• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Gereedschappen gebruiken en_onderhouden_lk[1]
 

Gereedschappen gebruiken en_onderhouden_lk[1]

on

  • 4,497 views

een document van D. Van Goethem voor een lessenserie over gereedschap en onderhoud.

een document van D. Van Goethem voor een lessenserie over gereedschap en onderhoud.

Statistics

Views

Total Views
4,497
Views on SlideShare
4,488
Embed Views
9

Actions

Likes
0
Downloads
45
Comments
0

1 Embed 9

http://sophianum.teletop.nl 9

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Gereedschappen gebruiken en_onderhouden_lk[1] Gereedschappen gebruiken en_onderhouden_lk[1] Document Transcript

    • 1 Gereedschappen gebruiken en onderhouden 1. DOEL: De machines waarmee vakmensen werken in de metaal zijn geen speelgoed. Hoe high tech de machines ook zijn, bij onoplettendheid is een ongeluk zo gebeurd. Junior Vakkanjers weten dat en werken dus zo veilig mogelijk. Hoe? Door daar waar nodig persoonlijke beschermingsmiddelen te dragen. Door altijd 100 procent geconcentreerd te werken. En door hun gereedschappen netjes te onderhouden en goed op te ruimen als ze even niet nodig zijn. Kleine moeite, maar het werkt een stuk veiliger en dus prettiger! Goed onderhoud van de gereedschappen is onontbeerlijk voor een veilige werkomgeving. Maar daarmee ook worden reparatiekosten in de hand gehouden. Gebruik het juiste gereedschap voor het gepaste werk; - Sleutels met de juiste sleutelwijdte - Schroevendraaiers met de juiste breedte en dikte - Gebruik geen schroevendraaier als beitel of koevoet - Gebruik de gepaste tang voor het uit te voeren werk - De schuifmaat is een meetgereedschap en geen aftekengereedschap - Gebruik een hamer om te kloppen en geen ander gereedschap - Enz,… Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 2 2. SOORTEN: We kunnen de gereedschappen in zes grote groepen onderverdelen: - Montage en demontagegereedschappen - Opspangereedschappen - Meet en controle gereedschappen - Aftekengereedschappen - PBM (persoonlijke bescherming middelen) - Constructie gereedschappen 3. EIGENSCHAPPEN VAN DE DIVERSE GEREEDSCHAPPEN: 3.1 Montage en demontagegereedschappen: Hiermee monteren en demonteren we verschillende producten. Voorbeelden: Sleutels, schroevendraaiers, tangen enz, … Eigenschappen: Robuust van uiterlijk Sterk/stevig (kan tegen een stootje) Onderhoud: Vet vrij en zuiver houden Controleren op beschadigingen Herstellen waar nodig Leg nooit de gereedschappen op en over elkaar Zorg dat ze niet van de werkbank kunnen vallen Nooit slaan met een gereedschap ze zijn hard en broos (behalve met de hamer) Bescherm de gereedschappen tegen vocht Raak de snijdende gedeelte nooit aan met de handen 3.2 Opspangereedschappen: Hiermee spannen we verschillende werkstukken op om te bewerken. Alsook voor met sommige constructiegereedschappen te kunnen werken. hebben we opspangereedschap nodig. Voorbeelden: Bankschroeven, handklemmen, enz, … Boorkop, beitelhouders, enz,… Eigenschappen: Robuust van uiterlijk Sterk/stevig (kan tegen een stootje) Onderhoud: Vet vrij en zuiver houden Controleren op beschadigingen Herstellen waar nodig Nooit slaan met een gereedschap ze zijn hard en broos Bescherm de gereedschappen tegen vocht Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 3 3.3 Meetgereedschappen: Hiermee controleren of meten we voor – tijdens en na het construeren van de gemaakte onderdelen of producten. METEN IS VERGELIJKEN MET EEN VOORAF VASTGESTELDE NORM (maatstelsel of passingstelsel) Voorbeelden: Schuifmaat, rolmaat Thermometer Bandenspanningsmeter Momentsleutel Multimeter Eigenschappen: Fragiel van constructie (verdragen geen gooi en smijtwerk) Onderhoud: Zuiver houden voor en na elke meting/controle Controleren op beschadigingen Regelmatig de juistheid controleren (ijken) Voorzichtig behandelen Niet laten slingeren tussen andere gereedschappen Herstellen of laten herstellen waar nodig Leg nooit de gereedschappen op en over elkaar Zorg dat ze niet van de werkbank kunnen vallen Nooit slaan met een meetgereedschap Bescherm de gereedschappen tegen vocht 3.4 Aftekengereedschappen: Hiermee gaan we aftekenen voor het construeren van werkstukken of voor montage van de gemaakte onderdelen of producten. Voorbeelden: Passers, winkelhaak, maatlat, Krasnaald, krasblok, enz… Eigenschappen: Fragiel van constructie (verdragen geen gooi en smijtwerk) Onderhoud: Zuiver houden voor en na elke aftekening Controleren op beschadigingen Regelmatig de juistheid controleren (ijken) Voorzichtig behandelen Niet laten slingeren tussen andere gereedschappen Herstellen of laten herstellen waar nodig Leg nooit de gereedschappen op en over elkaar Zorg dat ze niet van de werkbank kunnen vallen Nooit slaan met een meetgereedschap Bescherm de gereedschappen tegen vocht 3.5 Persoonlijke bescherming middelen (PBM,s): Beschermen de bediener/gebruiker van het gereedschap tegen letsel of verwonding. Voorbeelden: Oordopjes, beschermende kledij, veiligheidsbril, enz… Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 4 Eigenschappen: Is passend op de persoon (persoonlijk) Beschermend voldoende bij goed gebruik Onderhoud: Controleren op beschadigingen Altijd vervangen bij twijfel. Vet vrij en zuiver houden Leg nooit de PBM’s op en over elkaar Zorg dat ze niet van de werkbank kunnen vallen Nooit slaan met PBM’s Bescherm de PBM’s tegen vocht 3.6 Constructie gereedschappen: Hiermee monteren en construeren we verschillende producten. Voorbeelden: Frees, karteltoestel, enz, … Hamers, beitels, enz, … Zaag, plaatschaar, mes, enz, … Eigenschappen: Robuust van uiterlijk Sterk/stevig (kan tegen een stootje) Onderhoud: Vet vrij en zuiver houden Controleren op beschadigingen Slijpen of herstellen waar nodig Leg nooit de gereedschappen op en over elkaar Zorg dat ze niet van de werkbank kunnen vallen Nooit slaan met een gereedschap ze zijn hard en broos (behalve met de hamer) Bescherm de gereedschappen tegen vocht Raak de snijdende gedeelte nooit aan met de handen 4. OVERZICHT VAN VEELGEBRUIKTE GEREEDSCHAPPEN IN DE MECHANICA : 4.1 Gereedschap voor het monteren van schroeven en bouten: 4.1.1 Schroevendraaiers: Schroevendraaiers met betrekking tot de kop van een schroef 4.1.1.1 Gewone schroevendraaier De gewone schroevendraaier komt voor in verschillende afmetingen en constructies. Met deze schroevendraaier draai je gewone schroeven vast of los. De gewone schroevendraaier heeft een plat bied. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 5 4.1.1.2 Ster-, kruis- of phillipsschroevendraaier De kop van een gewone schroef is door de gleuf sterk verzwakt. Bij een zogenaamde phillipsschroef is dat minder het geval. De kruisvormige uitsparing echter maakt het gebruik van een speciale schroevendraaier noodzakelijk. Een voordeel is dat de kans op uitschieten geringer is. 4.1.1.3 Zeskantschroevendraaier (inbussleutel) Deze schroevendraaier dient voor het monteren van cilinderkopschroeven met binnenzeskant. Ook wel inbussleutel genaamd. Deze zijn meestal in dergelijke vorm zoals de figuur te verkrijgen in setjes van 6, 7,… Schroevendraaiers met betrekking tot de kop van een schroef 4.1.1.4 Haakse schroevendraaier Deze gebruikt men wanneer een schroef van bovenaf niet met een gewone schroevendraaier is te bereiken. Bijvoorbeeld bij motoren. 4.1.1.5 Kogelkopschroevendraaier Voor het monteren van schroeven met binnenzeskant op moeilijke bereikbare plaatsen kan men ook een kogelkop schroevendraaier gebruiken. Hier kan men de schroevendraaier schuin opstellen. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 6 Schroevendraaiers met betrekking tot de plaats van een schroef 4.1.1.6 Elektrisch of pneumatisch gedreven schroevendraaiers Met een dergelijke schroevendraaier kan men snel iets monteren of demonteren en wordt daarom meestal gebruikt voor seriewerken. Bij pneumatisch gedreven schroevendraaiers, denk aan de banden vervangen tijdens een formule1 wedstrijd, slipt de kop van de schroevendraaier door bij overbelasting, zodanig dat er geen bout of schroef wordt beschadigd. 4.1.2 (moer)Sleutels: Voor het vast- en losdraaien van bouten en moeren worden sleutels gebruikt in de meest uiteenlopende maten en vormen 4.1.2.1 Steeksleutel Aan een steeksleutel onderscheiden we 2 delen: - de bekken - de steel Als de sleutelwijdte groter is, glijden de bekvlakken over de hoeken van boutkop of moer met als gevolg: - de montage verloopt niet vlot - de hoeken van boutkop of moer worden rond, terwijl de bekvlakken van de sleutel beschadigen. - de bout of moer met afgeronde kop is moeilijk te demonteren en voor latere montage niet meer bruikbaar. - DE SLEUTEL SCHIET UIT: ZEER GEVAARLIJK VOOR DE HANDEN 4.1.2.2 Ringsleutel of ringsteeksleutel Bij de ringsleutels wordt aandraaikracht gespreid over alle vlakken van de boutkop of moer, in plaats van over twee vlakken zoals bij de steeksleutel. Door spreiding van de kracht beschadigt men de boutkop of moer niet zo snel. Dit is vooral van belang bij het herhaald los- en vastdraaien. Ringsteeksleutels zijn een combinatie van punt 2.1 langs de ene zijde en punt 2.2 aan de andere zijde. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 7 4.1.2.3 Verstelbare sleutel Met de verstelbare sleutel kan men binnen grenzen een sleutelwijdte naar keuze instellen. Wordt zeer veel gebruikt voor sanitaire werkzaamheden. 4.1.2.4 Dopsleutel(s) Een dopsleutel bestaat uit een handvat met daarop een kop gemonteerd. Op deze kop kunnen diverse hulpstukken worden gemonteerd. De dop komt behalve in zeskante ook in twaalfkante uitvoeringen voor. 4.2 Opspangereedschappen: 4.2.1 De werkbank: 4.2.1.1 Beschrijving De werkbank, gebruikt door de paswerker, bestaat uit een zeer sterke tafel, die gewoonlijk een hoogte heeft van ± 700 mm, een breedte van ± 600 mm en een lengte die varieert volgens de beschikbare plaats in het werkhuis. 4.2.1.2 Onderdelen 4.2.1.2.1 Het werkblad Hierop wordt de bankschroef geplaatst. Het is vervaardigd uit hard beukenhout. 4.2.1.2.2 Het onderstel Is vervaardigd uit zacht hout, profielstaal of gegoten ijzer. Het kan laden en kasten bevatten die gebruikt worden om gereedschappen en werkstukken te bergen. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 8 4.2.1.3 Plaats De werkbank wordt zo geplaatst, dat het licht zijdelings of boven op het werkstuk valt. Het werkstuk moet zonder schaduw belicht worden. 4.2.1.4 Onderhoud - de werkbank mag niet beschadigd worden (vooral het werkblad) - na het werk moet de werkbank gereinigd worden en afgeborsteld worden. 4.2.2 De parallelbankschroef: 4.2.2.1 Beschrijving De parallelbankschroef omvat: (schrijf de onderdelen zelf in) 4.2.2.2 Onderdelen 4.2.2.2.1 Een vaste bek Deze is voorzien van een zool waarmee de bankschroef d.m.v. bouten op de werkbank geschroefd wordt. 4.2.2.2.2 Een beweegbare bek Deze glijdt in de vaste bek. 4.2.2.2.3 De lippen Iedere bek is voorzien van een verwisselbare lip. Ze zijn vervaardigd uit hard staal en van tandjes voorzien. 4.2.2.2.4 Een moer Deze vormt een geheel met de vaste bek. Ze zijn soms vervaardigd uit brons en voorzien van vierkante schroefdraad. 4.2.2.2.5 Een schroef Deze draait in de moer en is vervaardigd uit staal. Op de schroef bevindt zich gedeeltelijk vierkante schroefdraad. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 9 4.2.2.2.6 De zwengel Door de zwengel wordt de schroef vooruit of achteruit bewogen. 4.2.2.3 Voordelen - De bekken blijven altijd gelijklopend bij onverschillig welke opening van de bankschroef ( m.a.w. een goede klemming van de werkstukken ) - zij kunnen ver opengedraaid worden en geven dus een grote spanopening. 4.2.2.4 Nadelen - Het gewicht van de parallelbankschroef rust volledig op de werkbank. - Ze is niet zo stevig als bijvoorbeeld de staartbankschroef. 4.2.2.5 Gebruik De parallelbankschroef wordt overal gebruikt in de paswerkerij voor het spannen van kleine en middelmatige werkstukken. Er bestaan ook draaibare parallelschroeven zie figuur hieronder). Het zijn gewone bankschroeven gemonteerd op een draaibare zool, waarop de spanschroef vastgezet wordt. 4.2.2.6 Onderhoud De paswerker onderhoudt zijn bankschroef met de grootste zorg evenals al zijn ander gereedschap. - De blanke delen moeten roestvrij gehouden worden - De glijdende delen moeten regelmatig ingeolied worden - Men moet erop letten niet in de lippen te vijlen, te zagen of te kappen - Sluit de bankschroef nooit wanneer er geen werkstuk tussen de lippen zit. - De zwengel niet met een te grote kracht aandraaien. - Sla nooit met een hamer op de zwengel om hem vast of los te draaien - De werkstukken zoveel mogelijk in het midden van de bekvlakken spannen dit wordt vooral gedaan om misvorming van de bankschroef te vermijden. - Kies de gewenste bankschroef voor het werk dat verricht moet worden. 4.2.3 Handschroeven: 4.2.3.1 Beschrijving Handschroeven zijn kleine spantoestellen, die gebruikt worden in de paswerkerij of bij montagewerk. Ze dienen om kleine stukken te kunnen vastklemmen of om twee of meer stukken opeen te klemmen. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 10 4.2.3.2 Soorten 4.2.3.2.1 De handklem Bestaat uit twee benen die rond een as scharnieren. De klemming gebeurt met de hand d.m.v. een vleugelmoer, terwijl een veertje bij het losdraaien van de vleugelmoer voor het geleidelijk opengaan van de bekken zorgt. De handschroef is vervaardigd uit gegoten staal of smeedstaal. De lippen zijn gegroefd en gehard. 4.2.3.2.2 De kantenklauw Wordt gebruikt om kleine werkstukken, waarvan schuine kanten moeten gevijld worden, vast te klemmen. Het werkstuk wordt tussen de kantenklauw gespannen en de kantenklauw wordt tussen de bankschroef gespannen. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 11 4.2.3.2.3 De steelhandschroef Wordt gebruikt voor het vastklemmen van kleine ronde pennetjes. 4.2.3.2.4 De gewone spanschroef (sergeant) Gebruikt men om verschillende stukken samen te klemmen, die geboord, gelast of geklonken moeten worden. 4.2.3.2.5 De stelbankschroefjes Gebruikt men om stukken vast te spannen, die te klein zijn om rechtstreeks in de bankschroef te spannen. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 12 4.2.3.2.6 De klamp Wordt veel gebruikt in de gereedschapsmakerij om werkstukken te positioneren vooraleer op of aan elkaar te monteren. 4.2.4 De machineklem: 4.2.4.1 Beschrijving In veel gevallen kan een machineklem gebruikt worden op de boor- of freesmachine. Vooral voor kleine werkstukken met een regelmatige vorm. De werking van de machineklem komt overeen met die van een bankschroef. Het verplaatsten van de bekken en het leveren van de nodige klemkracht kan gebeuren met:  Bewegingsschroefdraad  Oliedruk  Luchtdruk Het vastklemmen van de machineklem op de boortafel gebeurt met speciale bouten die in de T-vormige gleuven van de boortafel passen. 4.2.5 Kantel-, kikker- of spanplaten: 4.2.5.1 Beschrijving Eén van die middelen is het spannen van het werkstuk met behulp van kantel-, span- of kikkerplaten. Hierbij gebruikt men ook nog T-bouten en speciale onderlegstukken die eventueel in hoogte regelbaar zijn. 4.2.5.2 Gebruik - Het werkstuk moet zo zijn opgespannen dat het tijdens de bewerking niet kan verplaatsen. Tegelijk mag het werkstuk echter niet vervormen of beschadigen. - Wanneer een werkstuk met spanplaten wordt vastgezet moeten deze horizontaal liggen en moeten de T-bouten zo dicht mogelijk tegen het werkstuk zijn aangebracht. Op deze manier is de opspankracht zo groot mogelijk. - Zorg ervoor dat de klemvakken van de machineklem en de opspanvlakken van het werkstuk goed schoon zijn en vrij van bramen. - Opdat het werkstuk evenwijdig zou zijn opgespannen met de boortafel worden geharde, evenwijdig geslepen regels op de geleidingen van de machineklem gelegd en daarop laat men het werkstuk rusten. Om zeker te zijn van een goede opstelling wordt het werkstuk met een zachte hamer (vb. uit kunststof) aangetikt op de regels. Hard slaan is daarbij ongewenst omdat het werkstuk telkens tegen de regels terugveert en deze laatste nooit vast komen. Het werkstuk moet stevig vast gespannen zijn vóórdat met het aantikken van de regels wordt begonnen. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 13 - Stel de regels zo op dat ze bij het doorboren niet in contact komen met de boor. Is dit niet mogelijk dan moet de desbetreffende regel vlak voor het doorkomen van de boor verplaatst worden. - Span het werkstuk zo diep mogelijk tussen de spanlippen van de machineklem op. Kies de evenwijdige regels dus in overeenstemming met de hoogte van de spanlippen en de dikte van het werkstuk. Laat echter wel enige ruimte tussen het werkstuk en de geleidingen van de machineklem om te voorkomen dat in die geleidingen wordt geboord. 4.2.6 De boorklemsystemen: 4.2.6.1 Beschrijving Het spannen van boren kan op verschillende manieren gebeuren. 4.2.6.2 Soorten 4.2.6.2.1 Met morseconus (voor boren met een conische kolf) Boren met een conische kolf kunnen bij bepaalde afmetingen zonder meer in de boorspil geplaatst worden. Indien de kolf van de boor kleiner is dan de conische boring in de boorspil, kan de boor bevestigd worden door middel van vermindering reduceerhulzen. De morsekegel heeft als eigenschappen dat het gereedschap automatisch gecentreerd wordt en doordat de cone zelfklemmend is wordt het ook gespannen. De wrijving tussen de boorkolf en de conische boring in de boorspil is, bij goed opgestelde boren, voldoende om te beletten dat de boor tijdens de bewerking zou slippen. De platte lip die bovenaan de kolf van een boor is voorzien is enkel een uitdrijflip die het mogelijk maakt met een aangepast gereedschap (uitdrijfspie) de boor, zonder beschadiging van de cone, te verwijderen. 4.2.6.2.2 Boorhouder (voor boren met een cilindrische kolf) Boren met een cilindrische kolf worden in een zelfcentrerende boorhouder of boorkop gespannen. De boorhouder wordt zelfcentrerend genoemd omdat de klauwtjes van de houder waarmee de boor wordt vastgehouden, in elke stand van de boorhouder elk even ver van het midden of center staan. Het opgespannen gereedschap zit dus ook altijd in het midden (gecentreerd). Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 14 Er zijn twee types in gebruik: 1) De Jacobs boorhouder waarbij het spannen en ontspannen van de boor gebeurt met een sleutel waarop zich een conisch tandwieltje bevindt dat ingrijpt met een tandkrans op de boorhouder. 2) De snelspanboorhouder of de zelfklemmende boorhouder. Hier gebeurt het spannen enkel met de hand, dus zonder sleutel. 1 2 4.2.7 De beitelklemsystemen: 4.2.7.1 Beschrijving Het spannen van beitels kan ook op verschillende manieren gebeuren. 4.2.7.2 Soorten 4.2.7.2.1 Enkelvoudige beitelhouder Onderstaande figuur laat een enkelvoudige, veelgebruikte beitelhouder zien. 4.2.7.2.2 Vierkant beitelhouder Door een vierkante beitelhouder te gebruiken, kan men 4 verschillende beitels tegelijk inspannen en bij elke bewerking de gewenste beitel voordraaien. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 15 4.2.7.2.3 Beitelplaat Zeer eenvoudig maar doeltreffend is de bevestiging volgens onderstaande figuur. De beitel wordt geklemd onder een beitelplaat, die horizontaal wordt gesteld met de stelschroef en vervolgens met de grote moer geklemd. 4.2.7.2.4 Snelwisselbeitelhouder Bij productiedraaibanken, waarbij men vaak beitels moet verwisselen en de tijd een grote rol speelt, gebruikt men snelwisselhouders. Hierbij bevestigt men de eigenlijke beitelkop op de slede, waarna men snel de afzonderlijke beitels, die elk in een eigen houder zijn gevat, tegen het blok kan bevestigen. De centerhoogte wordt éénmaal ingesteld en steeds behouden. Ook boren en ruimers kan men op deze wijze bevestigen en daarbij de machinale aanzet van de machine benutten, hetgeen met de losse kop in de regel niet mogelijk is. Voor het opspannen van boorbeitels met een cilindrische schacht maakt men gebruik van hiernaast afgebeeld hulpstuk, dat rond de schacht gemonteerd wordt vooraleer op te spannen in een van de hierboven beschreven opspansystemen. 4.2.8 De freesklemsystemen: 4.2.8.1 Beschrijving Het spannen van frezen kan ook op verschillende manieren gebeuren. 4.2.8.2 Soorten Voor deze punten wordt er verwezen naar de uitgebreide les van opspannen van frezen in de cursus PVTV op pagina 109. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 16 4.3 Meetgereedschappen: 4.3.1 Inleiding: Zoals we dikwijls zullen kunnen constateren, worden in het metaalvak lengtematen niet altijd opgegeven in millimeters, maar ook in engelse duimen of inches. We hebben dus 2 maatstelsels: → Het METRISCHE stelsel Het metrische stelsel heeft als hoofdeenheid METER. → Het ENGELSE stelsel Het Engelse stelsel heeft als hoofdeenheid YARD. 4.3.2 Meten van lengtematen: 4.3.2.1 De maatlat Met een meetlat kun je - in de ogen van de metaalbewerker - niet erg precies meten. Een nauwkeurigheid van 0,5 mm is wel de grens. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 17 4.3.2.2 Andere soorten Grotere lengtematen kunnen worden gemeten met behulp van o.a.: 4.3.3 De schuifmaat: 4.3.3.1 Inleiding Veel nauwkeuriger kunnen we meten met een schuifmaat. Met het afgebeelde model kunnen volgende elementen worden opgemeten: - binnenmaten - buitenmaten - dieptematen 4.3.3.2 Beschrijving 4.3.3.3 Aflezen Voor deze punten wordt er verwezen naar de cursus MTB op pagina 11 voor de gedetailleerde en uitgebreide lessen van de schuifmaat. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 18 4.3.4 De dieptemaat: 4.3.4.1 Gebruik De dieptemaat wordt gebruikt om de diepte van groeven, te meten. 4.3.4.2 Beschrijving De dieptemaat toont veel overeenkomst met de schuifmaat. De vaste bek en de binnenmeetbekken ontbreken en het losse meetvlak is als brug afgewerkt. van de liniaal juist gelijk met het meetvlak van de brug. 4.3.4.3 Nonius De nonius is uitgevoerd op 1/10, 1/20 of 1/50 zoals bij de gewone schuifmaat. 4.3.4.4 Aflezing De aflezing gebeurt zoals bij de gewone schuifmaat. 4.3.5 De schroefmaten (micrometers): 4.3.5.1 Inleiding In onderstaande figuur is een beugelschroefmaat (micrometer) getekend. Er wordt gemeten tussen een vaste meetstift en die daartoe voorzien is van een fijne en uiterst nauwkeurige meethuls, die vast verbonden is met de verstelbare meetstift een verdeling van 50 gelijke delen. Bij één omwenteling van meetstift zich 1/2 mm. Bij één streepje verdraaiing verplaatst mm: 50 = 0,01 mm. Dus de nauwkeurigheid van de micrometer bevestigd tot op 0,01 mm. 4.3.5.2 Aflezing Ontrolde cilinderhuls en meettrommel 25 0 5 10 Boven de streep: 14 mm 20 Onder de streep: 0,5 mm Op de huls: 0,17 Totaal: 14,67 mm 15 10 Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 19 4.3.6 De meetklok: 4.3.6.1 Inleiding Met een meetklok wordt geen maat gemeten, de meetklok is een vergelijkingstoestel. De meetklok is dus een controlegereedschap. 4.3.6.2 Gebruik De meetklok is een toestel dat gebruikt wordt om: Een reeks afgewerkte stukken met een modelstuk te vergelijken. De evenwijdigheid van werkstukken te controleren. Nauwkeurig bewegingen van machineonderdelen na te zien. 4.3.7 De hoekmeter: 4.3.7.1 Beschrijving De gewone of eenvoudige hoekmeter bestaat uit een halve cirkelsector, die verdeeld is in 180° met een verdraaibare rechte lat. Door middel van een moer kan men de rechte lat verplaatsen naar een gewenste hoek. 4.3.7.2 Gebruik De eenvoudige hoekmeter wordt gebruikt voor het aftekenen en controleren van willekeurige hoeken op werkstukken. 4.3.8 Onderhoud: 4.3.8.1 Voor een juist gebruik - Meetlatten worden bij de fabricage afgeknipt, waardoor de eerste mm wel eens langer of korter kan zijn. Maak dan gebruik van de 10 cm-lijn. - Probeer niet om een schuifmaat zo vast te drukken als je kunt. De nauwkeurigheid wordt er beslist niet groter op, eerder minder. - Bij het meten van een werkstuk moet je er op letten dat deze ontdaan is van alle bramen, anders krijg je niet de juiste maat van het werkstuk. 4.3.8.2 Voor de veiligheid - Nieuwe meetlatten en rolmaten zijn vaak scherp, let op dat je je niet snijdt. - Rolmaten springen soms door de veerdruk naar buiten. Let op voor je ogen. 4.3.8.3 Voor de zuinigheid - De bekken dienen niet als aftekengereedschap, hiervoor bestaan speciale schuifmaten of kun je beter gebruik maken van kraspennen. - Meet op een draaibank nooit een nog draaiend werkstuk - Meet en lees af, probeer zoveel mogelijk te vermijden dat je de schuif- of schroefmaat van je werkstuk moet halen om te meten. - Haal nooit je schuif- of schroefmaat uit elkaar, dat is werk voor een vakman. 4.4 Aftekengereedschappen: Voor het doel, de soorten en hun beschrijving wordt er verwezen naar de cursus MTB op pagina 35 voor de gedetailleerde les over de aftekengereedschappen. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 20 4.5 Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s): Voor het doel, de soorten en hun beschrijving wordt er verwezen naar de cursus MTB op pagina 99 voor de gedetailleerde les over de persoonlijke beschermingsmiddelen. 4.6 Constructie gereedschappen: 4.6.1 De vijlen: 4.6.1.1 Inleiding Het vijlen is een methode van vormgeving door verspanen die lang geleden reeds werd toegepast. Het vijlen heeft een betekenis verloren, met behulp van machines, die tegenwoordig zo veel mogelijk bij worden ingeschakeld, sneller en nauwkeuriger kan verspanen. 4.6.1.2 Beschrijving 4.6.1.3 Soorten 4.6.1.4 Gebruik Voor deze punten wordt er verwezen naar de uitgebreide les van de vijlen in de cursus MTB op pagina 145. 4.6.2 De metaalzagen: 4.6.2.1 Doel Het doel bij het zagen is onder andere: - afkorten van staven, buizen en profielen - het maken van gleuven - het vormgeven aan werkstukken 4.6.2.2 Beschrijving 4.6.2.3 Soorten 4.6.2.4 Gebruik Voor deze punten wordt er verwezen naar de uitgebreide les van de metaalzagen in de cursus MTB op pagina 139. 4.6.3 De metaalboren: 4.6.3.1 Doel Boren zijn snijgereedschappen om ronde openingen van verschillende vorm en afmetingen in werkstukken aan te brengen. Afhankelijk van soort materiaal waarin men zal boren zal men de geschikte boor kiezen. Ook de vorm van de aan te brengen boring zal mede bepalend zijn in de keuze van de boor. 4.6.3.2 Beschrijving 4.6.3.3 Soorten 4.6.3.4 Gebruik Voor deze punten wordt er verwezen naar de uitgebreide les van de boren in de cursus MTB op pagina 149. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 21 4.6.4 De handscharen: 4.6.4.1 Beschrijving Handscharen worden gebruikt voor het knippen van dun plaatmateriaal. 4.6.4.2 Soorten - Blikschaar Knippen van dun plaatmateriaal volgens een rechte lijn. - Doorloopschaar Knippen van lange stroken zodat het materiaal onder je hand doorloopt. - Rondschaar Knippen van gebogen lijnen. - De hefboomplaatschaar Het knippen van lange stroken plaatmateriaal met de hiervoor genoemde scharen is soms uiterst vermoeiend en niet regelmatig genoeg. Je kan dan beter gebruik maken van hefboomscharen. Hiermee verloopt het knippen vlugger en nauwkeuriger. 4.6.4.3 Beschrijving 4.6.4.4 Werking Voor deze punten wordt er verwezen naar de uitgebreide les van spaanloze metaalbewerking in de cursus PVTV op pagina 233. 4.6.5 Handgereedschappen voor snijden van buitendraad: 4.6.5.1 Snijkussens Voor het snijden van buitendraad kun je gebruik maken van snijkussens, die uit een speciale staalsoort zijn vervaardigd. De op de snijkussens aangebrachte schroefdraad is door een groef onderbroken. Daardoor zijn aan beide kanten van de groef een aantal scherpe tanden ontstaan. Deze tanden zijn geslepen en vormen de snijkanten om het materiaal weg te nemen. Op elk snijkussen bevinden zich de gegevens van de schroefdraad. (Bv. M 16 = Metrische schroefdraad met een buitendiameter van 16 mm) Elk snijkussen is opgesloten in een houder door middel van een opsluitmoer met een geleider. Deze gehele combinatie noemt men een snijblok. De houder waarin het snijkussen is bevestigd noemt men een wringijzer, zoals bij het tappen of een snijraam. 4.6.5.2 Snijmoer In onderstaande figuur zie je een afbeelding van een snijmoer. Deze wordt gebruikt om beschadigde schroefdraad op te zuiveren of te herstellen. De snijmoeren worden eenvoudig met een moersleutel op de draad geschroefd. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 22 4.6.5.3 Voor een juist gebruik Zorg ervoor dat je het juiste snijblok in het snijraam plaatst en dat je klemschroef goed vastdraait. Begin met de goede kant van het snij-ijzer, dat is de kant waar de draad is afgeschuind. Zorg ervoor dat je loodrecht op het werkstuk het snijblok plaatst. Soms is het noodzakelijk dat je de schroefdraad in 2 keer moet snijden: Als je draad moet snijden, bijvoorbeeld tot tegen de kop van een bout, moet je niet te ver doordraaien, anders breekt het draadgedeelte onder de kop af. Smeer tijdens het snijden van schroefdraad met snijolie. 4.6.5.4 Voor de zuinigheid Zorg ervoor dat het snijgereedschap afgestemd is op de dikte van de staaf waarop je schroefdraad moet snijden of omgekeerd. De snijplaat moet goed in het snijraam passen. Te veel ruimte tussen snijplaat en snijraam geeft breuk. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 23 4.6.6 Handgereedschappen voor snijden van binnendraad: 4.6.6.1 Tappen Het aanbrengen van binnendraad gebeurt door middel van "tappen". Dit zijn cilindrische staafjes, waarop schroefdraad is gesneden. In langsrichting zijn 2 tot 4 groeven gemaakt die tot doel hebben de snijkanten te vormen, de spanen af te voeren en eventueel de snijolie toe te voeren. Bij tappen maken we meestal gebruik van 3 stuks: bij de eerste tap zijn de tanden tot op ongeveer 1/3 tot de helft van de lengte bijgeslepen. Hier worden de tanden niet zwaar belast. bij de tweede tap zijn ook tanden bijgeslepen, maar over een kortere afstand. bij de derde tap is alleen de onderste rij tanden bijgeslepen. aansnijding Natuurlijk hebben we zoals bij het draadsnijden een instrument nodig om de tap in op spannen, namelijk een "wringijzer". Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 24 4.6.6.2 Tappen van fijne draad Een stel tappen voor fijne draad, vb. Gasdraad of fijne metrische draad, bestaat slechts uit 2 tappen. 4.6.6.3 Opmeten van een onbekende schroefdraad Voordat je een draad gaat tappen, moet je weten welke schroefdraad erin komt. Een onbekende draadsoort, kun je opmeten met een draadmeter. Op elke tong staat vermeld: - de soort schroefdraad - de spoed in mm of het aantal gangen per inch (") 4.6.6.4 Hoe gaan we tewerk bij het tappen? De opbouw van tappen is echter vrij eenvoudig, maar we gaan het eventjes aanhalen dat je zeker en vast geen slechte methode zou aanleren. De methode voor het tappen bestaat uit: Gat boren, diameter voor het te boren in een schroefdraadtabel. (deze wordt later nog aangehaald) Werkstuk in de bankschroef plaatsen en de boring alvorens inoliën. Het wringijzer stevig op het spangedeelte van de tap plaatsen. Gebruik steeds een passend wringijzer, de grootte in verhouding tot de tap. De tap haaks op het werkstuk plaatsen. De tap onder lichte druk in het werkstuk draaien. De juiste volgorde van de tappen gebruiken en steeds snijolie gebruiken. Na het tappen de eventuele achtergelaten spanen verwijderen. (bv. Perslucht) 4.6.6.5 Voor een juist gebruik Zorg ervoor dat het tapgat op de juiste maat is voorgeboord. (tabel) Stel de tap haaks op t.o.v. het werkstuk Smeer bij het tappen van staal met speciale snijolie of raapolie Tijdens het tappen moet je regelmatig terugdraaien om de spanen te breken Bij het tappen van blinde gaten moet je regelmatig de tap terughalen om de spanen te lossen. Bij het tappen van blinde gaten moet je ook opletten dat je de tap niet te ver doordraait, deze kan breken. Voor moeilijk bereikbare plaatsen kan je beter een tapverlengstuk gebruiken. 4.6.6.6 Voor de zuinigheid Zorg ervoor dat je een juist wringijzer gebruik bij de juiste tap. Oefen steeds met 2 handen een gelijkmatige kracht uit op beide armen van het wringijzer, zodat de tap niet éénzijdig wordt belast. Loop nooit van je werkstuk weg als er nog een tap insteekt, vooral niet wanneer er een wringijzer op staat. Als iemand er per ongeluk tegen stoot, is de tap gebroken. Laat nooit de tap met het wringijzer op de grond vallen, deze zal breken; 4.6.7 Machinaal verspanende gereedschappen: 4.6.7.1 Inleiding Om verschillende vormen aan je werkstuk verschillende soorten draaibeitels ( zie les grondbeginselen van het verspanen) Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland
    • 25 4.6.7.2 De draaibeitels Draaibeitels kunnen gemaakt zijn van snelstaal, hardmetaal, keramisch materiaal of diamant. Snelstaal (aangeduid als HSS of HS) is in de handel in de vorm van staafjes verkrijgbaar. Deze staafjes zijn vierkant of rechthoekig . Deze staafjes kunnen zonder meer in de beitelhouder van de draaibank worden geplaatst of met behulp van een houder worden vastgezet. De benaming is dan uiteraard een "beitelhouder". Voor het doel, de soorten en hun beschrijving wordt er verwezen naar de cursus MTB op pagina 125 voor de gedetailleerde les over grondbeginselen van het verspanen alsook naar de cursus PVTV op pagina 149. 4.6.7.3 Het ril- en karteltoestel Voor het doel, de soorten en hun beschrijving wordt er verwezen naar de cursus PVTV op pagina 201 voor de gedetailleerde les over rillen en kartelen. 4.6.7.4 De frezen Voor het doel, de soorten en hun beschrijving wordt er verwezen naar de cursus PVTV op pagina 99 voor de gedetailleerde les over de soorten frezen. Gemaakt door Van Goethem D. PTI –Eeklo PCVO-Meetjesland