Araling Panlipunan Grade 8 - First Quarter Module

  • 433,652 views
Uploaded on

Students Module

Students Module

More in: Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
No Downloads

Views

Total Views
433,652
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
7

Actions

Shares
Downloads
6,674
Comments
88
Likes
211

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. ARALING PANLIPUNAN (GRADO 8) – ARALING ASYANOUnang Markahan: HEOGRAPIYA NG ASYAAralin 1 : Katangiang Pisikal ng AsyaALAMINGawain Blg. 1 : Loop A WordAng gawaing ito ay susubok sa iyong kakayahanghumanap ng mga salitang bubuo sa iyong kaisipan tungkolsa paksa, at kung paano mo ito bibigyang kahulugan. Sapamamagitan nito ay makabubuo ka ng mga pangungusapna may kaugnayan sa Asya at sa pisikal na katangian nito.Mula sa krossalita ay subukan mong hanapin, saanumang direksyon, ang salita na tinutukoy sa bawatbilang. Bilugan ang salita at pagkatapos ay isulat ito sapatlang ng bawat aytem.Matapos mong masukat angiyong kakayahang sumagot ngmga paunang tanong sa mgaaralin ng modyul na ito aymagsisimula na ang iyongpaglalakbay. Sa isasagawangpagtalakay sa araling ito aymaaaring maitanong mo kungano ang katangiang pisikal ngAsya bilang isang kontinente?Ano ang mga batayan ngpaghahati nito sa limangrehiyon? Paano nahubog angpisikal na katangian ng Asya?Malaki ba ang epekto ngkatangiang pisikal ng Asya sapamumuhay ng mga taongnakatira dito? “Paanong angugnayan ng tao at kapaligiranay nagbigay-daan sa pagbuoat pag-unlad ng kabihasnangAsyano? Simulan mo angpagtuklas at pagbuo ng mgapang-unang kasagutan saiyong mga tanong sapamamagitan ng mgasumusunod na gawain. Handaka na ba? Simulan mo na.H I B L D K T E K M A L P I NE K A P A L I G I R A N I P KO R U S N A B I L H G A S Y AG I W L E T S A P U N B I A BR K O N T I N E N T E P K H IA S B I N U T R A S G I A O HP O B A H U R O N A N G L B AI S U N U G N A Y A N I P I SY N I S B A S E L Y I T E S NA K T R O S T Y A D O P S T AN I B A S W E T R K Y O P E N________________1. Bigkis o pagtutulungan para sakapwa kapakinabangan________________2. Ang pangunahing tagalinang ngkapaligiran para sa kanyang kabuhayan atpagtugon sa pangangailangan________________3. Kalikasan, ang ekolohikal nakomposisyon ng daigdig________________4. Maunlad na yugto ng kulturangpanlipunan, moral at kultural________________5. Pag-aaral sa katangiang pisikal ngmundo________________6. Katutubo o tagapagsimula________________7. Pag-unawa at paghanga sa sining,kaugalian, paniniwala, gawaing panlipunan,edukasyon, relihiyon at siyentipiko________________8. Ang malaking masa ng lupain samundo________________9. Ang pinakamalaking kontinente sasukat at sa populasyon________________10. Katangiang nakikita atnahahawakan
  • 2. Matapos mong matukoy ang mga mahahalagangsalita ay susubukin mo namang bumuo ng isang konseptotungkol sa kahalagahan ng kapaligiran sa tao sapamamagitan ng pagsasama-sama ng lima (5) o higit pangsalita at isulat ang mabubuo mong konsepto sa loob ng ovalcalloutPamprosesong mga Tanong1. Sa mga salitang iyong nahanap at naitala, alin samga ito ang masasabi mong lubhang mahalagakung ang pag-uusapan ay ang pagsisimula ngkabihasnan ng mga Asyano? Bakit?2. Paano mo nabuo ang iyong sariling konsepto okaisipan mula sa mga salitang iyong pinagsama-sama? Ano-ano ang naging batayan mo upanghumantong ka sa nabuo mong kaisipan?Gawain Blg. 2 : PASYALAN NATIN!Pagkatapos ng unang gawain, atin namanglalakbayin ang mga katangi-tanging lugar sa Asya at alaminmo ang antas ng iyong paunang kaalaman ukol dito. Nasalarawan ang mga lugar na ating lalakbayin at sa kahon saibaba nito ay isusulat mo ang iyong sagot sa____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________nakatalang katanungan hinggil sa larawan. Tukuyin mo rinang bansang kinaroroonan nito sa pamamagitan ngpaglalagay ng linyang mag-uugnay sa larawan at sabansang kinabibilangan nito. Handa ka na? Tayo na!Pamprosesong mga Tanong1. Suriin ang bawat larawan. Paano nagkakatulad angmga ito? Ilan dito ang anyong lupa at ilan anganyong tubig?
  • 3. 2. Kung mabibigyan ka ng pagkakataon na aktuwal namapasyalan ang isa sa mga ito, ano ang iyongpipiliin? Bakit?3. Pare-pareho kaya ang likas na kapaligiran sa iba’tibang panig ng Asya? Paano mo ito patutunayan?4. Masasabi mo bang ang mga anyo ng kalikasang itoay gumanap at patuloy na gumaganap ngmahalagang papel sa pamumuhay ng mga taongnanirahan sa mga bansang ito? Pangatuwirananang sagot.Gawain Blg. 3 : Pag-akyat Tungo sa Pag-UnladNgayon ay bubuo ka ng sarili mong pagtataya ukolsa progreso ng iyong mga kaalaman tungkol sakapaligirang pisikal ng Asya at ang ginawang pagtugon ngtao dito.Ating ilalarawan ang pagtatayang ito sapamamagitan ng paglalagay sa iyong sarili bilang isangmanlalakbay. Mula sa ibaba ay magiging layon mongmarating ang tuktok ng bundok na iyong tutuklasin.Gumawa ka ng iyong pahayag ukol sa pauna mongkaalaman sa kontinente ng Asya, sa pisikal na katangiannito at ang naging pag-ayon ng tao dito sa pamamagitan ngpagpuno ng cloud callout sa unang hakbang ng iyong pag-akyat sa ganap na pagkatuto. Ang ikalawa at ikatlong cloudcallouts ay makikita mo upang iyong sagutan habangtinatalakay ang mga nakapaloob na aralin at matapos mongmaisakatuparan ang lahat ng mga gawain. Ito ang isa samga magiging pagtataya mo sa iyong pagkatuto sa aralingito.Mula sa mga nabuo mong paunang kasagutan samga nailahad na tanong sa pambungad na bahagi ayhikayatin mo ang iyong mga kamag-aaral para sa isangpangkatang pagbabahaginan. Subukan ninyong laguminang inyong mga nabuong konsepto at ihayag ito sa klase.Para sa mas ikatatagumpay ng iyong pagtuklas ngmga kaisipan kaugnay sa pisikal na katangian ng Asya aymas makabubuting bumuo ka ng mahahalagang tanongukol dito na iyong hahanapan ng sagot habang dumadaloyang talakayan. Itala mo ang nabuo mong mga tanong saloob ng kahon sa ibaba.ANG AKING MGA KATANUNGAN TUNGKOL SAKATANGIANG PISIKAL NG ASYA ___________________________ ___________________________ ___________________________ ___________________________
  • 4. PAUNLARINMahalagang pagtuunan ng pansin sa iyong pag-aaral tungkol sa Asya ang pag-aaral din ng pisikal nakatangian ng mundo sapagkat malaki ang epekto nito sakilos at gawain ng tao. Ito ay ang heograpiya. Ang bawatsalik nito gaya ng kapaligirang pisikal (kinaroroonan, hugis,sukat, anyo, vegetation cover), ang iba’t-ibang anyong lupaat anyong tubig, klima, at likas na yaman ng isang lugar aynakapagbigay impluwensya sa pagbuo at pag-unlad ngkabihasnan ng mga Asyano at patuloy na humuhubog sakanilang kabuhayan.Gawain Blg. 4 : ASYA:LIKE! - LIkas na Katangian atEkolohiyaAng gawaing ito ay magbibigay sa iyo ng mgakaalaman tungkol sa lokasyon, hugis, sukat, at paghahatingpanrehiyon ng Asya gamit ang iba’t ibang mga kagamitantulad ng video, teksto, talahanayan at tsart na naglalamanng kakailanganing mga impormasyon. Mahalaga ang iyongpartisipasyon sa gagawing mga talakayan.Taglay ang iyong mga paunang kaalaman sa mga aralin ng modyul naito, aalamin mo ngayon ang wastong sagot sa mga tanong na iyongibinigay, sa iyong pagtungo sa susunod na bahagi ng modyul. Dito aymakikibahagi ka sa talakayan at pagsusuri ng mga teksto upangmagkaroon ka ng sapat na kaalaman na magagamit mo sa paggawang proyekto pagkatapos ng aralin. Isang photo essay tungkol sakapakinabangan ng kapaligiran sa pangkabuhayan ng tao ang iyonggagawin na mamarkahan batay sa nilalaman, pagkamalikhain, hikayat,organisasyon, at kapakinabangan nito.Pagkatapos mong matuklasan ang iyong mga pang-unang kalaaman saaralin ay atin namang lilinangin ang mga kaisipang ito sa pamamagitanng ipapabasang mga teksto at ibang pang kagamitan na mapagkukunanmo ng mga impormasyon. Ang pangunahing layunin mo sa bahaging itoay matutuhan at maunawaan ang mahahalagang impormasyon atkaisipan tungkol sa mga katangiang pisikal ng Asya bilang isangkontinente, mga paghahating panrehiyon nito at ang kahalagahan ngkapaligiran sa tao para sa kanyang pamumuhay. Gamit ang malilikommong mga kaalaman, inaasahang magkakaroon ka ng kabatiran tungkolsa katangiang pisikal ng Asya, at kung gaano kahalaga angheograpiya at pisikal na katangian ng Asya upang mabuo atumunlad ang kabihasnan nito. Simulan mo ang paglinang!Panonoorin mo ang sumusunod na video nanagtataglay ng mga impormasyon tungkol sa lokasyon,hugis, sukat, at pisikal na katangian ng Asya. Mas mabutikung magtatala ka ng mga impormasyong makakatulong saiyo sa pagsagot sa pamprosesong mga tanong. “The Geography of Asia”http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=x-LFOkGfyZM “Physical Geography of Asia”http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=D7qvqQKYMt4 “Geography of Asia Global II”http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=NdmRYNNoDbQMaaari ring basahin ang tekstong ito tungkol sakinaroroonan, lokasyon at paghahating panrehiyon ng Asyana makapagbibigay sa iyo ng mga kakailanganin mongkaalamanANG KONTINENTE NG ASYAAng Asya ay isa sa pitong kontinente ngdaigdig. Kontinente ang tawag sa pinakamalaking dibisyonng lupain sa daigdig. Isa sa mga paraan ng pagkuha nglokasyon ng isang kontinente at bansa ay sa pamamagitanng pagtukoy ng latitude (distansyang angular na natutukoysa hilaga o timog ngequator) at longitude (mga distansyangangular na natutukoy sa silangan at kanluran ng PrimeMeridian) nito. Ang Equator ay ang zero-degree latitude athumahati sa globo sa hilaga at timog nahemisphere nito, atang Prime Meridian naman ay ang zero-degree longitude.Nasasakop ng Asya ang mula 10 ° Timog hanggang 90 °Hilagang latitude at mula 11 ° hanggang 175 ° Silanganglongitude
  • 5. Pag-Usbong ng Kabihasnan, Vibal PublishingHouse,Quezon City, 2008, pp. 3-9Pinakamalaki ang kontinente ng Asya kungihahambing sa ibang mga kontinente sa daigdig. Sakabuuang sukat nitong mahigit 17 milyong milya kwadrado(humigit kumulang na 44,936,000 kilometro parisukat),katumbas nito ang pinagsama -samang lupain ng NorthAmerica, South America, at Australia, at halos sankapat (¼)lamang nito ang Europe. Tinatayang sangkatlong (⅓) bahaging kabuuang lupain ng daigdig ang kabuuang sukat ng Asya.Nahahati sa limang rehiyon ang Asya: Hilaga,Kanluran, Timog, Timog Silangan, at Silangang Asya.Heograpikal at kultural na sona ang mga rehiyong itosapagkat isinaalang -alang sa paghahating ito ang pisikal,historikal at kultural na aspeto.Ang Hilagang Asya ay binubuo ng mga bansangdating Soviet Central Asia (Kazakhstan, Kyrgyzstan,Tajikistan, Azerbaijan, Turkmenistan, Uzbekistan, Georgia,Armenia) Mongol ia at Siberia. Kilala ang rehiyong ito sakatawagang Central Asia o Inner Asia. Sa Kanlurang Asyamatatagpuan ang hangganan ng mga kontinenteng Africa,Asya at Europa. Dito nakalatag ang mga bansang Arabo(Saudi Arabia, Lebanon, Jordan, Syria, Iraq at K uwait), GulfStates (Yemen, Oman, United Arab Emirates, Qatar, atBahrain), Iran, Israel, Cyprus, at Turkey.Bahagi naman ng Timog Asya ang India; mgabansang Muslim ng Afghanistan, Pakistan at Bangladesh;mga bansang Himalayan ng Nepal at Bhutan; at mgabansangpangkapuluan ng Sri Lanka at Maldives. Ang Timog -Silangang Asya ay nakilala bilang Farther India at Little Chinadahil sa impluwensya ng mga nasabing kabihasnan sa kulturanito. Ang rehiyong ito ay nahahati sa dalawang sub-regions:ang mainland Southeast Asia (Myanmar, Thailand, Vietnam,Laos, Cambodia) at insular Southeast Asia (Pilipinas,Indonesia, Malaysia, Brunei, Singapore, East Timor) . A ngSilangang Asya ay binubuo ng China, Japan, North Korea,South Korea, at Taiwan.De Leon, Zenaida M., et. al.,ASYA: Tungo saPag-unlad,Makabayan Serye, VibalPublishing House, Quezon City, 2003, pp. 4-6Bilang pantulong na impormasyon sa nailahad savideo at babasahing teksto, tunghayan mo angTalahanayan 1 para makita ang kabuuang sukat ng mgakontinente sa mundo gayundin ang Pigura 1 para sakalupaang sakop ng mga kontinente sa mundo hango saInformation Please Almanac sa http://www.factoid.com.Magsagawa ng pag-aanalisa ng mga pigura upang maginggabay sa pagsagot sa ilang bahagi ng pamprosesong mgatanong pagkatapos ng susunod na gawain.Kontinente Kabuuang Sukat(kilometro kwadrado)1. Asya2. Africa3. North America4. South America5. Antarctica6. Europe7. Australia44,486,10430, 269,81724,210,00017,820,85213,209,06010,530,7897,862,336Kabuuan 143,389,336
  • 6. KALUPAANG SAKOP NG MGAKONTINENTE SA MUNDOAsya 31%Europe7%Australia5%Africa20%NorthAmerica16%SouthAmerica12%Antarctica9%Pamprosesong mga Tanong at Gawain1. Ilarawan ang kontinente bilang anyong lupa.Paano natutukoy ang lokasyon at kinaroroonanng isang kontinente o ng isang bansa?2. Ilan ang kontinente ng daigdig? Gamit angoutline world map sa nakaraang pahina, takdaanmo ng sariling kulay ang bawat isa at isulat saloob o bahagi nito ang pangalan ng bawatkontinente. Ano ang mapapansin mo sa hugis ngbawat kontinente? Ipaliwanag.3. Ilarawan ang anyo ng lupain ng Asya sa hilaga,kanluran, timog, timog-silangan, at silangan nito.May epekto kaya ang lawak, hugis o anyo, atkinaroroonan nito sa mga taong naninirahandito? Bakit?4. Isa-isahin ang mga rehiyon ng Asya. Paanoisinagawa ang paghahating panrehiyon nito?Para sa iyo, dapat bang maging batayan angmga ito ng tinukoy na paghahati?5. Kung ang mga kontinente sa buong mundo ayhindi nahahati at ito’y nananatiling isangmalaking buong lupalop, may pagbabago kayasa katangiang pisikal nito at anong uri kaya ngpamumuhay, kultura, kasaysayan, sibilisasyon,at kabihasnan mayroon ang mga tao sa buongdaigdig? Maglahad ng paghihinuha.Ang pagkakaroon ng napakaraming uri ngkapaligirang likas ay kakanyahan ng Asya. Mahalagangmaunawaan mo na ang kontinente ng Asya ay biniyayaanat nagtataglay ng iba’t-ibang anyong lupa at anyong tubigna lubos na nakakaapekto sa takbo ng pamumuhay ng mgaAsyano.
  • 7. Ilalahad ngayon sa ‘yo ang ilang kaalaman tungkolsa dalawa sa mga mahahalagang salik ng kapaligirangpisikal ng Asya, ang mga anyong lupa at mga anyong tubignito. Basahin at unawaing mabuti ang teksto upangmasagot ang mga katanungang sumusunod dito.Matatagpuan sa Asya ang iba’t-ibang uri nganyong lupa. Bawat uri nito ay ginagamit,nililinang, at patuloy na naghahatid ngkapakinabangan sa mga Asyano.a. Bulubundukin o hanay ng mga bundok.Pinakatanyag dito ay ang Himalayas na mayhabang umaabot sa 2,414 kilometro o 1,500 milya.Ang Hindu Kush (Afghanistan), Pamir (Pakistan,Afghanistan, Tajikistan, at Kyrgyzstan), Tien Shan(Hilagang Asya), Ghats (Timog Asya), Caucasus(Azerbaijan, Georgia, Russia at Armenia) at angUral (Kanlurang Asya) ay ilan din sa mgabulubundukin ng Asya.b. Bundok. Ang Mt. Everest na nakahanay saHimalayas ay ang pinakamataas na bundok sabuong mundo na may taas na halos 8,850 metro,pangalawa ang K2 (8,611 metro) na nasa Pakistan/China. Pangatlo naman ang Mt. Kanchenjunga(8,586 metro) na nasa Himalayas din.c. Bulkan. Dahil sa ang Insular Southeast Asia aynakalatag sa Pacific Ring of Fire, tinatayang nasahumigit kumulang 300 aktibong bulkan ang nasaAsya tulad ng Semeru, Krakatoa, Fuji, Pinatubo,Taal at Mayon.d. Talampas o ang kapatagan sa itaas ng bundok.Ang Tibetan Plateau na itinuturing napinakamataas na talampas sa buong mundo(16,000 talampakan) at tinaguriang “Roof of theWorld” ay nasa Asya. Ang talampas ng Deccan nanasa katimugang bahagi ng Indo-Gangentic Plainng India ay kilala rin.Batayang Aklat: Mateo Ph.D, Grace Estela C., et. al., Asya:Pag-Usbong ng Kabihasnan, Vibal PublishingHouse Quezon City, 2008, pp. 21-22Fornier Ph.D, Joselito N., et.al., Asia: History,Civilization and Culture, Anvil Publishing Inc., Pasig,City, 2007, pp. 2-3Garrovillas, Fe S.J., Rosalie N. Nieva and Melinda C.Vidallo, Workteks sa Araling Panlipunan II:Kasaysayan ng Asya, Innovative EducationalMaterials, Inc., Sta. Ana, Manila, 2008, pp. 13-14e. Disyerto. Ang Gobi Desert na siyang pinakamalakisa Asya at pang-apat sa buong mundo, ay isalamang sa mga disyertong matatagpuan sa Asya.Makikita rin dito ang mga disyerto ng Taklamakan,Kara Kum, at mga disyerto sa Iraq, Iran, SaudiArabia at India.f. Kapuluan o Arkipelago. Pangkat ng mga pulo namarami sa Asya tulad ng Indonesia, angpinakamalaking archipelagic state sa buong mundona binubuo ng humigit kumulang na 13,000 mgapulo, ang Pilipinas at ang Japan.g. Pulo. Umaabot sa 770 libong milya ang kabuuangsukat ng mga pulo sa Asya at kabilang dito angCyprus, Andaman, Sri Lanka, Maldives, Borneo,Taiwan, at marami pang iba.h. Tangway o Peninsula. Lupain din ng mgatangway o anyong lupang nakausli sa karagatanang Asya. Tinatayang nasa tatlong milyong milyakwadrado ang sukat nito. Ilan sa mga ito ay angTurkey, Arabia, India, Korea, at Yamal.i. Kapatagan. Halos sangkapat (¼) na bahagi nglupain ng Asya ay kapatagan. Ang Indo-GangenticPlain at malaking bahagi ng Timog Silangang Asyaay bahagi nito.
  • 8. Bukod sa pinakapangunahing lugar panirahan ngtao, ang biyayang hatid ng mga anyong lupa sa tao aynakapagdulot ng malaking impluwensya sa kanilang kulturaat pamumuhay. Ang mga bulubundukin ay nagsisilbinglikas na tanggulan o depensa ng isang lugar, at proteksyono harang sa malalakas na bagyo at sigwa. Ang ilang mgadisyerto, baybay-gilid, at mga kabundukan sa iba’t-ibangbahagi ng Asya ay nagtataglay ng samu’t-saring yamangmineral- mga metaliko, di-metaliko at gas. Sa mga bundokat gubat ay nakukuha ang mga bungang kahoy, mga herbalna gamot, at mga hilaw na materyales, bukod sa panirahanng mga hayop, lalo na ng wildlife. Binubungkal, sinasaka atnililinang ng tao ang mga kapatagan at mga lambak parasa mga pananim, ang mga damuhan at mga burol ayginagawang pastulan. Ang paggamit ng tao sa ibat’ ibanguri ng anyong lupa ay nakapag-ambag sa paghubog ngkanyang uri ng pamumuhay at ng kabihasnan.Tulad ng pagkakaroon ng iba’t ibang anyong lupa,ang Asya ay maituturing ding mayaman sa iba’t ibanganyong tubig tulad ng mga karagatan, lawa at ilog.Suriin ang kasunod na mapa ng Asya.Mapapansin na ang kontinente ng Asya ay halosnapapaligiran ng mga karagatan at mga dagat. Isa-isahinmo ang mga ito. Ang malaking bahagi ng hangganan ngAsya ay mga anyong tubig. Ang mga karagatan at mgadagat na ito ay gumaganap ng mahalagang papel sapamumuhay ng mga Asyano dahil ang mga ito aynagsisilbing likas na depensa, rutang pangkalakalan at sapaggagalugad, at pinagkukunan ng iba’t-ibang yamangdagat at yamang mineral.Batayang Aklat: Mateo Ph.D, Grace Estela C., et. al., AsyaPag-Usbong ng Kabihasnan, VibalPublishing House Quezon City, 2008, pp.22-23Lubhang napakahalaga ng bahaging ginampanan ngmga Ilog sa Asya . Ang mga baybay -ilog ng Tigris atEuphrates, Indus, at Huang Ho ang nagsilbing lundayanng mga sinaunang kabihasnan hindi lamang sa Asya kundisa buong daigdig. Maraming mga ilog ang dumadaloy saAsya at patuloy na nagbibigay kapakinabangan sa tao gayang Lena, Ob, Ganges(ang sagradong ilog ng mga Hindu saVaranasi, India) , Brahmaputra, Yangtze, Amur, Jordan,Chao Phraya, Mekong, Irrawady at Salween.Apat na katangi-tanging lawa ang matatagpuansa Asya: ang Caspian Sea na pinakamalaking lawa samundo; ang Lake Baikal na siyang pinakamalalim nalawa; ang Dead Sea na pangalawa sa pinakamaalat naanyong tubig sa buong daigdig; at ang Aral Sea, angpinakamalaking lawa sa Asya. Gaya ng iba panganyong tubig sa Asya, ang mga lawang ito aynakapagdulot din ng paghubog sa uri ng pamumuhayng mga naninirahan doon.
  • 9. Garrovillas, Fe S.J., Rosalie N. Nieva andMelinda C. Vidallo, Workteks sa AralingPanlipunan II: Kasaysayan ng Asya,Innovative Educational Materials, Inc., Sta.Ana, Manila, 2008, p.14Gaya ng ginawang paglinang ng mga taongnagpasimula ng mga sinaunang kabihasnan, ang mga lawaat ilog ay ang siyang pinagkukunan ng tubig bilang inuminat ginagamit sa pang-araw-araw na gawain. Ito rin angpinagmumulan ng sistema ng irigasyon sa mga palayan atpananiman, at pinagkukunan din ng kanilang pagkain atmga palamutiPamprosesong mga Tanong:1. Paano umaayon ang mga Asyano sa iba’t ibangkatangiang pisikal na ito ng Asya? Ipaliwanag.2. Anong mahahalagang papel ang ginampanan ngmga anyong lupa at mga anyong tubig sapamumuhay ng mga Asyano?Sa mga nakuha mong impormasyon ukol sakinaroroonan, sukat, hugis, paghahating panrehiyon, atmga anyong lupa at anyong tubig ng Asya, bilang isangAsyano ay mahalaga ring matukoy mo ang iba’t-ibangvegetation cover na mayroon sa iba’t ibang rehiyon ngAsya bilang bahagi ng pisikal na katangian nito, at iyanay iyong aalamin sa pamamagitan ng pagbasa ng tekstotungkol dito.Ang vegetation o uri o dami ng mga halaman saisang lugar tulad ng pagkakaroon ng kagubatan o damuhanay epekto ng klima nito. Sa Hilagang Asya, katangiang pisikalng kapaligiran nito ay ang pagkakaroon ng malawak nadamuhan o grasslands na nahahati sa tatlong uri: ang steppe,prairie, at savanna.Ang steppe ay uri ng damuhang may ugat namabababaw o shallow-rooted short grasses. Maliliit lamangang damuhan sa lupaing ito dahil tumatanggap lamang ito ng10-13 pulgada ng ulan. Mayroong mga steppe sa Mongoliagayundin sa Manchuria at Ordos Desert sa Silangang Asya.Sa hilagang bahagi ng mga steppe ng Russia at Manchuria atmaging sa Mongolia matatagpuan ang prairie, ang lupaing may damuhangmataas na malalim ang ugat o deeply-rooted tall grasses. Samantala, angsavanna naman na matatagpuan sa Timog Silangang Asya partikular saMyanmar at Thailand ay lupain ng pinagsamang mga damuhan atkagubatan. Ang mga taong naninirahan sa mga steppe, prairie, at savannaay kadalasang nakatuon sa pagpa pastol at pag -aalaga ng mga hayop tuladng baka at tupa na pinagkukunan nila ng lana, karne at gatas. Ang mgalambak-ilog at mabababang burol ay ginagawa nilang pananiman.Ang boreal forest o taiga (rocky mountainous terrain) aymatatagpuan din sa Hilaga ng Asya partikular na sa Siberia. Coniferous angmga kagubatang ito bunsod ng malamig na klima dahil sa presipitasyon namaaaring nasa anyong yelo o ulan.Sa bahagi ng Russia at sa Siberia matatagpuan ang tundra otreeless mountain tract. Kakaunti ang mga halamang tumatakip at haloswalang puno sa lupaing ito dahil sa malamig na klima. Ang lupaing malapitsa baybayin ng Arctic Ocean ang saklaw ng behetasyong ito. Sa Timog -Silangang Asya at sa mga bansang nasa torrid zone ang biniyayaan ngtropical ra inforest dahil sa mainam na klima nito na halos may pantay napanahon ng tag-ulan at tag-araw.
  • 10. Batayang Aklat: Mateo Ph.D, Grace Estela C., et. al., AsyaPag-Usbong ng Kabihasnan, Vibal PublishingHouse Quezon City, 2008, pp. 23-25Gawain Blg. 5 : Asia’s Vegetation Cover DataChronicleSa gawaing ito ay maaari kang gumamit ng ibangbatayang aklat sa Araling Panlipunan II, ang tungkol saAsya, o anumang kagamitan o pamamaraan upangmakalikom ng mga karagdagang datos, atmakapagbigay ng maayos na mga sagot sa bawatbahagi ng Data Chronicle. Makikita ang isang data chronicle na nagtataglay nglarawan ng iba’t ibang vegetation cover. Isulat sapatlang ang pangalan nito. Gamit ang iyong nalikom na mga impormasyon,isulat sa espasyo sa ibaba ng larawan ang maiklingpaglalarawan tungkol dito. Sa bawat kahon sa ibaba ng bawat seksyon ng datachronicle ay itala ang mga bansa sa Asya na mayganitong uri ng behetasyon._________ _________ _________ _________ _________ ________Pamprosesong mga Tanong1. Bakit iba-iba ang vegetation cover sa iba’t ibangbahagi ng Asya? Ilahad ang mga dahilan nito.2. Sa papaanong paraan na ang vegetation cover saisang bansa ay nakaapekto sa aspetong kultural(pamumuhay, pananamit, kilos, paniniwala,kaugalian) ng mga mamamayang naninirahan dito?Magbigay ng ilang halimbawa.3. Ilarawan mo ang uri ng vegetation cover mayroon saPilipinas. Paano ito nililinang o pinakikinabangan ngating bansa? Ano ang naidudulot sa tao at sa bansang paggamit o paglinang nito?Ang uri ng kapaligirang pisikal mayroon sa isanglugar ay epekto ng uri ng klima nito. Ito’y bunsod rin ngmga pangyayaring likas na hindi natin maiiwasan tulad ngpaggalaw ng lupa at pagputok ng mga bulkan, at ang pag-ihip ng monsoon o hanging nagtataglay ng ulan namaaaring humantong sa bagyo. Ano kaya ang mgapagbabagong naidudulot ng mga ito sa kapaligirang likasng isang bansa? Paano ito naghahatid ng mahahalagangsalik sa pamumuhay ng mga tao? Ang Asya ay isangkontinente na palagiang nakararanas ng mga pangyayaringito._______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
  • 11. Gawain Blg. 6 : Ang Mga Klima ng AsyaNarito ang isang talahanayan na nagpapakita ngiba’t-ibang uri ng klima sa mga rehiyon ng Asya. Basahinat unawain mo itong mabuti at batay sa mga datos atpaglalarawan dito ay bumuo ka ng paghihinuha kungpaanong ang klima ay nakaimpluwensya sa pamumuhayng mga Asyano.MGA URI NG KLIMA SA ASYARehiyon Katangian ng KlimaHilagang AsyaSentral Kontinental. Mahaba ang taglamigna karaniwang tumatagal ng anim nabuwan, at maigsi ang tag-init, ngunit mayilang mga lugar na nagtataglay ngmatabang lupa. Gayunpaman, malakingbahagi ng rehiyon ay hindi kayangpanirahan ng tao dahil sa sobrang lamig.Kanlurang AsyaHindi palagian ang klima. Maaaringmagkaroon ng labis o di kaya’ykatamtamang init o lamig ang lugar na ito.Bihira at halos hindi nakakaranas ng ulanang malaking bahagi ng rehiyon. Kungumulan man, into’y kadalasangbumabagsak lamang sa mga pook namalapit sa dagat.Timog AsyaIba-iba ang klima sa loob ng isang taon.Mahalumigmig kung Hunyo hanggangSetyembre, taglamig kung buwan ngDisyembre hanggang Pebrero, at kungMarso hanggang Mayo, tag-init attagtuyot. Nananatili malamig dahil saniyebe o yelo ang Himalayas at ibangbahagi ng rehiyon.Silangang AsyaMonsoon Climate ang uri ng klima ngrehiyon. Dahil sa lawak ng rehiyong into,ang mga bansa dito ay nakakaranas ngiba-ibang panahon- mainit na panahonpara sa mga bansang nasa mababanglatitude, malamig at nababalutan namanng yelo ang ilang bahagi ng rehiyon.Timog-Silangang AsyaHalos lahat ng bansa sa rehiyon ay mayklimang tropikal, nakararanas ng tag-init,taglamig, tag-araw at tag-ulan.Batayang Aklat: Mateo Ph.D, Grace Estela C., et. al., AsyaPag-Usbong ng Kabihasnan, Vibal PublishingHouse Quezon City, 2008, pp. 32Garrovillas, Fe S.J., Rosalie N. Nieva andMelinda C.Vidallo, Workteks sa AralingPanlipunan II:Kasaysayan ng Asya, Innovative EducationalMaterials, Inc., Sta. Ana, Manila, 2008, p.15Basahin at unawaan angI isinasaad sa tekstoDireksyon ng Hanging Amihan o NortheastMonsoon na nagmumula sa Siberia patungongKaragatan (kaliwa),at ng Hanging Habagat oSouthwest Monsoon na nagmumula sakaragatan patungong kontinenteBatayang Aklat:Mateo Ph.D, Grace Estela C., et. al., Asya:Pag-Usbong ng Kabihasnan, Vibal Publishing House,Quezon City, 2008, pp. 3-9De Leon, Zenaida M., et. al.,ASYA: Tungo sa Pag-unlad,Makabayan Serye, Vibal Publishing House,Quezon City, 2003, pp. 4-6Ang Katangianng KlimaAng karaniwang panahon oaverage weather na nararanasan ngisang lugar sa loob ng mahabangpanahon ay tinatawag na klim a.Kinapapalooban ito ng mga elementotulad ng temperatura, ulan at hangin.Maraming salik ang nakakaapekto saklima ng isang lugar. Ilan dito ay anglokasyon, topograpiya, uri o dami ngmga halaman, at distansya sa mgaanyong tubig. Dahil sa lawak ngAsya, matatagpuan dito ang lahat nguri ng klima at panahon. Samantala,ang mga monsoon o mga hangingnagtataglay ng ulan ay isang bahaging klima na may matinding epekto salipunan at iba pang salik ngpamumuhay ng tao lalo’t higit yaongmga nasa silangan at timog-silangangAsya. Depende sa lakas ng bugsonito, ito ay maaaring magdulot ngparehong kapakinabangan atkapinsalaan.
  • 12. Pamprosesong mga Tanong1. Bakit ang malaking kontinente ng Asya ay may iba’tibang uri ng klima? Mas nakabubuti ba ito o masnakasasama?2. Paano naaapektuhan ng monsoon sa Asya angmga Asyano? Ipaliwanag ang kasagutan sakonsepto ng salik kultural (pamumuhay, pananamit,kilos, paniniwala, kaugalian).3. Bigyan ng paghihinuha kung paanong ang mgapananim at vegetation cover sa Asya aynakadepende sa uri ng klima mayroon sa isangpartikular na lugar o bansa. Magsagawa ngmasusing pagpapaliwanag sa sagot.4. Pansinin ang pigura ng direksiyon ng mga monsoonna nasa itaas. Ito ba ay makapagbibigay ngpaliwanag kung bakit madalas ang bagyo saPilipinas? Bakit mahalagang malaman ng mgaPilipino ang ganitong kalagayan ng Pilipinas?Suriin ang mapa at basahin ang tekstong kasunod nito.Pamprosesong mga Tanong1. Batay sa ipinapakita ng mapa, madalas ba angpaglindol sa Silangan at Timog SilangangAsya? Paano mo ito nasabi?2. Ano ang kaugnayan ng pagsabogng bulkan sa pagkakaroon ng mga pisikal na anyotulad ng bundok, talampas, ilog, lawa, at dagat?Ang Pacific Ring of FireAng P ilipinas, kasama ang ilang mga bansa sarehiyong Asya Pasipiko, ay nakalatag sa isang malawak nasona na kung tawagin ay “Ring of Fire,” o “ Circum-PacificSeismic Belt”. Ang lugar na ito ay nagtataglay na maraminghanay ng mga bulkan, kasama na ang mga bul kang Mayon,Pinatubo, Taal at Krakatoa. Ang pagsabog ng mga bulkan aykadalasang nagdudulot ng paglindol o paggalaw ng lupa nanagbubunsod naman ng mga pagbabago sa pisikal naporma ng anyong lupa at anyong tubig. Tinatayang 81% ngmga pinakamalakas na l indol sa mundo ay nagaganap dito.Sinasabing noong araw pa man bago maisulat angkasaysayan, ang karamihan sa mga anyong lupa at anyongtubig sa daigdig ay hinubog at binigyang porma ng, bukodsa paggalaw ng tectonic plates na nagpabitak at nagpaangatsa ilang bahagi ng lupa, ay dulot ng mga pagyanig mula sapagsabog ng bulkan.
  • 13. 3. Paano naaapektuhan ng mga pagyanig atpagsabog ng bulkan ang likas na kapaligiran atang pamumuhay ng mga tao sa Pilipinas at ilangbahagi ng Silangang Asya? Paano ang nagingpagtugon ng mga tao rito?Batayang Aklat: Mateo Ph.D, Grace Estela C., et. al., AsyaPag-Usbong ng Kabihasnan, Vibal PublishingHouse, Quezon City, 2008, pp. 3-9Ngayong may taglay ka nang kaalaman ukol savegetation cover at klima ng kontinente ng Asya aymakapagtatala ka na ng mahahalagang datos atimpormasyon tungkol sa katangiang pisikal ng Asya.Anumang impormasyon na iyong mabubuo sa tulong ngiyong mga kamag-aaral ay maaari mong maging batayansa paggawa ng pangkalahatang profayl ng Asya na itatakdasa iyong gawin sa huling bahagi ng aralin.Gawain Blg. 7 – Magsaliksik Tayo!. Ang gawaing ito ay maaaring isagawa ng isahan opangkatan. Kung isasagawa bilang pangkatang gawain,malaya ang bawat mag-aaral na sumapi sa ibang kamag-aaral na nais niyang makasama at bumuo ng pangkat namay pare-parehong dami ng kasapi. Kapag naisaayos naang bawat pangkat, makakatanggap kayo ng task card nainyong magiging gabay sa pagsasagawa ng gawainAng babasahing teksto sa ibaba ay maaariring mapagkunan ng kinakailangang mgaimpormasyon para sa gawain. Basahin atunawaing mabuti ang mga inilalahad dito.MGA GABAY SA PAGTUPAD NG GAWAIN Itatakda sa inyo sa pamamagitan ngpalabunutan ang isang rehiyon saAsya na bibigyang pokus ng inyongpananaliksik at paglalahad. Magsagawa ng pananaliksik atmangalap ng mga datos tungkol sakatangiang pisikal ng rehiyong inyongnabunot, maging ang naging pagtugonng mga tao rito, mga isyu at mgausaping kinakaharap. Gumawa ngpangkatang ulat batay sapangkalahatang Data Retrieval Chartna ipamamahagi sa mga pangkat Iulat ang inyong pangkatang pahayagsa uri ng paglalahad na inyong nais:brainstorming, round table discussion,lecturette, interview, role playing, tour,etc. Sa dulo ng paglalahad ay magbahaging inyong paglalahat tungkol sa inyonginiulat sa pamamagitan ng paglalagayng mga hinihinging detalye saipapaskil na Data Retrieval Chart.
  • 14. Ang Kanlurang Asya ay nakalatag sa pangkontinentalna bahagi ng Asya at sa hilagang silangang bahagi ngAfrica. Mabuhangin at mabato ang karaniwang lugardito, maging ang pagkatuyo ng mga ilog at lawa aymadalas dahil sa sobrang init at walang masyadongulang nararanasan sa rehiyong ito ng Asya.Nahahati sa tatlong rehiyong pisikal ang KanlurangAsya: ang Northern Tier na lupain ng kabundukan attalampas, ang Arabian Peninsula na isang malawak na tangway na pinaliligiran ng iba’tibang anyong tubig ngunit ang loob na bahagi nito ay salat sa tubig dahil disyerto angmalaking bahagi nito, at ang Fertile Crescent na nagtataglay naman ng matabang lupa atsaganang suplay ng tubig. Sa kanluran ng Northern Tier aymatatagpuan ang AnatolianPlateau na may matabang lupa, samantalang kabaligtaran naman nito ang Iranian Plateausa silangang bahagi ng Northern Tier na may lupaing tuyo.May anyong hugis tatsulok, ang Timog Asya aymay hangganang Indian Ocean sa Timog atkabundukan ng Himalayas sa hilag a. Sakanlurang bahagi ng rehiyon nakalatag ang mgabansang Afghanistan, Pakistan at India, sasilangan ay Bangladesh, sa dakong hilaga ayang mga bansang Nepal at Bhutan, at ang mgapulo ng Sri Lanka at Maldives sa Timog. Angtopograpi ya ng rehiyong ito ay mabundok. Sahilagang bahagi nito ay makikita ang hanay ngmga bundok ng Hindu Kush sa Afghanistan,Karakoram Range sa Pakistan at China, atang Himalayas sa Nepal. Sa Hindu Kush matatagpuan angkilalang landas na Khyber Pass. Sa katimugan ng Hindu Kush nakalatag angIndo-Gangentic Plain na katatagpuan naman ng Thar Desert sa kanlurang bahaginito at ang Deccan Plateau sa bandang timog. Sa kanluran at silangan namanng talampas na ito ay ang kabundukan ng Ghats: ang Wes tern Ghats na nasapanig ng Arabian Sea, at ang Eastern Ghats na nasa panig naman ng Bay ofBengal. Ang Indus, Ganges, at Brahmaputra na ilan sa malalaking ilog sadaigdig, ay matatagpuan sa Timog Asya. Mainit sa rehiyong ito maliban sa mgakabundukan na nananatiling malamig dahil sa niyebe o yelo.Ang kabundukang Ural na nasa rehiyong ito anghumahati sa mga kontinente ng Europe at Asya.Ang Bering Sea ang nag-uugnay sa Hilagang Asyaat Alaska. Dahil ang rehiyong ito ay may pinakama-habang panahon ng taglamig at napakaikling tag-inithindi kayang tumubo sa kalakhang bahagi nito, anganumang punongkahoy. Sa ilang mga bahagi ngrehiyong ito ay may malalawak na damuhan namay iba’t ibang anyo (steppe, prairie at savanna),at may kaunting bahagi na boreal forest o taigana may kagubatang coniferous. Bunsod ito ngmalamig na klima sa rehiyong ito.Batayang Aklat: Mateo Ph.D, Grace Estela C., et. al., AsyaPag-Usbong ng Kabihasnan, Vibal PublishingHouse Quezon City, 2008, pp. 23-29Malaking bahagi ng kalupaan ng Asya ay sakop ngrehiyong Silangang Asya partikular na ang China nasumasakop sa 20% sukat ng kontinente. Ang mgabansang Japan at Korea ay halos 5% ng lupain ngSilangang Asya. Ang rehiyong ito ay may mga pisikal nahangganan tulad ng Gobi Desert, Mongolian-TibetanPlateaus at ang Himalayas. Nasa silangan naman nitoang Pacific Ocean. Sa pangkalahatan, matataba angmga kapatagan dito, malalalim ang mga lambak atmatataas ang mga bundok. Bagamat malawak angChina, ang mga naninirahan dito ay nagsisiksikan sa silangang bahagi ng bansana isang kapatagan hindi tulad ng kanlurang bahagi nito na binubuo ng mga kabundukan at talampas.Ang mga ilog ng Huang Ho, Yangtze at Xi Jiang ay ang tatlong pinakamahahalagang ilog sa pamumuhayng mga Tsino dahil sa nagpapataba ito ng lupain at ginagamit na ruta para sa pakikipagkalakalan.Samantala, sa pamamagitan ng Sea of Japan at Korean Strait, ang bansang Japan ay nahihiwalay samismong lupain ng Silangang Asya. Binubuo ito ng apat na malalaking isla; ang Kyushu, Shikoku,Honshu, at Hokkaido. Nasa maliit na bahagi lamang ng bansa ang malaking bahagi ng populasyonsapagkat mahigit sa 80% ng lupain ng Japan ay kabundukan.Ang kahabaan ng Timog Silangang Asya aymakikita sa timog ng China at Japan. AngIndia ang nasa Hilagang-Kanluran nitoat Pacific Ocean naman sa Silangangbahagi. Dahil sa kaaya-ayang klima dito,magubat na kabundukan ang matatagpuansa hilaga ng rehiyon samantalang mgalambak-ilog naman sa timog. May matabanglupa ang mga kapatagan dito habang angibang lugar naman ay karaniwang latian atmatubig.Nauuri sa dalawa ang rehiyon ng Timog -Silangang Asya: AngPangkontinenteng Timog Silangang Asya o Mainland Southeast Asia,isang tangway na nasa pagitan ng South China Sea at Indian Ocean. Angmalaking bahagi ng lupaing ito ay kabundukan at manaka -nakang mganagtataasang talampas mula sa Himalayas hanggang katimugang bahaging China. Ang mga kabundukan at talampas na ito ay ang siyangnaghihiwalay sa bahaging ito ng Timog Silangang Asya sa iba pangrehiyon. Ang lupaing ito ay dinadaluyan ng mga ilog ng Irrawaddy,Salween, Chao Phraya, Mekong, at Red River. Ang PangkapuluangTimog Silangang Asya o Insular Southeast Asia naman ay binubuo ngmga kapuluang nakalatag sa karagatan kabilang ang mga isla ng Pilipinas,Indonesia, at East Timor. Ang ilan sa mga kapuluang ito (kasama angJapan) ay kabilang sa rehiyong Pacific Ring of Fire dahil hitik sa mgabulkan ang lugar na ito at maa aring magdulot ng paglindol dulot ngkanilang pagsabog.
  • 15. Fornier Ph.D, Joselito N., et.al., Asia: History,Civilization and Culture, Anvil Publishing Inc.,Pasig,City, 2007, pp. 9-16Sa paraan ng inyong paglalahad ng mga katangianat mahahalagang impormasyon, ang pagganap ng iyongpangkat ay mamarkahan batay sa mga pamantayan nanakapaloob sa mga sumusunod na rubrics:Iskala: 5 - napakahusay ng pagganap atpagsasakatuparan4 - mahusay ang pagganap atpagsasakatuparan3 - hindi gaanong mahusay angpagganap at pagsasakatuparan2 - hindi mahusay ang pagganap atpagsasakatuparan1 - hindi nagampanan at naisakatuparanPara sa gagamit ng InterviewIndicator 1 2 3 4 51. Taglay ang pag-unawa sa paksang tinalakay 0 0 0 0 02. Ang mga tanong sa interview ay may lohikal napagsasaayos0 0 0 0 03. Magaling ang paraan ng pagtatanong 0 0 0 0 04. Magaling ang pagsagot sa mga tanong 0 0 0 0 05. Magaling ang pagtanggap ng mga dagdag naimpormasyon0 0 0 0 0KabuuanPara sa gagamit ng Brainstorming:Indicator 1 2 3 4 51. May ganap na pag-unawa sa panukala tungkolsa isyu0 0 0 0 02. Nakapagbibigay panukala tungkol sa isyu 0 0 0 0 03. Mainam ang nailahad na pananaw sa isyu 0 0 0 0 04. Nakapagbibigay ng kaalaman tungkol sa isyu 0 0 0 0 05. Namamalas ang aktibong partisipasyon ng klasesa pagsusuri ng isyu0 0 0 0 06. Nakapagbibigay ng epektibong mungkahi osolusyon sa isyu0 0 0 0 0KabuuanPara sa gagamit ng Panel DiscussionIndicator 1 2 3 4 51. Maayos ang organisasyon ng paksang tinalakayng panelist0 0 0 0 02. Magaling na pagpapaliwanag sa isyu ng mgapanelist0 0 0 0 03. Magaling na pag-uugnay ng isyu sa iba pang isyu 0 0 0 0 04. Nakapagsasagawa ng talakayan sa klase tungkolsa paksa0 0 0 0 05. Nakapagbibigay ng mungkahi o solusyon 0 0 0 0 06. Magaling na pagpapadaloy ng talakayan ngmoderator0 0 0 0 0KabuuanPara sa gagamit ng Roundtable Discussion:Indicator 1 2 3 4 51. Taglay ang pag-unawa sa paksang tinalakay 0 0 0 0 02. Magaling na organisasyon ng mga paksangtinatalakay ng mga panelist0 0 0 0 03. Magaling na pagbabahagi ng impormasyon ngmga panelist0 0 0 0 04. Magaling na pagsagot sa mga tanong ng klase 0 0 0 0 05. Magaling na pagpapadaloy ng moderator sapamamagitan ng talakayan0 0 0 0 06. Maayos na nakapagbubuod ng impormasyonKabuuanPara sa gagamit ng Role Playing:Indicator 1 2 3 4 51. May kaangkupan sa personalidad ang papelna ginampanan ng mga tauhan0 0 0 0 02. Magaling na pagsasalarawan ng papel naginampanan0 0 0 0 03. Napapaloob sa papel na ginampanan ng mgatauhan ang nilalaman ng aralin0 0 0 0 04. Naisasaloob ang kahalagahan na nais ipaabotng aralin sa mga mag-aaral0 0 0 0 05. Naipapahayag sa pagbubuod ang kahalagahansa buhay ng aralin0 0 0 0 06. Magaling na natatanggap ang mga puna sa dula 0 0 0 0 0Kabuuan
  • 16. Narito ang Data Retrieval Chart na pupunan ng mgadatos sa proseso ng paggawa ng paglalahat. Maaari ringbalikan ang mga teksto tungkol sa mga uri ng klima atvegetation cover ng Asya na nasa naunang mga pahinamula rito.KATANGIANG PISIKAL NG ASYAKinaro-roonanHugis Sukat Anyo KlimaVegetationCoverHilagangAsyaKanlurangAsyaTimogAsyaTimogSilangangAsyaSilangangAsyaPaghahambing:Epekto:Kapakinabangan:Pamprosesong mga Tanong1. Maglahad ng paghahambing at pagtutulad sakatangiang pisikal ng Hilagang Asya at KanlurangAsya, ng Timog Asya at Silangang Asya, at ngMainland Southeast Asia at Insular Southeast Asia.2. Ano-ano ang bahaging ginampanan sa pamumuhayng mga Asyano ng mga kabundukan at ilog saAsya?3. Paano naaapektuhan ng mga monsoon, mga bagyo,at ng mga lindol ang pisikal na katangian ng ibatibang rehiyon ng Asya? Ikaw bilang isang Pilipino atAsyano, ano ang magiging kapakinabangan mo sapagkakaroon ng ganap na kaalaman sa katangianng mga natural na kalamidad na dinaranas ng atingbansa?Dahil sa marami ka nang nakalap na impormasyontungkol sa heograpiya at katangiang pisikal ng Asya,maaari mo nang ikumpara ang mga nabuo mong kaisipansa mga pang-una mong kasagutan sa mga tanong na iyonginilahad sa unang bahagi ng modyul na ito. Ano sa mgapang-una mong sagot ang tama? Alin ang kinakailanganng pagwawasto? Ano ang mga nabuong misconceptionsna ngayon ay iyo nang maitutuwid? Kung sapat na angiyong pag-unawa sa pisikal na katangian ng Asya at angpagtugon ng tao dito upang makabuo siya ng isang uri ngpamumuhay na bahagi ng kanyang kabihasnan, handa kanang gampanan ang susunod na gawain.Gawain Blg.8 : Pag-akyat Tungo sa Pag-unladSimulan mo na ang pangalawang bahagi ng iyongpormatibong pagtataya. Nasa kalagitnaan ka na ng iyongpaglalakbay at ilang pagsasanay na lamang ay mararatingmo na ang rurok ng tagumpay! Kung kaya’t ngayon,matapat mong punan ng paglalahad ng iyong kaisipan angkasunod na cloud callout.
  • 17. Natuklasan ko na ang pisikal nakatangian ng ng mga rehiyon saAsya ay____________________nanakaimpluwensya sa pamumuhayat kultura ng mga Asyano sapamamagitan ng __________________________________________Sa bahaging ito ng modyul ay nilinang mosa pamamagitan ng talakayan at iba’tibang gawain ang tungkol sa heograpiya atkatangiang pisikal ng mga rehiyon ngAsya. Inaasahang mula rito ay naiwastomo na ang mga maling konsepto atnabigyang linaw ang mga katanungangpansamantalang nakabalam sa iyongpagtuklas ng mahahalagang impormasyonkaugnay ng paksa.Ngayong batid mo na ang mahahalagang ideyatungkol sa aralin, palalimin pa natin ito sa pamamagitanng pagpapatuloy ng ating mga gawain na nasa susunodna bahagi ng modyul na ito.PAGNILAYAN AT UNAWAINGawain Blg. 9 : SalundiwaAng gawaing ito ay naglalayong mailahad mo angmga konseptong iyong nabuo bunga na mga kaalamangiyong nalinang sa nakaraang bahagi ng modyul. Masmabuti rin kung ikaw ay makapagbabahagi ng mgakasagutan sa gawain batay sa iyong nabasa sa mgapahayagan, napanood sa tv at napakinggan sa radyo.Marahil ay nanaisin mo pang makakalap ng mas matibayna pahayag mula sa pagbabahagi ng iyong mga mag-aaralpara masagot ang iyong mga katanungang sa papaanongparaan nakaapekto ang katangiang pisikal ng Asya sapamumuhay ng mga Asyano? Ilapat mo ang iyongnatutunan at nakalap pang mga impormasyon hinggil sapaksa sa pamamagitan ng pagsagot sa kasunod naconceptual maps.Dahil sa iyong matagumpay na paglinang ngaralin, taglay mo na ang mahahalagangdetalye na magagamit mo sa pagpapatibay ngiyong natutuhan. Ang mga ito ay maspagtutuunan mo ng pansin gayundin ang ibapang mahahalagang aspeto ng aralin tungo saiyong ganap na kabatiran. Para masmakaganap kang mabuti sa daloy ngpagpapalalim ng kaalaman ay kakailanganinang iyong kritikal at masusing pagsusuri,sariling pagbabalangkas at pag-oorganisa ngkonsepto, at aktibo at produktibongpakikilahok sa mga talakayan at pangkatanggawain. Habang isinasagawa ang paglikomng mas malalim na kaalaman ay muli mongsubukan na buuin ang kasagutan sa kungpaanong ang interaksyon ng tao sakaniyang kapaligiran ay nagbigay-daan sapaghubog at pag-unlad ng kabihasnangAsyano.
  • 18. Epekto sa Pamumuhay ng mga Asyano:Kapakinabangang Idinulot sa Pamumuhay ngmga Asyano:Ibahagi ang iyong mga kaisipang taglay ngconceptual maps. Ilaan din ang matamang pakikinig sagagawing pagbabahagi ng iba at maging aktibo satalakayan ukol sa paksa.Ang konsepto ng kapakinabangan ng kapaligiran sapamumuhay ng mga tao ay lalo mo pang pagtitibayin sapamamagitan ng mga gawaing ilalatag sa ‘yo batay sakaranasan ng mga bansa mula sa iba’t-ibang rehiyon ngAsya. Gawain Blg. 10 : Bigyang Pansin Mo!Para makadagdag ng iyong interes kung gaanokayaman sa likas na katangian at kapaligiran ang Asyagayundin ang interaksyon ng tao dito para sa kanyangpamumuhay, narito ang mga gawaing magpapamalas saiyo ng mga ito. Malaya kang gawin ang isa o lahat ngnakatala para sa pag-unlad ng iyong kaalaman.Mahalagang makapagtala ka ng mahahalagang punto oideya habang isinasagawa ang anuman sa mga gawainnang sa gayon ay lalo mong maunawaan ang kahalagahanng katangiang pisikal ng Asya sa mga Asyano sa pagbuoat pag-unlad ng kanilang kabihasnan.Tatlong mahahalagang aral na aking natutunan tungkol sakatangiang pisikal ng Asya
  • 19. 1. Panoorin ang video ng eco-tourism campaign ngsumusunod na bansaARMENIA TURKEY INDIAMALAYSIA CHINA PHILIPPINESNarito ang sites ng mga naturang video:Armenia - http://www.youtube.com/watch?v=I9XrxzArcmcTurkey - http://www.youtube.com/watch?v=IFkF4Oea3P8India - http://www.youtube.com/watch?v=v7qzOV4G7JM&feature=relmfuMalaysia - http://www.youtube.com/watch?v=qeK96XxG2ScChina - http://www.youtube.com/watch?v=JvfwBU_G4HgPhilippines - http://www.youtube.com/watch?v=TsBUz6qu_Bo&feature=fvwrel2. Magdaos ng lecture/ symposium tungkol sa:a. Kapakinabangan ng tao sa kapaligiran sapamamagitan ng pag-imbita sa mgakinatawan ng grupo ng mgaenvironmentalists o kaya’y yaong mga may-ari ng mga small and medium scale cottageindustries sa inyong lugar na ginagamit angkalikasan sa paggawa ng produkto. Layuninnitong ituro sa mga mag-aaral kung paanoang tamang paglinang ng tao sa kalikasannang sa gayon ay maiwasan ang pagkasiranito.3. Suriin ang mga larawan sa ibabaAno ang nabuo mong kaisipan habang tinitignan angmga larawan? Paano nililinang ng tao ang kanyangkapaligiran?4. Basahin ang bahagi ng lathalaing “Past and Present:Human – Environment Interaction in the Bampur Valley” naisinulat nina Mehdi Mortazavi at Fariba Mosapour Negari nanailathala sa ANCIENT ASIA Journal of the Society ofSouth Asian Archaelogy. Inilalahad nito kung paanong angtao ay umayon sa kalagayang pangkapaligiran sa lamabak-ilog ng Bampur sa timog-kanlurang bahagi ng Asya.Human and Environment InteractionThe Bampur valley interestingly has two completely differentenvironments or ecological niches which were favoured for humansettlements; the highlands located between Karvandar Mountain andIranshahr; and the lowlands between Iranshahr and Jaz Murian Basin. The2006 survey indicates that all the ancient sites were located close to theDamin River or along its tributaries. It seems that the river gets absorbedinto its porous bed and re-appears irregularly like springs and Qanats. Thispeculiar character of the Damin River restricts the agricultural yield aroundthe river, while the rocky foothills surrounding the Damin River furtherlimit the agricultural activity in the region supporting only smallsettlements both in the case of ancient sites and modern villages. It isinteresting to note that the location of the modern settlements are not veryfar from the ancient site and in most cases people of this area have built onthe ancient remains or have utilized the land for agricultural purposerestricting any detail study of the past settlement patterns andarchaeological excavations (Mortazavi, 2007: 26). Lack of water andcultivable land has thus forced people to follow the local ancient livelihoodbased on animal husbandry and horticulture. Although there is a lack ofarchaeological investigation in the region as mentioned above, the size ofthe ancient settlements and the environmental factors indicate that peoplein this region had been engaged with animal husbandry and horticultureeven during the Third Millennium BC.
  • 20. Pamprosesong mga Tanong1. Ibahagi ang iyong naging reaksiyon matapos mongmapanood ang mga video o marinig ang ibinahaging mga tagapagsalita sa symposium. Bakitkailangang pahalagahan ng tao ang kaniyang pisikalna kapaligiran? Paano maipakikita ang naturangpagpapahalagang ito?2. Patunayan na malaki ang bahaging ginagampananng pisikal na kapaligiran sa iba’t ibang aspeto ngbuhay ng tao.3. Paanong ang interaksiyon ng tao sa kaniyangkapaligiran ay nagbigay-daan sa pagbuo at pag-unlad ng kabihasnang Asyano?Gawain Blg. 11 : PagninilayAno ang naramdaman mo habang ikaw ay nasaproseso ng pag-alam ng mga katangi-tanging mgaimpormasyon tungkol sa pisikal na katangian ng Asya? Alinsa mga paksa ng aralin ang mas nakapukaw ng iyonginteres? Bakit? May bahagi ba ng aralin na nais mo pangtuklasin nang mas malawak? Sa proseso ng paglinang atpag-unawa ng aralin, ano ang mga natuklasan mo sa iyongsarili bilang isang mag-aaral, at ano ang iyong susunod namga hakbang upang mas maging produktibo atmakabuluhan ang iyong pag-aaral?Ang lahat ng iyong mga iniisip at saloobin ay isulatmo sa reflection journal na pinamagatang “Pagtingin,Pagtanaw, at Pagninilay” upang siyang maging gabay mosa pagsukat ng iyong mga kaalaman at pagganap sa mgagawaing iyong naisakatuparan. Gawin mo rin itongpamantayan tungo sa pagpapaunlad ng iyong sarili.Matapos mong tignan ang iyong sarili atmapagnilayan ang kahalagahan ng tinalakay na aralin ayiyo namang gagampanan ang huling bahagi ng isa sa mgapormatibong pagtataya sa antas ng iyong natutunan.Gawain Blg. 12 : Pag-akyat Tungo Sa Pag-unladAng gawaing ito ay ang pagtatapos ng iyong pag-akyat sa tugatog ng tagumpay! Marami kangpinagdaanang balakid na humamon sa iyong kakayahanupang makapaglikom ka ng ganap na pagkatuto atkabatiran tungkol sa tinalakay na aralin. Ngayon aymagagawa mo nang ihayag nang buong pagmamalaki atwalang pag-aalinlangan ang iyong nabuong kasagutanbatay sa iyong malalim na pag-unawa sa tinalakay na aralinsa modyul na ito.Ang interaksiyon ng tao sakaniyang kapaligiran ay nagbigay-daan sa __________ ___________Dahil_______________________._________________________________ kung kayat_____________________________________________________________________________________________________________________________Pagtingin, Pagtanaw, at Pagninilay________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
  • 21. Binabati kita sa iyong pananagumpay namatapos ang unang tatlong bahagi ng aralin. Angkaganapan ng iyong pagkatuto mula sa iba’t-ibang mgagawain at karanasan sa proseso ng pagtuklas,pagpapalalim, at pag-unawa ng aralin ang siyangmagbibigay sayo ng sapat na kakayahan namaisakatuparan ang nakalaan pang mga gawain.Magpatuloy ka!Gawain Blg. 13 : Profayl ng AsyaTaglay ang iyong kaalaman sa mga detalye ngaralin, gumawa ka ng pangkalahatang profaylpangheograpiya ng Asya na siyang magagamit mo sapaggawa ng iyong proyekto sa pagtatapos ng unang aralinng modyul. Ito ay kinakailangang naglalaman ngkomprehensibong paglalarawan ng mga salikpangheograpiya ng Asya, ang kaibahan ng Asya sa ibapang mga kontinente sa daigdig, at ang kontribusyon ngpisikal ng kapaligiran sa pagbuo ng kabihasnan ng mgaAsyano. Lapatan mo ito ng masining na lay-out o gawin saanumang malikhaing pamamaraan tulad ng sa facebookupang maging kaaya-aya ito sa mga babasa nito. Tandaanmo lamang na bago mo ito ibahagi sa iba ay kinakailangangito’y nasuri na ng iyong guro upang matiyak ang pagigingwasto ng nilalaman ng profayl.Ang iyong likha ay mamarkahan batay sa mgasumusunod na pamantayanPamantayanKatangi-tangi4Mahusay3Nalilinang2Nagsisimula1Nilalaman(40%)Ang profayl aynaglalaman ngkomprehensibo, tumpak, atmay kalidad nadetalye bataysa ibinigay napanuntunanAng profaylaynaglalamanngkumpletongdetalye bataysa ibinigaynapanuntunanAng profayl aynaglalamanng tumpak naimpormasyonbatay saibinigay napanuntunanAng profayl aykulang saimpormasyonOrganisasyon(30%)Sapat, malinaw,detalyado, atmadalingmaunawaanangpagkakalahadng detalye ngprofaylSapat,malinaw atmaayos angpagkakalahad ng detalyeng profaylMay lohikal naorganisasyonngunit hindisapat angmga detalyeng profaylHindi maayosat hindimaunawaanangpagkakalahadng mga detalyeng profaylPagkamalikhain(20%)Angpagkakagawaat paglalahadng profayl aynilapatan ngmataas naantas ngpagkamalikhainAngpagkakagawa atpaglalahadng profayl aynilapatan ngmalikhaingpamamaraanAngpagkakagawaat paglalahadng profayl ayhindi gaanongnilapatan ngmalikhaingpamamaraanAngpagkakagawaat paglalahadng profaly ayhindi nilapatanng anumangmalikhaingpamamaraanImpact(10%)Nakakatawagpansin at lubosnanakakahikayatang dating ngprofayl sa mgamambabasaNakakahikayat ang datingng profayl samgamambabasaHindi gaanongnakakahikayatang dating ngprofile sa mgamambabasaHindinakakahikayatat walangdating sa mgamambabasaang profaylMas napalawak at mas napa -unlad mo angiyong pagkatuto tungkol sa konsepto at pisikalna katangian ng Asya sa bahaging ito ngmodyul. Ano ang mga napagtanto mo habangikaw ay nagninilay at nagpapalawak ng pag -unawa sa mga aralin? Ano ang epekto nito saiyo at paano mo g agamitin ang iyong mganatutuhan sa pang -araw-araw mongpamumuhay?Ngayong mas ganap na ang iyong pag -unawa sapisikal na katangian ng Asya, ang unang bahagi ng iyongpaglalakbay sa Araling Asyano ay handa ka na upanggampanan ang mga gawain sa susunod nabahagi ng modyul
  • 22. ILIPATMalaki ang bahaging ginagampanan ng kapaligirangpisikal sa pamumuhay ng mga tao dahil sa idinudulot nitongsamu’t-saring kapakinabangan. Ang patuloy nainteraksyon ng tao at kapaligiran ay ang siyangnagbubunsod sa kabihasnang patuloy na pinauunlad ng taosa kasalukuyan.Ang ugnayang ito ay iyong bibigyang-halaga sapamamagitan ng pagpapamalas at pagsulat ng mgaprimaryang batayan na ikaw mismo ang lilikha. Sa gawaingito ay layunin mong manghikahat sa sinumangmakakabasa at makakakita nito na bigyan ng akmangpagtugon ang kalikasan.Gawain Blg. 14 : Photo Essay.Gamit ang iyong cellular phone o digital camera,kuhanan mo ng larawan ang anumang makikita mo sapaligid na nagpapakita ng paraan ng paggamit ng tao salikas na yaman. Sakaling walang cellular phone o digitalcamera, maaari mo ring iguhit ang mga larawan.Kakailanganin mo ng tatlong iba’t ibang larawan ngunitmagkakaugnay at nagpapakita ng isang istorya o tema.Matapos nito’y susulat ka ng isang sanaysay na iinog sapaksang “Ano ang kontribusyon ng likas na kapaligiran sagawaing pangkabuhayan ng tao?” Ang sanaysay ay dapatna may kaugnayan rin sa mga larawan.Narating mo na ang huling bahagi ngmodyul. Dito ay ilalapat mo na ang iyongmga natutuhan kaugnay ng aralin sa iyongbuhay. Gagampanan mo ito sapamamagitan ng pagtupad sa mga gawainna magpapamalas ng iyong ganap na pag-unawa sa aralin.Pamantayan sa Pagtaya ng PHOTO ESSAYPamantayan Katangi-tangi4Mahusay3Nalilinang2Nagsisimula1Nilalaman(30%)Ang photo essayay naglalaman ngkomprehensibo ,tumpak at maykalidad naimpormasyontungkol sakontribusyon nglikas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayanng taoAng photo essayay naglalamanng tumpak atmay kalidad naimpormasyontungkol sakontribusyon nglikas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayanng taoAng photo essayay naglalamanng tumpakimpormasyontungkol sakontribusyon nglikas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayanng taoAng photoessay aykulang saimpormasyontungkol sakontribusyonng likas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayan ng taoOrganisasyon(20%)Maayos,detalyado atmadalingmaunawaan angdaloy ng mgakaisipan atimpormasyonginilahad tungkolsa kontribusyonng likas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayanng taoMay wastongdaloy ngkaisipan atmadalingmaunawaan angimpormasyonginilahad tungkolsa kontribusyonng likas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayanng taoMay lohikal naorganisasyonngunit hindisapat upangmailahad angkontribusyon nglikas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayanng taoHindi maayosat hindimaunawaanang mgaimpormasyonginilahadtungkol sakontribusyonng likas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayan ng taoMensahe( 20%)May malinaw atmalawak namensahe tungkolsa kontribusyonng likas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayanng taoMay malinaw namensahetungkol sakontribusyon nglikas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayanng taoLimitado angmensahetungkol sakontribusyon nglikas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayanng taoMalabo atlimitado angmensahetungkolkontribusyonng likas nakapaligiran sagawaingpangkabuhayan ng taoPagka-malikhain(20%)Angpagkakagawa atpaglalahad ngphoto essay aynilapatan ngmataas na antasngpagkamalikhainAngpagkakagawa atpaglalahad ngphoto essay aynilapatan ngmalikhaingpamamaraanAngpagkakagawa atpaglalahad ngphoto essay ayhindi gaanongnilapatan ngmalikhaingpamamaraanAngpagkakagawaat paglalahadng photo essayay hindinilapatan nganumangmalikhaingpamamaraanHikayat(10%)Ang dating sa ,mambabasa aylubos nanakahihikayat atnakakatawagpansin.Ang dating samambabasa aynakahihikayat.Mahina angdating samambabasa otagapakinigupangmakapang-hikayat.Walang datingsa mgamambabasaang photoessay
  • 23. Ang kakayahan mong gumawa ng proyektong ito aymakakatulong sa iyo nang malaki upang maisakatuparanang pinal na proyekto para sa Unang Markahan, ang isangTravel Brochure na mamarkahan batay sa sumusunod nakraytirya: nilalaman, pagkamalikhain, hikayat,organisasyon, at kapakinabangan nito.Sa bahaging ito ng modyul ay hinimokkang isabuhay ang iyong natutunan,napagnilayan at ganap na naunawaan saaralin sa pamamagitan ng mga gawaingiyong ginampanan. Kumusta ang iyongnaging karanasan sa paggawa ng mgagawaing ito? Nakita mo ba angkahalagahan at saysay ng araling atingnilinang at tinalakay sa tunay nakasalukuyang kaganapan o pangyayari saiyong buhay?Kung mahalagang maunawaan ang pisikal nakatangian ng Asya sa pagbubuo ng kabihasnangAsyano, ay may pantay ring katuturan ang alamin anglikas na yaman ng mga bansa sa iba’t ibang rehiyon ngkontinente ng Asya. Sa susunod na aralin, masmatututunan mo kung paanong nililinang ng tao angkaniyang kapaligiran o likas na yaman ng kaniyangbansa upang matustusan ang kanyang mgapangangailangan. Malaki ang bahaging ginagampananng pagkakaroon ng ekolohikal na balanse sa atingdaigdig upang lalong umunlad ang ating kabihasnan, athigit sa lahat, upang mabuhay.ARALING PANLIPUNAN (GRADO 8) – ARALING ASYANOUnang Markahan: HEOGRAPIYA NG ASYAAralin 2 : Mga Likas na Yaman ng AsyaALAMINGawain Blg. 1 : Balik-aral sa Katangiang PisikalMagbalik-aral ka sa iyong mga natutuhan tungkol sapisikal na katangian ng Asya sa pamamagitan ng pagsagotsa mga sumusunod na katanungan:Binabati kita sa matagumpay mongpagkakamit ng mahahalagang kaalamantungkol sa katangiang pisikal ng Asya.Ngayon ay mas mapauunlad mo pa angiyong pag-unawa hinggil sa ugnayan ngtao sa kaniyang kapaligiran sapamamagitan ng paglinang nito tungo sapagtugon sa kaniyang pangangailangan.Sa panibagong araling ito ay maaaringmaitanong mo kung ano-ano angipinagmamalaking yamang-likas ng Asya,at ang mga implikasyon nito sapamumuhay ng mga Asyano noon atngayon sa larangan ng agrikultura,ekonomiya, panahanan, at kultura? Bakithumaharap ang Asya sa iba’t ibangsuliraning pangkapaligiran sa ngayon?Ano ang kahalagahan ng pangangalagasa timbang na kalagayang ekolohikal ngrehiyon? “Paanong ang interaksiyon ngtao at kapaligiran ay nagbigay-daan sapagbuo at pag-unlad ng kabihasnangAsyano?” Mahalagang maiugnay mo angiyong natutuhan sa nakaraang aralinupang ganap na maunawaan ang paksangtatalakayin sa bagong araling ito. Maaarika nang magsimula.
  • 24. Ang iyong mga wastong kasagutan sa isinagawangpagbabalik-aral ay sapat na upang magpatuloy ka sasusunod na bahagi ng pagtuklas na kung saan ay aalaminang iyong kakayahang tukuyin ang pinagmumulan ng mgabagay o produktong nakalarawan.Malaki ang pakinabang natin sa ating likas nayaman. Anumang nasa ating paligid na bahagi ng atingkalikasan ay tumutustos sa ating pangangailangan upangmabuhay, at nililinang din ng tao para sa kanyangkabuhayan at paghahanap-buhay.Gawain Blg. 2 : Kaban ng Yaman Ko, Iguhit MoSa ibaba ay makikita mo ang hanay ng larawan ngmga produkto. Isulat mo sa dakong ibaba nito kung ito’yyamang lupa, yamang tubig, yamang kagubatan, o yamangmineral. Sa kahon na may arrow sa tapat nito ay iguhit moang yamang likas na pinanggalingan ng produktongipinakikita. Sa pamamagitan nito ay matutukoy mo angpauna mong mga kaalaman sa kapakinabangan ng atingkapaligiran.Magbigay ng maiklingpaglalarawan sa pisikal nakatangian ng Asya.Paanonaimpluwensiyahan ngkapaligirang pisikal ngAsya ang pamumuhay ngmga Asyano?Anu-ano ang epekto ngheograpiya at pisikal nakapaligiran sa pag-unladng Asya?Matapos mong tukuyin ang iba’t ibang likas nayaman batay sa iyong taglay na kaalaman ay magtatala kanaman ngayon ng mga katanungan hinggil sa likas nayaman ng Asya gayundin sa mga suliraningpangkapaligiran na kinakaharap ng Asya sa kasalukuyan.Ang mga kasagutan sa mga katanungang ito ay iyongtutuklasin sa pamamagitan ng iba’t ibang mga gawain saproseso ng paglinang ng aralin.
  • 25. Gawain Blg. 3 : Tanong Mo, Itala MoIsulat mo sa loob ng kahon ang mga katanungangnais mong masagot tungkol sa mga tatalakaying paksa saikalawang aralin.Kasabay ng pagtatala mo ng mga katanungang naismong masagot tungkol sa likas na yaman ng Asya at samga suliraning pangkapaligiran ay mahalaga ding matukoymo ang progreso ng iyong pagkatuto kaugnay sa aralin,kung kaya’t bilang bahagi ng iyong pormatibong pagtatayaay isasagawa mo ang susunod na gawain.Gawain Blg. 4 : Talahanayan ng PaglalahatAng gawaing ito ay magsisilbi mong gamit sapagtataya ng iyong kaalaman at panukat ng pag-unlad ngiyong ganap na pag-unawa sa aralin. Mula sa simula,habang dumadaloy ang talakayan at bago matapos angmga gawain sa modyul na ito ay magtatala ka ng iyong mgakaisipan batay sa hinihingi ng bawat kolum ng talahanayan.Mahalagang maging tapat sa pagsagot ng bawat aytemnang sa gayon ay makamit mo ang wastong pagtataya.Ang kolum lamang na kulay puti ang iyong sasagutan.ANG AKING MGAKATANUNGANTUNGKOL SA LIKASNA YAMAN NG ASYAANG AKING MGAKATANUNGANTUNGKOL SA MGASULIRANINGPANGKAPALIGIRANNG ASYAAng Kapakinabangan ng Tao Mula sa KapaligiranANG AKINGMGA PANG-UNANGKAALAMANMGANATUKLASANATPAGWAWASTOMGAKATIBAYANGNAGPAPA-TUNAYMGAKALAGAYANGKATANGGAP-TANGGAPANG AKINGMGA GANAPNANAUNAWAANSa mga nakaraang gawain ay sinubukanmo ang iyong kaalaman sa pagtukoy ngmga kapakinabangan ng tao mula sakaniyang kapaligiran. Naihayag mo sapamamagitan ng pagguhit ang iyong pang-unang kaisipan sa aralin. Naihambing moba ang iyong sagot sa iyong mga kamag-aral? Sa anong aspeto kayo nagkatulad onagkaiba?
  • 26. PAUNLARINNgayon ay sisimulan mo na ang iyongpagpapalawig ng mga kaugnay na konseptotungkol sa likas na yaman ng Asya. Habangginagawa mo ito, inaasahan na ang iyongkasanayan sa matamang pakikinig, matalinongpagsusuri at aktibong pakikilahok sa mgagawain ay muli mong ipamamalas. Anumangiyong matutuhan sa araling ito ay magagamit moupang maisagawa ang iyong proyekto mataposang aralin, isang feature article tungkol sa likasna yaman ng Asya na mamarkahan batay sasumusunod na pamantayan: saysay ngnilalaman, organisasyon ng paglalahad ng mgakaisipan, mensahe, at hikayat o dating sa mgamambabasa.Naniniwala ka ba na ang tao ay biniyayaan ngmasaganang kapaligiran? Ang lahat ng atingnasa paligid- ang mga kabundukan, dagat,hayop, halaman at mineral, ay mga likas nayaman na siyang puhunang nililinang ng taoupang matugunan ang kaniyang mgapangangailangan. Noon pa man atmagpahanggang ngayon, ang uri ngpamumuhay at gawain ng tao ay nakaangkop sakaniyang kapaligiran. Pagsasaka angkaraniwang hanapbuhay kung ang tao aynaninirahan sa kapatagan. Kung sa baybayingdagat naman ay pangingisda ang ikinabubuhay.Tunay nga na ang ganitong ugnayan ng tao atkapaligiran ay isang natural na prosesongipinagkaloob ng Diyos upang ang lahat aymabuhay. Paanong ang patuloy na paglinangat pakikibagay ng tao sa kapaligiran aynagbunsod sa pag-unlad ng kabihasnan atkultura ng isang pamayanan? Simlan mongtuklasin ang kasagutan.Gawain Blg. 5 : Pagsusuri ng LarawanNakahanay sa iyo ang iba’t ibang larawan nanagpapakita ng ugnayan ng tao at ng kalikasan. Pansininat suriin ang bawat isa. Pagkatapos nito’y maging handasa pagsagot sa pangprosesong mga tanong.
  • 27. Pamprosesong mga Tanong1. Ano-anong uri ng likas na yaman ang nakikita mo salarawan? Paano nililinang ng mga tao ang mga ito?2. Ano-ano ang mabuti at di-mabuting naidudulot ngpaglinang ng ating kapaligiran? Sa anong mgapagkakataon ito nagaganap?3. Karamihan ba sa ating mga pangangailangan atkagustuhan ay tinutugunan ng ating mga likas nayaman? Patunayan ang sagot.4. Ano sa tingin mo ang mainam na solusyon kungpaanong matutugunan ng likas na yaman ng isangbansa ang lumalaking dami ng populasyon nito gayongang lupa naman ay hindi lumalaki?5. Paanong ang mabuting paggamit ng likas na yaman aymakakatulong sa pag-unlad ng kabihasnang Asyano?Sa gawain sa itaas ay nalaman mo sa pamamagitanng mga larawan kung paano nililinang ng tao ang kanyangkapaligiran upang matugunan ang pangangailangan ngbansa, at bilang isa sa mga pamamaraan ng pagpapaunladng kabihasnan. Mahalaga para dito ang matukoy mo ang mgalikas na yaman ng mga rehiyon ng Asya upang masmaunawaan mo ang uri ng kabuhayan ng mga taong nakatirarito bunsod ng kanilang paraan ng pag-ayon at pag-angkop sakanilang kapaligiran.Gawain Blg. 6 : Sama-sama, Tuklasin, Yaman ng Asya!Ang bahaging ito ay isang pangkatang gawain. Muli ayhahanap ka ng iyong mga makakasama at bubuo kayo ngpangkat. Hanggat maaari ay makasama mo ang iba monamang mga kamag-aral. Kapag nakabuo na ng limangpangkat ang klase na may halos parehong bilang ng kasapi,matatanggap ninyo ang inyong task card.Basahin at unawain ang teksto sa ibaba bilangpandagdag na impormasyon sa makakalap na mga datosmula sa pananaliksikMGA GABAY SA PAGTUPAD NGGAWAIN Itatakda sa inyo sapamamagitan ng palabunutanang isang rehiyon sa Asya nabibigyang pokus ng inyongpananaliksik at paglalahad. Magsagawa ng pananaliksik atmangalap ng mga datos ukol salikas na yaman ng rehiyonginyong nabunot, maging angpag-angkop, pakikibagay, atpaglinang ng mga tao rito.Bigyang pansin din angimplikasyon ng likas na yamansa pamumuhay ng mga Asyanosa aspeto ng agrikultura,ekonomiya, panahanan, atkultura. Magdaos ng bahaginan tungkolsa mga nakalap naimpormasyon nang sa gayonbawat kasapi ng pangkat ay maysapat na kaalaman sa paksa. Ang kabuuang kaalaman ngpangkat ay ibabahagi at iuulat saklase para sa talakayan.
  • 28. ANG MGA LIKAS NA YAMAN NG ASYAMagkakaiba ang likas na yaman ng mga rehiyon sa Asya.May malawak na damuhan na mainam pagpastulan ng mgaalagang hayop ang Hilagang Asya bagamat dahil sa tindi ng lamigdito ay halos walang punong nabubuhay. Ang mga troso mula saSiberia ang tanging yamang gubat sa rehiyong ito. Sa yamangpangisdaan, produktong panluwas ng rehiyon ang caviar (itlog) ngmga sturgeon, ang malalaking isdang likas d ito. Tinatayangpinakamalaki sa mundo ang deposito ng ginto sa Kyrgyzstan,samantalang ang Tajikistan ay may tatlong uri ng yamang mineral;ang metalikong mineral tulad ng ginto, mineral na panggatongtulad ng natural gas, at industriyal na mineral tulad ng phosphate.Pangunahing industriya ng Turkmenistan ang natural gas ,pangalawa sa Russia sa produksyon nito, at langis, samantalang isasa mga nagunguna sa produksyon ng ginto sa buong mundo angUzbekistan. Sa mga lambak -ilog at sa mabababang burol ng mg abundok may produksyon ng pagkaing butil na nakatuon sapagtatanim ng trigo, palay at barley, gayundin ng bulak, gulay,tabako, sugar beets, sibuyas, ubas at mansanas. Sa pag -aalaga atpagpaparami ng mga hayop tulad ng baka at tupa nagkakaroonang mga tao ng lana, karne at gatas.Pagsasaka ang pangunahing ikinabubuhay ng mga tao samga bansang nabibilang sa Timog Asya . Palay ang mahalagangprodukto dito bagamat may mga pataniman din ng trigo, jute,tubo at mga gulay. Pinakamahalagang likas na yaman s a India anglupa lalo’t higit ang mga kapatagan at lambak na pinagyayaman ngmga ilog ng Indus, Ganges, at Brahmaputra. Malaki rin angreserba ng bakal at karbon sa bansang ito. Bagamat ipinagbabawalng pamahalaan, tanyag ang Afghanistan sa pagtatanim ng opyo.Ang mga kagubatan sa Nepal ay matatagpuan sa mga gulod ngbulubunduking Himalayas. Sa mga baybaying dagat ng Pakistan aymatatagpuan ang mga gubat bakawan. Makapal at mayabongang gubat sa timog -kanlurang Sri Lanka na hitik sa puno ngmahogany at iba’t-ibang uri ng palm.Sa dakong gitna ng pulong ito lalo na sa mata taas na lugaray makikita ang mga kagubatang evergreen samantalang sahilaga at silangang bahagi nito ay naroon ang mga punongebony at satinwood. Malaki ang kapakinabangan ng IndianOcean sa rehiyon dahil sa pagtustos nito ng iba’t -ibangyamang dagat. Sa ibang bahagi ng rehiyon tulad ngAfghanistan at Bangladesh ay may paghahayupan. Batongapog, bakal, karbon, natural gas , langis, tanso, asin, atgypsum ay ilan sa mga pangunahing yamang mineral ngTimog Asya.Sa Timog Silangang Asya , nasa mga lupain ngMyanmar at Brunei ang malalawak na kagubatan.Tinatayang nasa 84% ng kagubatan sa Brunei angnagsisilbing panirahan ng iba’t-ibang uri ng unggoy, ibon atreptile. Sa kagubatan ng Myanmar matatagpuan angpinakamaraming punong teak sa buong mundo,samantalang ang maraming punong palm at matitigas nakahoy gaya ng apitong, yakal, lauan, kamagong, ipil, pulangnarra, mayapis at iba’t ibang species ng dapo ay nasakagubatan ng Pilipinas. Matatagpuan sa mga lambak ngIrrawaddy River at Sittang River ang pinakam atabang lupasa Myanmar. Sa Cambodia, ito ay sa paligid ng MekongRiver at Tonle Sap. May iba’t ibang pananim sa rehiyon.Ang Pilipinas ay isa sa mga bansang nangunguna sa buongdaigdig sa produksyon ng langis ng niyog at kopra. Angkalabaw, baka, babo y, kabayo, kambing at manok angkaraniwang inaalagaang hayop sa rehiyon. Sa yamangmineral, malaki ang deposito ng langis at natural gas saIndonesia at ang mahigit sa 80% ng langis sa TimogSilangang Asya ay nanggagaling sa bansang ito, gayundinang mahi git sa 35% ng liquefied gas sa buong daigdig.Liquefied gas din ang pangunahing mineral ng Malaysiahabang tanso naman ang sa Pilipinas. Ang malalaking ilogay pinagtatayuan ng dam ng ilang mga bansa at nililinangpara sa hydroelectric power na siya namang pinagkukunanng kuryente.
  • 29. Ang mga bansang China, North Korea at Tibet aymayaman sa depositing mineral. Nasa China angpinakamalaking reserba ng antimony, magnesium, attungsten sa buong daigdig, gayundin ang reserba ng karbondito na isa sa mga pinakamalaki sa buong daigdig. Salat sayamang mineral ang Japan bagamat nangunguna angbansang ito sa industriyalisasyon. Gayunpaman, nagtatanimsila ng mga punong mulberry upang maging pagkain ng mgasilkwork kaya nangunguna ang Japan sa industriya ng telangsutla. Ang yamang lupa ng Silangang Asya ay matatagpuansa iba’t ibang anyo nito, maliban lamang sa mabuhangin otigang na lupa sa Mongolia. Sakop ng China ang 7% ng lupasa buong mundo na maaaring bungkalin at ito’ypinagtataniman ng iba’t ibang uri ng pananim. Pangunahingpananim nito ang palay, at siyang nangunguna saproduksiyon nito sa buong mundo. Ang ilang mga bahagi ngSilangang Asya ay nakatuon din sa pagtatanim atpaghahayupan. Sa China at sa ibang mga bansa ng rehiyon,ang malalaking hayop ay ginagamit din bilang katulong sapaghahanapbuhay. Ang mga anyong tubig ay nililinang dinpara sa kapakinabangan ng mga nakatira rito.Ang Kanlurang Asya ay sagana sa yamang mineralpartikular na sa langis at petrolyo. Pinakamalakingtagapagluwas ng petrolyo sa buong daigdig ang Saudi Arabia,at malaki rin ang produksyon ng langis ng mga bansang Iran,Iraq, United Arab Emirates (UAE), Kuwait, at Oman.Karamihan sa mga bansa ng rehiyong ito ay may natural gas,tanso, bauxite, potash, zinc, magnesium, phosphate, at ibapa. Sa agrikultura, nagtatanim ang mga taga-Kanlurang Asyang trigo at barley sa mga oasis. Pangunahing produkto saIran ang trigo, barley, palay, bulak, mais tabako, at mgaprutas. Nangunguna naman ang Iraq sa produksyon ng datesat dalandan, ang Israel. Paghahayupan ang karaniwanggawain ng mga taong naninirahan sa mga lugar nabulubundukin at sa mga disyerto sa Iran, Iraq, Syria, SaudiArabia at Turkey.Matapos ang pagbabahagi at pag-uulat ng inyongmga nakalap at nasaliksik na impormasyon tungkol sa likasna yaman ng Asya at ang implikasyon nito sa pamumuhayng mga Asyano ay aktibo kang makibahagi sa talakayangamit ang mga gabay na tanong sa ibaba.Agrikultura•ang pagkain ng mga tao sa isang bansa maging ang mgaproduktong panluwas nito ay nagmumula sa pagsasaka.Kung malawak at mataba ang lupain, mas matutugunannito ang mga pangangailangan ng bansa atmakapagluluwas ng mas maraming produkto. Sapagpapalaki ng produksyon, ang ilan ay gumagamit ngmga makabagong makinarya. May ilang mgamamamayan na may maliliit na sakahan at nagbubukidpara sa pansariling ikabubuhay lamang.Ekonomiya• Marami sa mga bansa sa Asya ay papaunlad bunsod sakasaganaan nito sa likas na yaman. Ang mga ito aypinagkukunan ng mga materyales na panustos sakanilang mga pagawaan. Maging ang mauunlad na bansaay dito kumukuha ng mga hilaw na materyales kungkayat halos nauubos ang likas na yaman ng huli at hindisila ang nakikinabang dito. Sa kabilang banda, likas nayaman din ang kanilang iniluluwas, kasabay ng paggamitng mga tradisyunal at makabagong teknolohiya upangmapataas ang antas ng pambansang kita nang sa gayonay mapabuti ang pamumuhay ng mga mamamayan nito.Panahanan•Sa patuloy na pagdami ng tao ay patuloy rin ang pagdaming nangangailanganng ikabubuhayat pananahanan nito.Ang dami ng populasyon sa isang lugar ay nakabatay sakatangian ng likas na yaman nito. Isang katotohanan naang populasyon ay lumalaki ngunit ang lupa ay hindi,kung kayat ang ilan ay isinasagawa ang land conversion,na nagdudulot naman ng pagkasira ng tirahan ng mgahayop. Gumagamit ang tao ng teknolohiya upangbaguhin ang kakayahan ng lupa at ang kanilangkapaligiran.
  • 30. Pamprosesong mga Tanong1. Paghambingin ang likas na yaman ng muladalawa hanggang limang rehiyon. Ano angmahihinuha mong nagbunsod sa pagkakaroonng mga ganitong katangian ng likas na yaman saAsya?2. Anu-anong likas na yaman ang sagana sa Asya?Paano ito nakatulong sa pag-unlad ngpamumuhay sa mga rehiyon nito?3. Ano ang masasabi mo sa bansang Japan nabagamat salat sa likas na yaman ay maunlad?Ipaliwanag kung paano ito nangyari.Ang nabuo mong mga kasagutan ay makakatulongsa iyo na maisakatuparan ang susunod na gawain namagpapalalim sa iyong pananaw hinggil sa ugnayan ngtao sa kalikasan tungo sa pag-unlad ng ekonomiya atkabuhayan.Gawain Blg. 7 – Pagsulat ng SanaysayIkaw ay gagawa ng isang sanaysay tungkol sa mgasumusunod na paksang aangkop sa rehiyon ng Asya nanaitakda sa ‘yo.1. Paanong ang langis at petrolyo ay nagbunsod sapaglago at pag-unlad ng ekonomiya ng KanlurangAsya?2. Ano-ano lawak ng ambag ng mga yamang dagat sakaunlaran ng Timog Silangang Asya?3. Ang pag-unlad ng kabuhayan ng Hilagang Asyadahil sa ginto.4. Paano hinubog ng agrikultura ang kabuhayan ngmga tao sa Timog Asya?5. Ang kapakinabangan ng mayamang depositongmineral at yamang lupa sa pamumuhay ng mgabansa sa Silangang Asya?Bagamat sa sanaysay na iyong isinulat aynabigyang pansin ang kontribusyon ng kalikasan sa pag-unlad ng Asya, ang Asya naman sa ngayon ay humaharapsa iba’t ibang suliraning pangkapaligiran. Madalas natingnaririnig at nababalitaan na isa sa mga seryosongsuliraning kinakaharap ng ating bansa at mga bansa saAsya ay ang pagkasira ng kalikasan, bilang epekto ng ilanghindi kanais-nais na pamamaraan ng industriyalisasyon.Gawain Blg. 8 : BalitaanNarito ang isa sa mga balitang nailathala tungkol sapagsasakripisyo ng kalikasan bunsod ngindustriyalisasyon. Pagkatapos nito’y ipahayag mo angiyong puna at saloobin sa pamamagitan ng pagsagot sapamprosesong mga tanong.Asia’s natural resources getting strainedby developmentAsia Pacific countries must maintain their naturalcapital such as forests, biodiversity, freshwater, andcoastal and marine ecosystems to achieve a greeneconomy, according to a joint report by the AsianDevelopment Bank (ADB) and Worldwide Fund forNature (WWF).
  • 31. The report entitled “Ecological Footprint and Investment inNatural Capital in Asia and the Pacific” said that the AsiaPacific region is consuming more resources than itsecosystems can sustain, threatening the future of theregion’s beleaguered forests, rivers, and oceans as well asthe livelihoods of those who depend on them.In the past two decades, the report noted that the state ofecosystems in the region has been declining because of theactivities such as conversion of primary forests to agriculturalland or monoculture plantations; extensive coastaldevelopments and unsustainable exploitation of marineresources; and conversion of freshwater ecosystem foragricultural use.The joint ADB-WWF study, looks in more detail at the state ofecosystems in Asia-Pacific and what can be done to sustainthem. It focuses on ways of preserving key large-scaleregional ecosystems, including the forests of Borneo, themarine wealth of the Coral Triangle, the Mekong region’sdiverse habitats, and the mountainous Eastern Himalayas.These areas contain some of the region’s most importantnatural resources on which millions of people depend fortheir sustenance and development.Nessim Ahmad, ADB director for Environment andSafeguards, said that major ecosystems such as the CoralTriangle and the heart of the Borneo rainforest are vital to thefuture of Asia-Pacific.”We need large-scale programmatic efforts based onregional cooperation and local level action to make sure theyare sustained for future generations,” Ahmad added.Per capita dropsMoreover, the report explained that by 2008, the per capitanatural resources in these regional ecosystems had shrunkby about two-thirds compared to 1970. Despite the richnatural capital in the region, the report noted that biodiversityis in decline in all types of ecosystems, with the rate ofspecies loss about twice the global average.Glosaryo:beleaguered forests……....inabusong mga kagubatanbiodiversity……………….. pagkakaiba at pagigingkatangi-tangi ng lahat nganyo ng buhay na bumubuo sanatural na kalikasandiverse habitat……………. Iba-ibang panahanan o tirahanecosystem………………… masalimuot na sistema nginteraksiyon sa pagitanng mga bagay na may buhay atng mga bagay na walangbuhay sa pisikal na kapaligiranexploitation……………….. pananamantala sa iba para sasariling kapakanannatural capital…………….. likas na puhunanprogrammatic…………….. masusing pinaghandaanreplenish…………………...muling punuan o tustusanstrained…………………….sobra o labis na nagamitsustainability……………… kakayahang magpanatili ngisang estado o kalagayanPamprosesong mga Tanong1. Ano ang suliraning inilahad sa balita? Sino angdirektang apektado ng nasabing suliranin?2. Sa inilahad sa balita, ano ang dahilan ngpagkakaroon ng ganitong seryosong suliranin?Makatuwiran bang gumawa ng mga hakbang sapag-unlad gamit ang industriyalisasyon kahitipagsawalang-bahala ang kapaligiran? Bakit?3. Ayon sa may-akda, anu-ano ang mga posiblengsolusyon upang mapigil o mahinto ang mga inilahadna problema? Anong mga proyekto ang dapat naisagawa? Sa iyong palagay, posible bangmaisakatuparan ito? Sa papaanong paraan?
  • 32. Katangi-tangi ang Asya bilang isang kontinentesapagkat naririto ang napakaraming uri ng mga bagay namay buhay na patuloy na dumadaan sa isang uri ngugnayan at bumubuo ng kapaligiran at kalikasang siyangnililinang ng tao para sa kanyang pamumuhay. Ngunit sapaghahangad ng tao na mas mapaunlad ang kanyanggawaing pangkabuhayan ay ginamit nya angkapakinabangan ng teknolohiya, mga imbensyon, at mgainobasyon na nagbunsod sa industriyalisasyon. Ano kayaang naging epekto nito sa kalikasan? Ang susunod nagawain ay magbibigay sa’yo ng paliwanag ukol dito.Gawain Blg. 9 – Suri-TekstoBasahin at suriin mo ang mga tekstong nakahanaysa ibaba tungkol sa biodiversity at ang mga suliraningpangkapaligiran na dinadanas ng Asya sa kasalukuyan.Ang “Biodiversity” ng AsyaAng pagkakaiba-iba at pagiging katangi-tangi nglahat ng anyo ng buhay na bumubuo sa natural na kalikasanay tinatawag na biodiversity. Ang Asya, bilangpinakamalaking kontinente sa buong mundo, ay itinuturingna pangunahing pinagmumulan ng global biodiversity.Ngunit habang ang mga bansa sa Asya ay patuloy napapunta sa kaunlaran, kasabay rin nito ay ang pagsulpot ngmga suliraning ekolohikal at pangkapaligiran bunsod nghindi mapigilang pag-unlad ng ekonomiya at ang patuloy napaglaki ng populasyon. Ang mga bansang Asyano sangayon ay humaharap sa masalimuot na interaksiyon ngmga isyung panlipuan, politikal, ekonomiya, atpangkapaligiran. Ang masusing ugnayan at pagbabalikatanng bawat isa sa loob ng isang bansa, at sa pagitan ng bawatbansa ay mahalaga upang makapagbalangkas atmakapagpatupad ng angkop na solusyon sa mga suliraningito.Sa pagtalakay mo sa mga suliranin at isyungpangkapaligiran, makatutulong sa iyo ang mga kasunod nasalita.1. Desertification – tumutukoy sa pagkasira ng lupain samga rehiyong bahagyang tuyo o lubhang tuyo na kapaglumaon ay hahantong sa permanenteng pagkawala ngkapakinabangan o productivity nito tulad ngnararanasan sa ilang bahagi ng China, Jordan, Iraq,Lebanon, Syria, Yemen, India at Pakistan2. Salinization – Sa prosesong ito, lumilitaw sa ibabaw nglupa ang asin o kaya naman ay inaanod ng tubigpapunta sa lupa. Ito ay nagaganap kapag mali angisinasagawang proseso ng irigasyon, sa paligid ng mgaestuary at gayundin sa mga lugar na mababa na angbalon ng tubig o water table. Unti-unting nanunuot angtubig-alat o salt-water kapag bumababa ang water levelgaya ng nararanasan ng bansang Bangladesh sapagkatnanunuot na ang tubig-alat sa kanilang mga ilog.3. Habitat – Tirahan ng mga hayop at iba pang mgabagay. Ito ang pangunahing apektado ng landconversion o ang paghahawan ng kagubatan,pagpapatag ng mga mabundok o maburol na lugarupang magbigay-daan sa mga proyektongpangkabahayan.4. Hinterlands – Malayong lugar, malayo sa mgaurbanisadong lugar ngunit apektado ng mga pangyayarisa teritoryong sakop ng lungsod tulad ngpangangailangan ng huli sa pagkain, panggatong, attroso para sa konstruksiyon na itinutustos ng hinterlandsna humahantong sa pagkasaid ng likas na yaman nito.5. Ecological Balance – Balanseng ugnayan sa pagitanng mga bagay na may buhay at ng kanilang kapaligiran.
  • 33. 6. Deforestation – pagkaubos at pagkawala ng mgapunongkahoy sa mga gubat. Isa ito sa mga problemangnararanasan ng Asya sa kasalukuyan. Ayon sa AsianDevelopment Bank, nangunguna ang Bangladesh,Indonesia, Pakistan, at Pilipinas sa mga bansang maypinakamabilis na antas o rate ng deforestation.7. Siltation – Parami at padagdag na deposito ng banlikna dala ng umaagos na tubig sa isang lugar. Ito ay isarin sa mga problemang kinakaharap ng mga bansa saAsya na dulot o bunsod ng pagkasira ng kagubatan aterosyon ng lupa, gaya ng kondisyon ng lawa ng TonleSap sa Cambodia.8. Red Tide – Sanhi ng dinoflagellates na lumulutang saibabaw ng dagat.9. Global Climate Change – Pagbabago ng pandaigdigano rehiyunal na klima na maaaring dulot ng likas napagbabago sa daigdig o ng mga gawain ng tao.Karaniwang tinutukoy nito sa kasalukuyan ang pagtaasng katamtamang temperature o global warming.10.Ozone Layer – Isang suson sa stratosphere nanaglalaman ng maraming konsentrasyon ng ozone.Mahalagang pangalagaan ang ozone layer sapagkat itoang nagpoprotekta sa mga tao, halaman, at hayop mulasa masamang epekto ng radiation na dulot ng ultravioletrays.Hindi naiiba ang karanasan ng Asya sa pagkakaroonng iba’t ibang suliraning pangkapaligiran ng mundo na angpangunahing sanhi ay ang patuloy na paglaki ngpopulasyon. Ano nga ba ang epekto ng kalagayang ito ngdaigdig at ng Asya sa kalikasan? Basahin at unawain angconceptual map sa ibaba.Marahil ay madalas mong napapanood satelebisyon, naririnig sa radyo, o di kaya’y nababasa sa mgapahayagan ang mga balitang nagaganap sa atingkapaligiran tulad ng matinding pagbaha at landslide dulotng malakas na pag-ulan at ng bagyo. Ang tagtuyot sa ilangbahagi ng Asya, ang mga epekto ng global warming, angmga sakit na lumalaganap na sanhi o di kaya’y pinapalalang polusyon ay ilan lamang sa mga suliraningpangkapaligiran na nararanasan natin ngayon. Maaaringnaitanong mo na kung anu-ano ang mga kadahilanan ngmga suliraning pangkapaligirang ito? Bakit ito nangyayari?Makakatulong sa iyong pag-unawa at pagsagot sa iyongmga tanong ang teksto sa ibaba.EPEKTO NG MALAKING POPULASYONSA KALIKASANHindi maiwasan nanadaragdagan angproduksyon ng mgabasura dahil sapagdami ng mgatao. Ang mgabasurang ito, nakapag hindimaayos nanapamahalaan, aynagbubunsod ngpolusyon atkontaminasyon nghangin, lupa, attubig.Sa patuloy napagdami ng tao,nangangailanganng sapat naespasyo upanggawing tirahan.Ang mga datingmabubundok nalugar o mga datingsakahan ayginagawangsubdibisyon otirahan, nanagreresultanaman ng unti-unting pagkawasakng mga tirahan ngiba’t ibang speciesng hayop.Habang patuloy natumataas angbilang ng mga tao,lalong nagigingmataas angpangangailanganpara sa likas nayaman.Kinakailangan ngmas malakinglupain namapagtatanimanupang makasapatsa pagtugon sapangangailangan odemand para sapagkain.
  • 34. Mga Suliraning Pangkapaligiran sa AsyaPagkasira ng lupaTunay na malaki at mahalaga ang papel naginagampanan ng lupa upang patuloy na mabuhay ang mgatao. Sa kapakinabangan o productivity nito nakaasa ang mgaproduktong agrikultural na tumutustos sa kabuhayan ng mgamamamayan. Gayunpaman, ang pag-abuso sa lupa aynagbubunsod ng malalang mga suliranin gaya ng salinizationat alkalinization na nagaganap kapag mali ang isinagawangproseso ng irigasyon. Malubhang problema ang salinizationsa Bangladesh sapagkat nanunuot na ang tubig-alat sakanilang mga ilog na dumadaloy sa 38% ng bansa. Nasa 33%ng mga mamamayan nito ang nakikinabang sa ilog na ito.Samantala, isa ring malubhang problema sa lupa ay angdesertification gaya ng nararanasan sa ilang bahagi ng Chinana nakapagtala na ng halos 358,800 km² na desertified nalupain. Maging sa ilang bahagi ng Asya tulad ng KanlurangAsya ay nakararanas din ng tuyong lupain gaya ng Jordan,Iraq, Lebanon, Syria, at Yemen sa Kanlurang Asya, at angIndia at Pakistan sa Timog Asya. Ang pagkasira o pagkatuyong lupa ay maaaring magdulot ng matinding suliranin gaya ngkakulangan sa pagkain at panganib sa kalusugan.Isa pang pinagmumulan ng pagkasira ng lupa ay angovergrazing kung saan ang kapasidad ng damuhan ay hindisapat sa laki ng kawan ng hayop. Ito ay nakasisira sa halamano vegetation ng isang lugar. Ang hilagang Iraq, Saudi Arabia,at Oman ay ilan lamang sa mga bansang nakakaranas ngganitong sitwasyon.UrbanisasyonDahil sa mabilis na urbanisasyon sa Asya, labis nangnaapektuhan ang kapaligiran nito. Ito ay nagbunsod sa mgakaugnay na problema gaya ng pagdami ng mga mahihirap nalugar o depressed areas at may mga pamayanan na maymataas na insidente ng pagkakasakit at iba pang panganib sakalusugan. Mahigit sa 3,119 sa mga bayan at lungsod ng Indiaay may ganitong sitwasyon. Ang kalusugan ng mgamamamayan sa mga lungsod ay direktang naaapektuhanng urbanisasyon gaya ng pagtatapon ng mga industriya ngkanilang wastewater sa tubig o sa lupa. Ang mga kalapit-bayan ng lungsod ay naaapektuhan din ng urbanisasyonsapagkat dito kinukuha ang ilang mga pangangailangan nglungsod na nagiging sanhi ng pagkasaid ng likas na yamannito. Kaugnay na problema din ng urbanisasyon ay ang noisepollution mula sa mga sasakyan, gayundin ang mga ilangaparato at makinang gumagawa ng ingay. Ayon sa mgaeksperto, may epekto sa kalusugan ang labis na ingaysapagkat nagdudulot ito ng stress at nakadaragdag sa pagod.Sa ilang sitwasyon, ito ay nagiging sanhi ng pagkabingi.Problema sa Solid WasteAng pagtatapon ng solid waste o basura ay isangmalaking suliranin hindi lamang ng Asya kundi ng buongdaigdig. Maraming bansa sa Asya ay walang karampatangpasilidad upang itapon sa maayos na pamamaraan angbasurang galing sa mga kabahayan maging ang mgabasurang industriyal o yaong mula sa mga ospital, pabrika, atindustriya. Ang hindi maayos na pangangasiwa ng basura aynagiging sanhi ng pagkontamina o pagkadumi ng hangin,tubig at maging ng lupa. Kapag sinunog ang basura,dumurumi ang hangin. Kapag itinambak lamang sa isanglugar, ang ilang mga maasido at organikong materyal nito aymaaaring manuot sa lupa na magiging sanhi ngkontaminasyon ng tubig na iniinom at ng tubig na dumadaloysa irigasyon. Ang hindi tamang pagtatapon ng basura aynagdudulot ng problemang pangkalusugan sa mga tao atproblemang ekolohikal naman sa kalikasan.PolusyonIsa sa pinakamalalang problema ng polusyon sakapaligiran ay ang polusyon sa hangin. Ito ay dahil samalawakang paggamit ng petrolyo na nagreresulta sa sulfurdioxide. Malala ang problemang ito sa mga pangunahinglungsod gaya ng Beijing sa China, Tokyo sa Japan, Seoul saSouth Korea, Taipei sa Taiwan, Jakarta sa Indonesia, atBangkok sa Thailand na kung saan nakapagtala ang mgalugar na ito ng pagkakaroon ng mataas na lebel ngsuspended particulate matter, sulfur dioxide, carbon dioxide
  • 35. at lead sa hangin. Ang mga gas pollutants na ito ay maymasamang dulot sa kalidad ng hangin. May malubhangpolusyon sa hangin sa Kazakhstan dulot ng hindi modernongparaan ng pagmimina dito. Ang kontaminasyon ng hangin aynagdudulot ng tatlong seryosong problema: acid rain, ozonedepletion, at global climate change.Ang tubig sa mga dagat at karagatan na nakapaligid saAsya ay nagdaranas din ng kontaminasyon mula sa mgabasura, maruming tubig galing sa mga industriya, angaksidenteng pagkatapon ng langis o oil spill mula samalalaking oil tanker at ang latak o residue ng mga pesticides.Masama ang dulot ng polusyon sa tubig-dagat sa kalusuganng mga tao at sa mga buhay-dagat. Samantala, ang mgatubig-tabang naman gaya ng Huang Ho sa China, Ganges saIndia, at Amu Darya at Syr Darya sa Hilagang Asya aynakararanas ng matinding kontaminasyon dulot ngurbanisasyon dahil sa mga inilalabas na dumi ng mgaindustriya na idinederetso sa mga ilog, at ang mine tailing odumi o mga materyales na latak mula sa proseso ngpagmimina at pagsasala mula sa malalaking minahan. Sakanlurang bahagi naman ng Kyrgyztan, marami ang mgaplanta ng uranium ang naglalabas ng mga radioactive waste.Ang mga dumi na ito ay nanganganib na dumaloy sa ilog ngkatabing bansa na Uzbekistan.Pagkawala ng BiodiversityAng kontinente ng Asya ay itinuturing na isa sa maypinakamayamang biodiversity sa buong mundo. Ang China,India, Thailand, Indonesia, at Malaysia ay katatagpuan ngpinakamaraming species ng mga isda, amphibian, reptile,ibon, at mammal. Ngunit sa kabila nito, ang Asya rin mismoang nakapagtala ng pinakamabilis na pagkawala ngbiodiversity bunsod ng: (1.) patuloy na pagtaas ng populasyon,(2.) walang-habas na pagkuha at paggamit ng mga likas nayaman, (3.) pang-aabuso ng lupa (4.) pagkakalbo o pagkasirang kagubatan (deforestation), (5.) polusyon sa kapaligiran, at(6.) ang introduksyon ng mga species na hindi likas sa isangpartikular na rehiyon.Matapos mong basahin, unawain at suriin ang tekstoay ibahagi mo sa iyong mga kamag-aral ang iyong nagingkaisipan at saloobin kaugnay sa lawak ng likas na yamanng Asya at kung paano ito humaharap sa ilang mgasuliraning pangkapaligiran sa kasalukuyan. Punan mo rinng mga detalye ang diagram sa ibaba na maaari mongmagamit sa talakayan.Pagkasira ng KagubatanAng deforestation o tahasang pagkawasak ngkagubatan ay isang napakakritikal na problemangpangkapaligiran. Masama ang dulot nito sa natural ecosystemsapagkat ang likas na yaman ng kagubatan ay nababawasan.Pinipiling putulin ang mga punong may ilang libong taon nangnabubuhay sa kagubatan at hindi ito basta lamang napapalitansa pamamagitan ng muling pagtatanim. Sa pagkawala ngmga puno, marami ring mga species ng halaman at hayop angnanganganib dahil nawawalan sila ng natural na tirahan onatural habitat. Ang pagkakalbo ng kagubatan ay nagbibigaydaan pa sa iba pang problemang pangkapaligiran tulad ngpagbaha, erosyon ng lupa, pagguho ng lupa, siltasyon, atsedimentation. Ayon sa pag-aaral ng Asian DevelopmentBank, nangunguna ang Bangladesh, Indonesia, Pakistan, atPilipinas sa mga bansang may pinakamabilis na antas o rateng deforestation. Pangunahing sanhi ng problemang ito angkomersyal na pagtotroso, pagkakaingin, pagputol ng puno,upang gawing panggatong, at ang pagkasunog ng gubat.
  • 36. Batayang Aklat: Mateo Ph.D, Grace Estela C., et. al.,Pag-Usbong ng Kabihasnan, Vibal PublishingHouse Quezon City, 2008, pp. 46-54Ang mga nakaraang gawain ay tiyak na nakapagbigaysa’yo ng mga detalye na mas nakapagpalawak pa ng iyongkaalaman tungkol sa aralin. Ngayon ay handa ka nang sagutanang talahanayan sa ibaba.Gawain Blg. 10 : Talahanayan ng PaglalahatTaglay ang iyong mga kaalaman mula sa mgaisinagawang pagtalakay tungkol sa likas na yaman ng Asya ayhanda ka na para sa ikalawang bahagi ng iyong pagtataya.Pupunan mo ng sagot ang ikalawa, ikatlo at ikaapat na kolumnang kumpleto at may ganap na pagpapayaman.ANG AKINGMGA PANG-UNANGKAALAMANMGANATUKLASANATPAGWAWASTOMGAKATIBAYANGNAGPAPA-TUNAYMGAKALAGAYANGKATANGGAP-TANGGAPANG AKINGMGA GANAPNANAUNAWAANPAGNILAYAN AT UNAWAINDito nagtatapos ang iyong pagganap sabahaging ito ng modyul. Nagkaroon ka ngpaglinang sa mga paksang may kinalaman salikas na yaman, kapaligiran at ekolohikal ngrehiyong Asya. Tiyak na taglay mo na angmga impormasyong kakailanganin mo sapagpapalalim ng iyong pag-unawa sa paksa.Magkaroon ka ng pagbabalik-tanaw sa mgapang-unang konseptong iyong ibinahagi. Ano-ano sa mga ito ang napatunayan mong wasto,at saang bahagi naman kinailangan ang pag-aangkop at pagwawasto? Para sapagpapayaman at pagpapalawig pa ng iyongmga natutuhan, narito ang susunod na bahaging modyul at mga gawaing nakapaloob dito.Gaano kahalaga ang pagkakaroon ngbalanseng ekolohikal sa daigdig? Bakitnararapat na habang tayo ay patungo sakaunlaran ay pinagtutuunan din natin ngpansin ang pangangalaga sa kalikasan?Nabanggit natin sa unang bahagi ng araling itona ang tao ay biniyayaan ng masaganangkapaligiran. Ginagamit at nililinang niya itopara sa kaniyang kapakinabangan. Ngunitkaakibat nito ay isang pananagutan napangalagaan ang likas na yaman. Simulannatin ang pagpapalalim ng ating pag-unawa.Sagutin kung paanong ang pag-angkop atpaglinang ng tao sa kaniyang kapaligiranay nagbigay-daan sa pagbuo at pag-unladng kabihasnang Asyano?
  • 37. The report found agriculture could achieve a competitiveadvantage by improving productivity, minimises fuel and fertilizeruse, and preserves the environment and resources it draws on.To do this the Centre recommends establishing a nationalresearch and development centre."Federal and State government funding for research anddevelopment should be significantly increased at a rate of up to7 per cent a year to match investment through the 1950s to1970s."The Centre says Australia needs to look after land andsoil assets, and that acting now to improve soil condition couldincrease wheat production by up to $2.1 billion per year.Other recommendations include diversifying farmrevenue sources to reduce financial risk.The research found that without action to adapt to morevariable and extreme weather, by 2050 Australia could lose $6.5billion a year in wheat, beef, mutton, lamb and dairy production.Overseas demographic pressures and climate changemay add to food insecurity, particularly in the developing world,with global food prices likely to trend higher and be more volatile."Farm input costs are also likely to rise. This means thatcountries with less fossil-fuel intensive agriculture, and morereliable production, will better placed to benefit from times of highprices.""Australias challenge is to increase productivity perhectare, without raising farm input costs through higher fertilizerand fuel use. Maintaining strong farm finances is essential toallow farmers to invest in new farming practices, and stewardshipof natural capital."It argues that maintaining healthy ecosystems isimportant for long term agricultural viability. "Native grasses andother vegetation can protect agricultural soils from erosion andsevere degradation during drought periods. They also offerhabitat for bee populations that provide $1.8 billion each year inpollination services."Glosaryo:demography…………………. pag-aaral sa antas ng populasyonna nakatuon sa kapanganakan,pag-aasawa,kamatayan, at mgasakitpopulation boom…………… biglaang pagdami ng mga taongnakatira sa isang lugarsoil degradation…………….. pagkasira ng lupa o pagbaba ngkapakinabangan nitostewardship………………….. wastong pagkalinga at panganga-lagathink tank……………………. pangkat ng mga dalubhasa nanagpupulong upang gumawa ngpagsusuri sa isang suliranin atmagmungkahi ng pamamaraan sapaglutas nitovegetation…………………… uri ng kapaligiran batay satumutubong halamananvolatile……………………….. biglaang nagbabagovulnerable…………………… madaling mapinsalaIkalawang PangkatUrbanization Does Not Necessarily Mean More WealthBy Serena Dai | The Atlantic Wire – Wed, Oct 17, 2012
  • 38. The standard line of thought is that movement to citiescorrelates with more wealth, but while that works for developingcountries in Asia, it doesnt apply to Africa, as these charts fromthe World Bank show. Part of the World Banks WorldDevelopment Report on jobs, the chart compares the percentageof population living in urban areas with GDP per capita using datafrom World Development Indicators.RELATED: Fed Says Economic Recovery Is Weaker thanExpectedUrbanization usually leads to higher GDP because ofhigher levels of productivity, the report says, which is illustratedin the graph to the left. All five of the East Asia and Pacificcountries in the graph show a steady increase in GDP per capitaas people move to cities. But that did not happen for Sub-Saharan Africa; the graph on the right shows a sporadicrelationship between urbanization and GDP. Part of the reasonmay be because much of non-farm work in Africa is frommicroenterprises and household businesses that do not earnmuch. "These businesses make a significant contribution togross job creation and destruction," the report says, "although notnecessarily to net job creation and productivity growth."Glosaryo:microenterprises……………maliliit na negosyo o pinagkikitaanurban………………………...tumutukoy sa lungsod o siyudadIkatlong PangkatImproper waste disposal in Bangalorethreatening water sourcesIndia Water Review : May 26, 2011, 5:28 pmBangalore : Bangalores growing water pollution is due to thepractice of disposing solid waste and improper garbage in thecitys groundwater sources, a senior Central Ground Water Board(CGWB) official has said.The public as well as the Bruhat Bangalore MahanagaraPalike (BBMP) is causing direct contamination of groundwaterand the municipal waste disposal and management is notorganised in the city, CGWB scientist Dr M A Farooqui said whiledelivering a lecture on Ground water management in BangaloreMetropolitan region at the Geological Society of India on May 25."BBMP is supposed to collect solid waste from houses insmall bins and then transfer it to community bins. The waste issubsequently to be carried to the disposal site. Random dumpingall around the metropolis is rampant, causing environmentalpollution of land, water, and air from garbage dumps that are setafire,” he added.Calling for urgent action to be taken to preserve preciousresources, Farooqui said most garbage dumping grounds in thecity were only transit sites and were unscientific in nature."The locations are not thought out and are situated inmany high polluted areas in the city. Seepage induced by suchindiscriminate dumping has led to pollution," he said.
  • 39. The CGWB scientist was of the opinion that groundwaterin eastern, central and northern parts of the city were criticallypolluted, while so far southern parts of the city have evadedpollution."Lack of a proper drainage system in these areas are alsocausing problems. Open wells which have been converted intogarbage dumps affect water the most as they penetrategroundwater channel directly," he said.Adoption of rainwater harvesting systems to help reducethe high nitrate content in water as sampled in 89 parts of the citywas another solution, he added.According to Farooqui, 40 per cent of BWSSB’sunderground sewerage pipes had leakages and the dilapidatedpipelines added to the groundwater contamination. Leakingsewer pipes should be replaced and quality of water fromborewells should be checked periodically for chemical andbacteriological parameters, he added.Glosaryo:Bangalore…………… malaking industriyalisadong lungsod sagitna ng timog Indiaborewells……………..mga baloncontamination………. proseso ng paghalo ng isang mapaminsa-lang likido sa isang purong likidoindiscriminate………..hindi pinag-isipang pagkilos o paggawanitrate…………………asin mula sa nitric acidparameters………….. limitadong nasasakupanrandom……………….sa paraang hindi itinakdaseepage…………….. marahang pagsalasewerage……………. sistema ng pagpapadaloy ng likidongdumi patungo sa imbakan nitoIkaapat na PangkatEnvironmental Pollution and Hazardous Waste Issues inAsian CountriesBy: Shanmugam Suberamaniam and R. VenkatapathyAccording to the Asian Development Bank (ADB), neglectof the environment by Asian countries is costing 8% to theireconomy, and the extent of degradation is only accelerating (Alan2002). Asian countries often adopt a ‘Grow First, Clean up Later’ideology. Asian river systems contain four times the globalaverage level of pollution, and lead emissions are above safelevels in most large cities. Within the next 15 to 20 years, at least50% of Asian countries, such as Chinas Pearl River Delta, oneof the most important industrial zones in the region, will facemajor urban sprawl. Based on a study conducted by theUniversity of Hawaii (2002), the energy demand is doubling every10 years, which results in far more sulfur-dioxide emissions inAsian countries compared to Europe and the US. At the sametime, more new industrial operations are taking place in Asiancountries. These institutions and systems vary immensely in theirability to regulate, manage, and monitor the environmentalimpact of industrial operations. At times, large companies havebeen suspected of seeking “pollution havens” to conduct theirbusiness (Xiaodong 2004). In reality, however, there is noevidence to substantiate such claims. In fact, in an increasingnumber of cases, large companies have been the driving forcesbehind the build-up of environmental management systems indeveloping countries (Remy, Felix, and Gary 2002). The qualityof a country’s environmental management system is becoming akey asset in the competition for foreign direct investment. Largefirms are learning that the social and political consequences ofenvironmental damage, caused by careless operations, can beextremely costly for business. Something has to be done in Asiato curb and control environmental pollution, or the nextgeneration of Asians could become “environmental refugees.”
  • 40. This nullifies demands from the same consumer groupsto conserve the rich biodiversity in the tropics. Neither have theprofits from commercialization of some of the phytochemicalsfirst sourced from tropical plants, preserved at a loss ofopportunity, directly benefited the developing countries. Herein,lies a contradiction of values and interests. This should beresolved in order to conserve tropical forests. Additionally, thereis a need to develop new valuation systems which take intoconsideration the true value of a forest, that include non-umberproducts as well as the environmental services. At the same time,multiple use management systems should be given a higherpriority.Glosaryo:biosphere…………….bahagi ng daigdig na pinaninirahan ngmga buhay na organismocontradiction…………paraan ng pagsalungatcradle…………………duyan o lundayannullify………………… maipawalang bisaphytochemicals………mga kemikal mula sa halamanpopulous…………….. mataoIkaanim na Pangkat25 primate species in Africa, Asia reported on brink ofextinction from deforestation, huntingBy Nirmala George, The Associated Press | Associated Press – Mon, Oct 15, 2012NEW DELHI - Twenty-five species of monkeys, langurs, lemursand gorillas are on the brink of extinction and need global actionto protect them from increasing deforestation and illegaltrafficking, researchers said Monday.Six of the severely threatened species live on the islandnation of Madagascar, off southeast Africa. Five more frommainland Africa, five from South America and nine species inAsia are among those listed as most threatened.The report by the International Union for Conservation ofNature was released at the United Nations Convention onBiological Diversity being held in the southern Indian city ofHyderabad.Primates, mankinds closest living relatives, contribute tothe ecosystem by dispersing seeds and maintaining forestdiversity.Conservation efforts have helped several species ofprimates, which are no longer listed as endangered, said thereport, prepared every two years by some of the worlds leadingprimate experts.The report, which counts species and subspecies ofprimates across the world, noted that Madagascars lemurs areseverely threatened by habitat destruction and illegal hunting,which has accelerated dramatically since the change of power inthe country in 2009.Among the most severely hit was the northern sportivelemur with only 19 known individuals left in the wild inMadagascar."Lemurs are now one of the worlds most endangeredgroups of mammals, after more than three years of political crisisand a lack of effective enforcement in their home country,Madagascar," said Christoph Schwitzer of the BristolConservation and Science Foundation, one of the groupsinvolved in the study."A similar crisis is happening in Southeast Asia, wheretrade in wildlife is bringing many primates very close toextinction," Schwitzer said.
  • 41. More than half of the worlds 633 types of primates are indanger of becoming extinct because of human activity such asthe burning and clearing of tropical forests, the hunting ofprimates for food and the illegal wildlife trade.While the situation appears dire for some species, wildliferesearchers say conservation efforts are beginning to pay off,with several primates being removed from the list, now in itsseventh edition.Indias lion-tailed macaque and Madagascars greaterbamboo lemur have been taken off the endangered inventory for2012 after the targeted species appeared to have recovered.Also, conservation efforts have ensured that the world didnot lose a single primate species to extinction in the 20th century,and no primate has been declared extinct so far this century, saidRussell A. Mittermeier, president of Conservation Internationaland the chairman of the IUCN Species Survival Commissionsprimate specialist group."Amazingly, we continue to discover new species everyyear since 2000. What is more, primates are increasinglybecoming a major ecotourism attraction, and primate-watching isgrowing in interest," Mittermeier said.Glosaryo:ecotourism…………………… gawaing panturismo gamit angkalikasanendanger………………………nanganganibextinction…………………….. pagkawala o paglaholemur…………………………..hayop na hawig ng mga unggoy omatsing na nakatira sa mga punoat likas sa Madagascar, isang pulosa timog silangang baybayin ngAfricaprimate…………………………anumang nabibilang sa pinaka-mataas na uri ng hayopPamprosesong mga Tanong1. Anong pag-uugali ng mga Asyano at uri ng interaksyonnila ang makikita sa mga binasang artikulo?2. Paano nagkakatulad ang kanilang mga solusyon samga suliraning kanilang kinakaharap? Bakit kaya ganitoang nalinang nilang solusyon?3. Anong mga aral ang matututunan natin sa mgaartikulo tungkol sa pagpapabuti ng ugnayan ng tao sakapaligiran?Marahil ay maitatanong mo kung gaano kalaki ang epektosa tao ng lumalalang suliraning pangkapaligiran na nararanasanng Asya. Ano kaya ang magiging papel ng mga Asyano sapagpapabagal o pagbawas ng mga suliraning ito para makamitang balanseng kalagayang ekolohikal ng Asya? Kasabay ngpaghahangad ng tao sa kaunlaran ay dapat ding mabigyangpansin kung paanong hindi nito masisira ang kalikasan nang sagayon ay maging balanse ang dalawang konseptong ito tungo samas maayos at mas ligtas na paninirahan ng tao sa daigdigAng Kahalagahan ng BalansengKalagayang EkolohikalNapakahalagang panatilihin ang ecological balance obalanseng kalagayang ekolohikal ng Asya. Anuman angmaging katayuan at kalagayang ekolohikal ng rehiyon, tiyakna makaaapekto ito nang lubos sa pangkalahatang kalidadng kapaligirang pandaigdig. Ang mga problemang ekolohikalna nararanasan ng mga Asyano sa isang rehiyon ay possiblering maging suliranin ng mga tao sa karatig-rehiyon o magingng mga mamamayan sa buong daigdig. Sa isang bahagi ngnailathalang artikulo nina J.Wu at C. Overton na maypamagat na “Asian Ecology: Pressing Problems andResearch Challenges” noong 2002, 25% ng kabuuangpagbuga ng carbon dioxide sa buong mundo ay nagmula saAsia-Pacific ayon sa pananaliksik ng mga dalubhasa noong1991.
  • 42. Gawain Blg. 12 : Kaisipan Sa LarawanBakit mahalagang panatilihin ang balanseng ekolohikalng rehiyong Asya? Bakit dapat isulong ng tao ang pangangalagang kalikasan kasabay ng kanyang mga gawaing pangkaunlaran?Tunghayan ang kasunod na tatlong poster. Isulat sacloud callout ang mabubuo mong kaisipan at saloobin tungkoldito. Gawing batayan ang binasang mga tanong.Kung magpapatuloy ito, maaaring tumaas ng hanggang 36%sa 2025 at 50% sa pagtatapos ng ika-21 na siglo ang pagbugang carbon dioxide mula sa nabanggit na rehiyon. Binibigyang-diin nito ang katotohanang napakalawak ng problemang dulotng pagkalat ng mga mapanganib na greenhouse gases gayang carbon dioxide at iba pang mga air pollutants na kumakalatsa pamamagitan ng hangin, kung kayat hindi isinasaalang-alang ang mga hangganan ng mga bansa o kontinente sausapin ng lawak ng paglaganap nito. Ang ganitong kalalanguri ng suliraning ekolohikal ay nararanasan na ng Asya sakasalukuyan.Gawain Blg. 13 : Talahanayan ng PaglalahatPagkatapos mong palalimin ang iyong pag-unawa saaralin, iyong sasagutin ang natitirang kolum ng pagtatayang ito.Dapat mong tandaan na ang una mong mga sagot ay dapatmong balikan upang maging malinaw sa iyo ang naging progresong iyong pagkatuto.ANG AKINGMGA PANG-UNANGKAALAMANMGANATUKLASANATPAGWAWASTOMGAKATIBAYANGNAGPAPA-TUNAYMGAKALAGAYANGKATANGGAP-TANGGAPANG AKINGMGA GANAPNANAUNAWAANGanap mo nang pinagyaman ang iyongpagkatuto tungkol sa likas na yaman ng Asya atang kahalagahan ng balanseng ekolohikal nitosa bahaging ito ng modyul. Anong mga bahaging aralin ang napagnilayan mo at napagtantomong lubhang napakahalaga? May epekto baito sa iyo? Paano mo isasabuhay ang iyongmga natutuhan para sa kapakinabangan mo atng nakararami?Sa puntong ito ay napagtibay mo na ang kahalagahanng interaksiyon at pag-angkop ng tao sa kaniyang kapaligiranupang makabuo at mapaunlad ang isang uri ng pamumuhayna naaayon sa kaniyang kultura at kabihasnan. Handa kanang dumako sa huling bahagi ng aralin.
  • 43. ILIPATGawain Blg. 14 : Feature ArticleBilang paghahanda sa gagawin mong proyekto sa hulingbahagi ng Unang Markahan, ang Travel Brochure, ay gagawa kang isang lathalain o feature article tungkol sa kagandahan ngyamang likas ng Asya. Dapat ay mababasa dito angmahahalagang impormasyon tungkol sa inilalarawan, gayundinang kahalagahan nito at kung paano ito nililinang ng tao. Masmahusay kung makakakuha ka ng istoryang kapupulutan nginspirasyon na may kinalaman sa lugar o bagay na ito.Narito ang rubric para sa proyektong ito:Pamantayan Katangi-tangi4Mahusay3Nalilinang2Nagsisimula1Nilalaman(30%)Ang featurearticle aynaglalaman ngkomprehensibo , tumpak atmay kalidad naimpormasyontungkol saugnayan ngtao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unlad ngkabihasnangAsyano.Ang featurearticle aynaglalamanng tumpakat maykalidad naimpormasyontungkol saugnayan ngtao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unlad ngkabihasnangAsyano.Ang featurearticle aynaglalamanng tumpakimpormasyontungkol saugnayan ngtao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unlad ngkabihasnangAsyano.Ang featurearticle aykulang saimpormasyon tungkol saugnayan ngtao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unlad ngkabihasnangAsyano.Anumang bagay na natutuhan aymagkakaroon ng kabuluhan kung ang aral nitoay isasabuhay at magdudulot ng positibongkaganapan. Ang iyong taglay na kabatiran sakahalagahan ng likas na yaman at ugnayan ngtao dito ay iyong gagawan ng paglalapat sapamamagitan ng susunod na gawain.Organisas-yon(25%)Maayos,detalyado atmadalingmaunawaanang daloy ngmga kaisipanatimpormasyonginilahadtungkol saugnayan ngtao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unlad ngkabihasnangAsyano.May wastongdaloy ngkaisipan atmadalingmaunawaanangimpormasyonginilahadtungkol saugnayan ngtao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unlad ngkabihasnangAsyano.May lohikalnaorganisasyonngunit hindisapat upangmailahadang ugnayanng tao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unlad ngkabihasnangAsyano.Hindimaayos athindimaunawaanang mgaimpormasyong inilahadtungkol saugnayan ngtao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unladngkabihasnangAsyano.Mensahe( 30%)May malinawat malawak namensahetungkol saugnayan ngtao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unlad ngkabihasnangAsyano.May malinawna mensahetungkol saugnayan ngtao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unlad ngkabihasnangAsyano.Limitado angmensahetungkol saugnayan ngtao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unlad ngkabihasnangAsyano.Malabo atlimitado angmensahetungkol saugnayan ngtao atkapaligiraransa pagbuo atpag-unladngkabihasnangAsyano.Hikayat(15%)Ang dating sa, mambabasaay lubos nanakahihikayatatnakakatawagpansin.Ang dating samambabasaaynakahihikayat.Mahina angdating samambabasao tagapakinigupangmakapanghikayat.Walangdating samgamambabasaang featurearticleNaging mabunga ang iyong paglalakbaytungo sa pagtuklas, paglinang, at pag-unawasa likas na yaman ng Asya, sa mga suliraningpangkapaligiran at ang kahalagahan ngbalanseng ekolohikal. Napagtanto mo nalaganap ang problema sa lupa, hangin, tubigat kagubatan na kinakailangan angmalawakang pagkilos upang masolusyunanito. Anuman ang maging kalagayan atkatayuang ekolohikal
  • 44. Kasabay ng pagpapalawig ng ating kaalamansa katangiang pisikal at likas na yaman ngAsya ay ang ating pagtuon ng pansin satagapaglinang at tagapangalaga ng kalikasan,ang tao. Sino nga ba ang matatawag natingAsyano? Saan nakabatay ang kanilangpagkakakilanlan? Paanong ang kanilangkultura at pamumuhay ay nahubog batay sapag-ayon nila sa kanilang kapaligiran? Sasusunod na modyul ay kikilalanin mo ang mgagrupong etnolingguwistiko sa Asya na lalongnagbibigay kulay sa mga kulturang Asyano.