Een Verandering van Tijdperken:wat betekent dit voor jullie?

  • 893 views
Uploaded on

Erasmus Universiteit Rotterdam, 22 januari 2014

Erasmus Universiteit Rotterdam, 22 januari 2014

More in: Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
No Downloads

Views

Total Views
893
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1

Actions

Shares
Downloads
15
Comments
0
Likes
1

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Een Verandering van Tijdperken: wat betekent dat voor jullie? Jan Rotmans EUR, 22-01-2014 www.twitter.com/janrotmans
  • 2. We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperk
  • 3. Unieke Kanteling 1. weefsel van de samenleving verandert 2. structuur van de economie verandert 3. disruptieve technologische doorbraken
  • 4. Laatste Kantelperiode Modernisering 1850-1920 industriële revolutie staal, elektriciteit, verbrandingsmotor fundament voor Nederland 2.0 onderwijs, kiesrecht, zorg, sociale structuren vernieuwing in kunsten architectuur, schilderkunst, literatuur
  • 5. Indicaties voor Kantelperiode -collectief unheimisch gevoel dat verandering in lucht hangt -chaos door turbulentie, instabiliteit en onzekerheid -enorme dynamiek van onderop, nieuwe macht van onderop -geen duidelijke richting, weinig inzicht en overzicht -creatieve mensen breken door het systeem heen -steeds meer conflicten tussen bestaande en nieuwe orde
  • 6. Raad van State “ Nederland bevindt zich momenteel in een overgangssituatie Crisis is niet van voorbijgaande aard, vergt structurele hervormingen Verhouding tussen staat en samenleving zal duurzaam wijzigen Voorkomen moet worden dat Nederland vastloopt in deze overgang Cumulatie van veranderingen heeft gevolgen voor functies van staat Nederland zal zich op deze vele veranderingen moeten instellen ”
  • 7. Voorontwikkelingsfase Doorontwikkelingsfase 25 jaar Verticaal Centraal 25 jaar Kantelperiode Opbouw van duurzame samenleving Transitie naar Samenleving 3.0 Horizontaal Decentraal Bottom-up Top-down Tijd We zitten hier
  • 8. Kantelfase energiebedrijven vallen om massale ontslagen in thuiszorg welzijnsorganisaties verdwijnen bouwbedrijven saneren op grote schaal
  • 9. “ tempo waarin Europa windmolenparken en zonnepanelen installeert, moet worden vertraagd. De situatie is onhoudbaar ” Gérard Mestrallet, CEO GDF/Suez
  • 10. Paradigma Wisseling oude wereldbeeld nieuwe wereldbeeld exploitatiemodel co-operatiemodel economisch rendement maatschap. rendement lineaire processen kringlopen waarde ontlenen waarde creëren zelfredzaam samenredzaam
  • 11. Structuur Wisseling oude structuur nieuwe structuur verticaal horizontaal hiërarchisch netwerken top-down bottom-up centraal decentraal zuilen gemeenschappen
  • 12. Samenleving 3.0 do it ourselves society samenleving van onderop participatiesamenleving burgerkracht sociaal doe het zelven
  • 13. Evolutionaire Revolutie silo’s worden afgebroken nieuwe instituties ontstaan mensen breken door structuren heen glocalisering
  • 14. Waar zien we die verandering? energie van centraal, fossiel naar decentraal duurzaam welzijn van zorgen voor naar zorgen dat bouw van aanbod & product naar vraag & dienst zorg van doelmatig & efficiënt naar mensgericht
  • 15. Economie 3.0
  • 16. Crisis is Systemisch crisis diep geworteld in ons economisch systeem we lossen de echte oorzaak van crisis niet op crisis keert in andere gedaante terug ecologische crises zijn echte crises
  • 17. Diepste Wortels van Crisis we lenen en geven geld uit dat er niet is financiële onbalans economisch tekort = 3% we lenen van de aarde maar betalen niet terug ecologische onbalans ecologisch tekort = 35% [5 triljoen dollar]
  • 18. Stapeling van Crises tot 2020: financieel-economische crisis na 2020: ecologische crises grondstoffen energie klimaat
  • 19. Grondstoffen Crisis tijd van makkelijk winbare grondstoffen is over 17 kritische aardmetalen worden schaars scandium, neodymium, dysprosium, gadolinium, lanthanum windmolens, elektrische auto’s, smartphones, zonnecellen verwachte groei van deze metalen is > 1000%
  • 20. Grondstoffen Crisis 12 kritische aardmetalen gebruikt door Ned. bedrijven 80% van bedrijven heeft problemen met grondstoffen 97% van kritische materialen in handen van China alternatieve grondstoffen en hergebruik bestaande
  • 21. komende decennia periode van crises en dat is een zegen voor de economie
  • 22. Crisis = Zegen roer moet radicaal om mens is hardleers verandert pas echt bij langdurige crises
  • 23. Voordeel van het Nadeel terug naar de kern op moderne manier nieuwe soberheid eruptie aan creativiteit en innovatie menselijke schaal
  • 24. Oude Economie is verspillend is verwoestend einde van tijdperk van oude economie nadert
  • 25. Economie 3.0 CO2-arm biobased kleinschalig circulair maatwerk bottom-up nieuwe maakindustrie
  • 26. Kiemen van Economie 3.0
  • 27. http://www.agro-chemie.nl/assets/sites/3/Green-Chemistry-Campus-2.jpg
  • 28. Green Chemistry Campus pearl of the biobased economy campus created by petrochemical company SABIC SABIC opens their laboratories for entrepreneurs results in biobased radical innovations biopolymers, biobased building materials, bio natural colours
  • 29. Van Houtum maakt papier van oud papier C2C deels doorgevoerd is duurzame koploper en in 2020 energieneutraal wil pad inslaan van circulaire economie papier van gras uit de regio [miscanthus] kan groeien op mijnheuvels in Limburg
  • 30. Verduurzaming van Woningvoorraad alle woningen energieneutraal in 2025 huurwoningen: corporaties via Stroomversneller koopwingen: via regionale netwerken bouwers, gemeenten, corporaties, Energiesprong
  • 31. Verduurzaming Gebouwde Omgeving alle gebouwen, bedrijventerreinen, kerken, sportverenigingen energieneutraal in 2025 organiseren via gemeenschappen via lokale & regionale netwerken
  • 32. Lessons
  • 33. Lessons
  • 34. Lessons
  • 35. Lessons
  • 36. Nieuwe Maakindustrie nieuwe industriële revolutie digitale revolutie in de maakindustrie fundamentele verandering van: hoe wij dingen maken en vooral wie het maakt álles kan op een pc worden gemaakt! iedereen wordt producent
  • 37. Consumenten worden Fabricenten prosument: nieuwe macht, digitaal georganiseerd prosument: wordt ontwerper, bouwer, fabrikant prosument: maakt eigen huis, kleding, voedsel van consument tot prosument tot fabricent
  • 38. Innovatie Campus 3.0 investeer in digitalisering van maakindustrie campus voor leren, werken, ondernemen vmbo, mbo, hbo & bedrijven & overheden RDM-campus en Leerpark Dordrecht
  • 39. Inzichten uit Transitiekunde
  • 40. Inzicht I transities zijn maatschappelijke omwentelingen die leiden tot fundamentele en onomkeerbare veranderingen grote omwentelingen ontstaan vaak uit kleine initiatieven van kleine groepjes individuen die een andere weg inslaan
  • 41. Inzicht II transitie is fundamentele omslag in denken, handelen, organiseren denken, handelen en organiseren zijn met elkaar verweven; grootste obstakel vormt het omdenken (cultuuromslag)
  • 42. Inzicht III transities verlopen gesegmenteerd en gefaseerd dit zorgt voor schoksgewijs en evolutionair verloop, gekenmerkt door opbouw en afbraak eerst haakt klein segment aan, dan groter, dan nog groter en uiteindelijk de massa
  • 43. Multi-fase analyse energietransitie Duurzame energievoorziening Stabilisatie Start ‘energietransitie’(proces) Acceleratie Take-off Voorontwikkeling 1980 Huidige situatie 2001 2013 tijd 2050
  • 44. Inzicht IV transities bestaan uit trage en snelle dynamiek die op elkaar inwerken en elkaar kunnen versterken om de dynamiek te ontvlechten moeten we op minstens drie verschillende schaalniveaus kijken structurele, conjuncturele en evenementiële dynamiek structureel = decennia conjunctureel = jaren evenementieel = dagen
  • 45. Multi-level analyse energietransitie Macro-niveau + + - overvloed fossiele brandstoffen voorzieningszekerheid klimaatverandering financieel-economische crisis Meso-niveau +/- VN klimaatverdrag + + WBC Sustainable Development. EU-energiebeleid stedelijke / regionale initiatieven Micro-niveau + + + - decentrale energieontwikkeling zon- en windenergie energiepioniers (koplopers) wet- en regelgeving
  • 46. Inzicht V transities bestaan uit een keten van patronen. Drie basispatronen kunnen worden herkend: van bovenaf, van onderop en hybride
  • 47. Inzicht VI transities zijn mensenwerk. Technologie is belangrijk maar niet doorslaggevend. Is wel wisselwerking
  • 48. Watertransitie: van water keren naar water accomoderen • strategie van Pompen-Malen-Dijken bleek niet duurzaam toenemende druk van land op water en van water op land • dit heeft geleid tot een denkomslag: perspectiefwijziging van water beheersen en controleren naar water meer ruimte geven • kiem voor denkomslag ontstond tientallen jaren geleden bij kleine groep mensen buiten de waterwereld visionairs uit natuur- en landschapsbeheer en ruimtelijke ordening • omzetting van denkomslag naar transitiebeleid nog ver weg hobbels en obstakels maken praktische uitvoering lastig
  • 49. Inzicht VII transities worden zelden van boven af bepaald, en al helemaal niet vanuit de politiek. Wel kan de politiek een versnellend effect hebben op transities
  • 50. Transitie van roken naar niet-roken in 1958: rookt 90% van volwassen mannen in 2012: rookt 27% van volwassen mannen (10% van jongeren) in 1950: verband tussen roken en longkanker (Doll) steeds explicietere waarschuwingen reclame steeds verder teruggedrongen in 1990: rookverbod in vliegtuigen, daarna in openbaar vervoer in 2004: rookvrije werkplek in 2008: horeca rookvrij
  • 51. Transitie van roken naar niet-roken transitie duurde twee generaties was vooral een cultuuromslag begon bij elite, later volksbeweging beleid volgde later, wel belangrijk
  • 52. Inzicht VIII transities worden zelden van boven af bepaald, en al helemaal niet vanuit de politiek. Wel kan de politiek een versnellend effect hebben op transities
  • 53. Inzicht IX transitie is een machtswisseling. Een regime heeft de macht en wil die behouden. Niches willen macht ontwikkelen van onderop en een regime vormen transities gaan gepaard met strijd en weerstand
  • 54. Inzicht X sturen van transities betekent beïnvloeden op een slimme, subtiele manier, dus niet vanuit controle en beheersing transitiesturing is het geven van richting in combinatie met het creëren van ruimte voor vernieuwing
  • 55. Inzicht XI friskijkers en dwarsdenkers spelen een belangrijke rol bij transitiesturing omdat zij nieuwe paden inslaan kantelaars spelen een rol bij transitiesturing in de kantelfase omdat zij systemen kunnen laten kantelen
  • 56. Inzicht XII transitiesturing is organisch sturen. Een combinatie van top-down en bottom-up sturing organisch sturen vraagt geduld, tijd, vertrouwen. Een combinatie van visie, strategie en actie
  • 57. Inzicht XIII elke systeemtransitie vraagt om een organisatorisch transitie. Elke organisatorische vraagt om een persoonlijke transitie Een persoonlijke transitie vergt het overwinnen van angst. Existentiële angst om te verliezen wat je hebt, zonder te weten wat je krijgt
  • 58. Transitie in het sociaal domein
  • 59. Drievoudige Dubbele Transitie Jeugd, Zorg, Welzijn - decentralisatie van rijk naar gemeenten - integratie van beleidsterreinen - bezuinigingen en efficiency operaties Transformatie = Cultuuromslag
  • 60. Risico zelfde fouten maken op gemeentelijke schaal met minder geld en mensen gemeenten zijn nog niet klaar voor transitie
  • 61. Transitie = Transformatie transformatieve verandering in structuur, cultuur, werkwijze
  • 62. Transitie = Machtsverschuiving van overheid naar burger
  • 63. Welzijnswerk
  • 64. Persistente Probleem in Welzijn mens in dienst van structuur ‘silosering’ van welzijnsector achterhaald paradigma in Amsterdam werken 4500 mensen in jeugdopvang 120 instanties zijn betrokken bij jeugdopvang
  • 65. Transitie van Welzijnswerk Van Naar gefragmenteerd integraal centraal decentraal zelfredzaam samenredzaam regelen voor eigen kracht afhankelijke mens zelfstandige mens
  • 66. Welzijnswerk 3.0 integraal van aard decentraal vanuit ander mensbeeld gedifferentieerd - geen hulp - tijdelijke / lichte hulp - multi-problem [langdurige hulp] - achter de voordeur
  • 67. Transitie Aanpak Welzijn visie ontwikkelen op nieuw integraal welzijn/zorg systeem experimenteren met nieuwe visie in doorbraakprojecten opschalen van succesvolle doorbraakprojecten verankeren in oude welzijn/zorg systeem
  • 68. Zorg
  • 69. Persistente probleem in langdurende zorg mens en systeem zijn vervreemd van elkaar verbroken verbindingen tussen: lichaam en geest management en werkvloer financiering en inhoud gezondheid en welzijn, arbeid, sport zorgverlener en verzorgde
  • 70. Kernprobleem in de Zorg Systeemwaarden Menswaarden doelmatigheid aandacht / tijd efficiency vertrouwen controle, beheersing ruimte regelzucht keuzevrijheid kosten / baten kwaliteit
  • 71. Verbroken Verbindingen relatie tussen zorgverlener en zorgvrager vertrouwen, intimiteit, passie, aandacht, bezieling is verworden tot relatie tussen leverancier en cliënt kosten, doelmatigheid, budget, efficiency, afrekening
  • 72. Verbroken Verbindingen Systeem is belangrijker geworden dan Mens vandaag is belangrijker morgen cijfers belangrijker dan mensen
  • 73. Systeemvernieuwing is nodig in de langdurende zorg
  • 74. Opbouw / Afbraak huidige zorgsysteem moet worden afgebroken nieuw zorgsysteem moet worden opgebouwd rondom nieuwe waarden: welbevinden samenredzaamheid vertrouwen menslievendheid
  • 75. Uitgangspunten van Zorg 3.0 mensgericht menslievend vanuit eigen kracht in eigen omgeving samenredzaam
  • 76. Kanttekening bij Zorg 3.0 kwetsbare groep mensen hebben vangnet nodig vanuit eigen kracht is dus begrensd door kwetsbaren is dus grens aan zelfredzaamheid en samenredzaamheid
  • 77. Voorbeelden van Zorg 3.0 Buurtzorg brengt verpleging en verzorging weer bij de mensen zelfsturende buurtzorgteams: verpleegkundigen ziekenverzorgenden zorg op maat in buurt op basis van behoeften zorgvrager integratie in netwerk van zorgvrager (gezin, vrienden, buurt) platte, horizontale organisatie met nauwelijks managers
  • 78. Voorbeelden van Zorg 3.0 Brabantzorg zorg inrichten vanuit de woon- en leefomgeving inrichten vanuit het perspectief van de zorgvrager dagbesteding en dagelijks activiteiten als basis optimaal ondersteunen van zelf- en samenredzaamheid maximale innovatieruimte voor medewerkers
  • 79. Voorbeelden van Zorg 3.0 Jeugdzorg pro-actieve aanpak, desnoods op straat opzoeken multi-disciplinair team: psychiater, verslavingsdeskundige, verpleegkundige en maatschappelijk werker brede maatschappelijke ondersteuning: scholing, werk zoeken, vinden onderdak, behandeling verslaving, opbouwen sociaal netwerk combinatie van verleiding, dwang en drang vinden, boeien, binden
  • 80. Wat betekent dit nu voor zorgbedrijf?
  • 81. Transitie binnen zorgbedrijf systeemtransitie vergt bedrijfstransitie bedrijfstransitie = nieuwe structuur, cultuur, werkwijze cultuuromslag is het lastigst te realiseren cultuuromslag duurt 5-10 jaar
  • 82. Structuurverandering geheel nieuwe organisatie platte, horizontale bedrijfsstructuur met zo weinig mogelijk overhead minimum aan managers en directeuren zelfsturende, multi-disciplinaire teams
  • 83. Cultuurverandering geheel nieuwe cultuur vanuit ander paradigma gericht op zelf- en samenredzaamheid in faciliterende rol vanuit nieuwe competenties
  • 84. Transitiestrategie ruimte creëren voor innovatie met friskijkers en dwarsdenkers experimenten gericht op andere rol & werkwijze creëer schaduwlijn binnen het bedrijf
  • 85. Transitie binnen een bedrijf kent verschillende fasen: 1. voorontwikkeling [ bewustwording ] 2. doorbraak [ strategie / missie ] 3. versnelling [ DNA van bedrijf ] 4. consolidatie [ uitvoering ]
  • 86. Ontwikkelings fasen van Bedrijf Stabilisatie toekomstbestendig Mee Plus uitvoering Acceleratie DNA Take off strategie/missie Voorontwikkeling bewustwording tijd
  • 87. Ontwikkelings fasen van Individu competent individu bewust bekwaam bewust onbekwaam onbewust bekwaam onbewust onbekwaam tijd
  • 88. Overgangsperiode reflectiviteit ontwikkelen reflexiviteit ontwikkelen adaptief vermogen ontwikkelen competenties ontwikkelen
  • 89. Reflectiviteit / Reflexiviteit aan welk bedrijf kunnen wij ons spiegelen? welke positie willen wij gaan innemen? zouden we nu nog zorgbedrijf bedenken? zijn onze uitgangspunten nog valide?
  • 90. Spanningsveld weinig mobiliteit, flexibiliteit, veel overhead gering adaptief vermogen liquiditeit en solvabiliteit ontoereikend beperkte financiële spankracht staat op gespannen voet met radicale verandering
  • 91. Radicale verandering noodzakelijk een beetje veranderen helpt niet nieuwe mensen, competenties, verdienmodellen nieuwe markten, bedrijfsvoering, netwerkorganisatie sluit nieuwe coalities met a-typische stakeholders
  • 92. Conclusie • we leven in een verandering van tijdperken • samenleving kantelt naar glokaal, van onderop • decentralisatie is niet de opgave, maar cultuuromslag • vraagt om ingrijpende • vraagt om transitie persoonlijke binnen organisatie transitie van mensen