Your SlideShare is downloading. ×
0
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Real Estate transaction by Government - Application of Public Procurement rules?

317

Published on

In Dutch. When does a real estate transaction by a government(al body) constitute a public procurement contract (for works)? Comment on Jean Auroux, Müller and Doornakkers jurisprudence by the …

In Dutch. When does a real estate transaction by a government(al body) constitute a public procurement contract (for works)? Comment on Jean Auroux, Müller and Doornakkers jurisprudence by the European Court of Justice.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
317
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide
  • Ermoetsprakezijn van: (i) een schriftelijke overeenkomst, (ii) onder bezwarende titel, (iii) tussen een aanbestedende dienst eneen aannemer,13 (iv) met betrekking tot (het ontwerp en) de uitvoering van (a) bouwkundige of civieltechnische werkzaamheden, (b) een werk of (c) het laten uitvoeren met welke middelen dan ook van een werk dat voldoet aan door de aanbestedende dienst gestelde eisen.Een bezwarende titel vereist dat de aanbestedende dienst een rechtstreeks economisch belang heeft bij de uitvoering van het werk en dat de aannemer direct of indirect gehouden is het werk uit te voeren.Van een rechtstreeks economisch belang is sprake, indien de aanbestedende dienst eigenaar wordt van het werk of daarover vanwege de openbare bestemming krachtens een titel kan beschikken, economisch voordeel kan behalen uit het gebruik (bijvoorbeeld door tolheffing) of de toekomstige overdracht (bijvoorbeeld door winstafroming) van het werk, financieel bijdraagt aan de realisatie (bijvoorbeeld door vergoeding van een onrendabele top) of risico’s loopt bij economische mislukking van het werk (bijvoorbeeld door afname van onverkocht vastgoed).
  • Zaak Commissie/Spanje:Stad Valencia: keuze projectontwikkelaar die voorstel ontwikkeling private grond indient en stad maakt dan ruimtelijk structuurplan dat verwezenlijking project mogelijk maakt in ruil voor commitment op financiering en realisatie insrastructuur  private grondeigenaars keuze: meedoen aan project ontwikkelaar of onteigening door stad
  • Doorslaggevend is de vaststelling of de (technische) specificaties al dan (on)rechtstreeks door de overheid worden bepaald alsook of er ab initio de intentie is in hoofde van de overheid tot aankoop van een (bouw)werk na voltooiing eerder dan van het laten oprichten ervan. Heeft de overheid slechts die aanpassingsmogelijkheden aan de (bouw)werken, bv. via de plannen, die een particuliere koper van een nog op te richten gebouw ook heeft, bv. qua materiaalkeuze afwerking, dan lijkt hier niet langer aan specificatiebepaling te worden gedaan
  • Rühle: nu niet herzien richtlijnenGroenboek: herzien richtlijnenTioelichting bij vraag 1:Dit heeft een debat op gang gebracht over de toepasselijkheid van de richtlijnen in gevallen waarin overheidsdiensten voor doeleinden dieniets te maken hebben met hun eigen aankoopbehoeften, overeenkomsten sluiten die in rechte bindende verplichtingen meebrengen.Het gaat hier bijvoorbeeld om het geval waarbij in een subsidieovereenkomst betreffende het toekennen van een steunbedrag aan de begunstigde de afdwingbare verplichting wordt opgelegd om bepaalde diensten te verstrekken. Dergelijke verplichtingen worden normaal gezien opgelegd om het correcte gebruik van overheidsmiddelen te waarborgen, niet om te voorzien in de aankoopbehoeften van de overheidsdienst die de subsidie toekent.Autoriteiten van lidstaten en andere belanghebbenden hebben geklaagd over de rechtsonzekerheid omtrent het toepassingsgebied van de aanbestedingsregels in dergelijke situaties en hebben verzocht om een verduidelijking van het doel van de desbetreffende bepalingen. In zijn meest recente jurisprudentie heeft het Hof voor recht verklaard dat het begrip overheidsopdrachten veronderstelt dat de werken, leveringen of diensten waarop deopdracht betrekking heeft, in het rechtstreekse economische belang van de aanbestedende dienst worden uitgevoerd15.
  • Transcript

    • 1. Vastgoedtransacties door en met de overheid Confocus 25 oktober 2013 - Antwerpen
    • 2. Vastgoedtransacties, PPS gebiedsontwikkeling en overheidsopdrachtenrecht
    • 3. Vastgoedtransacties en -contracten  In beginsel niet onderworpen aan de regelgeving inzake overheidsopdrachten (voor zover betrokken overheid = aanbestedende instantie):          In beginsel wel onderworpen aan de regelgeving inzake overheidsopdrachten (voor zover geen interne uitzonderingsgrond voorradig):       Koop-verkoop / erfpacht / opstal Huur / ter beschikking stelling / pacht Sale and lease back Ruil Domeinconcessie [Concessie van (openbare) diensten] [Onteigening ten algemene nutte] [Schenkingen en legaten] Aanneming van werken (leveringen en diensten) Promotie van werken Concessie van openbare werken PPS / DBFM / BO(O)(T) (complexe vastgoedtransacties) Subsidies Instrumenten van ruimtelijke ordening en stedenbouw 3
    • 4. In beginsel niet onderworpen aan regelgeving inzake overheidsopdrachten maar…  VWEU principes interne markt (gelijkheid en nondiscriminatie, wederzijdse erkenning, proportionaliteit, transparantie)  toepassen op overheidsopdrachten onder Europese bekendmakingsdrempels enerzijds en op andere overheidscontracten anderzijds  Cass., 24 september 2009: grondwettelijk gelijkheidsbeginsel zonder specifieke wettelijke bepaling onvoldoende om subjectief recht in het leven te roepen op mededinging naar overheidscontract  RvS Omniplay (1998): objectieve gronden niet uitnodigen marktpartij voor onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking (cf. problematiek procurement on demand ofte unsollicited proposals  Administratieve richtlijnen bv. omzendbrief Bourgeois (zie verder): gebaseerd op gelijkheidsbeginsel en ABBB  Soms bijzondere regels, bv. verpachting (art. I/8 Pachtwet: openbare aanbesteding) of jachtrecht (art. 11 Jachtdecreet) 4
    • 5. PPS, overheidsopdrachten en vastgoed  Is PPS-project (of deel ervan) te gunnen aan private partner als overheidsopdracht?  Onderscheid contractuele en participatieve PPS doch in beide gevallen functionele invulling juridische vormgeving bij beoordeling kwalificatie als overheidsopdracht  Case by case analysis  Rechtsleer put uit rechtsspraak aantal beoordelingscriteria :       Finaliteit overeenkomst = publiek project? Bedongen prestaties in vermogen overheid (daarom niet noodzakelijk aanbestedende overheid)? Mate van zeggenschap overheid over wijze van leveren prestaties? Aandeel verbintenissen m.b.t. werken, leveringen of diensten t.a.v. totaliteit prestaties? Wijze van vergoeding? Cf. concessie van openbare dienst. Mogelijkheid loskoppelen aan wetgeving overheidsopdracht onderworpen prestaties van overige?  Is PPs-project (of deel ervan) m.b.t. (overheids)vastgoed een overheidsopdracht voor werken? Cf. casus (binnengemeentelijke) gebiedsontwikkeling
    • 6. Gebiedsontwikkeling  Activiteiten en projecten waarin binnen een bepaald gebied dan wel op een bepaalde site (al dan niet aanpalende terreinen) één of meerdere functies worden (her)ontwikkeld, waaronder wonen, werken, handel drijven of recreatie.  grond- cq. gebiedsexploitatie (door publieke of private partijen)  Eén van de belangrijkste toepassingsvelden van publiekprivate samenwerking (PPS)   Cf. AGB stadsontwikkeling Cf. sport, cultuur, onderwijs, zorgfuncties,…  PPS bij (binnengemeentelijke) gebiedsontwikkeling is er vnl. op gericht publieke bouw- of infrastructuurwerken te (laten) realiseren dan wel ten minste binnen de (her)ontwikkeling bouw- en infrastructuurwerken te laten plaatsgrijpen die dienstig (meerwaardeverhogend) zijn voor het brede publiek (het algemeen belang) of bepaalde bevolkingsgroepen en individuele personen (collectieve en individuele belangen). 6
    • 7. Het weze herhaald…      PPS = (duurzaam) samenwerkingsverband tussen een of meerdere publieke en een of meerdere private partners rond een voor alle samenwerkende partijen belangrijke (lees: meerwaardeverhogende) activiteit of activiteitenbundel (project), die het zuiver financiële of operationele overstijgt, In functie van nagestreefde meerwaarde worden door elk van de partiners risico‟s aangenomen op een wijze die de gewone interactie van bestuur en marktpartijen overstijgt (bv. in het kader van een klassieke overheidsopdracht), PPS = economisch-financieel en geen juridisch begrip (PPS is geen rechtsfiguur an sich) Juridische vormgeving van PPS wordt vastgelegd i.f.v. de financieelecononomische verhoudingen tussen de partners. Verschillende mogelijke juridische vormgevingen  gebruik van diverse burgerlijke, handels-, vennootschaps- en publiekrechtelijke contracten om de afgesproken risicoverdeling jegens elkaar in rechte afdwingbaar te maken 7
    • 8. Partijen bij PPS gebiedsontwikkeling  Grosso modo één van volgende types:  actor, d.w.z. actief betrokken bij de realisatie van de ontwikkeling doordat een actie (beslissing) van deze persoon vereist cq. aangewezen is, wil de ontwikkeling slagen (m.i.v. de zgn. “bezielers” van het project);  regisseur, d.w.z. een persoon betrokken (bevoegd) bij het uitzetten van de randvereisten en –voorwaarden waaraan de ontwikkeling dient te voldoen;  investeerder, d.w.z. de persoon die geldelijke, personele of materiële middelen ter beschikking stelt van de ontwikkeling, al dan niet op vrijwillige basis;  stakeholder, elke andere persoon betrokken bij de ontwikkeling, die geen actor, regisseur of investeerder is;  en specifiek voor de betrokken overheden: drager van relevante (regelgevende) bevoegdheid (cf. regisseursrol, maar met meer afstand tot het project, bv. gewestoverheid bij opmaak gewestplannen). 8
    • 9. Modellen grondexploitatie Grondverwerving Planning Bouw- en woonrijp Gronduitgifte (zakelijk recht, bouwrechten) Grondexploitatierisico Publieke grondexploitatie Overheid Overheid (marktconsultatie!) Overheid Overheid Overheid Bouwclaimmodel Overheid neemt grond van van private partner Overheid Overheid Overheid  private partner Overheid doch doorgaans vaste prijs afname door private partner Joint venture model Joint venture of door partijen achter JV Beide partners Beide partners JV doch vnl. private partner Beide partners in JV (SPV) Concessie (BOT, BOO, DBFM) Overheid / private partner Private partner Private partner Overheid  private partner Private partner Private grondexploitatie Private partner Beide partners of private partner Private partner Geen uitgifte Private partner 9
    • 10. Concessies  Vs. turnkey (overheidsopdracht voor werken met bijhorende diensten en leveringen) Cf. model vervreemding deel projectterrein tot dekking (deel) kost publieke project : turnkey +  Klassieke concessies: concessie van (openbare) diensten – concessie voor openbare werken  “Theoretisch” (HvJ, SEA, 10 september 2009) exploitatierisico bij private partner  „Moderne‟ concessievormen:  B (R)(L)OT : Build (Rehabilitate) (Lease) Operate Transfer  geen private eigendom  BOO / DBFM(O) : Build Own Operate / Design Build Finance Maintain (Operatie)  private eigendom  Reëel exploitatierisico bij private partner (cf. ESR95) 10
    • 11. Aftoetsing PPS bij (binnengemeentelijke) gebiedsontwikkeling aan materieel toepassingsgebied wet overheidsopdrachten    Focus : opdrachten voor werken, m.i.v. promotieopdracht  toepassing regelgeving inzake overheidsopdrachten moet steeds in concreto worden getoetst Algemene onderdelen van de definitie (art. 1, lid 2, sub a Richtlijn 2004/18/EG):  Een overeenkomst; EN  Ten bezwarende titel; EN  Tussen twee onderscheiden rechtssubjecten. Bijzondere onderdelen van de definitie: een overeenkomst met als voorwerp (art. 1, lid 2, sub b Richtlijn 2004/18/EG):  Het uitvoeren van een werk, desgevallend in combinatie met het ontwerp ervan; OF het laten uitvoeren van een werk, met welke middelen ook; WAARBIJ  Het werk het product is van een geheel van bouwkundige of civielrechnische werken dat ertoe bestemd is als zodanig een economische OF een technische functie te vervullen; EN  Dat voldoet aan de door de aanbestedende overheid vastgestelde eisen. 11
    • 12. Gebiedsontwikkeling : Werken of diensten?  Commissie voor de Overheidsopdrachten (Financiering met projectbeheer in het licht van de wetgeving overheidsopdrachten, Advies dd. 9 juni 2008, B.S. 20 juni 2008):  Studie en/of financiering en/of opvolging van werken = overheidsopdracht voor diensten (Cf. categorieën A12 en A6 van bijlage 2 van de wet overheidsopdrachten)  Financiering en uitvoering van de werken en/of studie/opvolging bouwproject (conform plannen/bestek aanbestedende overheid) = overheidsopdracht voor werken  promotie voor werken (art. 9 wet overheidsopdrachten) • • Commissie : in de praktijk sommige activiteiten ten onrechte beschouwd als overheidsopdrachten voor diensten inzake projectbeheer, terwijl het in werkelijkheid om promotieopdrachten van werken  mogelijks niet naleving verplichtingen m.b.t. promotieovereenkomst in KB Plaatsing en KB Uitvoering Gemengde opdracht werken/diensten : werkelijk voorwerp overeenkomst (HvJ, Gestión Hotelera Internacional , 19 april 1994); 12
    • 13. Een overeenkomst…  arrest-„La Scala‟ van het Hof van Justitie :   wanneer de aflevering van een verkavelingsvergunning de verplichting in hoofde van de vergunninghouder impliceert om hetzij een som geld te betalen, berekend op de stedenbouwkundige impact van de vergunde werken hetzij welbepaalde infrastructuurwerken uit te voeren als tegenprestatie, is er sprake van een contractuele relatie tussen de vergunningsverlenende overheid en de vergunninghouder, aangezien in de tussen beide partijen afgesloten verkavelingsovereenkomst wordt bepaald, welke infrastructurele voorzieningen de exploitant telkens moet aanleggen, en wat de desbetreffende voorwaarden zijn (waaronder de goedkeuring van de ontwerpen van deze voorzieningen door de overheid). Bovendien zal de vergunningverlenende overheid op grond van de door de exploitant in deze overeenkomst aangegane verbintenissen over een rechtstitel beschikken die hem de zekerheid geeft dat de aldus bepaalde voorzieningen beschikbaar zijn met het oog hun openbare bestemming. Conclusie: AO die private verkavelaar stedenbouwkundige lasten oplegt heeft verplichting de verkavelaar m.b.t. lasten overheidsopdrachtenregelgeving te doen naleven 13
    • 14. Een overeenkomst… (2)  arrest-Commissie/Italië  de omstandigheid dat een internrechtelijke, wettelijke bepaling, volgens dewelke een infrastructurele voorziening door de houder van een bouwvergunning of van een goedgekeurd verkavelingsplan in eigen beheer onder gehele of gedeeltelijke aftrek van de voor de vergunning verschuldigde bijdrage kan worden aangelegd, deel uitmaakt van een geheel van stedenbouwkundige voorschriften met eigen kenmerken die een specifiek doel nastreven, niet volstaat om de kwalificatie als overeenkomst en bij uitbreiding (indien is voldaan aan de hierna besproken onderdelen van de definitie) als overheidsopdracht (voor werken).  arrest-Commissie/Ierland  Ten aanzien van een activiteit die rechtstreeks op basis van een wettelijke bevoegdheid wordt uitgeoefend heerst geen vermoeden van kwalificatie als overheidsopdracht, ook al wordt voorzien in een vergoeding van de kosten van deze bevoegdheidsuitoefening door een aanbestedende overheid. Cf. de wettelijke opdracht van de Regie der Gebouwen (art. 3, 2 Wet Overheidsopdrachten 1993). 14
    • 15. …ten bezwarende titel…     de door de opdrachtnemer te leveren prestatie(s) een rechtstreeks economisch belang (voordeel) moeten inhouden voor het opdrachtgevende bestuur arrest-Commissie/Duitsland:  service level agreement (SLA) tussen twee besturen, die voortvloeit uit een wettelijke bepaling, kan geen overeenkomst ten bezwarende titel kan uitmaken, zelfs al is in de SLA in een financiële regeling voor de verstrekte diensten voorzien arrest-Commissie/Italië:  de onkostenvergoeding die een aantal niet-gouvernementele organisaties ontvingen van de overheid, o.m. voor het inrichten van ambulancediensten, maakt de overeenkomst ten bezwarende titel, nu het voorziene forfaitaire vergoedingssysteem niet louter kostendekkend is Het economisch belang hoeft niet noodzakelijk financieel te zijn cf. grond)ruilovereenkomst. Het feit dat de aanbestedende instantie eigenaar is of wordt van een deel of het gehele bouwwerk, is niet ter zake doende arrest-Jean Auroux :  economische belang kan liggen in economische voordelen die aanbestedende dienst haalt uit toekomstige gebruik/overdracht van het werk, of in risico‟s die hij loopt bij economische mislukking van het werk.
    • 16. …ten bezwarende titel… (2)  arrest-Müller :  de uitvoering van de werken in het rechtstreeks economisch belang van de aanbestedende instantie impliceert niet dat de overheid noodzakelijkerwijze de gepresteerde werken dan wel enig ander materieel of fysiek voorwerp moet verkrijgen  Cf. promotieovereenkomst voor werken: als het werk wordt opgericht ter voldoening van de behoeften van derden, doch op gronden waarvan de aanbestedende overheid eigenaar of erfpachter is, zal het bestek de voorwaarden van verkoop of van verhuring, alsmede de voorwaarden waaraan de derden moeten voldoen, bepalen.  Mogelijkheden: overheid wordt eigenaar, overheid heeft titel om over werken te beschikken met oog op openbare bestemming, (erfpacht, huur), er vloeien voor overheid economische voordelen voort uit gebruik/overdracht werk (>wijziging grondwaarde cf. concl. Mengozzi), overheid heeft financieel deelgenomen aan verwezenlijking werk of loopt risico‟s bij economische mislukking 16
    • 17. …ten bezwarende titel… (3)   Het werk moet niet noodzakelijk voorzien in behoeften van algemeen belang  Het begrip overheidsopdracht voor de uitvoering van werken hangt namelijk niet af van het gebruiksdoel van het te realiseren werk:  Auroux-casus : aan te leggen recreatiepark is bedoeld als een project van stadsontwikkeling doch slechts een betrekkelijk ondergeschikt gedeelte van dit recreatiepark – een openbaar parkeerterrein, toegangswegen en openbare ruimten – is na de voltooiing ervan het eigendom van de stad geworden, terwijl de bouwwerken voor het overige waren bestemd om aan derden te worden verkocht Conclusie A.-G. Jääskinen (zaak C-306/08 Commissie t/Spanje:  Grondeigenaar en projectontwikkelaar financieren / overheid kent nieuwe bouwrechten toe in ruil voor verbintenis realisatie project  geen overheidsopdracht (strikte interpretatie toepassingsvoorwaarden: geen economisch nadeel/voordeel)
    • 18. …tussen twee onderscheiden rechtssubjecten…   Opdrachten in regie Inhouse opdrachten cf. Teckal-doctrine  Toezicht “zoals op de eigen diensten” Cf. HvJ, Coditel Brabant  Activiteit : “leeuwendeel” voor de aanbestedende overheid  Geen privaatrechtelijke aandeelhouders Cf. HvJ, Stadt Halle & recent Mehiläinen Oy (C-215/09, 22 december 2010)  Interbestuurlijke samenwerking cf. Commissie/Duitsland (Hamburg) – doctrine (C-480/06) cf. recent Azienda Sanitaria Locale di Lecce (C159/11) en Piepenbrock (C-386/11) : wanneer een overeenkomst is gesloten tussen openbare lichamen en deze overeenkomst er toe strekt:  De uitvoering te verzekeren van een taak van algemeen belang die op deze lichamen gezamenlijk rust;  De overeenkomst uitsluitend wordt beheerst door overwegingen en eisen die verband houden met het nastreven van doelstellingen van algemeen belang,  De overeenkomst een particuliere dienstverrichter NIET kan bevoordelen tegenover zijn concurrenten. 18
    • 19. …met als voorwerp het (laten) uitvoeren van een werk…  Het werk het product is van een geheel van bouwkundige of civieltechnische werken dat (i) ertoe bestemd is als zodanig een economische OF een technische functie te vervullen Er is niet vereist dat er zowel een economische als technische functie voorhanden is.  arrest- Commissie/Frankrijk  werken aan elektriciteitsnetwerken hebben één economische en technische functie tot doel hadden, m.n. het transport en de verkoop van elektriciteit  begrip “werk” wordt niet beïnvloed wordt veelheid aan aanbestedende instanties, bv. in het kader van een samengevoegde opdracht of de nood aan de uitvoering ervan door verschillende aannemers  arrest-Jean Auroux   wanneer uit de te beschouwen overeenkomst blijkt dat er sprake is van gebiedsontwikkeling, i.c. de aanleg van een recreatiepark met commerciële en dienstverlenende activiteiten, moet deze worden geacht een economische functie te vervullen  “Blijkens verschillende bepalingen van de overeenkomst wil de gemeente Roanne met de aanleg van het recreatiepark in zijn geheel de stationswijk herpositioneren en een nieuwe dynamiek geven” Conclusie: indien AO eisen ontwikkelingsproject vastlegt moet project in globo (en dus niet enkel de onderdelen die eigendom worden van AO) als overheidsopdracht voor werken worden beschouwd. 19
    • 20. …met als voorwerp het (laten) uitvoeren van een werk… (2)  arrest-Müller  Het feit dat een overheid een stuk grond verkoopt aan een derde, terwijl een andere overheid voornemens is een opdracht voor werken te gunnen (maar deze nog niet gegund heeft), waarbij die werken zullen worden uitgevoerd op hetzelfde stuk grond, volstaat niet om te besluiten dat beide transacties als een juridische eenheid moeten worden beschouwd waarop in globo de regelgeving inzake overheidsopdrachten van toepassing is. A contrario zou dit dus wel het geval kunnen zijn wanneer beide transacties gelijktijdig verlopen, t.a.v. eenzelfde of verbonden derde(n). 20
    • 21. …dat voldoen aan de door de aanbestedende overheid gestelde eisen.  arrest-Gestion Hotelera Nacional,  de opdracht voor de (ver)nieuwbouw van een hotel en casino kwalificeert niet als opdracht voor werken omdat in de overeenkomst geen beschrijving van de werken is opgenomen  arrest-Universale-Bau :  “On peut citer, comme élément plaidant en faveur de cette analyse, le fait que l'extension est décrite au moins en ce qui concerne sa fonction (…) On peut mentionner par ailleurs, pour étayer l'idée qu'il s'agit d'une convention sur la réalisation d'un ouvrage répondant aux besoins précisés par le pouvoir adjudicateur, qu'il s'agit de procéder à l'extension d'une station centrale d'épuration communale, c'est-à-dire d'une entité dont le fonctionnement relève en définitive de la responsabilité de la ville de Vienne au titre des services d'intérêt général. La prise en charge des coûts, la mise à disposition du personnel nécessaire et l'obligation de rachat pesant sur la commune en cas de dénonciation du contrat de concession sont le reflet de cette responsabilité. (…) la convention (…) ne contient cependant aucune précision sur l'aménagement concret et en particulier sur l'exécution technique et la construction. Il est à tout le moins douteux que cela suffise pour qu'il s'agisse de la réalisation d'un ouvrage répondant aux besoins précisés par le pouvoir adjudicateur (…).. Il ne ressort pas du dossier que la ville de Vienne intervient d'une manière ou d'une autre dans la rédaction des cahiers des charges ou dans la passation des différents marchés, en d'autres termes, elle ne peut, dans la suite de la procédure de passation, préciser sa prescription générale concernant la capacité » 21
    • 22. …dat voldoen aan de door de aanbestedende overheid gestelde eisen. (2)  arrest-Jean Auroux  de door de aanbestedende overheid gestelde eisen, als onderdeel van de definitie van de opdracht voor werken, hoeven niet erg gedetailleerd te zijn en een omschrijving in algemene zin van het voorwerp van het werk en de doelstellingen ervan in de aanbestedingsdocumentatie of in de overeenkomst zelf, kan volstaan  Arrest-Müller  Mogelijkheid om kenmerken werk te definiëren of althans een beslissende invloed op het ontwerp ervan uit te oefenen  Regulerende bevoegdheid stedenbouw valt niet onder dit begrip 22
    • 23. Korter bij huis: Doornakkers-arrest (C-576/10)  Geen inhoudelijke beslissing Hof, wel conclusies adv.-gen. Wathelet  Relevante feiten: gronduitgifte (grond in eigendom gemeente) met bepalen welke herontwikkeling via bouwplicht realisatie PvE opgelegd à ontwikkelaar in samenwerkingsovereenkomst + subsidie bepaalde onderdelen herontwikkeling + aanleg openbare ruimte op kosten ontwikkelaar  Concl. adv.-gen.:  AO bepaalt kenmerken werken / heeft beslissende invloed op ontwerp  geen gebruik planologische instrumenten  AO heeft economisch belang bij herontwikkeling: openbaar domein wordt op kosten ontwikkelaar aangelegd  AO subsidieert (indirect) deel werken die worden gebruikt door vereniging = AO  Commissie kwalificeert dit als concessie openbare werken  kritiek RL Ned.: verlening vergunning ≠ exploitatierecht (cf. Müller)  louter eigendomsrecht ≠ exploitatierecht bedoeld in def. Concessie openbare werken (immers dan zou concessie eeuwig kunnen duren) 23
    • 24. Randgevallen : vraagstellingen A. Wat met de toepassing van de door het Hof gestelde basisregels m.b.t. de kwalificatie als overheidsopdracht voor werken op die overeenkomsten waarvan de waarde onder de drempelbedragen voor Europese bekendmaking blijft? Cf. idee uitbreiden basisregels overheidsopdrachtenrecht via principe-bepalingen EG-Verdrag B. En belangrijker, wat met die overeenkomsten, gebruikt binnen PPS rond (binnengemeentelijke) gebiedsontwikkeling die niet kwalificeren als overheidsopdracht (voor werken)? Zijn deze contracten, vanwege hun verschillend voorwerp, geenszins aan in concurrentie stelling onderworpen? 24
    • 25. Randgevallen (2)  A. arrest-Commissie/Italië  “dat de gemeenschapswetgever er uitdrukkelijk en principieel voor heeft gekozen om opdrachten die beneden een bepaalde drempel blijven, van de door hem ingevoerde openbaarmakingregeling uit te sluiten. Voor deze opdrachten heeft hij dus geen enkele specifieke verplichting opgelegd. Wanneer evenwel vaststaat dat een dergelijke opdracht een bepaald grensoverschrijdend belang vertoont, levert de gunning van deze opdracht aan een in de lidstaat van de aanbestedende dienst gevestigde onderneming, zonder dat er sprake is van enige transparantie, een ongelijke behandeling op ten nadele van de in een andere lidstaat gevestigde ondernemingen die mogelijkerwijs in deze opdracht geïnteresseerd zijn. Behoudens objectieve rechtvaardiging vormt een dergelijke ongelijke behandeling, die voornamelijk in het nadeel is van in een andere lidstaat gevestigde ondernemingen, die immers alle worden uitgesloten, een door de artikelen 43 EG en 49 EG verboden indirecte discriminatie op grond van nationaliteit” 25
    • 26. Randgevallen (3)  B. Wat met die overeenkomsten, gebruikt binnen PPS rond (binnengemeentelijke) gebiedsontwikkeling die niet kwalificeren als overheidsopdracht (voor werken)?     Kwalificatie van contracten die de verwerving van een grond en een bij contractsluiting nog op te richten gebouw als voorwerp hebben en waarbij de (technische) specificaties voor het bouwwerk door de opdrachtnemer i.p.v. door het opdrachtgevende bestuur worden vastgelegd. Cf. koop op plan door de overheid. Of waarbij een bouwwerk volgens de overeenkomst moet worden opgetrokken op gronden in handen van de overheid, doch deze laatste hiertoe geen (technische) specificaties heeft gegeven. ARROWSMITH : graduele aanpak, op grond van de aard en de omvang van de (rechtstreeks of onrechtstreeks) opgegeven specificaties. Bij gebiedsontwikkeling moet een beoordeling in concreto gebeuren van de verschillende randvoorwaarden waaronder de werken moeten worden gepresteerd alsook van de aard van de stellers van deze randvoorwaarden, waarbij bv. zal worden vastgesteld dat (on)rechtstreeks meerdere overheden eisen stellen t.a.v. de werken en dat deze tezamen genomen voldoen aan de notie “door de aanbestedende overheid gestelde eisen”. Vnl. wanneer de tussenkomende overheden een regisseursrol hebben, is dit een aandachtspunt.. 26
    • 27. Randgevallen (4)    verwerving in der minne der gronden (i.t.t. het verwerven via onteigening ten algemene nutte) : artikel 16, sub a van de Richtlijn 2004/18/EG : de Richtlijn vindt geen toepassing op overheidsopdrachten voor diensten “betreffende de verwerving of huur, ongeacht de financiële modaliteiten ervan, van grond, bestaande gebouwen of andere onroerende zaken of betreffende de rechten hierop”. Arrest-Müller: Verkoop van grond in 1e fase en gunning van opdracht voor werken op grond in 2e fase kan kwalificeren als 1 opdracht voor werken indien handelingen als eenheid moeten worden beschouwd, m.a.w. als juridisch bindende afspraken bestaan tussen partijen over beide fasen (1 transactie, gespreid in de tijd) Verkoop onroerende goederen (ter informatie):  Mededeling van de Commissie betreffende staatssteunelementen bij de verkoop van gronden en gebouwen door openbare instanties (97/C 209/3)  Circ. BB 2010/02 van minister Bourgeois "Vervreemding van onroerende goederen door de provincies, gemeenten, O.C.M.W.'s en besturen van de erkende erediensten. - Procedure" 27
    • 28. Randgevallen (5)  drie scenario‟s:  Bij verwerving door het bestuur van gronden met daarop bestaand (bouw)werk is er geen toepassing van de regelgeving inzake overheidsopdrachten conform artikel 16 van Richtlijn 2004/18/EG,  Bij de verwerving van een (ver)nieuwbouw met bijhorend grondaandeel is er wel toepassing van de regelgeving inzake overheidsopdrachten, en  Bij de verwerving door het bestuur van een nog op te richten gebouw op een nog te verwerven grond, waarbij het gebouw volgens de specificaties van de aannemer cq. ontwikkelaar zal worden opgetrokken (bv. koop op plan) en waarbij de aanbestedende overheid deze specificaties aanvaardt, is er twijfel mogelijk.
    • 29. Randgevallen (6)    Verenigings- en vennootschapscontracten, van groot belang bij o.m. joint ventures en concessie-technieken rond gebiedsontwikkeling  in beginsel niet onderworpen aan de regelgeving inzake overheidsopdrachten. Europese Commissie: “indien de taak waarmee een entiteit met gemengd kapitaal wordt belast, een overheidsopdracht is die volledig onder de richtlijnen inzake overheidsopdrachten valt, de procedure voor de selectie van de private partner onderworpen is aan de bepalingen van die richtlijnen”. Raad van State : functionele invulling van het gebruik van de verenigings- of vennootschapstechniek  oprichting van een gemengd publiek-private vennootschap met als doel specifieke (bouw)werken uit te voeren kwalificeert als opdracht cq. promotieovereenkomst voor werken. 29
    • 30. Randgevallen (7)  Arrest-Club Loutraki:  Gemengde overeenkomst gegund zonder toepassing regelgeving overheidsopdrachten:  49% aandelen van overheidsbedrijf verkocht aan private aandeelhouder  Overheidsbedrijf mag 10j casino- en hotelinfrastructuur uitbaten  Modenisering site door overheidsbedrijf (280ha)  Gemengde overeenkomst die ondeelbaar is moet als eenheid worden beoordeeld a.h.v. hoofdvorowerp  i.c. vennootschapsovereenkomst = hoofdvoorwerp (inkomsten van deelname > inkomsten exploitatie en deelname onbeperkt in tijd daar waar exploitatie = 10j)  Bevestiging arrest-Gestion Hoteleria
    • 31. Randgevallen (7)  concessie van openbare dienst is expliciet is uitgesloten van het toepassingsgebied ratione materiae van de Richtlijnen 2004/17/EG (artikel 18) en 2004/18/EG (artikel 17),  Wel toepassing fundamentele beginselen van het communautair recht m.b.t. de interne markt, m.n. het verbod op discriminatie op grond van nationaliteit en de daaraan gekoppelde verplichting tot in mededingingstelling, eerbiediging van de gelijkheid der (markt)partijen en doorvoeren van voldoende transparantie toepassing vinden.  Bij combinatie van beide concessie-technieken, voor openbare werken en voor openbare dienst, nagaan welke kwalificatie de overeenkomst finaal dient te krijgen. 31
    • 32. Randgevallen (8)  arrest-Müller:  Concessie voor werken: overdracht eigendomsrecht ≠ overdracht exploitatierecht zoals bedoeld bij concessie : “Zolang een marktdeelnemer het recht geniet een stuk grond te exploiteren dat zijn eigendom is, kan een overheidsinstantie in beginsel geen concessie m.b.t. deze exploitatie verlenen”  Risico‟s exploitatie bij concessie > risico‟s verbonden aan toepassing stedenbouwkundige voorschriften  TREPTE : bij BOT, DBFM enz. kiezen voor de kwalificatie als werk, nu de exploitatie van de werken door de concessiehouder doorgaans geschiedt voor een welbepaalde tijd die beperkter is dan de economische/technische levensduur van het (bouw)werk
    • 33. Slotbedenkingen  Werkelijke voorwerp overeenkomst (functionele invulling HvJ):  Bij overeenkomsten gemengd qua voorwerp: mogelijkheid geen toepassing regelgeving inzake overheidsopdrachten  Bij overeenkomsten die qua bestemming van de werken gemengd zijn: steeds en minstens gedeeltelijk onderworpen aan regelgeving inzake overheidsopdrachten (criterium : vastleggen eisen door overheid)  In rechtsleer „hoop‟ dat arrest-Müller = start van terugkeer van te functionele invulling door HvJ (bv. in La Scala en Auroux)  strakkere toetsing aan toepassingsvoorwaarden art. 3, 1 - 4 Wet Overheidsopdrachten 2006
    • 34. Slotbedenkingen (2)  Impact gewijzigde opvatting interne markt? Cf. art. 3, lid 3 VEU: sociale markteconomie met groot concurrentievermogen  erkenning lokaal zelfbestuur (art. 14 VWEU en protocol nr. 26 : niet-economische diensten van algemeen belang en diensten van algemeen economisch belang)  publiek-publieke samenwerking (Codetel Brabant, Landkreise, Eurawasser, sea en Acoset arresten HvJ: recht op lokaal zelfbestuur: overheden kunnen op hen rustende taken van algemeen belang verrichten met eigen middelen of in samenwerking met andere overheden)  Impact nieuwe regelgeving overheidsopdrachten op Europees niveau? Cf. Groenboek Commissie COM (2011) 15 def en rapport Rühle Parlement  Van softlaw naar hardlaw  Incl. PPS, PuPuS en dienstenconcessies  Te strikte toepassing Auroux rechtspraak leidt tot niet bedoelde gevolgen
    • 35. Verwerving en vervreemding onroerende goederen op lokaal niveau
    • 36. De verwerving en vervreemding van overheidsgoederen op lokaal niveau: bevoegdheid Overheid Bevoegde orgaan Bevoegdheid Provincie Provincieraad - daden van beschikking m.b.t. onroerende goederen, behoudens wanneer verrichting nominatief in vastgestelde budget is opgenomen - vaststellen van prijs Deputatie - daden van beschikking m.b.t. onroerende goederen, wanneer verrichting nominatief in vastgestelde budget is opgenomen - voorbereiding aankoop, o.a. aanduiden schatter Gemeenteraad - daden van beschikking m.b.t. onroerende goederen, behoudens wanneer verrichting nominatief in vastgestelde budget is opgenomen - vaststellen van prijs College van burgemeester en schepenen - daden van beschikking m.b.t. onroerende goederen, wanneer verrichting nominatief in vastgestelde budget is opgenomen - voorbereiding aankoop, o.a. aanduiden schatter Raad voor Maatschappelijk Welzijn - daden van beschikking m.b.t. onroerende goederen, behoudens wanneer verrichting nominatief in vastgestelde budget is opgenomen - vaststellen van prijs Vast bureau, bijzonder comité of secretaris van het OCMW - daden van beschikking m.b.t. onroerende goederen, wanneer verrichting nominatief in vastgestelde budget is opgenomen - voorbereiding aankoop, o.a. aanduiden schatter Gemeente O.C.M.W. 36
    • 37. De verwerving en vervreemding van overheidsgoederen op lokaal niveau: bevoegdheid  Aankoopcomités  Lokale besturen zijn vrij hierop beroep te doen  Bevoegdheden  Materiële bevoegdheid  Aankoop, vervreemding en onteigening van onroerende goederen  Personele bevoegheid  Verrichtingen gebeuren in naam en voor rekening van lokale besturen, m.n. provincies, steden en gemeenten, intergemeentelijke samenwerkinsgverbanden met rechtspersoonlijkheid, APB’s, AGB’s, meergemeentepolitiezones, OCMW’s en de polders en wateringen  Territoriale bevoegdheid  Alle verrichtingen betreffende onroerende goederen, gelegen in het ambtsgebied waaraan het aankoopcomité aangehecht is  Gezag en toezicht door minister van financiën 37
    • 38. De verwerving en vervreemding van overheidsgoederen op lokaal niveau: toezicht  Bevoegheid tot schorsing en vernietiging:  T.a.v. gemeenten en O.C.M.W.‟s: Provinciegouverneur en/of Vlaamse Regering  T.a.v. provincies: Vlaamse Regering  Vormen van toezicht  Principe:  gewoon bestuurlijk  op basis van een klacht  Uitzondering:  Georganiseerd, bijzonder bestuurlijk toezicht  op de verplicht over te maken besluiten m.b.t. budgetten  Doel:  Nagaan of de prijs in het licht van het schattingsverslag redelijk is (i.f.v. transactie, aard goed, beleidsintentie lokaal bestuur,…) 38
    • 39. Omzendbrief BB 2010/02 van 12 februari 2010  Titel: “Vervreemding van onroerende goederen door de provincies, gemeenten, O.C.M.W.’s en besturen van erkende kerkdiensten. – Procedure”  Wie?       Provincieraden Deputaties Gemeenteraden Colleges van burgemeester en schepenen O.C.M.W.-raden Besturen van erkende erediensten  Wat?  De te volgen procedure bij de vervreemding van onroerende goederen – De regel: openbare verkoop – Uitzondering: onderhandse verkoop, enkel mogelijk d.m.v. bijzondere motivering die rechtvaardiging om redenen van algemeen belang aantoont 39
    • 40. Omzendbrief BB 2010/02 van 12 februari 2010  Voldoende en gepaste publiciteit  Doel: aantrekken van zoveel mogelijk kandidaat-kopers  In kader van het bestuurlijk toezicht voor te leggen aan toezichthoudende overheid:      Metingsplan Uittreksels uit kadastrale leggers en plans Ontwerp van akte Bewijs nodige publiciteit Recent schattingsverslag  Schattingsverslag   Niet ouder dan 2 jaar Opgemaakt door: – ontvanger van registratie; – het aankoopcomité; of – de erkende landmeter-expert 40
    • 41. Decreet van 10 december 2010 - Historiek  Titel: “Decreet houdende aanstelling van erkende landmeters door provincies, gemeenten en O.C.M.W.’s voor het opmaken van schattingsverslagen in het kader van onroerende verrichten die worden gesteld door de provincies, gemeenten en O.C.M.W.’s”  Aanpassing van Gemeentedecreet, Provinciedecreet en OCMW-decreet  Reden: ernstige achterstand bij opmaak van schattingsverslagen in hoofde van het aankoopcomité en de ontvanger van registratie door onderbemanning en overbevraging  Gevolg: vertraagt grond- en pandenbeleid van lokale besturen 41
    • 42. Het decreet van 10 december 2010: wie stelt aan?  De gemeenten en gemeentelijke verzelfstandigde agentschappen (art. 3)  De provincies en provinciale verzelfstandigde agentschappen (art. 7)  De openbare centra voor maatschappelijk welzijn en de verzelfstandigde agentschappen (art. 11) 42
    • 43. Het decreet van 10 december 2010: wie wordt aangesteld?  Het aanstellen van landmeter-experten voor het opstellen van schattingsverslagen in het kader van de door hen gestelde onroerende verrichtingen  Landmeter-expert  Ingeschreven op het tableau van de beoefenaars van het beroep als bedoeld in de wet van 11 mei 2003  Op wie het koninklijk besluit van 15 december 2005 tot vaststelling van de voorschriften inzake de plichtenleer van de landmeter-expert van toepassing is  Dewelke beschikt over een erkenning om schattingsverslagen op te stellen  ! N.B. procedure en voorwaarden voor erkenning nog vast te leggen door Vlaamse Regering  Doel: waarborging onpartijdige en objectieve beoordeling 43
    • 44. Het decreet van 10 december 2010: wat?  Het aanstellen van landmeter-experten voor het opstellen van schattingsverslagen in het kader van de door hen gestelde onroerende verrichtingen  Schattingsverslag  verslag waarbij de waarde van het onroerend goed wordt bepaald aan de hand van vooraf vastgelegde objectieve regels zoals vergelijkingspunten uit de omgeving 44
    • 45. Het decreet van 10 december 2010: wanneer?  Het aanstellen van landmeter-experten voor het opstellen van schattingsverslagen in het kader van de door hen gestelde onroerende verrichtingen  Onroerende verrichtingen  Voor alle aankopen en verkopen van onroerend goed en voor huurovereenkomsten, overeenkomsten van erfpacht of opstal en concessies van onroerend goed waarbij openbare besturen betrokken zijn  Ook inbegrepen: onteigeningen 45
    • 46. Impact regelgeving overheidsopdrachten op de aanstelling van de landmeter-expert in het decreet van 10 december 2010  Decreet van 10 december 2010 vermeldt niets over toepasselijkheid overheidsopdrachtenreglementering  Dit sluit de mogelijke toepasselijkheid ervan niet uit  Daarenboven expliciet in Omzendbrief: “Het bestuur wijst de erkende landmeter-expert aan als schatter met toepassing van de wetgeving betreffende de overheidsopdrachten (dienstenopdracht).”  Verschil met aankoopcomité: in house, om niet dienstverlening 46
    • 47. Impact regelgeving overheidsopdrachten op de aanstelling van de landmeter-expert in het decreet van 10 december 2010  Toepassingsvoorwaarden overheidsopdrachtenreglementering:  Personeel:  Aanbestedende overheid, zoals o.a. provincies, gemeenten, O.C.M.W.‟s  Materieel:     Overeenkomst Ten bezwarende titel Overeenkomst met aannemer, leverancier of dienstverlener Met betrekking tot werken, leveringen en diensten 47
    • 48. Impact regelgeving overheidsopdrachten op de aanstelling van de landmeter-expert in het decreet van 10 december 2010  Betreft een overheidsopdracht voor diensten:  Kandidatuurstelling voor het opstellen van een lijst van landmeters  Aanstelling van landmeter-expert voor uitvoering van schattingen  Overeenkomst  Ten bezwarende titel  Overeenkomst met dienstverlener  Met betrekking tot diensten  Betreft geen overheidsopdracht voor diensten  Beroep op aankoopcomités door lokale overheden  Afwezigheid element « ten bezwarende titel »  In house 48
    • 49. Impact regelgeving overheidsopdrachten op de aanstelling van de landmeter-expert in het decreet van 10 december 2010  Aanbestedende overheid stelt de landmeter-expert aan, d.m.v.  De aangenomen factuur  Bij éénmalig beroep op landmeter-expert voor een totaal bedrag lager dan EUR 8.500  Biedt reeds ruime mogelijkheid voor kleinere verwervingen  Onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking  Wanneer waarde van opdracht lager dan EUR 85.000 is geraamd Dekt het gros van de interventies  Raamovereenkomst  Voor grote besturen meest waarschijnlijke piste 49
    • 50. Impact regelgeving overheidsopdrachten op de aanstelling van de landmeter-expert in het decreet van 10 december 2010  Raamovereenkomst  Overeenkomst tussen één of meer aanbestedende overheden en één of meer ondernemers met het doel gedurende een bepaalde periode de voorwaarden inzake de te plaatsen individuele opdrachten vast te leggen, m.n. wat betreft de prijs en de beoogde hoeveelheid  Gunning ervan is onderworpen aan de overheidsopdrachtenreglementering  Individuele deelcontracten kunnen rechtstreeks worden toegewezen op basis van de raamovereenkomst, zonder dat een nieuwe overheidsopdracht moet worden uitgeschreven 50
    • 51. Vragen
    • 52. Contact Jens Debièvre jens.debievre@lydian.be D +32 2 787 90 65 M +32 2 486 28 65 38

    ×