijk 71 1018 BE Amsterdam+31(0)20 220 90 78, +31(0)6 11196331info@delva.la, www.delva.la
    • 01 Inleiding 06 02 Concept 0803 Water 1604 Reliëf 1805 Paden 2006 Gras en bomen 3007 Bruggen 3408 Verlichting 4209 Meubilair 4410 Gebouwen in het park 4811 Gebruik 5012 Strategie 54Een wandeling door het Singelpark 60
    • InleidingParken worden vooral gebruikt door de omwonenden voor hun dagelijkse of weekendwandeling, alleen of met elkaar, om de hond uit te laten, de kinderen te laten ravotten,te genieten van de verschillende seizoenen, te sporten, een verjaardagsfeestje teorganiseren of gewoon om op een bank een boek te gaan lezen of te kijken naaranderen. Bezoekers en toeristen vormen een toegevoegde groep die genieten van hetcontrast met de drukke binnenstad en het rustige, aangename en weelderige groen.Dat is de betekenis van het ouderwetse begrip “De Wandeling’.Voor al deze mensen zijn nauwelijks voorzieningen nodig behalve ruimte, veel vrijeruimte, en uitgekiende plekken om te zitten en te rusten, te zien en gezien te worden.Alleen relatief bescheiden voorzieningen voor de aller kleinsten om veilig te kunnenspelen zijn nodig.Het park zelf is immers de voorziening voor jonge gezinnen en ouderen, voor pubersen vrijers, voor actievelingen en rustzoekers, voor bezoekers en inwoners, vooroude en nieuwe Nederlanders, voor eenlingen en groepen, voor stedelingen ennatuurminnaars, voor studenten en studieuze types, voor werkers op hun tussen demiddag wandeling of werklozen die hun tijd moeten doden, voor zonaanbidders en deschaduwzoekers. Een park waarin het gebruik niet wordt vastgelegd, maar vrij wordtgelaten en de diversiteit in dat gebruik subtiel doch doeltreffend wordt gestimuleerd.Een goed stadspark is als een goed plein maar dan met een weelderig groen decor.Het is er prettig in je eentje maar er kunnen ook drommen mensen ontvangen worden.Van verdedigingslinie naar een stadsparkDe oorspronkelijke verdedigingslinie rondom de stad, nu de binnenstad van Leiden,van de Binnenvestgracht aan de binnenzijde tot en met de Singelweg aan debuitenzijde, heeft een totale transformatie ondergaan maar is nog als structuur goedherkenbaar ondanks de grote fragmentatie.Op eerste gezicht lijkt de ambitie om hier een volwaardig stadspark van te maken vergezocht en vrijwel onhaalbaar. Bij een nadere en gedetailleerde kennismaking blijkthet Singelpark echter niet alleen een haalbaar, maar vooral ook een tot de verbeeldingsprekend, streven. Niet verwonderlijk dat Stadslab dit initiatief van de gemeente metenthousiasme omarmt.Iedereen voelt het. Het park ligt er eigenlijk al. Het moet alleen ontsloten en tot bloeigebracht worden.historische kaart Leiden - 18996 701
    • ConceptGekozen kan worden voor een reeks van zeer verschillende meer groene en meerstenige ‘fragmenten’, al naar gelang de geschiedenis, mogelijkheden en beperkingendie de opeenvolgende deelgebieden aanreiken. ‘Fragmenten’ die aaneen geregenworden door een pad of een route .Er kan ook gekozen worden voor één samenhangend park, een park dat van kleurverschiet afhankelijk van de locatie en de gebruikswensen, maar wel steeds eenzelfdeen herkenbaar signatuur draagt.Wordt er gekozen voor diversiteit of voor samenhang.De eerste optie is, gezien de bestaande gefragmenteerde toestand en de enormelengte, gemakkelijker. En in deze tijd van onzekerheden wellicht erg aansprekend.Maar resulteert dit in het gewenste park dat zichzelf overstijgt?Een park dat meer is dan de som der, ieder op zich fraaie, delen?Wij kiezen voor samenhang, voor een Singelpark, voor een echt stadspark.Dit park moet passen in de aanwezige historische omgeving, zich daar naadloos invoegen maar er ook iets aan toevoegen. Een nieuw, en tot de verbeelding sprekendpark dat de ruimtelijke en visuele rijkdom van de binnenstad van Leiden ondersteunden aanmerkelijk vergroot en dat uitnodigt tot een scala aan gebruiksmogelijkhedenvoor alle Leidenaren.Een park in de ouderwetse betekenis van ‘ De Wandeling’ die onlosmakelijkverbonden is met deze stad van kunsten en wetenschap. Niet afzijdig, maar juistbetrokken. Een ‘Wandeling’ die juist een uitdrukking, een intensivering is van hetstedelijk leven.De binnenstad is stenig en heeft een schat aan wateren, maar mist zo’n park waarinde geschiedenis wordt gerespecteerd en vervolgens getransformeerd naar eeneigentijds uitdrukking van die geschiedenis. Het oude gaat op in het nieuwe en degeschiedenis krijgt daarmee een vanzelfsprekende plek in het heden.Een park is in de eerste plaats groen en in de tweede plaats open, ontspannen en vrij.In de beleving van mensen bestaat een echt park uit gras, bomen en water. Gras dathet licht vangt en een aangename en uitnodigende, zachte ondergrond vormt. Bomendie sfeer brengen, diversiteit, licht en schaduw en variatie in de seizoenen. Water datleven symboliseert, spiegelt en altijd aantrekkelijk is. Samen vormen zij de ingrediëntenvan een echt park en maken zij de ruimte herkenbaar als een park.de beeldspraak van de `bedelketting`A: diversiteitB: samengangABcultuurparksportwaterrecreatie8 902
    • Naast een maximalisering van het groen wordt de gewenste continuïteit verderverkregen door de doorlopende en nog steeds aanwezige opbouw van ditoorspronkelijke verdedigingswerk. De Singelgracht die wordt ondersteund door degetransformeerde, hoger gelegen, stadswallen en bolwerken aan de binnenzijde en deSingelweg met het Singelpad en een bomenrij aan de buitenzijde. De asymmetrie indeze opbouw is een belangrijke karakteristiek evenals de opeenvolging van bolwerkendie de Singelgracht zijn meanderende en ritmische loop geeft, met zowel van buitennaar binnen als in omgekeerde richting steeds weer wisselende zichten. De variatie encomplexiteit, wat parken ook nodig hebben, is reeds ruim aanwezig.Continuïteit en een vanzelfsprekende inbedding in Leiden, wordt verder bereikt dooreen heldere en volstrekt logische positionering van het Singelpark als geheel in hetbestaand stedelijk weefsel.Dat betekent dat het park primair functioneert als een groene, recreatieve en vooralaaneengesloten ring om de binnenstad en dat de bewegingen daar loodrecht op, deradialen, altijd bij het Singelpark eindigen. Bewoners en bezoekers hebben dan nietalleen het Singelpark maar ook de binnenstad bereikt.De radialen lopen vervolgens in verkeersluwe vorm dwars door het park en verderde binnenstad in. De door de stad gewenste autoluwe en op het langzaam verkeergeoriënteerde binnenstad strekt zich dan uit tot en met de Singelweg. Bewoners enbezoekers kunnen de binnenstad goed bereiken maar komen bij aankomst in hetSingelpark direct in een volstrekt ander verkeersregime namelijk het 30 kilometerregime.In de beeldspraak van de ‘bedelketting’ is de ketting de Singelgracht ondersteunddoor twee continue paden, de Singelpromenade aan de binnenzijde en het Singelpad,onderdeel van de Singelweg, aan de buitenzijde. De ‘bedels’ worden gevormddoor een serie parkachtige ruimtes die zoveel mogelijk groen zijn, maar steeds inmaat, opzet en sfeer kunnen verschillen al naar gelang de geschiedenis van en demogelijkheden en beperkingen die de opeenvolgende deelgebieden aanreiken en heteventuele specifieke programma dat daar ondergebracht wordt.De vormgeving van het geheel is terughoudend, passend bij de historische contextwaarin dit park zich bevindt en vooral tijdloos. Het heeft geen pas de samenhangendeen buitengewone kwaliteiten van deze nog zo gave stad te overschreeuwen metaandacht vragende toevoegingen om het Singelpark een duidelijke identiteit mee tegeven.entree`s van de binnenstad van Leidenhoofdopzet padenstructuur Singelpark > 2012Singelpromenadepad over de bolwerkensingelsingelbinnenvestradialenSingelweg met singelpadconcept toekomstige verkeerscirculatie10 11
    • Plan layout Singelpark100500
    • Nee, het park zelf, het gras, de bomen en het water, en haar verwevenheid met destad, zijn haar identiteit, ondersteund door een subtiele, passende, maar wel heelerg herkenbare vormgeving van de noodzakelijke toevoegingen die dit park tot eengeheel maken. En dan gaat het in de eerste plaats om de Singelpromenade, diede binnenzijde en de Singelweg met het Singelpad die de buitenzijde van het parkmarkeren en de vele nieuw toe te voegen bruggen die allemaal tezamen‘De Wandeling’ vormen.Een park vol bruggen om een rijkdom aan korte en langere rondjes door het parkmogelijk te maken en waar men steeds met de vele en zo karakteristieke wateren vanLeiden wordt geconfronteerd en in aanraking wordt gebracht. De brug als icoon.bruggen - bestaande bruggen < 2012bruggen - bestaande + toevoeging van de nieuwe Singelparkbruggen > 201214 15
    • WaterWaterpartijen zijn altijd aantrekkelijke elementen in een park. Water staat voorbeweging, dynamiek, levenskracht, het leven. Waterpartijen vergroten de ruimtelijkheidvan een park mits genereus toegepast.Een continue en aaneengesloten waterpartij zoals de Singelgracht is danbuitengewoon betekenisvol. Het zou voor eeuwigheid kunnen staan: de slang die inzijn eigen staart bijt. Steeds komen de bezoekers van het park daarop terug en datgeeft houvast en rust. Alles moet dan ook gericht zijn op deze Singel, de drager vande omloop om de binnenstad.De Singelgracht vormt dus de ruggengraat van het park met aan weerszijden zoveelmogelijk groene oevers om het parkachtige karakter van het Singelpark te duiden.Zodra de dam bij het Energiebedrijf verwijderd wordt, is de recreatieve betekenis vande Singelgracht ineens aanmerkelijk vergroot en evident zonder dat daar verder veelvoorzieningen voor nodig zijn. Alleen wat meer aanlegsteigers die ook een functiehebben om het wandelend publiek dichter bij het water te brengen en daarmee hetwater meer en vooral ook anders te laten beleven.Bijzondere aandacht krijgen de punten waar de Singelgracht de oude rivierlopenkruist: de Oude Rijn, de Nieuwe Rijn en de Rijn en daar horen ook de Vliet en deHaarlemmertrekvaart bij. Op deze knooppunten is er ineens zicht tot ver in debinnenstad en in omgekeerde richting tot ver in de omliggende wijken. Hier kan hetcontrast tussen water binnen groene oevers in het Singelpark en de stenige kadenin de binnenstad maximaal worden opgevoerd waardoor ze beiden aan kwaliteit,karakter en daarmee betekenis winnen.Dit zijn niet alleen belangrijke knooppunten in de bewegingen op het water maar ookin de ‘Wandelingen’ op de flankerende oevers en kaden. Op juist deze punten moetennu omwegen gemaakt worden en op juist deze punten komen dus veel nieuwebruggen om de continuïteit en toegankelijkheid van het Singelpark te optimaliseren.Deze concentratie van bruggen markeert deze bijzonder knooppunten dan als vanzelf.water van Leiden - de Singelgracht en zijn kruisingen met de oude rivierlopen en de trekvaartenSingelpad over Singelbrug kruist de het waterplein gevormd door de Rijn, het Galgenwater, deWitte Singel en de Morssingel. Op de achtergond de Molen de Put.16 1703
    • ReliëfDe verdedigingslinie bestond aan de stadszijde uit aarden wallen en bolwerken. Dezeverhoging in het stadslandschap is lang niet overal meer waarneembaar of voelbaarmaar is naast het vele water een belangrijke karakteristiek van ‘De Wandeling’ omLeiden en daarmee van het nieuwe Singelpark.Overal waar mogelijk wordt dit bestaande hoogteverschil weer herkenbaar enbeleefbaar gemaakt en zo mogelijk opnieuw aangebracht. Bij voorkeur niet in de vormvan gereconstrueerde stadswallen en bolwerken, dat is alleen maar teruggrijpen, maareerder in een getransformeerde vorm met duidelijk waarneembare hoogteverschillenen een glooiend reliëf.Ook weer een vanouds aantrekkelijke karakteristiek van parken.profiel - dwarsprofiel tussen Binnenvest en Singel < 2012profiel - hoogteverschillen worden weer herkenbaar en beleefbaar > 201218 1904
    • PadenDe loop van paden is in parken niet alleen functioneel van belang maar ook visueel.Ter verfraaiing van de lijnvoering in het park en om bezoekers te verleiden hun wegdoor het park verder te vervolgen. Bovendien kunnen paden, en een duidelijkehiërarchie daarin, bezoekers ondersteunen in hun oriëntatie.In het Singelpark zullen de paden bovendien een belangrijke betekenis krijgen in deverbinding van de verschillende delen waaruit het Singelpark bestaat en ook zal blijvenbestaan, hoewel in veel mindere mate dan nu het geval is.Naast het groene, parkachtige karakter en de Singelgracht wordt de continuïteit inhet Singelpark ondersteund door drie doorlopende paden die samen ‘De Wandeling’vormen.Dat is in de eerste plaats de Singelpromenade aan de binnenzijde van het park. Dezeligt op, langs of in de nabijheid van de al dan niet gedempte Binnenvestgracht. DeSingelpromenade markeert daarmee de binnenzijde van de voormalige vestingwerken,nu Singelpark.Dit drie meter twintig brede pad vormt de belangrijkste promenade door het park enbenadrukt de asymmetrie in het park.Dit pad loopt grotendeels over bestaande wegen en straten. De vraag is dan hoe ditpad, dat bij het Singelpark hoort maar daar op belangrijke stukken duidelijk afzijdigvan ligt, vorm te geven en te integreren in een bestaand stedelijk profiel met verkeer enstraatwerk van hoge kwaliteit.padenstructuur - huidig padenstructuur in de parken aan de Singel < 2012padenstructuur - padenstructuur Singelpark > 2012Singelpromenadepad over de bolwerkenSingelweg met Singelpad20 2105
    • De oplossing is gevonden in een natuurstenen pad dat bestaat uit twee banen, eensoort karrenspoor, waardoor dit pad zich op een vanzelfsprekende wijze kan voegen inde directe omgeving of die nu stenig of groen is. Die omgeving is meestal stenig metname op de verbindingsstukken tussen verschillende groene elementen. Natuursteenpast bij het veelal historische straatwerk maar onderscheidt zich daar ook duidelijkvan, zeker als het gebruikt wordt in een bijzondere vorm zoals een breed karrenspoor.Om het verkeer zoveel mogelijk te beperken ten gunste van het wandelend publiekis hier alleen verkeer in één richting mogelijk. Dat is nu al veelal het geval. Maar danwel bij voorkeur steeds met de klok mee met het Singelpark aan de linkerzijde. Datverhoogt in het gebruik van de stad de logica en de bijzondere betekenis van hetSingelpark in de structuur en het functioneren van de stad.Singelpromenade aan de oevers van de Binnenvestgracht door het BlekersparkSingelpromenade met opgetild grasvlak (zitrand) bij het museum van Volkenkunde22 23
    • De buitenzijde van het Singelpark wordt gemarkeerd door de doorlopendeSingelweg met ook een voetpad aan de parkzijde, het Singelpad. Hier is het pad eenonlosmakelijk onderdeel van de weg. Deze weg wordt nu nog over grote delen zeerdruk gebruikt, als een binnenring. Straks is de Singelweg een rustige parkweg metvoornamelijk verkeer ten behoeve van de direct aanwonenden.De veelal krappe maat tussen de buitenoever van de Singelgracht en deaangrenzende gevelwand, vraagt om een ingrijpende verkeerskundige ingreep waarbijaan de buitenzijde steeds maar in één richting gereden kan worden en bij voorkeuraltijd tegen de klok in. Weer om de betekenis van deze groene structuur in hetdagelijks gebruik van de stad te versterken.Alleen bij verkeer in één richting is er aan de Singelgrachtzijde plaats voor eenflankerende bomenrij met een royale groene voet en een twee-en-een-half meterbreed en doorlopend Singelpad.Dit lange pad aan de buitenzijde van het Singelpark ligt in glad, strak enantracietkleurig asfalt omdat dit materiaal fraai contrasteert met gras en dit materiaaleen divers en vooral ook sportief gebruik mogelijk maakt. Dat is belangrijk omdat onseen eigentijds en dynamisch gebruik van het park voor ogen staat.Daar waar het profiel het toelaat, en dat is bijna overal, kunnen aan de huizenzijdeparkeerplaatsen blijven bestaan, maar daar waar dat niet het geval is, moeten zijnoodgedwongen wijken voor het door de stad en zijn bewoners gewenst Singelpark.Een probleem bij het pad langs de Singelweg zijn de vele woonboten met de daarbijbehorende privatisering en beplanting van de oever. Dit is vooral op het oostelijk ennoordoostelijke deel van het Singelpark het geval waar aan de waterzijde de boten enaan de landzijde de beplanting een gesloten wand vormen. Woonboten kunnen heelgoed een plek krijgen in het Singelpark, maar dan niet in zulke grote concentraties,niet in een continue aaneenrijging en zonder privatisering van de oever. Er zijn tal vanvoorbeelden van fraaie boten en arken die hier en daar aan de binnen of buitenzijdevan de Singelgracht liggen maar de groene grasoever ongemoeid laten waardoor zijeerder een verrijking zijn van het park dan een verstoring.Singelpad aan Singelweg ter hoogte van de ZijlsingelSingelweg zonder langsparkerenSingelpad aan Singelweg ter hoogte van de Witte SingelSingelweg met langsparkeren24 25
    • Ten slotte het ‘pad over de bolwerken’ dat steeds bij de kruising met de radialensamenkomt met de Singelpromenade. Dit is ook weer een twee-en-een-halvemeter breed pad dat om redenen van een comfortabel recreatief gebruik en fraaicontrast met de groene omgeving in glad en antracietkleurig asfalt ligt. Dit pad is eenbelangrijke toevoeging aan het continue Singelpromenade en een aanvulling op deaanwezige half-verharde paden. Op dit pad begeeft men zich naar het midden van hetpark, in het groen, over de bolwerken en dicht bij het water.In het zuidwestelijke deel van de Singel bij de gebouwen van de universiteit en detuinen bij de Sterrenwacht en van de Hortus, is over een belangrijke lengte dit ‘padover de bolwerken’ niet mogelijk, maar gezien de continuïteit van het Singelparkwel zeer wenselijk. De oplossing hiervoor is gevonden in een ‘pad over het water’eveneens in asfalt en op een paar meter afstand van het terrein van de Hortus en deSterrenwacht. Dit deel van het ‘pad over de bolwerken’ is even donker als het wateren heeft een licht gedetailleerde antracietkleurige balustrade, waarmee het zich voegtin deze omgeving en de gebruikers een schitterend, en door het meanderend verloop,steeds wisselend zicht geeft op deze bijzondere terreinen en gebouwen zonder datdeze bereikbaar zijn.pad over de bolwerken continueert zich als een lijn over het water (Witte Singel) bij de Hortuspad over de bolwerken door `De Plantage`26 27
    • Zicht vanaf de Witte Singel op de Hortus en de Sterrenwacht.Het `pad over de bolwerken` continueert zich over het water langs de Hortus en de Sterrenwacht.De Singelweg (hier de Witte Singel) wordt één richting en biedt ruimte voor het Singelpad.28 29
    • Gras en bomenGras met daarop bomen zijn een beproefd ingrediënt van goed functionerendeparken. Zij maken een park tot een park. Zij geven parken met hun schakering vangroenen en bruinen, licht en schaduw, sfeer en laten ruimte voor een heel diversgebruik: wandelen, liggen, hangen, zitten, spelen, picknicken, lezen, sporten,ontmoeten, feesten, zonnen en luieren, individueel, met zijn tweeën of in groepen.In de huidige situatie heeft het talud aan de buitenoever van de Singelgracht, hoewelvaak maar vijf tot tien meter breed, als het in gras ligt al een ongelooflijk effect. Hetwerkt buitengewoon ruimtelijk, versterkt het groene karakter van de Singel en is eenlust en een rust voor het oog. Deze geringe zone geeft de singelstructuur van Leidennu al een belangrijke kwaliteit mee. Dat is de werking van gras dat zomer en winter hetlicht vangt, fris blijft en de weldaad van groen in de leefomgeving brengt.Het is daarom van belang om, daar waar maar enigszins mogelijk is, groen terealiseren in de vorm van gras. Gras werkt ruimtelijk en laat dat hele diverse gebruiktoe. Gras kan parkachtig en royaal zijn maar ook meer stedelijk worden toegepastin de vorm van verhoogde velden in straten en op pleinen. Ook daar waar menevenementen wil houden, zoals op de Lammer Markt, geen vlaktes verhardingdie maar zeer tijdelijk goed gebruikt worden en de rest van de tijd alleen maar eenonaangename leegte vormen, maar juist goed gedraineerd en versterkt gras waarop,mits dat goed wordt begeleid, tal van evenementen gehouden kunnen worden.gras > 2012 - gras maakt de cirkelgras < 201230 3106
    • Bomen en boomheesters verlenen, zeker op lange termijn, parken hun weelderigheiden monumentaliteit en geven kleur aan de seizoenen. Er is in het Singelpark gebiedreeds een schat aan bomen en boomsoorten. Het zou, in aansluiting op de Hortus,de oudste botanische tuin van Nederland, en in aansluiting op deze stad van dewetenschap prachtig zijn indien alle nieuw te planten bomen verschillen van debestaande en van elkaar waarmee het Singelpark naast een bijzonder stadsparkook een arboretum kan worden. Informatie over de soorten vergroot de rijkdom engelaagdheid in de beleving van het park en daarmee de betekenis van het park voordeze universiteitsstad.Heesters vormen een groene wand op ooghoogte en worden daarom in parkenvooral gebruikt om, vaak op subtiele wijze, de ruimtelijke opbouw in hoofdruimtes,sub-ruimtes, achtereenvolgende ruimtes of open en gesloten delen van een parkte duiden of te maken. Dat is in dit lineaire park absoluut niet nodig. De diversiteit inachtereenvolgende ruimtes is er al en het is dus eerder een opdracht om deze ruimtesruimtelijk beter aan elkaar te knopen en visueel met elkaar en met hun omgeving inverband te brengen, dan om de bestaande grotere ruimtes op te gaan delen in sub-ruimtes.Veel van de aanwezige heesterbeplanting zal dan ook verdwijnen om lucht in hetSingelpark te brengen. Heesters maken dan plaats voor een grote diversiteit aanbomen en boomheesters die zodanig geplant kunnen worden dat door de licht enschaduwwerking sub-ruimtes ontstaan zonder dat de grote maat, het grote geheel,nodeloos wordt opgedeeld.Belangrijke stadsparken hebben maat. Niet alleen fysiek maar ook ruimtelijk.bomen < 2012bomen > 2012 - de Hortus strekst zich uit over geheel het Singelpark32 33
    • BruggenLeiden heeft veel waterwegen. Een intrigerend stelsel van rivieren, grachten enhavens. Leiden heeft dan ook tal van bruggen die op zich een beeld geven vande lange en rijke geschiedenis van Leiden. Vrijwel alle opeenvolgende stijlperiodesin de bouwgeschiedenis zijn in de bruggen terug te vinden. Kenmerkend zijn deoverwegend witte leuningen.Het Singelpark met in het hart de Singelgracht kan niet anders worden dan een parkmet veel bruggen. Dat is op zich al een karakteristiek.Als alle nieuwe bruggen echter eenzelfde uitstraling krijgen wordt dat kenmerk, eenpark met veel bruggen, alleen maar versterkt. Een noodzakelijkheid wordt dan plotseen belangrijke identiteitsdrager van dit park.De bruggen dienen eigentijds te zijn maar wel parkachtig. Eerder romantisch danopzichtig ‘modern’ vormgegeven. Zich te voegen in de traditie van Leiden maar daarwel iets nieuws, iets geheel eigens aan toevoegen.De nieuwe bruggen kunnen de identiteit van het park als geheel gaan bepalen. Zekunnen hét beeldmerk van Singelpark worden.De leuningen zijn natuurlijk wit en krijgen een patroon dat, het gaat hier immers omeen park, ontleend is aan de plantenwereld maar ook refereert aan de stad Leiden metsleutels in zijn stadswapen.Basis voor de vormgeving van de brugleuning is de sleutelbloem (Primula veris).Dat patroon kan naast de brugleuningen ook de basis zijn voor eventueel noodzakelijkafscheidingen tussen openbaar gebied en privédomeinen of ter afscheiding vanbegraafplaatsen en terreinen die behoren bij de universiteit.Zicht op een nieuwe Singelparkbrug vanuit het Ankerpark. Brug verbindt het Ankerpark met hetSingelpad aan de overzijde van de Singelgracht.34 3507
    • de Singelparkbrug met sleutelbloem motief - recht modelde Singelparkbrug met sleutelbloem motief - gekromd model36 37
    • Kijk op de nieuwe Singelparkbrug vanuit de boot op de Singel.Op de achtergrond de Molen de Valk en het Lammer Veld die o.a.dienst doet als natuurlijk theater.39
    • de SingelparkhekDe Singelpromenade afgeschermd van de Hortus met het Singelparkhek (sleutelbloem motief)het pad (karrenspoor in gras) volgt de 5de Binnenvestgracht.40 41
    • Verlichting Net als bij de opzet van de Singelpromenade is het van belang dat de verlichtingiets eigens, iets nieuws, toevoegt aan Leiden maar zich tegelijkertijd naadloos voegtin het bestaande stedelijke weefsel en stedelijke verlichting. De stad en het parkgaan immers op veel plaatsen vrijwel ongemerkt in elkaar over. En dan gaat hetnatuurlijk met name om het beeld in de avond en nacht. Het is dan van belang datde bestaande verlichting in de straten van de binnenstad van Leiden en langs deSingelweg kan worden gehandhaafd en de nieuwe zich daar vrijwel ongemerkt naarschikt.Om die reden wordt voorgesteld hoge onopvallende masten te plaatsen, diewegvallen tussen de bomen, en waarop schijnwerpers staan die met name het grasmaar ook de karakteristieke bruggen zacht aanlichten, in een gloed zetten. Net alsoverdag het gras het licht vangt, zal dat ook in de avonduren gaan gebeuren. Omdatzoveel mogelijk gras wordt gerealiseerd op beide oevers van de Singelgracht wordtna zonsondergang het Singelpark in volle glorie en met trots aan de bewoners enbezoekers gepresenteerd.Geen bijzondere armaturen ondersteunen de identiteit van het park maar het beeldvan het park zelf: het gras, de bomen en de bruggen. Net als overdag in het volledaglicht, komen deze bouwstenen van het park ’s avonds in een gloed kunstlicht testaan.links: onopvallende masten, Waterpark in Amsterdam, Michael van Gessel42 4308
    • Meubilair De ambitie van de stad Leiden voor de realisering van het Singelpark vertaalt zichéén op één in specifiek voor dit park ontworpen en gemaakt meubilair. Ook hier weereigentijds maar tijdloos, zich voegend in de gewenste parkachtige setting en dehistorische context.Eigentijds maar eerder romantisch dan opzichtig en bij voorkeur met gebruikmakingvan het sleutelbloem motief.Singelparkmeubilair - eenvoudige, eerder romantische bank met sleutelbloem motiefbank naar een ontwerp van Anouk Vogel - Amsterdam44 4509
    • Zicht vanaf het water bij de Rooms Katholieke begraafplaats.In de verte de de nieuwe Singelparkbrug metop de achtergrond de Energiecentrale. Links enrechts de opgeschoonde oevers die terug zicht geven op oa de prachtige Rooms Katholiekebegraafplaats en de St. Josefs kerk. Het `pad over de bolwerken` continueert zich vanaf hetBlekerspark richting bergaafplaats met de Singelparkbrug.46 47
    • Gebouwen in het parkHet is volstrekt geen probleem dat er gebouwen in het park staan, zeker niet als ditgebouwen zijn met een specifieke en publiek aantrekkende functie. Het is dan echterwel zaak om de gebouwen ook daadwerkelijk in het park te situeren. Het park heefthet primaat en loopt steeds door tot aan de plint van het gebouw. Alleen dan gaat hetruimtelijk werken dat bestaande gebouwen in het park komen te staan.Overigens staan er in het Singelpark buitengewoon karakteristieke gebouwenvan een maat en schaal die ver uitsteken boven de bebouwing in de oude stad:de Energiecentrale, de Meelfabriek, de Van der Klauwtoren, het Museum voorVolkenkunde, de Sterrenwacht en twee molens. Dit grote contrast maakt debinnenstad alleen maar meer pittoresk en het Singelpark meer bijzonder enuitgesproken monumentaal. Top.Entree van het Singelpark vanaf de gedempte 1ste Binnenvestgracht. In de opgehoogdegrasvlakken staat het museum van Volkenkunde. Gras loopt in het Singelpark tot aan de voetvan de gebouwen. De materialisering van de Singelpromenade vervoegdt zich hier in de stedelijkesituatie.48 4910
    • GebruikParken worden vooral gebruikt door de omwonenden voor hun dagelijkse of weekendwandeling. Bezoekers en toeristen vormen een toegevoegde groep. Voor al dezemensen zijn nauwelijks voorzieningen nodig behalve ruimte, veel vrije ruimte. Het parkzelf is immers de voorziening. Een park waarin het gebruik niet wordt vastgelegd,maar vrij wordt gelaten en de diversiteit in dat gebruik subtiel maar doeltreffend wordtgestimuleerd.Een bijzondere groep, en op vrije dagen en feestdagen in groten getale, vormen debezoekers op het water. Zij maken gebruik van de Singelgracht als omgang doorhet park en toegang tot de binnenstad. Zij willen zien en vooral ook gezien worden.Zij hebben naast de verwijdering van de dam alleen wat eenvoudige aanlegplaatsennodig met name bij de kruispunten van waterwegen.Naast dit ‘normale’ gebruik is het van belang het Singelpark ook een betekeniste geven voor heel Leiden en omstreken door het organiseren van evenementengespreid over het gehele jaar. Bij voorkeur evenementen die gebruik maken van debijzondere ringstructuur van dit park en geen extra voorzieningen nodig hebben diepermanent in het park staan. De Singelloop is daar één van, maar er zijn talloze anderete bedenken zoals een Singel schaatstocht, boottocht, of stille tocht, zwemronde,wielerronde, estafetteloop, rolschaats- en skeelerevenement, beeldenroute, fonteinroute, lichtfestival, praalbotenfestival of muziekfestival.Grootschalige evenementen als het 3 oktober festival vinden onder andere plaats ophet Lammer Veld dat de plaats van de Lammer Markt heeft ingenomen. Daarvoormoet de ondergrond alleen van een cultuurtechnisch hoogwaardige kwaliteit zijn zodatde grasmat het tijdelijke intensieve gebruik kan dragen en zich vervolgens snel kanherstellen.Ten slotte zijn er een aantal publiek aantrekkende functies in of direct gelegenaan het Singelpark zoals de Meelfabriek, het Museum voor Volkenkunde, deUniversiteitsbibliotheek, het Universiteitstheater en de vele horecagelegenheden. Erzijn daarbij nog talloze, vaak bijzondere, gebouwen die potentieel een functie kunnenkrijgen ter stimulering en tegelijkertijd gebruikmaking van de grote aantallen bezoekersvan het park.programma > 2012programma < 201250 5111
    • Om het Singelpark als één geheel te laten functioneren is het van groot belang dat erniet alleen fysiek maar ook in de tijd een continuïteit in het gebruik ontstaat. Dit vereistaandacht, een uitgekiende en professionele programmering.De levendigheid in de Amsterdamse grachten gecombineerd met die van hetVondelpark in één park! Het Singelpark is één feest.De Singel wordt oversteekbaar ter hoogte van de Sterrenwacht. Een nieuweSingelparkbrug verbindt het Singelpad met de Hortus, de Sterrenwacht, de 5deBinnenvestgracht en de Van der Klaauwtoren. Deze laatste, de van der Klaauwtoren,komt vrij te liggen in het Singelpark.52 53
    • StrategieTransformatieprocessen in bestaand stedelijk gebied kosten veel tijd en vragen veelgeduld en tact.Niet alles is in één keer te realiseren en niet alle knelpunten zijn direct oplosbaar. Zekerniet als er zoveel verkeersmaatregelen nodig zijn om het Singelpark de plaats enruimte te geven die het nodig heeft. Maar dat hoeft ook niet want een stapsgewijze negeleidelijke ontwikkeling heeft ook zijn positieve kanten.Een dergelijke ontwikkeling van het Singelpark maakt het mogelijk dat het park zichkan voegen in het bestaand stedelijk weefsel en in de rijke geschiedenis en kanmeeliften met stedelijke ontwikkelingen waarbij ondertussen de uitwerking van hetconcept getest, aangepast en verrijkt kan worden.Dit vereist wel dat de opdrachtgever, de stad Leiden gesteund door zijn bewoners,een duidelijk beeld voor ogen heeft, een visie genereus omarmt en vooral ook flexibelis in de uitwerking, fasering en mogelijke oplossingen voor bestaande en nu nog niette voorziene knelpunten. Dat vereist ook een nauw overleg met bewoners. Een overlegdat professioneel wordt begeleid en een langdurige betrokkenheid vraagt van dedeelnemers. Het Stadslab zou daar een belangrijke rol in kunnen vervullen, gezien ookhun huidig enthousiasme en betrokkenheid.In het realiseringsproces kan de stad effectief geholpen worden door de aanstellingvan een supervisor of een klein supervisieteam die deze ontwikkeling stimuleert enbegeleidt en dat over tal van jaren doet. Bestuurders en ambtenaren wisselen met dejaren, de supervisor of het supervisieteam blijft. Continuïteit kan alleen gewaarborgdworden indien dit transformatieproces een duidelijke, bevlogen en onafhankelijkeinhoudelijke begeleiding krijgt.54 5512
    • Dat is de lange termijn.Maar het is tegelijkertijd ook goed om een aantal duidelijk quick-wins uit te voerenwaardoor de ambitie, de kwaliteit en het karakter van het Singelpark voor bewonersen bezoekers al snel duidelijk wordt. Begin maar eens met een forse opschoning. Datschept lucht en geeft zicht op het geheel.Verder kunnen het Huigpark, het Blekerspark, het Ankerpark en het Plantsoen al directeen transformatie ondergaan waardoor zij aan allure winnen en meer dan nu het gevalis een met elkaar samenhangend geheel kunnen gaan vormen. Zo kan het Plantsoenmet een aantal kleine ingrepen veel ruimtelijker worden en daardoor eveneens nogveel meer allure krijgen. En kunnen de bruggen over de Maresingel, De Haven, deNieuwe Rijn en het Galgenwater/de Rijn direct al een aantal fragmenten met elkaarverbinden en ook het beeldmerk voor het park neerzetten.Door een hele reeks subtiele maar trefzekere ingrepen kan een functioneel, ruimtelijken, in de hoofden van bewoners en bezoekers, beeldend geheel ontstaan, dat veruitsteekt boven de som der delen.Het Singelpark ligt er al maar moet nu tot ontwikkeling, tot bloei komen. Wat liefderijkeaandacht krijgt, groeit!Zicht vanop de Vreewijkbrug over de Singel. Dit op een winterse dag.Kijkend naar de Sterrenwacht met op de voorgrond de Singelparkbrug.Deze verbindt het Singelpad met het Singelpark en de 5de Binnenvestgracht.56 57
    • Singelpark zonder bomen Singelpark met bomen58 59
    • 0203040501Vanuit het station komen bewoners en bezoekers op weg naarhet centrum vrijwel direct het Singelpark tegen. De zorgvuldigingepast moderne brug met een leuning in de vorm van eenbank zet direct al de toon. We zijn in een park met rechtsopgehoogde grasvelden rondom het Museum van Volkenkundeen links groene glooiende taluds met in de verte de geheel vrijin het veld staande Molen de Valk. Horecagelegenheden methun terrassen geven het park direct een bruisende, feestelijken actieve sfeer. Wandelaars kunnen kiezen voor het padlangs de buitenzijde van de Singelgracht, het Singelpad langsde Singelweg, dan wel langs de binnenzijde, het ‘pad overde bolwerken’ of even verderop de Singelpromenade op degrens van het park en de binnenstad over de gedempte 2deBinnenvestgracht.De Lammer Markt is geen markt meer en zeker geenparkeerplaats, maar een park met parkeren daaronder: hetLammer Veld. Een park waar ineens de ruimte is met alshoogtepunt de fiere Molen De Valk. Een ruimte die aan destadszijde omsloten is door een losse rand van wisselendeparkbomen die een natuurlijke overgang vormt naar deaanwezige, en wat mager vormgegeven, stedelijke wanden endie wanden daarmee deels maskeert. Bij tijd en wijlen vindenhier op het licht glooiend reliëf grootschalige evenementenplaats. Het Lammer Veld werkt dan als een natuurlijk theater.De Molenwerf heeft weer zijn oorspronkelijke ligging gekregenten westen van de molen maar wel in een sterk gereduceerdevorm. De auto is te gast in het Singelpark. Het voorstel vooreen afwikkeling via het westelijke deel van de Mare Singel isniet doorgegaan. Daarmee zou het Singelpark zijn consequentecontinuïteit met over zijn gehele lengte een rustige enparkachtige Singelweg hebben verloren.Tussen de Lammer Veld en de Nieuwe Mare loopt deverbindend Singelpromenade noodgedwongen directlangs de Singelgracht over een groene kade, de Vestwal,naar de Korte Mare en vervolgens over de gedempte 3deBinnenvestgracht naar het terrein van de Energiecentrale. Eennieuwe Singelparkbrug tussen de Nieuwe Mare en de Maredijk benadrukt in functioneel en ruimtelijk zin dit knooppunt vanwaterwegen: de Singelgracht en de Haarlemmertrekvaart.Een wandeling door het Singelpark60 610504030201
    • 06070809Het grote parkeerterrein bij de Energiecentrale is ondergrondsgebracht waardoor plaats is gemaakt voor weer een grootgroen veld met enkele strategisch geplaatste boomgroepenen omringd door sprekende industriële bebouwing met daarinnaast de nog resterende industriële activiteiten veel stedelijkepublieksfuncties. Het is een enigszins besloten ruimte met demogelijkheid evenementen te organiseren. De grens met deLange Gracht is transparant en monumentaal vormgegevenom bewoners en bezoekers te verleiden het Singelpark in tegaan. Het ‘pad over de bolwerken’ loopt direct langs het fraaieen markant geplaatste negentiende eeuwse gemaal waarineen aantrekkelijke horecagelegenheid is gevestigd. De damin de Singelgracht, maar ook die in de Mare Singel ter hoogtevan de singel aan de oostzijde van Nieuw Leyden en hetSlachthuispark, zijn vervangen door nieuwe Singelparkbruggen.Nieuwe vormen van beveiliging maken het mogelijk dat deSingelpromenade wordt vervolgd tussen de aanwezige, stoereen nog in gebruik zijnde industriële bebouwing tot zelfs onderde monumentale schoorsteen van de Energiecentrale door. Eenkrachtige, adembenemende ervaring en een dramatische poortnaar het Huigpark dat in eenduidiger en meer als een stadsparkis ingericht dan voorheen.Een nieuwe Singelparkbrug over de Oude Herengracht maakteen directere verbindingen naar het aangrenzende Blekersparken kleine rondgangen door het Singelpark en over de Singelwegter hoogte van het Huigpark en het Noorderkwartier, mogelijk.62 6306090807
    • Singelpromenade onder de monumentale toren van de Energiecentrale10 De poort naar het Blekerspark is met een paar kleine ingrepenmeer uitnodigend gemaakt waarna de wandelaar zich in ditkleine park bevindt dat een meer parkachtige uitstraling heeftgekregen door de toevoeging van een aantal strategischgeplaatste parkbomen en het openen van het talud van debegraafplaats. De huidige speelplaats is vervangen door eencompacte en minder centraal gelegen speelplek voor de aller64 65080810
    • Singelpromenade aan de oevers van de Binnenvestgracht door het Blekerspark111213kleinsten. De troosteloze bebouwing in de vorm van een barakis verdwenen. Dit alles kan met behoud van de strak in het gelidstaande monumentale bomenrijen.Belangrijk is dat er zicht is gekomen op de hooggelegenbegraafplaats aan de oostzijde van het Blekerspark endat er naast de doorgang langs de Binnenvestgracht voorde Singelpromenade ook een aantrekkelijk verbinding isgerealiseerd langs de buitenzijde van de begraafplaats.Daarmee vormt de begraafplaats met zijn hoge talud metbomen in het gras in plaats van een dicht struikgewas eenaantrekkelijke afsluiting van dit deel van het Singelpark.De brug naar de Rooms Katholieke begraafplaats Zijlpoort isvervangen door een Singelparkbrug en aangevuld met eensoortgelijke brug ter hoogte van de Singelgracht om daarmeehet ‘pad over de bolwerken’ door te kunnen laten lopen omde begraafplaats heen. Vanaf dit ‘pad over de bolwerken’is niet alleen de begraafplaats goed zichtbaar maar ook deSingelweg aan de overzijde waar een deel van de woonbotenen alle heesterbeplanting en bouwsels op de buitenoeverhebben plaatsgemaakt voor gras. Ook het buitentalud van debegraafplaats is geheel opgeschoond waardoor geselecteerdebomen in de toekomst kunnen uitgroeien tot monumentaleexemplaren in verder extensief beheerd gras. De begraafplaatszelf is een intieme, eigenstandige maar wel zichtbare en overdagtoegankelijke groene ruimte in het Singelpark. Een aantal66 6711121311
    • Singelpromenade over Singelparkbrug tussen het Ankerpark en de Zijlpoort1415parkbomen zijn zowel aan de boombeplanting op het talud alsop de begraafplaats toegevoegd ter verfraaiing van dit deel vanhet Singelpark.Na het passeren van de Zijlpoort kunnen de gebruikers vanhet Singelpark nu direct De Haven oversteken via een nieuwebeweegbare Singelparkbrug om zo het Ankerpark te kunnenbereiken. Men heeft ondertussen direct een ruim zicht op ditknooppunt van waterwegen, de Oude Rijn, De Haven en deSingelgracht.Net als het Blekerspark is ook het Ankerpark minderformeel, meer parkachtig, ingericht waarbij de monumentalebomenrijen niet verloren zijn gegaan. Door verwijdering van deheesterbeplanting langs de Binnen Oostsingel is het park ookextraverter en meer betrokken bij aangrenzende buurt en vooralook de Meelfabriek waar het ‘pad over de bolwerken’ en deSingelpromenade ons direct heen leiden. Een Singelparkbrugover de Singelgracht die ter hoogte van de Wevershof enerzijdsen de Waardstraat anderzijds een verbinding legt, heeft er medetoe bijgedragen dat dit park beter toegankelijk is en daarmeeintensiever wordt gebruikt.68 69141514
    • 161718192021De voormalige Meelfabriek is omgebouwd tot een cultuuren ontspanningsfabriek met een hotel en woningbouw. DeMeelfabriek sluit aan de noordzijde direct aan op het Ankerparken aan de zuidzijde op het Katoenpark die beide onderdeeluitmaken van het Singelpark. De Binnenvestgracht is ter hoogtevan de Meelfabriek weer open gegraven. Een belangrijkeingreep waardoor het gevoel versterkt is dat de Meelfabriekin het park staat. De Singelpromenade langs de ontgravenBinnenvestgracht en het ‘pad over de bolwerken’ lopen viaSingelparkbruggen door over het terrein van de Meelfabriek enzorgen voor een directe en evidente aansluiting in noord zuidrichting.De even imposante en als bruisende Meelfabriek is eenonlosmakelijk en vanzelfsprekend onderdeel van het parkgeworden.Het Katoenpark heeft een vergelijkbare parkachtige uitstralingals het Ankerpark. Dat kan nu de speeltuin is verplaatst naar hetLakenplein en fors is gemoderniseerd tot een tot de verbeeldingsprekend speellandschap op een ondergrondse parkeergarage.Op het Lakenplein heeft het zicht op achterkanten vanwoningen plaats gemaakt voor een pleinwand met elegante,ondiepe maar wel brede stadswoningen.Aan de zuidzijde van het Katoenpark is zicht op een openen daardoor meer parkachtig talud van de begraafplaatsGroenesteeg. Het ‘pad over de bolwerken’ loopt schuinomhoog tot op de begraafplaats om er vervolgens buiten om tegaan om de aanwezige rust niet te verstoren. Rechts ruim zichtop deze prachtige oude begraafplaats met zijn eeuwenoudebomen en romantische sfeer. En, door het fors opgeschoondebuitentalud, links ruim zicht op de Singelgracht en de Zijlsingelaan de overzijde waar een deel van de woonboten is verplaatsten alle bouwsels en beplanting op het buitentalud zijnverdwenen om plaats te maken voor gras en een rij bomen.Daardoor is zicht gekomen op de panden langs de Zijlsingel enhebben deze panden zicht op het Singelpark.De Singelpromenade loopt hier aan de westzijde van deBinnenvestgracht, met ook weer zicht op een open taludvan de begraafplaats met daarop monumentaal uitgegroeideparkbomen. Dit pad doet de voormalige aula van de70 71161718192021
    • Singelparkbrug continueert Pad over de bolwerken tussen de kade van de Zijlsingelen begraafplaats Groenesteeg2223begraafplaats aan, waarin een aantrekkelijke en naar buitengerichte culturele functie is gehuisvest, en loopt vervolgensnoodgedwongen achterlangs via het Kaarsemakersplein naarde Nieuwe Rijn. Het parkeren op het Kaarsemakersplein isondergronds gebracht waardoor ruimte ontstaat voor eenverhoogd gras tapijt met een variatie aan parkbomen die eenaanvulling vormen op de aanwezige monumentale kastanje.Over het vrij ingewikkelde knooppunt van Singelgracht enNieuwe Rijn zijn vier nieuwe Singelparkbruggen gerealiseerd:één ter hoogte van de Singelpromenade, één ter hoogtevan het ‘pad over de bolwerken’, één over de Rijn Singeltussen begraafplaats en Rijnkade en één die het Veerhuis ende Rijnkade met elkaar verbindt en zorgt dat het Singelpadlangs de Singelweg een logisch en aantrekkelijk vervolg heeftgekregen.Opnieuw heeft een belangrijk waterknooppunt de aandachtgekregen die het verdiend en is het een vanzelfsprekenden herkenbaar onderdeel geworden van het Singelpark.Een knelpunt is tot één van de hoogtepunten van het parkgetransformeerd.72 73222323
    • Singelpromenade langs `het Plantsoen`. Singelpromenade met parkerenaan de woonzijde242526272829De Singelpromenade gaat schuin over het plein aan deUtrechtse Veer om via een bajonet de Plantage te bereiken.Wat een verademing is het hier. Het is weer een echte plantage:bomen in het gras. Het vele verkeer heeft plaats gemaakt voorbestemmingsverkeer over de Hoge Woerd en de Levendaal envoor herstel van het park zodat het Plantsoen ononderbrokendoorloopt tot aan de gevelwand aan de noordzijde van dePlantage. Aan de west en oostzijde van dit bouwblok liggen deverbindingen in noordelijke richting.Het Plantsoen was ronduit prachtig maar is er alleen maarfraaier en ruimtelijker op geworden doordat veel vaste plantenen heesters zijn verwijderd om plaats te maken voor gras. Daaris het Plantsoen letterlijk en figuurlijk aanmerkelijk royaler vangewonnen.Hier is de opzet van het Singelpark het meest duidelijk. Debinnenstad met prachtige negentiende eeuwse herenhuizenaan de ene zijde, de fraaie panden langs de ZoeterwoudseSingel aan de andere zijde met daartussen achtereenvolgensde Singelpromenade, tevens gebruikt ter ontsluiting van de daargelegen panden, het Plantsoen, een echt park met het ‘padover de bolwerken’, de Singelgracht en de buitenoever met zijnbomenrij en Singelpad langs de Singelweg. Waar men zich ookbevindt, men heeft steeds een wisselend zicht op het geheel.74 752425252627272829
    • Pad over de bolwerken door `De Plantage`Singelpad aan Singelweg ter hoogte van de Witte Singel.Singelweg met langsparkeren30 Deze drie routes komen bij elkaar aan weerszijden van de brugtussen de Lammenschansweg en de Korevaarstraat. Dezeoorspronkelijk brede verkeersbrug is versmald ten gunste van eenbetere aansluiting en beleving van het Singelpark en om helder temaken dat hier de overgang ligt naar het 30 kilometer regime vande binnenstad. Het Plantsoen en de Jan van Houtkade sluitenweer vanzelfsprekend op elkaar aan.76 772828293029
    • Singelpromenade langs de Jan van Houtkade313233Ter plaatse van de Jan van Houtkade en Boisotkadeis het Singelpark op zijn smalst. Over dit deel van deverdedigingswerken van Leiden bleef de middeleeuwsestadsmuur gehandhaafd en hebben bolwerken altijd ontbroken.De doorlopende Singelpromenade, opgenomen in het bestaandwegprofiel op de Boisotkade en in een versmald wegprofiel opde Jan van Houtkade, zorgt voor de noodzakelijke continuïteitnet als de opgeschoonde taluds naar de Singelgrachtwaardoor er over en weer zicht is gekomen op het wateren de negentiende eeuwse panden die dit Singelprofiel aanweerszijden begeleiden.Een extra brug over de Singelgracht ter hoogte van de Jan vanGoyenkade markeert het waterknooppunt van de Vliet met deSingelgracht.Bij de markante Van der Klauwtoren verbreedt het Singelparkzich weer en is er ruimte voor het ‘pad over de bolwerken’direct bij de gracht. De eerder geplande singelwoningen zijnelders in de nabijheid van het Singelpark gerealiseerd waardoordit belangrijke scharnierpunt in het Singelpark en knooppunttussen de smalle Boisotkade en de 5de Binnenvestgrachteven de ruimte heeft gekregen die het nodig heeft. De vander Klauwtoren huisvest een bijzondere en publieksgerichteuniversiteitsfunctie.78 7931323331
    • Singelpromenade aan de oevers van de 5de Binnenvestgracht met rechts de Hortusafgeschermd door het Singelpark-hekwerk3435Door de verhuizing en afbraak van het Zoölogisch Laboratoriumis ruimte ontstaan om het gedempte zuidelijke deel van de5de Binnenvestgracht weer te openen en de relatie tussenSingelgracht en Binnenvestgracht te herstellen. Hier is ookeen nieuwe Singelparkbrug over de Singelgracht gerealiseerdwaardoor op dit bijzondere scharnierpunt een extra verbindingtussen de Witte Singel en de binnenstad is ontstaan.De Singelpromenade loopt even over het terrein van deSterrenwacht om vervolgens aan de westzijde van de 5deBinnenvestgracht zijn weg in noordelijke richting te vervolgen.De meest oostelijke observatietoren markeert de afslagin noordelijke richting. Doordat het Singelpromenade aande westzijde van de gracht is gesitueerd, ligt dit prachtigegrachtenprofiel weer open. De asymmetrische opbouw met eenstenige stadszijde en een open en groene Singelparkzijde metdaarin de Hortus weerspiegelt het basis idee van het Singelpark.De aanwezige afsluitende haag heeft plaats gemaakt voor deSingelpromenade met aan de Hortuszijde een transparanten fraai ‘sleutelbloem’ hek waardoor bewoners en bezoekerszicht krijgen op de gevarieerde beplanting van de Hortusen verleid worden deze bijzondere tuin van Leiden ook echtte gaan bezoeken. Het verlies aan ruimte in de Hortus isgecompenseerd door dat de Hortus nauw is betrokken bij deontwikkeling van het gehele Singelpark als een stadspark entegelijkertijd een enorm arboretum.80 81343535
    • Pad over de bolwerken continueert zich als een lijn over het water over de WitteSingel bij de Hortus36 Aan de zijde van de Singelgracht zijn de tuinen van deSterrenwacht en de Hortus meer onderdeel gaan uitmakenvan het Singelpark zonder dat hun toegankelijkheid voor alleenbetalend publiek, te kort is gedaan. Het ‘pad over de bolwerken’in glad asfalt loopt hier ogenschijnlijk over het water en op eenaantal meters afstand van de oever aan de binnenzijde vande Singelgracht. Vanaf dit pad is een steeds wisselend, maaraltijd ruim, zicht op het water en de elegante belijning van deoevers op deze zuidwestelijke hoek van de oorspronkelijkeverdedigingswerken van Leiden. Verdedigingswerken die zijngetransformeerd tot terreinen van de Hortus en de Sterrenwachten nu weer zijn getransformeerd tot een Singelpark met daarinbesloten, en nu ook visueel ontsloten, de terreinen van deHortus en de Sterrenwacht.In tegenstelling tot de Singelparkbruggen met hun vrolijke,witte, in het oog springende maar lichtvoetige ‘sleutelbloem’leuningen, is het ‘pad over de bolwerken’ hier een ‘pad overhet water’ langs de bolwerken, juist zo terughoudend mogelijkvormgegeven. Een donker dek zoals het water donker is en eeneenvoudige, eveneens donker antracietkleurige, onopvallende,éénzijdige balustrade.82 833636
    • 3738394041De Singelpromenade blijft aan de westzijde van de 5deBinnenvestgracht en laat aan de oostzijde een omsloten hofmet de Clusiustuin binnen de dichte universiteitsbebouwing vanLeiden ongemoeid. Dit besloten gebied is de ontvangstruimtevan de Hortus gebleven, alleen nu veel meer openbaar. Nieuwetechnieken hebben het mogelijk gemaakt dat alleen betalendebezoekers de Clusiustuin en de Hortus aan de westzijde van de5de Binnenvestgracht kunnen binnengaan.Door een poort naast de muur over de Doelengracht wordt dewestzijde van deze Doelengracht bereikt. De Singelpromenadeblijft de westelijke kade volgen tot de Doelenpoort aan deGroenhazengracht. Daarna loopt de Singelpromenade weerrichting de Singelgracht en vervolgens door de duidelijkasymmetrisch opgebouwde Rembrandstraat (zeventiendeeeuwse bebouwing aan de stadszijde en negentiende eeuwsebebouwing aan de Singelgrachtzijde op de voormaligeverdedigingswerken) naar het Noordeinde en de Weddestraat.De Singelpromenade ligt hier op een vrij grote afstand van deSingelgracht maar markeert een belangrijke historisch lijn tussende eigenlijk binnenstad en de bijzondere bebouwing op deverdedigingswerken zoals de Doelen en de Kazerne.Het vooral erg stenige gebied tussen de Doelengracht en deWitte Singel met forse Universiteitsgebouwen is door middelvan opgetilde gazons direct aansluitend aan de bebouwing inde straten, op het Arsenaalplein en in de Reuvenplaats en meteen uitgekiende plaatsing van bomen aanmerkelijk groener endaarmee aangenamer. Het doolhof van lege en vooral stenigestraatjes is veranderd in een labyrint van paden tussen en langsverhoogde gazons waar vooral studenten rondhangen, studerenof elkaar ontmoeten.Het ‘pad over de bolwerken’, in dit zuidwestelijke deel van hetSingelpark een ‘pad over het water’, loopt na de Hortus nogsteeds over het water, maar sluit daar direct aan op een watbredere en groener talud aan de voet van het Lipsiusgebouwen vervolgens langs de muur van de Reuvenplaats naar de lagekade op de flank van het Arsenaalplein.84 853738403941
    • the Rembrandtparkpad over de bolwerken door the Rembrandtpark4243Een nieuwe Singelparkbrug over de Groenhazengracht leidtwandelaars direct naar het voormalige plantsoen, nu park aande Singelgracht en via een onderdoorgang naar een poort in hetmonumentale hek aan deze zijde van het Rembrandpark. Ditpark oogt veel grootse dan voorheen. Alle gebouwen tussen deWeddestraat en de Singelgracht staan letterlijk in het gras, in hetSingelpark.Vanaf het Rembrandpark is een ruim zicht op Leidens meestimposante kruising van waterwegen: de Rijn, het Galgenwater,de Witte Singel en de Morssingel. Molen de Put waakt overdeze kruising van waterwegen.Met zoveel water in zoveel richtingen raakten bezoekers snel derichting kwijt. Nu is deze kruising van wateren aangevuld meteen serie ‘paden over het water’ en Singelparkbruggen, die ditknooppunt dramatiseren, toegankelijk en beleefbaar maken.Daarmee is dit niet alleen een knooppunt van waterwegen maarook van routes. Knelpunt is één van de hoogtepunten in hetpark geworden.86 87424342
    • Singelpad over Singelbrug kruist de het waterplein gevormd door de Rijn, hetGalgenwater, de Witte Singel en de Morssingel. Op de achtergond de Molen de Put44454647 Bij de Morspoort, het volgende knooppunt, liggen de driedoorlopende paden weer dichter bij elkaar. Het Singelpad langsde Singelweg, het ‘pad over de bolwerken’ op de kade aande zijde van de binnenstad en de Singelpromenade aan deoostzijde van de Morspoort en doorlopend over de gedempte1st Binnenvestgracht. Het park is hier even een plein.Het Singelpad langs de Witte Singel wordt hier een ‘pad overhet water’ in het verlengde van de Witte Singel, op enigeafstand langs de achtertuinen van de daar aanwezige panden.Dit pad leidt wandelaars buitenom via een beweegbareSingelparkbrug over de Rijn en weer op enige afstand langsde achtertuinen van de huizen aan de Morsweg, naar de Vander Tasstraat en de Morssingel. De route buitenom maakt zichhier even los van de Singelweg om een directe en aangenameverbinding met het noordwest gedeelte van het Singelparkmogelijk te maken.Aan de kop van de Van der Tasstraat is het ook mogelijk via eenSingelparkbrug over de Morsingel Park de Put te bereiken. Ookdit park heeft een transformatie ondergaan waardoor het veelminder verbrokkeld is en dezelfde uitstraling heeft gekregen alsde overige parkachtige delen van het Singelpark.De gereconstrueerde Molen de Put staat nu in het park.88 894547464444
    • Singelpromenade over de gedempte 2de Binnenvestgrachtaan de rand het met opgetild grasvlak (zitrand) bij het museum van Volkenkunde495048De Stationsweg is weer bereikt en de cirkel gesloten. Een waarSingelparkHet Museum voor Volkenkunde ligt geheel in het gras, ookaan de Morspoortzijde en de stadszijde en zelfs voorbij deaanwezige zware muur. De 1ste Binnenvestgracht heeft eenasymmetrisch profiel gekregen met daarin het karrenspoorvan de Singelpromenade en aan de buitenzijde een verhoogdgazon die doorloopt tot aan de Steenstraat en de brug in deStationsweg over de Singelgracht. Het ‘pad over de bolwerken’is in het verhoogde gras gegutst en doet alle aanwezigebijzonderheden en de entree van het Museum aan. Daarmee ishet Museum daadwerkelijk in het Singelpark komen te liggen.90 9148495048