Panitikan

Panitikan sa Panahon ng Kolonyalismong Amerikano

Panitikan sa Panahon ng Kolonyalismong Amerikano (1900s-1942)
Dahil sa pagnanais ng mga Pilipino na mapatalsik ang mga Kastila, naging tagapagsagip ang mga Amerikano nang dumating sila noong 1898 na tuluyang nagpabagsak sa pamahalaang Kastila.
Kung relihiyon ang naging pamana ng mga Kastila sa Pilipino, edukasyon naman ang naging pangunahing ipinamana ng mga Amerikano. Sa panahong ding ito isinilang ang mga ilang imortal na makatang Pilipino na nagsisulat sa Ingles at Tagalog.

Mga Katangian ng Panitikan sa Panahon ng Kolonyalismong Amerikano
Nagpapakita ng dalawang pwersang nagtutunggalian
Nakasulat sa wikang Katutubo, Kastila at Ingles
Tumatalakay sa pagkamakabayan o kaya’y mga paksang romantisista
Nananawagan ng pagpapatuloy ng rebolusyon o pagpapailalim sa mga Amerikano
Nagsisikhay na mapanatili ang sariling identidad o nangongopya ng mga estilong Kanluranin

Mga Katangian ng Panitikan sa Panahon ng Kolonyalismong Amerikano
Ang mga Amerikano ang nagpakilala ng mga fairy tale sa mga Pilipino na ginamit ng mga gurong Tomasites sa pagtuturo.
Ipinakilala rin ng mga ito ang iba pang uri ( genre ) ng panitikan gaya ng oda at nagpakilala sa pinilakang-tabing – ang pelikula .

Bakit sumulat pa rin sa Kastila ang mga Pilipino?

Bakit sumulat pa rin sa Kastila ang mga Pilipino?
Protesta sa pananakop ng mga Amerikano na nagsasalita ng Ingles
Mas matulain at mas akma sa panitikan ang Kastila kaysa Ingles, ayon sa kanila
Bibihira pa ang sanay mag-Ingles sa mga unang taon ng pananakop ng Amerikano
Espanyol pa rin ang wika ng mga intelektwal noon

Mga Manunulat sa Kastila
Cecilio Apostol – sumulat ng mga tulang handog sa mga bayani at tumutuligsa sa mga Amerikano
Fernando Ma. Guerrero – naglabas ng antolohiya/koleksyon ng mga tula na pinamagatang Crisalidas (“Mga Higad”)
Jesus Balmori – may sagisag na Batikuling (isang uri ng puno); “poeta laureado” (poet laureate)
Manuel Bernabe – makatang liriko
Claro M. Recto – naglabas ng antolohiyang Bajo Los Cocoteros (“Sa Lilim/Shade ng Niyugan”)
Apolinario Mabini – “utak ng Himagsikan”; ipinatapon ng mga Amerikano sa Guam dahil popular sa taumbayan ang kanyang mga sinusulat

Mga Nagsulat sa Tagalog
Julian Cruz Balmaceda – sumulat ng “Bunganga ng Pating”
Lope K. Santos – nobelista at mambabalarila (grammarian); Ama ng Balarilang Tagalog
Jose Corazon de Jesus – “Huseng Batute”; “Makata ng Puso/Pag-ibig”
Pascual Poblete – sumulat ng pasyon na anti-prayle

Mga Nagsulat sa Tagalog
Florentino Collantes – batikang duplero; “Kuntil-Butil”
Amado V. Hernandez – “Makata ng mga Manggagawa”
Valeriano Hernandez-Peña – “Tandang Anong”; nobelista
Iñigo Ed Regalado – “Odalager”; kwentista, nobelista at peryodista

Mga Nagsulat sa Tagalog at iba pang Wikang Katutubo
Severino Reyes – “Ama ng Dulang Tagalog”
Aurelio Tolentino – “Ama ng Dulang Kapampangan”
Juan Crisostomo Sotto – “Ama ng Panitikang Kapampangan”
Hermogenes Ilagan – mandudula (playwright)
Patricio Mariano – kwentista

Mga Nagsulat sa Ingles
Jose Garcia Villa – makatang Pormalista (art for art’s sake); “Doveglion”
Zoilo Galang – nagsulat ng unang nobela sa Ingles
Zulueta de Costa – makata
N.V.M. (Nestor Vicente Madali) Gonzales – kwentista
Paz Marquez Benitez – kwentista
Maximo Kalaw – nobelista
Juan Laya – nobelista
Leon Arguilla – kwentista
Nick Joaquin – kwentista

Mga Sanaysay
El Desarrollo Caida Dela Republica Filipina (Ang Pagbagsak ng Republikang Pilipino) ni Apolinario Mabini – tumatalakay sa pagtataksil ng mga Pilipinong ilustrado sa Unang Republika ng Pilipinas
Aves de Rapiña (Mga Ibong Mandaragit-EDITORYAL; iba pa sa nobela ni AVH) – tumutuligsa sa Amerikanong ganid at tiwali; nilathala sa pahayagang “El Renacimiento”; ipinasara ang pahayagan at ipinakulong ang mga editor at ibinenta/isinubasta ang lahat ng ari-arian ng dyaryo

Mga Tula
Al Yanqui ni Apostol – tumutuligsa sa pananakop ng mga Amerikano
Maria Clara ni Guerrero – nagpapahayag ng pagluluksa dahil sa inagaw na kalayaan
Pasyong Poblete – tumuligsa sa mga prayle sa pamamagitan ng tulang estilong pasyon
Kahapon, Ngayon at Bukas ni Aurelio Tolentino – alegorikal at sarkastikong batikos sa huwad na kabaitan ng Estados Unidos

Mga Tula
Sa Dakong Silangan (“modernong awit”) ni Jose Corazon de Jesus – alegorikal na pagtalakay sa kasaysayan ng Pilipinas mula pagdating ng mga Kastila hanggang sa pagdating ng mga bagong mananakop (Amerikano)
Bayan Ko ni Jose Corazon de Jesus – tumutuligsa sa pananakop ng dayuhan at nagbibigay-pag-asa na balang araw, lalaya rin ang bayan (nilapatan ng musika ni Prop. Constancio de Guzman kaya naging awit)
Mahalin Ang Sariling Wika ni Joaquin Mañibo

Mga Tula
Kung Tuyo na ang Luha Mo, Aking Bayan ni Amado V. Hernandez
Ang Lumang Simbahan ni Florentino Collantes

Sipi mula sa “Kung Tuyo na ang Luha Mo, Aking Bayan” Lumuha ka, aking bayan, buong lungkot mong iluha ang kawawang kapalaran ng lupain mong kawawa: ang bandilang sagisag mo’y lukob ng dayong bandila, pati wikang minana mo’y busabos ng ibang wika. Iluha mo ang sambuntong kasawiang nagtalakop na sa iyo’y pampahirap, sa banyaga’y pampalusog: ang lahat mong kayamana’y kamal-kamal na naubos, ang lahat mong kalayaa’y sabay-sabay na natapos.

Sipi sa tulang “Al yanqui”(Sa mga Yankee) ni Apostol ¡Yankee! Si mis estrofas logra sobrevivirme, sus palabras vibraran en los siglos venideros el odio eterno del eterno paria. (Yankee! Should my lines outlive me, their words will make known to future ages the eternal outcast’s eternal hatred.)

Mga Dula
Dula ang naging pangunahing panitikan sa panahong ito. Dala nila ang mga bodabil na isang uri ng dula kung saan umaawit at sumasayaw ang mga artista na nagbunga sa sarsuwela ng Pilipinas.
Ang dula ay kinasangkapan ng mga manunulat na Pilipino upang ipahayag ang hangad na paglaya ng bayan at makabayang pananaw.

Mga Dula
Tanikalang Ginto ni Juan Abad – dulang pag-ibig ang paimbabaw (superficial) na tema ngunit pagtuligsa sa imperyalismong Amerikano ang tunay na mensahe
Napun, Ngeni at Bukas [Kahapon, Ngayon at Bukas] sarswela ni Aurelio Tolentino – tuligsa sa pananakop ng mga Amerikano; ipinaaresto si Tolentino at ang mga artistang gumanap; ni-raid ang mga pagpapalabas
Hindi Ako Patay – may pinakamatinding paghihimagsik ngunit hindi na nakilala ang may-akda dahil sa ginamit nito ang pangalan ng kanyang may-bahay.

Mga Dula
Walang Sugat (sarswela) ni Severino Reyes – ukol sa pag-iibigan ng isang babae at ng Katipunero
Anac Ning Katipunan [Anak ng Katipunan] sarswela ni Juan Crisostomo Sotto
Pobres y Ricos [Mga Mahirap at Mga Mayaman] sarswela ni Isabelo delos Reyes – tumatalakay sa kaawa-awang kalagayan ng mga manggagawa sa Pilipinas
Bagong Cristo ni Aurelio Tolentino – tumatalakay sa minimithing pagkakaisa ng mga manggagawa upang makamit nila ang kanilang hinahangad na uri ng lipunan

Mga Pelikula
Dahil sa dala rin ng mga Amerikano ang pelikula sa bansa, ngunit nag-umpisa ito sa mga artistang gumagalaw lamang at nagsasalitang walang tinig ( silent films ); unti-unting naisantabi pansamantala ang dulang panteatro sa bansa dahil sa nakahiligan na ng mga Pilipino ang panonood ng pelikulang-tahimik.
Ang mga unang pelikulang ginawa sa bansa ay halos mga dokumentaryo ukol sa pagsabog ng mga bulkan at iba pang kalamidad.

Mga Pelikula
Pelikula ukol sa buhay ni Rizal at ng kanyang dalawang nobela
Zamboanga - ang pinakaunang pelikulang Hollywood na ginawa sa bansa. Ito rin ang kauna-unahang Hollywood film na may underwater scene.
Ang pinakaunang pelikulang produksyon ng Pilipino ay sa pamumuno ni Jose Nepumuceno hango sa dulang panteatrong Dalagang Bukid (dula ni Hermogenes Ilagan) na malateatro rin ang kinalabasan.

Mga Nobela
Banaag at Sikat [Glimmer and Sunshine] ni Lope K. Santos – kauna-unahang nobelang tumalakay sa sosyalismo
Nena at Neneng ni Valeriano Hernandez Peña
Madaling Araw [Dawn] ni Iñigo Ed Regalado
Pinaglahuan ni Faustino Aguilar – nobelang nananawagan ng rebolusyon ng mga manggagawa
Mga Anak-Dalita ni Patricio Mariano
Mga Anak-Bukid ni Rosauro Almario

Mga Nobela
Bulalakaw ng Pag-asa ni Ismael A. Amado – tampok ang karakter na mala-Simoun
Pusong Walang Pag-ibig ni Roman Reyes

Mga Nobelang Ingles
A Child of Sorrow ni Zoilo Galang
The Filipino Rebel ni Maximo Kalaw
His Native Soil ni Juan Laya
His Dishonor the Mayor ni Leon Ma. Guerrero

Sipi sa “Banaag at Sikat” … Sa Estado Sosyalista, ang lahat ay mag-aaral, gagawa ng bagay-bagay ayon sa kanyang hilig at sa pangangailangan ng sambayanan. Wala nang matututong magnakaw, sapagkat wala namang pag-aari ng ibang nanakawin: ang lahat ay sa lahat na. {…In the socialist state, everyone will study, will do things in accordance to what he wants and what the people needs. There would no longer be thieves, because private property that can be stolen no longer exists: everything belongs to everyone.}

Sipi sa “Pinaglahuan” Sa ikapagtatagumpay ng alinmang layon, sa ikabibihis ng katauhang dinudusta, at sa ipagwawagi ng Katwiran laban sa Lakas ay kailangan ang luha’t ang apoy na panunog. Maggiba muna saka magbuo pagkatapos. {To successfully attain any objective, to redeem the oppressed people, and for Right to overcome Might, tears and fire that burns are needed. Destroy first so as to create afterwards.}

Ang Balagtasan
Nagsimula noong unang bahagi ng 1900s
Pagtatangka ng mga makabayang makata na ikiling (to tilt) ang paksa ng mga patulang pagtatalo gaya ng sa duplo sa mga paksang pampulitika at panlipunan
Ang mga unang balagtasan ay tumalakay sa mga paksang gaya ng: wikang sarili, wikang Ingles o Kastila?; obrero o eskirol; kagyat (immediate) na kalayaan o awtonomiya?
Ipinangalan kay Francisco Balagtas; nagkaroon ng bersyon sa ibang wika gaya ng sa Kapampangan (Crisottan: parangal kay Juan Crisostomo Sotto ) at sa Ilokano (Bukanegan: parangal kay Pedro Bukaneg )

Mga Pahayagan
El Nuevo Dia [Ang Bagong Araw] - itinatag ni Sergio Osmena noong 1900
El Grito del Pueblo [Ang Sigaw ng Bayan] - itinatag ni Pascual Poblete noong 1900
El Renacimiento [Ang Muling Pagsilang] - itinatag ni Rafael Palma noong 1900
Manila Daily Bulletin - 1900

Panitikan

by iwishihadnt on Sep 25, 2011

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

Statistics

Panitikan Presentation Transcript