20110927 masterclass duurzame gebiedsontwikkeling

426 views
320 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
426
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
18
Actions
Shares
0
Downloads
6
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

20110927 masterclass duurzame gebiedsontwikkeling

  1. 1. Duurzame gebiedsontwikkeling:dé uitdaging voor de 21 ste eeuw Jan Rotmans 27-09-2011 27-09-2011
  2. 2. Duurzame Gebiedsontwikkeling queeste weinig goede voorbeelden geen receptuur
  3. 3. gebied
  4. 4. Gebied levend organisme met identiteit, ziel en DNAmet verleden, heden en toekomst is voortdurend in ontwikkeling
  5. 5. Gebied wat is het DNA van het gebied? waar staat het gebied in de tijd?wat is de veerkracht van het gebied?zoektocht naar de ziel van het gebied
  6. 6. gebiedsontwikkeling
  7. 7. Gebiedsontwikkeling ‘ontwikkelen’ transformeren beheren
  8. 8. Gebied Transformeren- een gebied tot leven wekken een ‘bijna’ dood gebied tot bloei brengen- een gebied onomkeerbaar veranderen nieuwe functies toevoegen en oude laten afsterven ingrijpend, radicaal
  9. 9. Gebied Beheren- bestaande bouw hergebruiken ‘tuinieren’ in plaats van bouwen- aanpassen aan nieuwe omstandigheden evolutionair en adaptief incrementeel
  10. 10. duurzaamheid
  11. 11. Duurzaamheid duurzaamheid is betwistbaar begrip wat duurzaam is is tijds- en contextafhankelijk beschaafd omgaan met onszelf, elkaar en wereldiets ontwikkelen waar niemand ooit meer vanaf wil
  12. 12. Duurzaamheid Hoe bepaal je wat duurzaam is en wat niet? 1. ontwikkel spelregels als richtingwijzers 2. maak keuzes met een selecte groep stakeholdersco-evolutionaire benadering: top-down en bottom-up
  13. 13. duurzamegebiedsontwikkeling
  14. 14. Duurzame Gebiedsontwikkelingzoektocht naar de identiteit van een gebiedvan waaruit de kernwaarden van een gebiedelkaar maximaal kunnen versterken zodat eengebied zich organisch en in balans ontwikkelt
  15. 15. Duurzame Gebiedsontwikkeling maximaal versterken van de kern gebiedswaardenwater, klimaat, milieu, energie, landschap, infrastructuurmobiliteit, economie, leefomgeving, identiteit, schoonheid balans tussen economische, sociaal-culturele en ecologische gebiedswaarden NIET: compenseren van negatieve effecten
  16. 16. Duurzame Gebiedsontwikkeling lokale energieopwekking die ruimtelijke kwaliteit versterkt landschapsontwikkeling die economische structuur versterkthoe kunnen gebouwen, mensen en omgeving elkaar versterken?
  17. 17. Methodiek voorduurzame gebiedsontwikkeling
  18. 18. Inhoud
  19. 19. Duurzame Gebiedsontwikkeling integrale gebieds analyse identificeer de kerngebiedswaarden analyseer de verbanden tussen kerngebiedswaarden ontwikkel een omgevingsanalyse ontwerp spelregels voor een duurzame strategie formuleer wenkend perspectief voor gebied
  20. 20. Identificatie Kerngebiedswaarden gebied is complex systeem [organisme]• determinanten die dynamiek gebied bepalen• toestand en dynamiek van het gebied• in welke richting beweegt het gebied• wie probeert het gebied te beïnvloeden• wat gebeurt er in de omgeving van het gebied Stichting Urgenda
  21. 21. Kerngebiedswaarden mobiliteitcultuurhistorie ecologie economie energie
  22. 22. Verbanden kerngebiedswaarden kerngebiedswaarden moeten elkaar versterken• vanuit elk punt van de vijfhoek voordeel voor andere punten• kijk ook juist naar versterking op langere termijn• niet alles willen kwantificeren of monetariseren• probeer winst in maatschappelijke waarden uit te drukken Stichting Urgenda
  23. 23. Omgevingsanalyse trendanalyse• analyseer bestaande trends op verschillende schaal• ontwikkel gezond wantrouwen jegens bestaande trends• durf bestaande opgaves ter discussie te stellen• denk niet extrapolatief, maar juist niet-lineair Stichting Urgenda
  24. 24. Spelregels voor Duurzaamheid Creërend - ontwikkelen vanuit cultuurhistorisch perspectief - herstellen van verbroken verbindingen - mengen van functies - menselijke maat - water, klimaat, energie als leidend voor ruimtelijke planning Matigend - geen afwenteling op andere gebieden - energieneutraal bouwen - hergebruik van bestaand materiaal - zo weinig mogelijk vervuiling - worteling van plannen in regio/streek
  25. 25. Wenkend Perspectief Transitie Visie• uitdagend en inspirerend• geen utopia maar wensbeeld• vertaling naar paden en experimenten/projecten visie, strategie en actie verweven Stichting Urgenda
  26. 26. Duurzame gebiedsontwikkeling ontwikkeling en verterking van kerngebiedswaarden uitdrukken in maatschappelijke waarden en uiteindelijk in maatschappelijk rendement
  27. 27. Proces
  28. 28. Procesaanpak organisch ontwikkelingstrajectzoek- en leerproces met koplopers uit samenlevinglange termijn visie met korte termijn actiesuitvoering stap-voor-stap met ruimte voor aanpassingenstart met kleinschalige iconen die de visie ondersteunen zoeken, leren, experimenteren
  29. 29. Organisch Ontwikkelingsproces identiteit van gebied gebieds arenaherijking plannen integrale visie op gebiedambitieuze beleidsagenda transitieagenda gebied integraal ontwerpplan duurzaamheids projecten
  30. 30. Proces Kenmerken– selectieve participatie– koplopers: friskijkers en dwarsdenkers– evenredige maatschappelijke vertegenwoordiging– starten met smal maar diep draagvlak– geleidelijk draagvlak ontwikkelen– innovatieruimte creëren
  31. 31. Transitie arena– innovatieruimte voor koplopers uit samenleving– koplopers zijn friskijkers en dwarsdenkers géén belangenbehartigers– evenredige maatschappelijke vertegenwoordiging bedrijven, overheden, kennisinstellingen, NGO’s en intermediairs– niet te groot, ca. 10-15 mensen– lerend netwerk gericht op visie en doorbraakprojecten géén polderoverlegclub
  32. 32. Transitie aanpak als schaduwlijn• Klassieke aanpak • Transitie aanpak – gebiedsvisie – duurzaamheidsvisie – bestemmingsplan – experimenteerruimte – belangen- – koplopers, niche-spelers vertegenwoordigers – experimenten – projecten – controversieel – compromis – uitdagend – degelijk “7” “9”
  33. 33. Casus I  Stadshavens
  34. 34. Stadshavens Rotterdam= 1600 ha van Rotterdam in transitie= lange termijn opgave [25-30 jaar]= proeftuin voor vernieuwing van stad en haven= lange termijn visie [2030]= uitvoeringsprogramma 2010-2020= 12 business cases samenwerking Havenbedrijf en Gemeente Rotterdam
  35. 35. Procesaanpak Stadshavens organisch ontwikkelingstrajectzoek- en leerproces met koplopers uit samenlevinglange termijn duurzaamheidsvisie als kompasuitvoering stap-voor-stap met ruimte voor aanpassingenstart met voorbeeldprojecten die visie ondersteunen Merwehaven / Vierhaven als start experiment
  36. 36. Transitie aanpak Stadhavens• transitie van regulier plan naar duurzaam plan• duurzaamheids standaard• maatschappelijke partijen sturen mee• focus op koplopers• iconen zoals drijvend paviljoen en clean tech delta
  37. 37. Duurzaamheids Standaard Stadshavens balansbalans tussen strikte, begrenzende spelregels en flexibele, stimulerende spelregels
  38. 38. Duurzaamheids Standaard Stadshavens top 12 1. energieneutraal bouwen 2. klimaatbestendig bouwen 3. ontwikkelen op water 4. hergebruik bestaand materiaal/ producten 5. zo weinig mogelijk vervuiling genereren 6. groen is drager van ontwikkeling
  39. 39. Duurzaamheids Standaard Stadshavens top 12 7. diversiteit als uitgangspunt 8. menselijke maat als uitgangspunt 9. vanuit cultuurhistorisch perspectief 10. duurzame exploitatie en beheer van vastgoed 11. wijk/buurt economie is belangrijke pijler 12. kennis over duurzaamheid economische motor
  40. 40. Duurzaamheids Standaard Stadshavens doorvertaling • cascade van duurzaamheids spelregels • doorvertaling naar vier deelstadshavens • doorvertaling naar wijk/buurt • deels kwantificering [via REAP-benadering]
  41. 41. Uitvoeringscyclus gebiedsontwikkelingsplan integraal Uitvoeringsplanleer ervaringen business Plan opschaling business Cases duurzaamheids Iconen
  42. 42. Iconen Stadshavens
  43. 43. Dutch Research Institute For Transitions
  44. 44. Rol van de overheidformuleren hoog ambitieniveau qua duurzaamheid [harde duurzaamheidsdoelstellingen]ruimte creëren aan marktpartijen voor vernieuwing [financiële, juridische, institutionele, mentale ruimte]niet trekken en sleuren, maar verbinden en stimuleren [schakelen tussen partijen]faciliteren van transitie [voorwaarden scheppend] regelluwe experimenteerruimte
  45. 45. Conclusie Stadshavenslastig, grillig lange termijn procesfriskijkers houden het proces levendigiconen houden de energie vastkoplopers uit samenleving aan het stuur‘mean and lean’ projectorganisatie
  46. 46. Casus II  Driebergen‐Zeist
  47. 47. Utrechtse Heuvelrug-Zeist• oppervlakte gebied: ± 60 ha• stationskern en bedrijventerreinen: ± 12.5 ha• grotere kern, begrensd door A12, het spoor en bosgebied: ± 30 ha• inwoners gebied: ± 400 [200 woningen] ± 45 bedrijven
  48. 48. Stichting Urgenda
  49. 49. Kerngebiedswaarden mobiliteitcultuurhistorie ecologie economie energie
  50. 50. Cultuurhistorie Stichtse Lustwarandelint van landgoederen op de flank van Utrechtse Heuvelrugdat zich als een kralensnoer slingert langs de provinciale wegvan de Bilt tot aan Rhenen met specifieke kwaliteiten [natuur, landschap, cultuur] Stichtse Korrelseenheid van gebouwen [landhuizen, kastelen], objecten[heggen, lanen] en bijbehorende buitenruimte [tuin, park, weilanden]
  51. 51. Integrale duurzaamheids strategiecultuurhistorisch gebied als landgoed landgoed economieeconomie zorg en duurzaamheid cultuurhistorisch verankerdmobiliteit versterking knooppuntsfunctie economische pijler past in cultuurhistorie
  52. 52. Spelregels Creërend- ontwikkelen vanuit cultuurhistorisch perspectief- Stichtse korrelstructuur als basis- herstellen van verbroken verbindingen- mengen van functies- menselijke maat Matigend- met minimale ingrepen een maximaal effect creëren- geen afwenteling op andere gebieden- energieneutraal bouwen- hergebruik van bestaand materiaal- zo weinig mogelijk vervuiling
  53. 53. Wenkend Perspectieftransformatie van gebied tot duurzaam landgoed van : 78% verhard ; 20% bebouwd; 2% groen naar: 30% verhard ; 20% bebouwd; 50% groen overkoepelend thema duurzame ontmoetingsplaats tussen oude en nieuwe wereld
  54. 54. Oude Wereld vs Nieuwe Wereldtraag snelstatisch dynamischaristocratisch egalitairverfijnd grofmens niet centraal mens niet centraalovergangsgebied overgangsgebiedtijdelijke verblijfplaats tijdelijke verblijfplaatsdienstverlenend dienstverlenend
  55. 55. Langzame wereld Snelle wereld ondergronds
  56. 56. Landgoedstationsgebouw twee werelden, twee snelheden- salon / grand café- kapper / creche-kinderopvang- duurzaam restaurant / moderne kroeg- fietsverhuur / mobiliteitsbedrijf- Lustwarande museum / disco- fiets, voetganger / bus-trein-peoplemover
  57. 57. Resultaatinhoudelijk plan goedgekeurd door beide gemeentenproblemen op provinciaal en bovenregionaal niveauduurzaamheidsplan versmald tot logistiek plangrote onenigheid tussen provincie en gemeentesspanning tussen wethouders en ambtenaren
  58. 58. Conclusiesijzersterk inhoudelijk plan voorlopig geneuveldinhoud prima, proces was minder goed doordachtte weinig mede eigenaren van het planschakelen op verschillende schaalniveau’s essentieelinhoud en proces moeten gelijk opgaan
  59. 59. Casus III  Parooldriehoek
  60. 60. Opdracht Parooldriehoek vragengaat het om het transformeren of beheren van het gebied?welke tijdsspanne gaat het om?gaat het om de inhoud of om het proces?zijn er onbeperkte middelen?
  61. 61. Opdracht Parooldriehoek contextduurzaamheid wordt getoetst door GPR-programma zeer beperkte, marginale toetsingaspecten van duurzaamheid die worden getoetst mobiliteit, functionaliteit, belevingswaarde, rood, blauw, etc.is een modernistische, reductionistische benadering toetsing op deelaspecten en functies
  62. 62. Kerngebiedswaarden mobiliteitcultuurhistorie ecologie economie energie
  63. 63. Opdracht Parooldriehoekwat zijn de kerngebiedswaarden in de driehoek?wat is de dynamiek van het gebied?wat is de dynamiek in de omgeving van het gebied?hoe kunnen de kerngebiedswaarden elkaar versterken?kunnen we spelregels opstellen voor het gebied?kunnen we komen tot een transitie leitmotiv?
  64. 64. Spelregels voor Parooldriehoek Creërend - ontwikkelen vanuit cultuurhistorisch perspectief - mengen van functies - water, klimaat, energie als leidend voor ruimtelijke planning Matigend - energieneutraal bouwen - hergebruik van bestaand materiaal - zo weinig mogelijk vervuiling
  65. 65. Conclusies• duurzame gebiedsontwikkeling is een queeste• inhoud en proces zijn even belangrijk• spelregels nodig om duurzaamheid te bewaken• selectieve participatie biedt veel voordelen• organisch ontwikkelen: stapsgewijs met iconen als wijzer

×