20110510 rotterdam lezing compressed

1,525 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,525
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
335
Actions
Shares
0
Downloads
11
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

20110510 rotterdam lezing compressed

  1. 1. 2040: Rotterdam uit de brand? stadsvisioenen op een metropool, honderd jaar na het bombardement Jan Rotmans 10-05-2011
  2. 2. Ziel van Rotterdam
  3. 3. Mooi Rotterdam moderne metropool prachtige skyline oude havens wereldhaven bruggen Maas internationaal open stad waterrijk Kop van Zuid Delfshaven
  4. 4. Lelijk Rotterdam a-typische Hollandse stad winderig tochtgat stad zonder hart alles ligt ver uit elkaar rommelig niet gezellig vervuild bouwput Teheran aan de Maas
  5. 5. Rotterdamse Bijnamen Blunderput Koopgoot Natte Ballen Kuip Apenrots Potlood Erectie van Peper Harp Zwaan Transparante Pannekoek Paperclip Sneeuwberg Rotjeknor Klein Mokum
  6. 6. Ziel van Rotterdammer paradoxaal rauw behulpzaam recht door zee wars van kapsones trots bescheiden doorzetter mopperkont cynische humor klein hartje harde werker plezier en ontspanning karakter
  7. 7. Rotterdamse Uitspraken METRO: M et een T eringvaart R otterdam O nderdoor Joh, pleurt op, ga weg, je meent het Van Kaatje Mossel zingen Geef mij maar een kouwe klets Hij hep ze houten jas aangetrokken Rot op met je kapsones, ga eerst eens zakken sjouwen in de haven
  8. 8. Ziel van Rotterdam arbeidersstad economische motor Nederland havenstad verzameling van 14 dorpen internationale stad moderne stad stad van diversiteit ongepolijste cultuur dynamische stad permanente bouwput open, menselijke stad harde stad
  9. 9. Uitspraken over Rotterdam “ Er is toch maar weer mooi een stad gebouwd” “ Geluid van heipalen vormde het ritme van de stad” “ Enige echte internationale stad in Nederland” “ Stad waar je overhemden koopt met opgestroopte mouwen” “ Rotterdam vergelijkt zich steeds met andere steden” “ Rotterdam maakt zelden dingen af ” “ Rotterdam is een stad van de tweede blik”
  10. 10. DNA Rotterdam <ul><li>genotype = water, haven, internationaal, handel, arbeiders, karakter </li></ul><ul><li> saamhorigheid, vechtlust, ongepolijstheid, ongeduld </li></ul><ul><li>fenotype = stoer, ruig, open, hard, iconen, skyline, authentiek, lef </li></ul><ul><li> solidariteit, geborgenheid, betrokkenheid, volkse cultuur </li></ul><ul><li> permanente veranderdrang </li></ul>
  11. 11. Problemen en Kansen
  12. 12. Persistente Problematiek <ul><li>groter dan in andere grote steden </li></ul><ul><li>schaal diepte stapeling </li></ul><ul><li>sociaal-cultureel economisch ecologisch </li></ul>
  13. 13. Persistente Problematiek slechte luchtkwaliteit gezondheidsproblemen lage omgevingskwaliteit gebrek aan groen hoge werkloosheid weinig arbeidsplaatsen lage opleiding lage sociale cohesie onveiligheid verloedering buurten verouderde huisvesting
  14. 14. Persistente Problematiek <ul><li>diepere drijfveren </li></ul><ul><li>laag zelfbeeld </li></ul><ul><li> etnische versplintering </li></ul><ul><li> sociale onthechting </li></ul><ul><li> opvoedingsproblematiek </li></ul><ul><li> gebrek aan toekomstperspectief </li></ul>
  15. 15. Historische Context R’dam Zuid <ul><li>ontwikkeling Haven </li></ul><ul><li>boeren uit Brabant en Zeeland </li></ul><ul><li> goedkope arbeiderswoningen </li></ul><ul><li>tuinsteden </li></ul><ul><li>uittocht Brabanders/Zeelanders </li></ul><ul><li>intocht Spanjaarden/Italianen </li></ul><ul><li>satellietsteden </li></ul><ul><li>uittocht Spanjaarden/Italianen </li></ul><ul><li>intocht Turken/Marokkanen </li></ul><ul><li>vinex locaties </li></ul><ul><li>uittocht Turken/Marokkanen </li></ul><ul><li>intocht Oosteuropeanen </li></ul>
  16. 16. Historische Context R’dam Zuid <ul><li>er is nooit luxe of welvaart geweest op Zuid </li></ul><ul><li>bedrijven hebben Zuid links laten liggen </li></ul><ul><li>zelfde patroon herhaalt zich telkens </li></ul><ul><li>‘ Wie het beter krijgt vertrekt van Zuid’ </li></ul>
  17. 17. Kansen <ul><li>relatief jonge bevolking </li></ul><ul><li>kosmopolitisch karakter </li></ul><ul><li>ideale ligging in Randstad </li></ul><ul><li> kennisinfrastructuur </li></ul><ul><li> haven 3.0 </li></ul>
  18. 18. Kansen <ul><li>logistiek knooppunt </li></ul><ul><li>uitstekend bereikbaar </li></ul><ul><li> expertise handel en scheepvaart </li></ul><ul><li> aantrekkelijke kwaliteit/prijs verhouding </li></ul><ul><li>moderne architectuur / stedebouw </li></ul><ul><li> </li></ul>
  19. 19. Kansen <ul><li>evenementenstad van Nederland </li></ul><ul><li> mentaliteit van aanpakken </li></ul><ul><li>dynamisch, hip, jong </li></ul><ul><li> film / audiovisuele centra </li></ul><ul><li> sport en ontspanning </li></ul><ul><li> </li></ul>
  20. 20. Kansen <ul><li>Rotterdam is continu in beweging </li></ul><ul><li>kleurrijke, kosmopolitische stad met 174 nationaliteiten </li></ul><ul><li>die altijd open staat voor en onderhevig is aan verandering </li></ul>
  21. 21. Kansen <ul><li>in potentie is Rotterdam meest kansrijke stad in Nederland </li></ul><ul><li>dé stad van de toekomst die in veel aspecten koploper is </li></ul><ul><li>jeugd, kennis, vakmanschap, ruimte, ambitie, lef </li></ul>
  22. 22. Verander Paradox <ul><li>de kracht van Rotterdam is tegelijkertijd de zwakte: </li></ul><ul><li>de permanente veranderdrang van Rotterdam schept </li></ul><ul><li>ruimte en dynamiek, maar geeft vluchtig (ADHD-)karakter </li></ul>
  23. 23. Stelling I Rotterdam bevindt zich op een kantelpunt: of ze glijdt verder af, of ze wordt toch een bruisende metropool met allure
  24. 24. Vooruit naar Vroeger
  25. 25. Transitieperiode I <ul><li>1870 – 1930 </li></ul><ul><li>transitie van regionale haven naar wereldhaven </li></ul><ul><li> </li></ul>
  26. 26. Transitieperiode 1870-1930 <ul><li>1872 Nieuwe Waterweg [directe verbinding met zee] </li></ul><ul><li>1894 Rijnhaven [ 30 ha ] </li></ul><ul><li>1905 Maashaven [ 60 ha ] </li></ul><ul><li>1910 Waalhaven [ 310 ha ] </li></ul><ul><li>1916 Vierhavens </li></ul><ul><li>1929 Pernis [eerste Petroleumhaven] </li></ul><ul><li>1932 Merwehaven </li></ul><ul><li> </li></ul>
  27. 27. Lekhaven
  28. 28. Merwehaven
  29. 29. Transitieperiode 1870-1930 <ul><li>in enorm tempo werden havens aangelegd in Rotterdam </li></ul><ul><li>linkermaasoever: bulkgoed [kolen, erts, granen] </li></ul><ul><li>rechtermaasvoer: stukgoed [fruit, sap, groenten] </li></ul><ul><li>bulkgoed veel groter volume dan stukgoed </li></ul><ul><li> </li></ul>
  30. 30. Lek- en IJsselhavens
  31. 31. Determinanten Transitie <ul><li>- mechanisering [overslag i.p.v handwerk] </li></ul><ul><li>- massificatie [massagoederen] </li></ul><ul><li>- transitohaven [doorvoerhaven] </li></ul><ul><li>- industrialisatie [Duitsland] </li></ul><ul><li>veel weerstand van koopmannen en arbeiders </li></ul><ul><li> </li></ul>
  32. 32. Onstuimige groei stad Rotterdam <ul><li>1870 120.000 inwoners </li></ul><ul><li>1880 150.000 inwoners 3.500 schepen </li></ul><ul><li>1900 310.000 inwoners 10.000 schepen </li></ul><ul><li>1920 500.000 inwoners 30.000 schepen </li></ul><ul><li> </li></ul>
  33. 33. Determinanten Transitie <ul><li>- nieuwe spelers [ingenieurs, handelaars, stuwadoors,] </li></ul><ul><li>geen kaderuimte, gingen zelf laden en lossen </li></ul><ul><li>- visie [G.J. de Jongh, directeur Gemeentewerken ] </li></ul><ul><li>visonair de Generaal </li></ul><ul><li>zag behoefte aan nieuw type haven [ grote waterplas ] </li></ul><ul><li>mondiale oriëntatie [ Suezkanaal, Panamakanaal ] </li></ul><ul><li>aanleg diepe havens en infrastructuur </li></ul><ul><li> </li></ul>
  34. 34. Visie, Strategie en Toeval <ul><li>- veel weerstand, ging tegen tijdsgeest in </li></ul><ul><li>- meesten zagen behoefte aan nieuwe havens niet </li></ul><ul><li>- plannen voor uitbreiding bleven lang liggen </li></ul><ul><li>- niche spelers (ondernemers) en ingenieurs (ambtenaren) </li></ul><ul><li>- geen blauwdruk of vastomlijnd plan, wel stip op horizon </li></ul><ul><li>serendipiteit </li></ul><ul><li> </li></ul>
  35. 35. Transitieperiode II <ul><li>1945 – 1970 </li></ul><ul><li> de wederopbouw </li></ul><ul><li> </li></ul>
  36. 36. Transitieperiode 1945-1970 <ul><li>1945-1950 Slopen en Opbouwen </li></ul><ul><li>1953 Groothandelsgebouw [ hét monument van wederopbouw ] </li></ul><ul><li>1953 Lijnbaan geopend [ eerste autovrije winkelstraat Europa ] </li></ul><ul><li>1957 Nieuwe Centraal Station </li></ul><ul><li>1960 Euromast [ symbool van naoorlogs Rotterdam ] </li></ul><ul><li>1965 Bouw nieuwe wijken Ommoord, Het Lage Land </li></ul><ul><li>1968 Metro </li></ul><ul><li>1970 Ahoy </li></ul><ul><li> </li></ul>
  37. 37. Wederopbouw <ul><li> Rotterdam haven/werkstad </li></ul><ul><li>eerst haven opbouwen daarna stad </li></ul><ul><li>grond onteigend en opnieuw herverkaveld </li></ul><ul><li>architecten zagen hun kans schoon </li></ul><ul><li>grote invloed modernisme op Rotterdam </li></ul><ul><li>onder regie van stadsbouwmeester Witteveen, later Van Traa </li></ul><ul><li> </li></ul>
  38. 38. Modernisme <ul><li> modernistische planning en architectuur </li></ul><ul><li>eenvoud en helderheid esthetisch superieur </li></ul><ul><li>rechte lijnen en hoeken zijn efficiënt en rationeel </li></ul><ul><li>functiescheiding van wonen, werken en recreëren </li></ul><ul><li>rationaal mensbeeld en illusie van nette ordening </li></ul><ul><li> verbroken verbinding tussen mens en stad </li></ul><ul><li> </li></ul><ul><li> </li></ul>
  39. 39. Rotterdam Modernistische stad <ul><li> modernistische blauwdruk voor wederopbouw </li></ul><ul><li>stad in dienst van werk en verkeer </li></ul><ul><li>automobiliteit kreeg vrij baan </li></ul><ul><li>lage bebouwingsdichtheid in centrum (31%) </li></ul><ul><li>zakelijke, ‘blokkendozerige’ stad </li></ul><ul><li> havenbaronnen en industriëlen bepaalden </li></ul><ul><li> </li></ul><ul><li> </li></ul>
  40. 40. Modernisme <ul><li> </li></ul><ul><li> “ Rotterdam is eerst gebombardeerd door het fascisme </li></ul><ul><li> en later nog een keer door het modernisme” </li></ul><ul><li> Gyz la Rivière </li></ul><ul><li> </li></ul>
  41. 41. Rotterdam uit Balans <ul><li> nadruk op haven en centrum </li></ul><ul><li>oude stadswijken verloederden </li></ul><ul><li>satellietsteden kwamen op: Lage Land, Ommoord, Pendrecht </li></ul><ul><li>opknappen van oude wijken werd uitgesteld </li></ul><ul><li>conflicten tussen wijkbewoners en stadsbestuur </li></ul><ul><li>stadsvernieuwing uit tegenbeweging </li></ul><ul><li> </li></ul><ul><li> </li></ul><ul><li> </li></ul>
  42. 42. Rotterdam Breder <ul><li> </li></ul><ul><li>daarna verbreding met kunst en cultuur </li></ul><ul><li>Museumpark, filmfestival, Kunsthal, Schouwburg </li></ul><ul><li>culturele instellingen en creatievelingen </li></ul><ul><li>culturele hoofdstad van Europa </li></ul><ul><li>daarna domineren veiligheid en integratie agenda </li></ul>
  43. 43. Wederopbouw Doorgeschoten <ul><li> wederopbouw </li></ul><ul><li>is te eenzijdig verlopen: fysiek en economisch </li></ul><ul><li>niet in geest van cultuurhistorie van Rotterdam </li></ul><ul><li>niet overeenkomstig sociaal-culturele aspecten van DNA </li></ul><ul><li>was geen proces van mensen, maar voor en over mensen </li></ul><ul><li> stad en mens niet in harmonie </li></ul>
  44. 44. Wat is het Verhaal van Rotterdam? <ul><li> </li></ul><ul><li>samenhangende visie ontbreekt </li></ul><ul><li>wel deelvisies: binnenstad, waterstad, Stadionpark, Stadshavens </li></ul><ul><li>verhalen zijn niet op elkaar afgestemd vanuit één perspectief </li></ul><ul><li>verhalen zijn geen mensenverhalen maar fysieke verhalen </li></ul><ul><li>impuls à la Nieuwe Waterweg ontbreekt </li></ul><ul><li> groot, samenhangend verhaal ontbreekt </li></ul><ul><li>ee </li></ul>
  45. 45. Schaalsprong 2040 <ul><li>1 e transitie 1870-1930 </li></ul><ul><li> weer 350.000 mensen erbij de komende 30 jaar? </li></ul><ul><li> en wat is het equivalent van de Nieuwe Waterweg? </li></ul><ul><li>2 e transitie 1945-1970 </li></ul><ul><li> </li></ul><ul><li> tweede wederopbouw: Rotterdam 3.0 </li></ul><ul><li> maar vanuit een nieuw paradigma? </li></ul><ul><li> </li></ul>
  46. 46. Stadshavens Rotterdam <ul><li> oude havengebied van Rotterdam </li></ul><ul><li>Rijnhaven, Maashaven, Waalhaven, Eemshaven, Merwe-Vierhavens </li></ul><ul><li>- 1600 ha </li></ul><ul><li>- gebied ter grootte van Gouda </li></ul><ul><li>- een derde gebied is water </li></ul><ul><li>- kun je 200.000 mensen herbergen </li></ul><ul><li> nieuwe motor van Rotterdam </li></ul><ul><li> </li></ul>
  47. 49. Stelling II Het Stadshavens gebied is voor Rotterdam cruciaal voor de tweede wederopbouw die Rotterdam doormaakt. De oude Stadshavens kunnen uitgroeien tot het kloppend hart van Rotterdam 3.0
  48. 50. Transitieperiode III <ul><li>2000 – 2040 </li></ul><ul><li> Rotterdam 3.0 </li></ul><ul><li> </li></ul>
  49. 51. Rotterdam 2040
  50. 52. Rotterdam ‘the Green & Blue Machine’ <ul><li>verbonden havenstad </li></ul><ul><li>schoonste, groene haven ter wereld </li></ul><ul><li>schone technologie als groene productiemachine </li></ul><ul><li>stadshavens als bruisend hart van Rotterdam 3.0 </li></ul><ul><li>water als drager van ruimte: voor productie, wonen en recreëren </li></ul><ul><li>hoogwaardige leefomgeving voor diverse leefgemeenschappen </li></ul>
  51. 53. Rotterdam ‘the Green & Blue Machine’ <ul><li>uitgangspunten </li></ul><ul><li>bruisende mix van stoerheid, rauwheid en schoonheid, harmonie </li></ul><ul><li>fysieke stromen verbinden haven en stad </li></ul><ul><li>energie, materialen, goederen, water </li></ul><ul><li>virtuele stromen verbinden stad en haven </li></ul><ul><li>mensen, geld, kennis, informatie </li></ul><ul><li>(waarden)gemeenschappen staan centraal </li></ul>
  52. 57. Groen Rotterdam gebouwen worden groener gebieden worden groener stadslandbouw
  53. 63. Multi-functioneel Gebouwd Rotterdam woningen, gebouwen, scholen zijn energiefabriekjes leveren duurzame energie aan omgeving alle daken en gevels worden benut wateropvang fijnstof zuivering recreatie / landbouw
  54. 68. Stichting Urgenda
  55. 69. Rotterdam Electric City elektrisch aangedreven elektrische auto / scooter / watertaxi / waterbus mobiliteit is dienst op maat geleverd mobiliteitsmakelaar aan-afkoppelbare elektrische voertuigen treintjes op de weg
  56. 76. Rotterdam Waterstad meer op en om het water leven en wonen drijvende wijken / drijvende steden groene infrastructuur op het water drijvende parken
  57. 77. Dutch Research Institute For Transitions
  58. 79. waterrecreatie ecologie: wetlands technologie:drijvende fundering energie: decentraal warmte/koude opslag mobiliteit: drijvende snelweg, watertaxi Woon/werk-units
  59. 86. Stadshavens: van Vrijstaat naar Stadsoase
  60. 91. STADSOASE
  61. 95. HOE <ul><li> </li></ul><ul><li> Organisch Ontwikkelen </li></ul><ul><li> ruimte bieden </li></ul><ul><ul><li>faciliteren en stimuleren van eigen initiatief </li></ul></ul><ul><ul><li>belemmeringen wegnemen, netwerken bevorderen </li></ul></ul><ul><ul><li>mentale ruimte, juridische ruimte, financiële ruimte </li></ul></ul><ul><li> richting geven </li></ul><ul><ul><li>vasthouden aan stip op de horizon en groot verhaal </li></ul></ul><ul><ul><li>stap voor stap ontwikkelen, via zoeken, leren en experimenteren </li></ul></ul><ul><ul><li>voortdurend aanpassen aan nieuwe omstandigheden </li></ul></ul><ul><ul><li> ONRotterdams Rotterdams </li></ul></ul>
  62. 96. ONRotterdams Rotterdams <ul><li> niet slopen maar transformeren </li></ul><ul><li>tuinieren </li></ul><ul><li> dingen afmaken </li></ul><ul><li> geduld </li></ul><ul><li> visie, tact en strategie </li></ul>
  63. 97. Stelling III Duurzaamheid wordt de economische motor achter de herontwikkeling van Rotterdam: de nieuwe economie rondom duurzaamheid betekent voor Rotterdam een geweldige impuls
  64. 98. Rotterdam: niet te filmen <ul><li>Rotterdam is niet te filmen </li></ul><ul><li>De beelden wisselen te snel </li></ul><ul><li>Rotterdam heeft geen verleden </li></ul><ul><li>en geen enkele trapgevèl </li></ul><ul><li>Rotterdam is niet romantisch </li></ul><ul><li>heeft geen tijd voor flauwekul </li></ul><ul><li>is niet vatbaar voor suggesties </li></ul><ul><li>luistert niet naar slap gelul </li></ul><ul><li>‘ t is niet cameragevoelig. </li></ul><ul><li>lijkt niet mooier dan het is </li></ul><ul><li>Het ligt vierkant, hoog en hoekig </li></ul><ul><li>gekanteld in het tegenlicht </li></ul><ul><li>Rotterdam is geen illusie </li></ul><ul><li>door de camera gewekt </li></ul><ul><li>Rotterdam is niet te filmen </li></ul><ul><li>Rotterdam is vééls te ècht JD </li></ul>

×