Your SlideShare is downloading. ×
Apopseis teuxos 14
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Apopseis teuxos 14

1,771

Published on

Published in: Technology, Business
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,771
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Εξώφυλλο:Παναγιώτης ΚανελλόπουλοςΣτο Ελληνικό στρατιωτικό τυπογραφείο της Κορυτσάς (1940-1941).Συλλογή Εταιρείας Φίλων Παναγιώτη Κανελλόπουλου
  • 2. ΤΕΥΧΟΣ 14 ΜΑΪΟΣ 2011
  • 3. Σαμαράς εγκλωβίζει ΠαπανδρέουΟ αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας περίπου τετραγώνισε σελ. 12τον κύκλο: όξυνε την (ήδη έντονη) σύγκρουσή του με τηνκυβερνητική πολιτική, την ώρα που έβαλε πολύ ουσιαστικήπλάτη στην κυβέρνηση… Γ. Π. Μαλούχος - www.tovima.grΨάχνουν για συνενόχουςΟι εταίροι μας στην ευρωζώνη και το ΔΝΤ όχι μόνο επιμένουν σελ. 14αλλά ενισχύουν την εντελώς αποτυχημένη «συνταγή» τουΜνημονίου, γιατί δεν θέλουν να παραδεχθούν το λάθος τους…Την ίδια στιγμή με απίστευτο θράσος ζητούν από τα κόμματατης αντιπολίτευσης, κυρίως τη Νέα Δημοκρατία, να συναινέσειστο πρόγραμμα για να βγει η Ελλάδα από την κρίση... Ν. Μπέλλος - ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣΠαρά ταύτα αισιοδοξώΑπό παντού λαμβάνουμε μηνύματα απαισιοδοξίας. Για σελ. 16την Ελλάδα, για την οικονομία μας, για την Ευρώπη, γιατην ανθρωπότητα. Παρά ταύτα αισιοδοξώ. Συγκρατημένα,μετρημένα, με έντονο προβληματισμό, ναι. Αλλά αισιοδοξώ.Διότι μελετώ την πρόσφατη ιστορία μας και διδάσκομαι ότιξεπεράσαμε χειρότερες καταστάσεις…. Κ. Χολέβας - ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΟ Μέτερνιχ Σοσιαλδημοκράτης: Η παρακμή της ευρω-παϊκής και η πτώση της ελληνικής σοσιαλδημοκρατίας σελ. 19Εν γένει, όλες οι σύγχρονες πολιτικές της σοσιαλδημοκρατίαςαποσκοπούν στο να εξευμενίσουν τον δήθεν πάνσοφοαλλά μισοκοιμισμένο δράκο – τις παγκόσμιες αγορές τουχρήματος. Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία έχει εξελιχθείστο νέο Μέτερνιχ, στο σκληρό πυρήνα της αντίδρασηςκαι της αντεπανάστασης, με ιδεολογικό τοτέμ μια δήθεντεχνοκρατική αλλά στην πράξη βαθιά συντηρητική θεώρησητου κόσμου… Η.Μ. - www.thepressproject.gr
  • 4. Το θέατρο της ΜεταπολίτευσηςΈνα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας, συνεπικουρούμενο σελ. 24από μερίδα δημοσιογράφων και διανοουμένων, εξακολουθείνα αρνείται να αντικρίσει κατάματα τη ρίζα του προβλήματος:το απλό, δηλαδή, γεγονός πως το επίπεδο διαβίωσης που είχεκατακτήσει η χώρα τα τελευταία χρόνια δεν αντιστοιχούσεστον παραγόμενο πλούτο. Ο στρουθοκαμηλισμός αυτόςτρέφεται απευθείας από την ιδεολογία της Μεταπολίτευσης:πάντοτε φταίνε οι άλλοι… Σ. N. Kαλύβας - Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΗ κατάρρευση του ελληνικού κράτουςΣήμερα, η περίπτωση του ελληνικού κράτους δημιουργεί σελ. 27εύλογα ερωτήματα κατά πόσο το κράτος αυτό είναι σε θέσηνα τηρήσει τα υπεσχημένα του προς τους πολίτες ώστεη εξουσία του να γίνεται αποδεκτή από αυτούς και, με τησειρά τους, να ανταποκρίνονται και να αποδέχονται τιςυποχρεώσεις τους έναντί του, συμπεριλαμβανομένης και τηςαφοσίωσής τους… Μ. Ευρυβιάδης - ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣΑθήνα - Άγκυρα προετοιμάζουν το έδαφος για το επό-μενο βήμα σελ. 30Υπό τον μανδύα της κρίσης, που απομακρύνει την προσοχήαπό τα εθνικά θέματα, οι συνομιλίες για το Αιγαίο προχωρούνταχύτατα, χωρίς «κόκκινες γραμμές» από την Ελλάδα, χωρίςΑΟΖ και με πολλές «γκρίζες ζώνες»… Κ. Ι. Αγγελόπουλος – ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΗΑποκρατικοποιήσεις: Το μεγάλο ζητούμενοΗ ΠΡΟΣΦΑΤΗ παρουσίαση του οικονομικού προγράμματος σελ. 36της Νέας Δημοκρατίας από τον Αντώνη Σαμαρά, γνωστήκαι ως Ζάππειο II, είχε πολλά στοιχεία με αυτό πουστην ακαδημαϊκή γλώσσα ονομάζουμε «οικονομικά τηςπροσφοράς». Δύο είναι οι βασικές θέσεις των «οικονομικώντης προσφοράς»… Π. Λιαργκόβας - ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
  • 5. Ύφεση και μειωμένα φορολογικά έσοδα επιδείνωσαν τηνκρίση του χρέους σελ. 38Ενώ η κυβέρνηση ετοιμάζεται να ανακοινώσει και, στησυνέχεια, η κυβερνητική πλειοψηφία να ψηφίσει τοπακέτο των μέτρων για το διάστημα 2012-2015, οι εαρινέςεκτιμήσεις της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ε.Ε., της Euro-stat, αποτυπώνουν την παταγώδη αποτυχία των παρόμοιωνμέτρων που, κατ’ εντολή της τρόικας, εφαρμόστηκαν από τηνκυβέρνηση τους τελευταίους 12 μήνες, με αποτέλεσμα τηναύξηση του δημόσιου χρέους από το 127,1% το 2009 στο142,8% του ΑΕΠ το 2010… Μ. Γ. Δρεττάκης - ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΕπαναδιαπραγμάτευση του χρέους, τράπεζες και πτώχευση:Ερωτήματα που απασχολούν σελ. 40Η συζήτηση για την αναδιάρθρωση του χρέους ή τηνπτώχευση της Ελλάδας καλά κρατεί παρά τις αποφάσειςτης 24ης-25ης Μαρτίου και τις όποιες διαβεβαιώσεις του Ο.Ρεν περί του αντιθέτου. Σε όλη αυτήν την ένταση και τιςαντικρουόμενες πληροφορίες επισημαίνονται τα ακόλουθα… Δ. Μάρδας και Β. Πολυμένης - ellinikioikonomia.wordpress.comΠώς λειτουργεί το καζίνο των CDSΣύμφωνα με όσα δημοσιεύονται, τα διάφορα CDS αγοράζονται σελ. 42πλέον από τους κερδοσκόπους, μέσω των μεγάλων τραπεζώνκαι ασφαλιστικών εταιριών, οι οποίες είναι οι νόμιμοι«διαπραγματευτές» τους. Ουσιαστικά, βέβαια, πρόκειται για«στοιχήματα», τα οποία «εξαργυρώνονται» από τις τράπεζες(ασφαλιστικές εταιρίες) που τα πουλούν, εάν πράγματι ηχώρα χρεοκοπήσει… Β. Βιλιάρδος - ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣΤο «πάρτι» με τα ελληνικά CDS ξεκίνησε το καλοκαίριτου 2009 σελ. 46Τα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι το μεγάλο πάρτι στα CDSέγινε στο διάστημα από τον Ιούνιο του 2009 ώς τον Μάρτιοτου 2010, όταν η συνολική αξία των νέων συμβολαίωνέφτανε καθημερινά κατά μέσο όρο τα 450 εκατ. δολάρια… Π. Γαλιατσάτος - Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
  • 6. Δύο στρατηγικές στη μάχη με την κρίσηΑπό την πρώτη στιγμή της μεγάλης χρηματοοικονομικής σελ. 50κρίσης προέκυψε διεθνώς μια έντονη αντιπαράθεση για τοντρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί. Δύο ήτανοι βασικές προσεγγίσεις, η αμερικανική και η γερμανική:Η πρώτη επιδίωξε την έξοδο από την κρίση μέσω τηςδιεύρυνσης των ελλειμμάτων. Η δεύτερη είχε εντελώςαντίθετο προσανατολισμό: δημοσιονομική πειθαρχία μεσυρρίκνωση των ελλειμμάτων… Γ. Ι. Μαύρος - ΗΜΕΡΗΣΙΑΤι δουλειά κάνουν οι συνδικαλιστέςΣύμφωνα με τη θεωρία η δουλειά των συνδικαλιστών είναι σελ. 56η υπεράσπιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων και ηπροστασία τους από τις αυθαιρεσίες του εργοδότη. Σύμφωνα,όμως, με την εμπειρία η δουλειά των συνδικαλιστών είναι ηπροστασία των συντεχνιακών συμφερόντων και η προώθησητων δικών τους προσωπικών φιλοδοξιών… Θ. Λιανός – ΤΟ ΒΗΜΑΗ κρίση του συνδικάτουΣτην ευρωπαϊκή ιστορία των δύο προηγούμενων αιώνων, το σελ. 58συνδικάτο συνδέθηκε με τη συλλογική πάλη των εργαζομένωνγια την κοινωνική χειραφέτηση… Σήμερα φαίνεται νακυριαρχούν συμφέροντα και ιδεολογίες που υποβαθμίζουν τορόλο και τη δύναμη της εργασίας... Θ. Γιαλκέτσης - ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΟ μονοπωλιακός συνδικαλισμός και η ωφελιμότητά του… σε μια ευνομούμενη κοινωνία, αφενός μεν οι υποχρεώσεις σελ. 63και τα δικαιώματα των πολιτών και των συλλογικών φορέωναυτών θα πρέπει να διαμορφώνονται με βάση την «αρχή τηςισότητας», αφετέρου δε οι νόμοι και οι βασικές αρχές δικαίουθα πρέπει να εφαρμόζονται σε όλους με τον ίδιο τρόπο... Ι. Ληξουριώτης - Athens Review of Books
  • 7. Η διαχείριση της εκτέλεσης του Οσάμα Μπιν ΛάντενΥπάρχει διχασμός στη Δύση για τη διαχείριση της νίκης επί σελ. 74του υπ’ αριθμόν ένα εχθρού της. Η ηθική του Ομπάμα δεν τουεπιτρέπει να δώσει στη δημοσιότητα την εικόνα του άγριουφόνου… Η κυνική ηθική των άλλων, όμως, θεωρεί ότι έτσι στησυλλογική μνήμη θα μείνει η εικόνα του χαμογελαστού Οσάμα.Γι’ αυτό καλύτερα να μείνει η εικόνα του παραμορφωμένου... Γ. Χ. Παπασωτηρίου – Η ΒΡΑΔΥΝΗΗ αραβική άνοιξη σημαίνει …χειμώνα για τους Χριστιανούς… Πριν όμως αγκαλιάσει τη συριακή επανάσταση, ο πρόεδρος σελ. 76Ομπάμα θα πρέπει να αναρωτηθεί τι θα συμβεί στουςΧριστιανούς της χώρας αν αναλάβουν οι Μουσουλμάνοι.Στο Ιράκ, οι Σιίτες εκμεταλλεύτηκαν την ελευθερία τους γιανα κυνηγήσουν τους Σουνίτες, ενώ η αλ Κάιντα κυνήγησετους Χριστιανούς... P. J. Buchanan - www.antinews.grΟ υπερτιμημένος κ. ΝταβούτογλουΤα μέσα τον περιγράφουν ως τον Κίσινγκερ της Τουρκίας… σελ. 79Ο λόγος, βεβαίως, για τον Αχμέτ Νταβούτογλου, τον υπουργόΕξωτερικών της Τουρκίας. Είναι όμως έτσι; Ας πάρουμε τοπερίφημο δόγμα του περί μηδενικών προβλημάτων με τουςγείτονες. Η πραγματικότητα το έχει διαψεύσει οικτρά… Ά. Μ. Συρίγος - ΕΘΝΟΣΑραβική άνοιξη = Τουρκικός χειμώναςΈνας από τους πολλούς μύθους που γκρέμισε η αραβική σελ. 81άνοιξη είναι και ο μύθος της τουρκικής εξωτερικής πολιτικήςστην εποχή του Ερντογάν. Στη πραγματικότητα όμως οι νέο-Οθωμανοί δυσκολεύονται να διαχειριστούν τη πολιτική τηςπεριοχής, όπως δυσκολεύονταν και οι Σουλτάνοι πρόγονοίτους…. Foreign Policy - www.antinews.gr
  • 8. Ο πολιτικός Παναγιώτης ΚανελλόπουλοςΕίναι αδύνατο να κριθή ως πολιτικός ο Παναγιώτης σελ. 86Κανελλόπουλος, χωρίς να ενταχθή η πολιτική δράση τουμέσα στα πλαίσια της όλης πολυσύνθετης προσωπικότητάςτου, αλλά και να εντοπισθή μέσα στα χρονικά όρια μιαςσυγκλονιστικής εποχής, σε εθνική και σε παγκόσμιακλίμακα, πού σφραγίσθηκε κυριολεκτικά από τής συνέπειεςενός παγκόσμιου πολεμικού σεισμού. Κ. Μ. ΚαλλίαςΟ Παναγιώτης Κανελλόπουλος μέσα απ’ την «Ιστορίατου Ευρωπαϊκού Πνεύματος» σελ. 94Στή διάρκεια μιας πενηνταετίας με τα ανεπανάληπτα έργατου, αναδείχτηκε ο νεότερος απ’ τους μεγάλους διδασκάλουςτου Έθνους. Ή «Ιστορία του ευρωπαϊκού πνεύματος» θαπαραμένει «μέγιστον μάθημα»… Τ. ΑθανασιάδηςΠαναγιώτης Κανελλόπουλος: Ο Πολιτικός και ΔιανοούμενοςΠοιο ήταν το κίνητρο που ώθησε τον Παναγιώτη σελ. 97Κανελλόπουλο να στραφεί στην ενεργό πολιτική; Αναμφίβολα,η πνευματική του ιδιοσυστασία δεν αντέφασκε, αλλά,αντίθετα, εναρμονιζόταν με την αντίληψη ότι η ενασχόλησημε τα κοινά αποτελεί καθήκον, «δέον» υπέρτατο… Κ. ΣβολόπουλοςΤο ιστορικό νόημα του Ελληνικού ΈθνουςΠολλές φορές είχα σκεφθεί ότι θα ‘πρεπε να αναζητήσω το σελ. 100νόημα που έχει το «Ελληνικόν». Μέσα μου το αναζητώ ήμάλλον το ζω αδιάκοπα, όπως το ζουν όλοι οι Έλληνες, χωρίςκαν να το αναζητούν. Υπάρχει αυτονόητο μέσα μας, όπωςυπάρχουν στους καρπούς ενός δένδρου -και στους χυμούςτων καρπών- οι ρίζες του. Το σιωπηλό, όμως, τούτο βίωμαπρέπει να παίρνει κάθε τόσο και τη μορφή του Λόγου… Π. Κανελλόπουλος
  • 9. «Ένα “όχι” που βγήκε από μια βαθιά πεποίθηση, είναι πολύ καλύτερο - και πιομεγαλειώδες - από ένα “ναι” που ειπώθηκε για να ευχαριστήσει ή, χειρότερα, γιανα αποφύγει φασαρίες»Μαχάτμα Γκάντι
  • 10. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Σαμαράς εγκλωβίζει ΠαπανδρέουΤου Γεώργιου Π. ΜαλούχουΧ θες ο αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας περίπου τετραγώνισε τον κύκλο: όξυνε την (ήδη έντονη) σύγκρουσή του με την κυβερνητικήπολιτική, την ώρα που έβαλε πολύ ουσιαστική πλάτη στην κυβέρνηση.Αρνήθηκε με πάθος τη συναίνεση εκεί που του τη ζητούσαν, για να τηνπροσφέρει απλόχερα εκεί που δεν την ήθελαν, διεμβολίζοντας το ΠΑΣΟΚ,χτυπώντας στο πιο βαθύ του κέντρο… Το σχήμα είναι φοβερά ενδιαφέρον:η ΝΔ εγκλωβίζει το ΠΑΣΟΚ, δίνοντας του διέξοδο!Το πρόγραμμα που παρουσίασε χθες ο Αντώνης Σαμαράς έχει δύοξεκάθαρα διακριτά σκέλη. Το ένα είναι αυτό που βρίσκεται σε κάθετη«σύγκρουση» με την ασκούμενη οικονομική πολιτική, σκέλος που θααπαιτούσε εκλογές και νίκη της Ν.Δ. για να κριθεί στην πράξη: φόροι,ασθενείς κοινωνικές ομάδες κ.ο.κ. και το οποίο η κυβέρνηση έσπευσενα απαξιώσει, λες και οι μεγάλες… «επιτυχίες» της, της επιτρέπουν κάτιτέτοιο.Όμως, υπάρχει και το άλλο σκέλος, αυτό που, στην πράξη στηρίζει τηνκυβέρνηση - και κυρίως τη χώρα -, υπό την προϋπόθεση βεβαίως ότι ηκυβέρνηση θα θελήσει επιτέλους να κάνει κάτι πέρα από τα λόγια στιςΔΕΚΟ – γιατί αν δεν θελήσει, η στήριξη αυτή λειτουργεί αντίστροφα:εκθέτει. Και αυτό το σκέλος δεν απαιτεί εκλογές: αν το θέλει η κυβέρνηση,μπορεί να λειτουργήσει αμέσως, σήμερα το πρωί.Η «πλάτη» που βάζει από χθες η Νέα Δημοκρατία στην υπόθεση τωνΔΕΚΟ, με κορυφαίο παράδειγμα τη ΔΕΗ, είναι πρωτοφανής. Και στερείτην κυβέρνηση από κάθε δικαιολογία για καθυστερήσεις και ολιγωρίες.Και δεν ήταν μόνον η ΔΕΗ, αλλά όλος ο δημόσιος «επιχειρηματικός»τομέας επί του οποίου κυριαρχεί το ΠΑΣΟΚ δια των συνδικαλιστών του:Από τις εικόνες των προσώπων τους είναι βέβαιο ότι οι παριστάμενοι στοΖάππειο συνδικαλιστές κ.κ. Παπασπύρος και Παναγόπουλος ένιωσανότι κάτι νέο και σημαντικό συμβαίνει όταν άκουσαν την επίθεση Σαμαράστους «τσιφλικάδες» των ΔΕΚΟ...Εν τω μεταξύ, αν η κυβέρνηση προχωρούσε σε αυτό το κομμάτι, δεν είναιαπίθανο να ήταν σε θέση να πετύχει ακόμα και βελτίωση των όρων τουμνημονίου συνολικότερα, καθώς πληθαίνουν διαρκώς οι φωνές που μέσαστην Ευρώπη μιλούν για την ύφεση που προκάλεσε το μνημόνιο στηνΕλλάδα, αλλά η έλλειψη αποτελεσματικότητας μπλοκάρει κάθε δυνατότητα12
  • 11. 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗσυζήτησης. Στην ουσία, αυτό ακριβώς το μήνυμα έστειλε χθες και η ίδια ηΕυρώπη: αλλάξτε, για να συζητήσουμε εκ νέου…Όταν στην κατάσταση κρίσης που περνάμε ο κ. Παπανδρέου δεν μπορείνα κάνει στην άκρη 3 συνδικαλιστές, ποιος να μας πάρει πλέον σοβαρά καιγια ποιο λόγο; Με ποια λογική κανείς να συζητήσει άλλους όρους, όταντο αυτονόητο καθίσταται αδύνατο; Αν είχε πετύχει σε αυτό το κομμάτι, ηχώρα θα είχε τη νομιμοποίηση να ζητήσει αλλαγές, ειδικά στην κατεύθυνσητης ανάπτυξης. Κι αυτή είναι η εσωτερική διασύνδεση του πρώτου και τουδεύτερου σκέλους του προγράμματος της Ν.Δ.Αντίστοιχη ήταν άλλωστε και η λογική της παρέμβασης Λοβέρδου,που βλέπει τον εαυτό του σε ρόλο επίδοξου πρωθυπουργού ευρύτερηςσυναίνεσης σε κυβέρνηση σωτηρίας. Κι εδώ, ο Αντώνης Σαμαράς έκανεχθες μια ενδιαφέρουσα «χάρη» στην κυβέρνηση: δεν πήρε τη μπάλα απόεκεί που την πέταξε ο Λοβέρδος, αν και θα μπορούσε…Έλα όμως που η κυβέρνηση δεν θέλει να προχωρήσει στην υπόθεση τωνΔΕΚΟ! Η κυρία Μπιρμπίλη έχει από καιρό ξεκαθαρίσει, μαζί και μεάλλους συναδέλφους της, ότι δεν έχει καμία διάθεση να υποστηρίξει τηνπώληση της ΔΕΗ και άλλων εταιριών του δημοσίου. Έχει αναλάβει τηναποστολή να κρατάει τα «μπόσικα» με τους πράσινους συνδικαλιστές γιανα μην κηρύξουν τον πόλεμο στον κ. Παπανδρέου και τους χαϊδεύει κατάκαιρούς με διάφορες τοποθετήσεις που τους αρέσουν να ακούνε…Από χθες, τα προσχήματα αυτά καταρρέουν. Η κυβέρνηση δεν έχει πλέονκανένα άλλοθι να καθυστερεί: δεν την πιέζουν μόνον οι υφιστάμενεςδεσμεύσεις της, δεν την πιέζει μόνον η τρόικα, τώρα την πιέζει και η στάσητης Νέας Δημοκρατίας. Πρέπει να προχωρήσει. Μετά τον διεμβολισμόΣαμαρά, ο κ. Παπανδρέου, είναι πλέον αναγκασμένος να πάρει διαζύγιοαπό τον κ. Φωτόπουλο, αν θέλει να επανακτήσει κάποιο έστω τμήμα τηςαξιοπιστίας του.Αν επιτέλους ήρθε η ώρα που εννοούμε πια αυτά που λέμε, αν πράγματιέχουμε καταλάβει που βρισκόμαστε και πόσο κινδυνεύουμε, για τονπρωθυπουργό, ιδού η Ρόδος: Η κυβέρνηση πρέπει να κινηθεί σήμερα κιόλας για να σπάσει αυτό το φοβερό απόστημα. Ο πρωθυπουργός δεν έχειπια άλλοθι. Οφείλει να προχωρήσει. Θα το κάνει; Πιθανότατα, όχι… www.tovima.gr - 13/05/2011 13
  • 12. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Ψάχνουν για συνενόχουςΤου Νίκου ΜπέλλουΟ ι εταίροι μας στην ευρωζώνη και το ΔΝΤ όχι μόνο επιμένουν αλλά ενισχύουν την εντελώς αποτυχημένη «συνταγή» του Μνημονίου, γιατίδεν θέλουν να παραδεχθούν το λάθος τους. Σκληρά δημοσιονομικάμέτρα και εκποίηση της κρατικής περιουσίας με συνοπτικές διαδικασίεςβρίσκονται στο νέο «πακέτο» που θα ανακοινωθεί τις αμέσως επόμενεςμέρες.Την ίδια στιγμή με απίστευτο θράσος ζητούν από τα κόμματα τηςαντιπολίτευσης, κυρίως τη Νέα Δημοκρατία, να συναινέσει στο πρόγραμμαγια να βγει η Ελλάδα από την κρίση. Να συναινέσουν δηλαδή σε μιαπολιτική που έχει οδηγήσει την οικονομία σε πρωτοφανή ύφεση και σεστρατιές ανέργων.Ο επίτροπος Ολι Ρεν και ο πρόεδρος του Γιούρογκρουπ Ζαν-ΚλοντΓιούνκερ επικαλούνται τις περιπτώσεις της Πορτογαλίας και της Ιρλανδίας,ισχυριζόμενοι ότι στις χώρες αυτές τα πολιτικά κόμματα συμφώνησαν σταπρογράμματα προσαρμογής.Πρόκειται για μεγάλη ανακρίβεια. Στη μεν Πορτογαλία τα τρία μεγάλαπολιτικά κόμματα συμφώνησαν με τους στόχους του προγράμματος γιατον απλούστατο λόγο ότι είχαν ενεργό συμμετοχή στις διαπραγματεύσειςμε την Κομισιόν και το ΔΝΤ. Μάλιστα, πέτυχαν την προστασία τωνχαμηλών εισοδημάτων, υποχρεώνοντας την Τρόικα να εγκαταλείψειακραίες απαιτήσεις.Στην Ιρλανδία η νέα κυβέρνηση επαναδιαπραγματεύθηκε το Μνημόνιο,πέτυχε την αύξηση του εισοδήματος των οικονομικά ασθενεστέρων,διεκδικεί μείωση του επιτοκίου δανεισμού, ενώ δεν ενέδωσε στις πιέσειςτων Ευρωπαίων για αύξηση του συντελεστή φορολογίας στα κέρδη τωνεπιχειρήσεων.Στην Ελλάδα ούτε η Νέα Δημοκρατία ούτε κάποιο άλλο πολιτικό κόμμαδιαπραγματεύθηκε με την Τρόικα το Μνημόνιο. Η κυβέρνηση αποδέχθηκεό,τι της ζητήθηκε τον περασμένο Μάιο και φυσικά το πρόγραμμα εξελίχθηκεσε φιάσκο. Τώρα οι εταίροι επιβάλουν τα νέα μέτρα, επιμένοντας στην ίδιατακτική και αρνούμενοι οποιαδήποτε αλλαγή πορείας. Απλώς αναζητούνσυνενόχους πιστεύοντας ότι η συναίνεσή τους θα διευκολύνει την εφαρμογήακόμη πιο σκληρών μέτρων λιτότητας.14
  • 13. 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗΟ πρόεδρος της Ν.Δ. απαντάει το αυτονόητο, δηλαδή ότι δεν μπορεί νασυναινέσει σε μια πολιτική που επιδεινώνει την κατάσταση της χώρας καιφυσικά δεν τη βγάζει από την κρίση.Οι «εμπνευστές» του Μνημονίου πήραν το μήνυμα ότι η συναίνεση δενμπορεί να αποτελεί προϊόν εκβιαστικών διλημμάτων. Δεν έχουν παρά ναπαραδεχθούν δημόσια ότι το σημερινό Μνημόνιο οδηγεί σε αδιέξοδο καινα δεχθούν τις αλλαγές εκείνες που θα βγάλουν τη χώρα από το τούνελ.Ιδού η Ρόδος... ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ – 21/05/2011 15
  • 14. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Παρά ταύτα αισιοδοξώΤου Κωνσταντίνου Χολέβα*Α πό παντού λαμβάνουμε μηνύματα απαισιοδοξίας. Για την Ελλάδα, για την οικονομία μας, για την Ευρώπη, για την ανθρωπότητα. Ειδικάστον μέσο Έλληνα καλλιεργείται από διάφορες πλευρές η αίσθηση ότιτα χειρότερα δεν τα έχουμε δει ακόμη. Η αυτοπεποίθηση του Νεοέλληνακινδυνεύει να καταρρεύσει τελείως. Και οι λόγοι είναι πολλοί. Ακούμετους δανειστές μας να μάς απειλούν, βλέπουμε υπαλλήλους διεθνώνΟργανισμών να ελέγχουν κάθε τομέα της δημόσιας ζωής σαν να είμαστετο προτεκτοράτο του 1830, παρατηρούμε καταστήματα να κλείνουν,διαβάζουμε απειλές για απολύσεις. Η Ευρώπη στερείται μεγάλωνηγετών και οι υπερεθνικοί οργανισμοί διοικούνται από ανθρωπάκιαπου δεν μπορούν να τιθασεύσουν τον ... ερωτισμό τους.Παρά ταύτα αισιοδοξώ. Συγκρατημένα, μετρημένα, με έντονοπροβληματισμό, ναι. Αλλά αισιοδοξώ. Διότι μελετώ την πρόσφατη ιστορίαμας και διδάσκομαι ότι ξεπεράσαμε χειρότερες καταστάσεις. Θυμίζω ότιτο 1893 ο Χαρίλαος Τρικούπης φώναξε μέσα στην Βουλή το περίφημο:Δυστυχώς επτωχεύσαμεν! Είχε στείλει προηγουμένως τον ΥπουργόΟικονομικών Θεοτόκη στη Μ. Βρετανία για να ζητήσει δάνειο και οιΒρετανοί απαίτησαν να ελέγχουν πλήρως την εξωτερική μας πολιτικήως προϋπόθεση κάθε οικονομικής βοήθειας. Ο υπερήφανος Τρικούπηςδεν έκανε υπόγειες διαβουλεύσεις, όπως κάποιοι σύγχρονοι πολιτικοίμας έκαναν με τον Στρως Καν. Ούτε αμφιταλαντεύθηκε. Δεν θέλησε νααπεμπολήσει το Μακεδονικό, το Κρητικό και τα άλλα εθνικά ζητήματαστο όνομα της οικονομικής κρίσης. Ενώ στην εποχή μας κάποιοι άλλοιδηλώνουν στο εξωτερικό ότι δεν βλάπτει να χάσουμε μερικά τετραγωνικάεθνικού εδάφους αρκεί να περνάμε καλά και να έχουμε ειρήνη με τουςγείτονες. Ο Χ. Τρικούπης προτίμησε να μην παραχωρήσει την εθνική μαςαξιοπρέπεια και να πει την αλήθεια στον ελληνικό λαό. Θα μπορούσε ναπει «λεφτά υπάρχουν», αλλά δεν το έκανε. Έμεινε στην ιστορία με θετικόπρόσημο διότι είπε ειλικρινέστατα ότι «λεφτά δεν υπάρχουν».Μετά από τέσσερα χρόνια ακολούθησε ο εν μέρει ατυχής πόλεμος του 1897.Στο μεν στρατιωτικό πεδίο πράγματι υποχωρήσαμε έναντι των Τούρκωνπλην του Σμολένσκη στο Βελεστίνο. Όμως στο διπλωματικό πεδίοκερδίσαμε την διεθνή αναγνώριση της Αυτονομίας της Κρήτης, που ήταντο πρώτο βήμα για την Ένωση. Το επόμενο έτος επεβλήθη στην Ελλάδαο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος, ο ΔΟΕ, που τηρουμένων των αναλογιώνήταν η τρόϊκα της εποχής. Άγγλοι, Γάλλοι, Αυστριακοί, Γερμανοί, Ιταλοί16
  • 15. 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗκαι Ρώσοι εγκαταστάθηκαν σε όλα τα κρατικά μονοπώλια, όπωςτα σπίρτα, το αλάτι κ.α και έπαιρναν κατ’ ευθείαν από την πηγή ταχρήματα για τους ξένους δανειστές μας. Παρ’ όλα αυτά τα προβλήματακαι την απογοήτευση από τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, ημικρή πτωχευμένη και καθημαγμένη Ελλάδα κατόρθωσε το 1903-1908να συντηρήσει έξω από τα τότε σύνορά της έναν διμέτωπο ΜακεδονικόΑγώνα εναντίον Τούρκων και Βουλγάρων και το κυριώτερο: Κατόρθωσενα διαφυλάξει την ελληνικότητα της Μακεδονίας.Και όχι μόνον αυτό. Μέσα σε λίγα χρόνια αυτή η προβληματική Ελλαδίτσα,με τον ΔΟΕ να βάζει το χέρι στην τσέπη του κάθε Έλληνα, κατόρθωσε ναανοίξει τα φτερά τα πρωτινά της τα μεγάλα (Κωστής Παλαμάς) και ναπραγματοποιήσει το μεγάλο άλμα των Βαλκανικών Πολέμων. Το 1912-13 η Ελλάς έδιωξε τους Τούρκους από την Ήπειρο, τη Μακεδονία, τα νησιάτου Β. Αιγαίου και την Κρήτη, ενώ έθεσε τις βάσεις για τη απελευθέρωσητης Θράκης. Οι Έλληνες του 1893-1912 κατόρθωσαν την κρίση να τηνμετατρέψουν σε ευκαιρία. Τα οικονομικά προβλήματα τους φιλοτίμησαν,τους φανάτισαν με την καλή έννοια, τους προέτρεψαν να μεγαλουργήσουνκαι να αποδείξουν ότι είναι άξιοι φορείς ενός μεγάλου ονόματος καιικανοί για ένα καλύτερο μέλλον. Όμως τότε οι διανοούμενοι του Έθνουςπρόβαλλαν και υποστήριζαν τη συνέχεια του Ελληνισμού και τόνωναντο εθνικό φρόνημα. Ο Κωστής Παλαμάς, ο Ίων Δραγούμης, ο ΑλέξανδροςΠαπαδιαμάντης, η Πηνελόπη Δέλτα και πολλοί άλλοι προετοίμασαν τοναπλό Έλληνα πολίτη να γίνει ο συνεργάτης και συντονιστής των γηγενώνΜακεδονομάχων και στη συνέχεια να γίνει ο ενθουσιώδης στρατιώτης του1912-13. Σήμερα υπερπροβάλλονται ορισμένοι διανοητές που καλλιεργούντην εθνική απαισιοδοξία, την περιφρόνηση προς το νεοελληνικό κράτος,την αμφισβήτηση της συνέχειας του Ελληνισμού. Ας τους παραμερίσουμεκαι ας ανοίξουμε τον δρόμο για επιστήμονες, για διανοητές και βεβαίωςγια πολιτικούς, οι οποίοι πιστεύουν στις δυνάμεις του Ελληνισμού, πουδεν υποκλίνονται δουλοπρεπώς μπροστά σε κάθε Ανάν, Στρως Καν καιΝταβούτογλου, που ακολουθούν την αξιοπρεπή γραμμή του Χ. Τρικούπηκαι δεν υποχωρούν στα εθνικά θέματα με πρόσχημα την οικονομικήδυσπραγία.Αισιοδοξώ σκεπτόμενος ότι η πτωχευμένη Ελλάδα των αρχών τουπροηγουμένου αιώνος οδηγήθηκε στην εθνική αναγέννηση τωνΒαλκανικών Πολέμων. Αισιοδοξώ διότι μετά τη Μικρασιατική καταστροφήαπορροφήσαμε με ταχύτητα και επιτυχία 1,5 εκατομμύριο προσφύγωναδελφών μας και αξιοποιήσαμε την πνευματική και εμπορική τους ικμάδα.Αισιοδοξώ διότι μετά τη δραματική δεκαετία 1940-1950 βγάλαμε δύοΝομπελίστες, τον Σεφέρη και τον Ελύτη, έναν παγκοσμίου ακτινοβολίας 17
  • 16. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔεπιστήμονα όπως ο Γ. Παπανικολάου, δύο μουσικοσυνθέτες με οικουμενικήακτινοβολία όπως ο Μάνος Χατζηδάκης και ο Μίκης Θεοδωράκης.Αναβαπτισθήκαμε στις ελληνορθόδοξες ρίζες μας με τη βοήθεια του ΦώτηΚόντογλου, του Γέροντος Παϊσίου κ.ά., και ταυτοχρόνως γίναμε πλήρεςμέλος της μεγάλης ευρωπαϊκής οικογενείας με κύριο εφόδιο τη σπουδαίαεμπορική ναυτιλία μας. Ως Ορθόδοξος και ως Έλληνας δικαιούμαι νααισιοδοξώ.*Πολιτικός Επιστήμων ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ - 29/05/201118
  • 17. 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗ Ο Μέτερνιχ Σοσιαλδημοκράτης:Η παρακμή της ευρωπαϊκής και η πτώση της ελληνικής σοσιαλδημοκρατίας.Του Η.Μ.Q uell dommage! Τι κρίμα. Ήταν τόσο όμορφη ιδέα, ζυγισμένη και φρόνιμη και ασφαλής. Η σοσιαλδημοκρατία, ένας κομψός μεταπολε-μικός συμβιβασμός: η αριστερά θα δεχόταν να εγκαταλείψει τις πιέσεις τηςγια να αλλάξουν οι δομές και οι θεσμοί της παραγωγής και της εξουσίαςστην Ευρώπη και σε αντάλλαγμα θα έπαιρνε ένα δυνατό κράτος που θααναδιένειμε αναδρομικά μέσω φόρων και κοινωνικών υπηρεσιών σεβαστόμερίδιο από τα κέρδη των πλούσιων. Τι καλά, μαγικά, όλοι ευχαριστημένοι.Ας γίνουμε λοιπόν όλοι φαντασιακοί (γιατί οι πραγματικοί έχουν σοβαράπαράπονα) Σουηδοί. Ακόμα και στην Αμερική, η κυρίαρχη φιλελεύθερηδιανόηση στα Πανεπιστήμια προσχώρησε: Η Θεωρία της Δικαιοσύνης τουJohn Rawls είναι πιθανότατα η ισχυρότερη φιλοσοφική τεκμηρίωση τηςσοσιαλδημοκρατίας που γράφτηκε ποτέ. Σε ένα τόσο νοικοκυρεμένο καιδίκαιο σύστημα, τι θα μπορούσε άραγε να πάει στραβά;Το πρώτο πρόβλημα, είναι αυτό που παραδέχονται ιστορικά και οι ίδιοιοι σοσιαλδημοκράτες, ότι δηλαδή οι πλούσιοι φροντίζουν έντεχνα ναμην τηρούν τη συμφωνία. Δεν κάθονται ήσυχοι, ακίνητοι βρε αδερφέ,να τους φορολογήσουμε. Προσλαμβάνουν δικηγόρους, φοροτεχνικούς,δημοσιογράφους, μπράβους, ελβετούς τραπεζίτες, διαφημιστές καιαγοράζουν τα ΜΜΕ και τις ομάδες ποδοσφαίρου και κάνουν στενή παρέαμε πολιτικούς, δημάρχους, δικαστές, μεγαλοσυνδικαλιστές.Επίσης έχουν την καταστροφική συνήθεια να προτιμούν τα σίγουρα καιβαρετά κέρδη από τα επικά και αμφίβολα: Προτιμούν είτε να γίνουνρεντιέρηδες είτε να αντιγράψουν εκ του ασφαλούς μια κοινότοπημεταφερόμενη από άσχετο περιβάλλον συνταγή – που ονομάζουν BestPractice. Από καινοτομία, από δημιουργικότητα, από προσαρμογή στακαθ’ ημάς, ελάχιστα και αναιμικά και προσχηματικά.Τι να κάνουν και οι έρμοι οι σοσιαλδημοκράτες πολιτικοί, δωροδοκούνσυστηματικά επί δεκαετίες τους πλούσιους με επιχορηγήσεις καιθαλασσοδάνεια και άδειες τηλεόρασης και προνομιακές αναθέσεις μπαςκαι φέρουν λίγη ανάπτυξη μέσω του θρυλούμενου επιχειρηματικού τουςδαιμόνιου – αλλά αυτοί δεν τραβάνε…Το δεύτερο πρόβλημα των σοσιαλδημοκρατών είναι οι ψηφοφόροι τους,που επιμένουν να τηρηθεί θρησκευτικά η συμφωνία. Και όταν αυτό δεν γί- 19
  • 18. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔνεται, προσπαθούν μέσα στην απελπισία τους να μιμηθούν τουςπλούσιους: να γίνουν κι αυτοί (έστω μικροί και ταπεινοί) ρεντιέρηδες. Ναεξασφαλίσουν τιμής ένεκεν μια θέση στον ήλιο, να στείλουν τα παιδιάτους στα πανεπιστήμια μπας και γίνει πράξη η καταπαγωμένη κοινωνικήκινητικότητα, να περάσουν με πολιτικό μέσο το γείτονά τους στον άπονοαγώνα – στο rat race. Άλλωστε, είναι φυσικό στη δημοκρατία όσοιχάνουν και καταπιέζονται στην οικονομία να αντεπιτεθούν στο πεδίο τηςπολιτικής. Θα φτιάξουν κι αυτοί ομάδες πίεσης, θα κατέβουν στο δρόμο,θα περιχαρακωθούν στις λεγόμενες συντεχνίες, θα αδιαφορήσουν για τουςκαταφρονεμένους συναδέλφους τους στη σκιώδη οικονομία, δεν θα κάνουντόπο στους νέους, θα αγαπήσουν μόνο τα βασανισμένα κεκτημένα τους.Μάλιστα, κύριε, αντιστέκονται κι ας ορίζεται ο αγώνας τους ως λαϊκισμόςκι ας τους κοροϊδεύουν με ηθοπλαστικά χρονογραφήματα αλά παλαιά οιβολεμένοι αναλυτές και οι παρατρεχάμενοι. Κι ας τους βρίζουν κάποιοιδεινόσαυροι σοσιαλδημοκράτες (;) πολιτικοί, ως κοπρίτες. Μόνο που,φευ, η αντίστασή τους είναι άγονη. Σκεφτείτε μόνο ότι την καταπίεζανμε ευχέρεια για μια τουλάχιστον δεκαετία στην Ελλάδα, με μόνα όπλα τοδήθεν εκδημοκρατισμό της πίστωσης (καταναλωτικά δάνεια και κάρτες)και τα πολυτραγουδισμένα επιδόματα και την παραμυθία του ώριμου (!)χρηματιστηρίου και του Ευρώ.Το τρίτο πρόβλημα της σοσιαλδημοκρατίας είναι το προφανές, αλλάδυστυχώς δεν το βλέπει κανένας θιασώτης της. Το πρόβλημα είναι ότιμετά τον μεταπολεμικό συμβιβασμό η σοσιαλδημοκρατία υιοθέτησε τοπρόγραμμα των αντιπάλων της!!! Ακόμα κι αν για ένα διάστημα κράτησετην ιδεολογία της (τώρα τη χάνει κι αυτήν), απέκτησε το πολιτικό καιοικονομικό πρόγραμμα των εχθρών της – απλά το εξανθρώπισε με πολλήζάχαρη. Υιοθέτησε δηλαδή την κατεστημένη αλλά επιστημονικά αστήριχτηάποψη ότι η οικονομία της αγοράς έχει μία και μόνο μία θεσμική έκφανση– ότι δεν μπορεί να στηθεί με πολλούς διαφορετικούς συνταγματικούςτρόπους και νομικές διευθετήσεις. Έτσι π.χ. κατέληξε να θεωρεί δεδομένοτο χρηματο-οικονομικό καζίνο και την ουσιαστική απαλλαγή τωντραπεζών από τη δραστηριότητα που συνιστά το βασικό λόγο ύπαρξήςτους: τη δρομολόγηση των αποταμιεύσεων στην παραγωγική διαδικασία.Οι τράπεζες ξεφαντώνουν πλέον ρέμπελες στη διεθνή αρένα, αλλάδυστυχώς εξακολουθούν να πεθαίνουν (άρα και να στοιχίζουν) στη χώρατους. Ταυτόχρονα, το κράτος δωροδοκεί τους πλούσιους ιδιώτες, μπαςκαι φιλοτιμηθούν και φέρουν την ανάπτυξη - όπως μόνο αυτοί υποτίθεταιξέρουν. Η όλο και πιο περιορισμένη αναδιανομή δεν μπορεί να προσφέρειούτε κοινωνικά περιεκτική ανάπτυξη ούτε και χαλάρωση μιας άκαμπτηςιεραρχικής οικονομίας.20
  • 19. 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗΕν γένει, όλες οι σύγχρονες πολιτικές της σοσιαλδημοκρατίας αποσκοπούνστο να εξευμενίσουν τον δήθεν πάνσοφο αλλά μισοκοιμισμένο δράκο –τις παγκόσμιες αγορές του χρήματος. Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατίαέχει εξελιχθεί στο νέο Μέτερνιχ, στο σκληρό πυρήνα της αντίδρασηςκαι της αντεπανάστασης, με ιδεολογικό τοτέμ μια δήθεν τεχνοκρατικήαλλά στην πράξη βαθιά συντηρητική θεώρηση του κόσμου. Έτσι ακριβώςχάνει και το στοίχημα της μετα-φορντικής παραγωγικής δικτύωσης καισπρώχνει τους ψηφοφόρους της προς τα ακραία δεξιά, ιδεολογικά σαφώςπιο καυτά, σχήματα. Επιχείρησε με άλλα λόγια να φέρει στην πολιτικήτο Μεγάλο Ύπνο, αλλά αντί αυτού πέτυχε το Μεγάλο Αποχαιρετισμό.Βέβαια κράτησε το καλό της όνομα: είναι τόσο εύκολο να φαίνεσαιρεαλιστής, όταν δέχεσαι τα πάντα...Στην Ελλάδα μάλιστα η σοσιαλδημοκρατία έκανε και ένα βήμαπαραπάνω: αυτοκτόνησε. Όχι επειδή πήρε τα σκληρά και άπονα δανεικάτου Μνημονίου. Αυτό ήταν μεν λάθος, αλλά ανθρώπινο. Η συντεταγμένηάμεση χρεωκοπία ή μια πιο σκληρή διλημματική διαπραγμάτευση ή ηομαλή έξοδος από την Ευρωζώνη (έστω και προσωρινή), αν και ορθότερεςαντικειμενικά και σαφώς πιο αναπτυξιακές λύσεις (όπως πληθώρακορυφαίων πανεπιστημιακών σε Ευρώπη και Αμερική επέμενε – ΝτάνιΡόντρικ, Ρομπέρτο Ούνγκερ, Ρικάρντο Χάουσμαν, Ρίτσαρντ Φρίμαναπό το Χάρβαρντ, Σάιμον Τζόνσον από το ΜΙΤ, Κώστας Λαπαβίτσαςαπό το Λονδίνο SOAS, Πολ Κρούγκμαν από το Πρίνστον και πάραπολλοί άλλοι), ήταν λύσεις που απαιτούσαν λεπτούς χειρισμούς και είχανκι αυτές ένα αρκετά μεγάλο κόστος. Και βέβαια η συναίνεση της κοινήςγνώμης για αυτές τις πιο ας πούμε ριζοσπαστικές λύσεις δεν ήταν καθόλουδεδομένη – καθώς οι πολίτες είχαν παραπλανηθεί, από την αυτονόητηκαι μονόδρομη πορεία που προπαγάνδιζαν ΟΛΕΣ οι προηγούμενες (και ησημερινή επίσης) κυβερνήσεις. Όχι, λοιπόν, δεν ήταν τα ξένα, αν και κατάπολύ επαχθεστερα από τα προηγούμενα, δανεικά που πήρε η κυβέρνηση.Πολύ πιο καταστροφική είναι η επιμονή της ότι δεν είναι εκ των ουκάνευ η διαγραφή υπολογίσιμου μέρους του χρέους (κούρεμα). Ακόμακαι οι μουτζαχεντίν των αγορών, το σύνολο των κατά τεκμήριο σοβαρώνοικονομολόγων του πλανήτη (100%), ακόμα και οι σύμβουλοι αυτών πουχάνουν τα χρήματά τους (!) είναι απόλυτα κατηγορηματικοί ως προς τοκούρεμα: Είναι Α-ΠΑ-ΡΑΙ-ΤΗ-ΤΟ. Η ας πούμε ευγενής κυβερνητικήτύφλωση ότι θα επιστρέψουμε και το τελευταίο σεντ είναι ακατανόητηκαι εξαιρετικά αποσταθεροποιητική για την Ελλάδα - και για την Ε.Ε.!Εγγυήσεις χωρίς νόημα, δεν πείθουν κανέναν. Οι αγορές βλέπουν μόνομπροστά και δεν νοιάζονται για βικτωριανές ηθικές και αιώνιες υποσχέσεις.Εξίσου κατακριτέα είναι η αδιαφορία της κυβέρνησης για τα συμβόλαιάτης με τους πολίτες της χώρας, όταν υπολογίζει αποκλειστικά και μόνο τα 21
  • 20. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔάλλα συμβόλαια, αυτά με τους ξένους πιστωτές. Μοιάζει με νέακρυπτοαποικιοκρατία, αλλά, όχι, ούτε αυτή η στάση συνιστά την πτώσητης σοσιαλδημοκρατίας στην Ελλάδα. Είναι κάτι άλλο, ακόμα πιο βαθύ.Το πραγματικό έγκλημα της Ελληνικής σοσιαλδημοκρατίας είναι ηαπίστευτη εκστρατεία κατασυκοφάντησης του μέσου εργαζόμενου Έλληναως τουλάχιστον συνένοχου, αν όχι και αυτουργού της κρίσης και της σαθρήςας πούμε ανάπτυξης και της πλημμύρας της χώρας από ξένα δανεικά(που πήγαν άλλωστε απευθείας στα χέρια της ελίτ). Του μέσου Έλληναπου την στήριξε και πίστεψε σε όλα τα δήθεν αυτονόητα -Ολυμπιάδα,τραπεζοκρατία, Ευρώ, χρηματοοικονομικό καζίνο- που του ζήτησε η ίδιαμε αδιανόητη ανεμελιά να πιστέψει.Το αμάρτημα της κυβέρνησης στην Ελλάδα είναι ότι αθώωσε τον εαυτό τηςκαι σύσσωμη την ελίτ και ενοχοποίησε βάναυσα και συστηματικά όλουςτους υπόλοιπους – ειδικά μάλιστα τους ψηφοφόρους της. Χρησιμοποίησεφροϋδικά σχεδόν το φόβο και την ενοχή, για να πείσει ότι η δική της καθαράπολιτική επιλογή για το Μνημόνιο ήταν απολίτικη, μονόδρομος και η μόνηρεαλιστική για όσους έχουν ακόμα σώας τας φρένας. Απέκρυψε τη γόνιμησυζήτηση που γινόταν σε Ευρώπη και Αμερική για νέες και ρηξικέλευθεςλύσεις στην Ελληνική κρίση και κόλλησε σε ένα πρωτόγονα ανόητο ΓΙΑΤΙΕΤΣΙ. Δεν είχε καν το κουράγιο να κουβεντιάσει, μήπως και τρομάξει οευαίσθητος μπαμπούλας - οι διεθνείς αγορές του χρήματος. Η ρητορικήτης ενάντια σε φοροφυγάδες και ρεντιέρηδες, σε ομάδες συμφερόντωνπου λυμαίνονται την αναδιανομή, ακυρώθηκε από το θρυλικό ΌλοιΜαζί Τα Φάγαμε και τελικά το μόνο θύμα ήταν η ίδια η αναδιανομή.Τρομοκράτησε αλύπητα τους συνταξιούχους και τους μικροκαταθέτες ότιδήθεν θα χάσουν (;) και τα λίγα που έχουν, ότι θα γίνουμε Ζιμπάμπουε (200%ο πληθωρισμός με τη νέα δραχμή, γράφει ο κάθε άσχετος κατεστημένοςδημοσιογράφος ) και Αλβανία του Χότζα (χωρίς τον Χότζα).Έσπρωξε τους ψηφοφόρους της σε μια δουλική μοιρολατρεία, σε μια ενδεήαντιπάθεια προς την αληθινή δημοκρατία και το γενναίο διάλογο, τουςαποξένωσε από όποια ανάγκη για αυτοδιάθεση, τους ξανάκανε (άτακτα)παιδιά που θέλουν να ξυπνήσουν και όλα να είναι εφιάλτης – δεν μπορεί,όχι, η μαμά Ευρώπη δε θα μας αφήσει ποτέ να χαθούμε, όχι αν είμαστε πολύ(μα πολύ) φρόνιμοι.Προτίμησε δηλαδή η κυβέρνηση να χρεωκοπούμε κάθε μέρα από φόβο, γιανα μην τύχει και χρεωκοπήσουμε μία και καλή και το αντιμετωπίσουμε. Εκείέδειξε η Ελληνική σοσιαλδημοκρατία ότι είναι ολοκληρωτικά υποταγμένηστη δήθεν εμπιστοσύνη των αρπακτικών αγορών του χρήματος και τις αγκυ-22
  • 21. 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗλώσεις των πτωχευμένων τραπεζών. Και απορεί τώρα που τα θύματά τηςδεν έχουν περιπετειώδη διάθεση για ανάπτυξη και δίψα για το καινούργιο.Που όλο καταστροφολογούν και είναι απαισιόδοξα, και όλο τρέμουν τακαημένα. Quell dommage!Απαραίτητη Σημείωση:Για να είμαστε δίκαιοι η αποστολή της σοσιαλδημοκρατίας στην Ελλάδατης μεταπολίτευσης ήταν εξαιρετικά περίπλοκη. Έπρεπε να αντιμετωπίσειπρώτα τους σαρωτικούς αποκλεισμούς του μετεμφυλιακού κράτους και νααποκαταστήσει τα θύματα και κατόπιν να πετύχει τρεις επαναστάσεις μαζίστη δημόσια διοίκηση:1) Τη γραφειοκρατική του 19ου αιώνα (για να πολεμήσει τους ντόπιουςΒίκινγκς επιδρομείς, τις ομάδες πίεσης, την πολιτική κλεπτοκρατία και τηδιαφθορά)2) την managerial του 20ου (για να μειώσει τα έξοδα και να μην εξαρτιέταιαπό ξένα δανεικά)3) και την προοδευτική του 21ου (για μια κοινωνικά περιεκτική χωρίςιεραρχίες και αποκλεισμούς, συμμετοχική οικονομία).Δυστυχώς προσπάθησε σποραδικά μόνο για τις δύο πρώτες, μεπισωγυρίσματα με μισή καρδιά με δήθεν κοσμοπολίτικη υπεροψίακαι αφού απέτυχε παταγωδώς, με πρόφαση το συμμάζεμα αγκάλιασεπαθιασμένα έναν άγριο νεοφιλελευθερισμό και στράφηκε ανενδοίασταεναντίον των απλών πολιτών και συνοδοιπόρων της! Λες και ήταν o μέσοςεργαζόμενος που μαγείρεψε τα στατιστικά με την Goldman Sachs... www.thepressproject.gr - 01/03/2011 23
  • 22. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Το θέατρο της ΜεταπολίτευσηςΤου Στάθη N. Kαλύβα*Η διακυβέρνηση της χώρας την τελευταία τριακονταετία μπορεί να παρομοιαστεί με ένα θεατρικό έργο σε τρεις πράξεις.Πράξη πρώτη: Έπειτα από μπόλικες διαβουλεύσεις και καθυστερήσεις,εισάγεται κάποια μεταρρύθμιση που, όπως είναι φυσικό, δυσαρεστείκάποιους. Πράξη δεύτερη: Οι δυσαρεστημένοι «κινητοποιούνται». Ηκινητοποίηση συνίσταται στην επιβολή ενός σημαντικού κόστους πάνω στοκοινωνικό σύνολο, ανάλογα με τις εκάστοτε διαθέσιμες δυνατότητες καιστη χρήση ενός αριστερόστροφου πολιτικού λεξιλογίου, με στερεοτυπικέςαναφορές σε «ηρωικούς αγώνες» που γίνονται για το «λαϊκό συμφέρον».Σύσσωμα τα ΜΜΕ και η αντιπολίτευση στηρίζουν τα αιτήματα τωνκινητοποιημένων που δεν μπορεί παρά να είναι δίκαια, ενώ καταδικάζεταιη κυβερνητική αυθαιρεσία και αναλγησία, καθώς και η υποταγή της στα«συμφέροντα». Η κυβέρνηση επιλέγει τη χαλαρή αστυνόμευση στη βάσητης λογικής πως τα κοινωνικά προβλήματα δεν έχουν αστυνομικές λύσεις:ούτε συλλήψεις γίνονται ούτε επιβάλλονται ποινές σε κανέναν και αυτό,ανεξάρτητα από το αν παραβιάζεται ή όχι ο νόμος. Πράξη τρίτη: Έχονταςεισπράξει ένα σημαντικό πολιτικό κόστος, η κυβέρνηση υποχωρεί στοόνομα της δημοκρατίας και του διαλόγου. Όλοι επιστρέφουν στα σπίτιατους χαρούμενοι. Η μεταρρύθμιση είτε εφαρμόζεται πλημμελώς είτε δενεφαρμόζεται καθόλου είτε αποσύρεται. Το μάθημα εμπεδώνεται: το κράτοςλυγίζει εύκολα. Το πρόβλημα που επεδίωκε να θεραπεύσει η μεταρρύθμισηχώνεται κάτω από το χαλί με την ελπίδα πως κάπως, κάποτε, θα διορθωθεί.Έτσι φθάσαμε στη χρεοκοπία.Η παράσταση αυτή τα έχει όλα: προβλέψιμους ρόλους και σενάριο,χαρούμενο τέλος και (δυστυχώς) αρνητικές συνέπειες. Το εντυπωσιακό,όμως, είναι πως ενώ βρισκόμαστε σε ελεύθερη πτώση, ο θίασος συνεχίζειτην παράσταση. Πρόσφατα παραδείγματα: το κάπνισμα στους δημόσιουςχώρους, η απελευθέρωση των κλειστών επαγγελμάτων, η Κερατέα.Είναι προφανές πως ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας,συνεπικουρούμενο από μερίδα δημοσιογράφων και διανοουμένων,εξακολουθεί να αρνείται να αντικρίσει κατάματα τη ρίζα του προβλήματος:το απλό, δηλαδή, γεγονός πως το επίπεδο διαβίωσης που είχε κατακτήσειη χώρα τα τελευταία χρόνια δεν αντιστοιχούσε στον παραγόμενο πλούτο.Ο στρουθοκαμηλισμός αυτός τρέφεται απευθείας από την ιδεολογία τηςΜεταπολίτευσης: πάντοτε φταίνε οι άλλοι (οι διεφθαρμένοι πολιτικοί,οι ξένοι που μας επιβουλεύονται και μας επιβάλλουν «επαχθή χρέη», ο24
  • 23. 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗνεοφιλελευθερισμός, η παγκοσμιοποίηση κ.λπ.) και ποτέ εμείς οι ίδιοι(ο αγνός, διωκόμενος «λαός»). Έτσι, η ψυχρή αποτίμηση της σκληρήςπραγματικότητας που αντιμετωπίζουμε έχει υποκατασταθεί από τη συνεχήγκρίνια, τον αδιέξοδο αυτισμό και τη μανιώδη αναζήτηση της εύκοληςκαι ανέξοδης λύσης που θα μας οδηγήσει στη σωτηρία: η επιμήκυνση, ηαναδιάρθρωση, η στάση πληρωμών, οι Κινέζοι, τα κατοχικά χρέη τηςΓερμανίας..., ο Ισημερινός.Ο στρουθοκαμηλισμός δεν είναι δυσεξήγητος. Κατ’ αρχάς, καμιά αποτυχίαδεν γίνεται εύκολα αποδεκτή. Δεύτερον, η ελληνική κοινωνία βίωσε μιααδιάκοπη ανοδική πορεία που διήρκεσε 70 χρόνια. Πρέπει να πάει κανείςπίσω στα χρόνια της Κατοχής για να αναζητήσει μια ραγδαία πτώσητου βιοτικού επιπέδου. Η σημερινή πραγματικότητα είναι πραγματικάπρωτόγνωρη για τους περισσότερους. Τρίτον, οι οικονομικές κρίσειςτου πρόσφατου παρελθόντος ξεπεράστηκαν με ευκολία και δίχως βαριέςσυνέπειες, καλλιεργώντας την ψευδαίσθηση της εύκολης διεξόδου. Τέλος,η ιδεολογία της Μεταπολίτευσης υπήρξε σε τέτοιον βαθμό ηγεμονική, πουέχει αποκτήσει την ισχύ του αυτονόητου.Παρ’ όλα αυτά, και αντίθετα από τους περισσότερους, ίσως, αναλυτές, δενθεωρώ πως το κεντρικό πρόβλημα αυτή τη στιγμή εντοπίζεται στην κοινωνία.Αφ’ ενός αυτή διαθέτει πολύ μεγαλύτερα αποθέματα προσαρμοστικότηταςαπ’ όσα της αναγνωρίζονται. Αφ’ ετέρου, κάτω από την επιφάνεια καιπίσω από τις κραυγές, διακρίνονται οι τεκτονικές αξιακές αλλαγές πουήδη συντελούνται. Σιγά σιγά, πράγματα που παλιότερα δεν λέγονταν έχουναρχίσει να είναι ευρύτερα αποδεκτά. Άλλωστε, οι περισσότεροι άνθρωποικάπου συναισθάνονταν πως ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούσαν ταπράγματα, παρότι βολικός, ήταν σαθρός. Αργά αλλά σταθερά, η πίεση τηςπραγματικότητας ωθεί την κοινωνία προς την αναθεώρηση των θεμελιωδώναξιών της. Η μετατόπιση αυτή δεν μεταφράζεται ακόμη σε πολιτική ενέργεια,γιατί η κοινωνία δέχεται αντιφατικά μηνύματα από μια πολιτική ηγεσία πουδεν εμπιστεύεται και η οποία δεν της παρέχει ούτε αξιόπιστο οδηγό εξόδουαπό την κρίση ούτε όραμα για το μέλλον.Είναι προφανές πως οι αλλαγές και δύσκολες είναι και χρόνο χρειάζονται.Όμως, ούτε χρόνος υπάρχει ούτε η προοπτική της κατάρρευσης επιτρέπειδισταγμούς. Το πρόβλημα είναι πως την πραγματοποίηση των αλλαγώνεπωμίσθηκε μια κυβέρνηση (και ένα πολιτικό προσωπικό) που ούτε τιςκαταλαβαίνει ούτε και πιστεύει σ’ αυτές.Η κρίσιμη διαφορά με το παρελθόν είναι πως το θέατρο της Μεταπολίτευσηςαπώλεσε πλέον τους χρηματοδότες του. Μόνο η δύναμη της αδράνειας εξηγεί 25
  • 24. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔγιατί συνεχίζονται ακόμη οι παραστάσεις. Δεν θα κρατήσουν για πολύ. Ηπολιτική ηγεσία της χώρας διαθέτει ίσως ακόμη τη δυνατότητα να επιλέξειπόσο ομαλός θα είναι ο δρόμος της μετάβασης. Είτε, όμως, επιλέξει είτεόχι, το τελικό αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο: η κρίση θα σαρώσει τη σημερινήπραγματικότητα, θέτοντας τη χώρα σε μια υγιέστερη τροχιά.* Ο κ. Στάθης Ν. Καλύβας είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Yale Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΜΗ – 30/04/201126
  • 25. 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗ Η κατάρρευση του ελληνικού κράτουςΤου Μάριου Ευρυβιάδη*Σ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ γινόμαστε μάρτυρες ενός πρωτοφανούς γεγονότος για την ιστορία της Ευρώπης παρόμοιο του οποίου δεν έχει συμβεί απότα μέσα του 17ου αιώνα όταν πρωτοεμφανίστηκε το κράτος. Ένα δυτικούτύπου κράτος, όχι κάποιο Πακιστάν, Σομαλία κ.λπ., καταρρέει μέρα με τη μέρα.Το κράτος όπως το γνωρίζουμε σήμερα, εδαφικά κυρίαρχο, γραφειοκρατικάσυγκεντρωτικό με μονοπώλιο στη χρήση βίας, είναι μια μορφή διακυβέρνησηςπου ταυτίζεται με τον σύγχρονο κόσμο. Προγενέστερες μορφέςδιακυβέρνησης υπήρξαν ο χριστιανικός οικουμενισμός (του Πάπα), οι λογής-λογής Αυτοκρατορίες, οι σατραπείες, ο φυλετισμός κ.λπ. Προπομποί τουσύγχρονου κράτους υπήρξαν οι πόλεις-κράτη της Αναγεννησιακής Ιταλίαςκαι, από τα μέσα του 17ου αιώνα, το κράτος εμπεδώθηκε και απέκτησε όλατα γνωστά σε εμάς χαρακτηριστικά.Ταυτόχρονα, το ίδιο αναδείχθηκε ως ο σημαντικότερος και οχαρακτηριστικότερος θεσμός της εποχής.Ειδικά, μετά από τον 19ο αιώνα, όταν το κράτος αυτό οικειοποιήθηκε τονεθνικισμό (υπογραμμίζω οικειοποιήθηκε και δεν κατασκεύασε διότι τα έθνηκαι οι εθνοτικές ομάδες προϋπήρχαν του κράτους και δεν υπήρξαν κατασκευέςτου όπως διατείνονται νεωτεριστές και μαρξιστές) έγινε ακαταμάχητο διότιαπέκτησε και ηθικό περιεχόμενο.Η οικειοποίηση του εθνικισμού από το κράτος του επέτρεψε να απαιτείαπό τους πολίτες καθολική αφοσίωση, υπακοή και σειρά υποχρεώσεων.Ως αντάλλαγμα το κράτος παρείχε, μέσω ενός «πολιτικο-κοινωνικούσυμβολαίου» μια σειρά από αγαθά προς τους πολίτες. Πρώτο και απαραίτητοήταν η ασφάλεια - από εξωτερικούς και εσωτερικούς εχθρούς. Ακολούθησεη ελευθερία, αρχικά προς τους λίγους και μετά στους πολλούς. Μετά η τάξηή ο «νόμος και τάξη», όπως είθισται να λέγεται. Ο «νόμος και τάξη» είναιάμεσα συνυφασμένα με την απονομή δικαιοσύνης.Τέλος, το κράτος αυτό παρείχε κοινωνική πρόνοια προς τους πολίτες του.Κάποια κράτη, όπως αυτό της ενοποιημένης Γερμανίας του Μπίσμαρκ,άρχισαν να παρέχουν κοινωνική πρόνοια προς τους πολίτες, ήδη από τατέλη του 19ο αιώνα. Αλλά κράτη, όπως π.χ. το ελληνικό, δεν κατάφεραν νακάνουν κάτι τέτοιο παρά μόνο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.Σήμερα, η περίπτωση του ελληνικού κράτους δημιουργεί εύλογα ερωτήματακατά πόσο το κράτος αυτό είναι σε θέση να τηρήσει τα υπεσχημένα του προς 27
  • 26. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔτους πολίτες ώστε η εξουσία του να γίνεται αποδεκτή από αυτούς και, μετη σειρά τους, να ανταποκρίνονται και να αποδέχονται τις υποχρεώσειςτους έναντί του, συμπεριλαμβανομένης και της αφοσίωσής τους.Σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής η παροχή ασφάλειας είναι συνυφασμένημε την κυριαρχία του κράτους. Η κυριαρχία αυτή αναγνωρίζεται από όλατα κράτη. Παραβίασή τους συνεπάγεται ανασφάλεια των πολιτών.Έναντι της Τουρκίας και ειδικά μετά το 1996, η Ελλάδα έπαψε να είναικυρίαρχο κράτος. Δεν απώλεσε απλά κυριαρχία στα Ίμια, αλλά εισήλθεσε μια διελκυστίνδα που επιτρέπει στην Άγκυρα να τρομοκρατεί, κατά τοδοκούν, Έλληνες πολίτες, κυρίως αυτούς που κατοικούν στη νησιωτικήεπικράτεια της Ελλάδας. Η Ελλάδα αδυνατεί πλέον να ασκήσει τηνκυριαρχία της σε σημαντικό μέρος της εδαφικής, νησιωτικής και θαλάσσιαςεπικράτειας λόγω της τουρκικής πολιτικο-στρατιωτικής και ψυχολογικήςπίεσης. Ως συνέπεια η Ελλάδα έχει πάρει την άγουσα της φιλανδοποίησης.Η φιλανδοποίηση υποδηλώνει προσαρμογή στις απαιτήσεις μιας άλληςχώρας. Αυτό είναι ασυμβίβαστο με την κρατική κυριαρχία και την παροχήασφάλειας προς τους πολίτες της φιλανδοποιημένης χώρας.Την τελευταία δεκαετία και με αυξητικούς ρυθμούς, το ελληνικό κράτοςαδυνατεί να παράσχει και εσωτερική ασφάλεια, κυρίως σε αστικάκέντρα. Το φαινόμενο αυτό έχει πάρει πλέον εκρηκτικές διαστάσεις στηνελληνική πρωτεύουσα αλλά και σε πολλά άλλα αστικά κέντρα. Όπως γιαπαράδειγμα η Πάτρα. Δείγματα γραφής της ανασφάλειας που νιώθουν οιΈλληνες πολίτες είναι τα αυξανόμενα κρούσματα αυτοδικίας αλλά και ηγεωμετρική αύξηση ιδιωτικών υπηρεσιών ασφαλείας. Και τα δυο αυτάφαινόμενα υποδηλώνουν ότι το κράτος αδυνατεί πλέον να μονοπωλήσειτη χρήση βίας και να παράσχει ασφάλεια στους πολίτες.Ως συνέπεια, το κράτος δεν μπορεί να διατηρήσει την τάξη και το νόμοκαι, βέβαια, ούτε να απονέμει δικαιοσύνη. Το ζήτημα της απονομήςδικαιοσύνης συνδέεται μόνο μερικώς με τις πρόσφατες εξελίξεις. Ως τέτοιο,το ζήτημα απονομής δικαιοσύνης έχει μεγάλη προϊστορία που συνδέεταιμε τη διαφθορά και την παρακμή των ταγών του τόπου και κυρίως με τηδιαπλοκή των αιρετών αρχόντων με το κομπαδόρικο οικονομικό σύστηματου τόπου.Το πιο πρόσφατο και τελευταίο δείγμα γραφής της κατάρρευσης τουελληνικού κράτους είναι η οργανωμένη από το ίδιο το κράτος περικοπή τωνκοινωνικών παροχών. Θα πρέπει να υπογραμμισθεί ότι η αποδυνάμωσητου κοινωνικού κράτους δεν γίνεται διότι το ίδιο το κράτος το αποφάσισενα κινηθεί αυτόνομα προς αυτήν την κατεύθυνση στη βάση μιας καλώς28
  • 27. 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗνοούμενης λογικής ή ιδεολογίας όπως αυτής του νεοφιλελευθερισμού γιαπαράδειγμα.Το κοινωνικό κράτος στην Ελλάδα αποδομείται διότι το ελληνικό κράτοςέχει χάσει ήδη και την οικονομική του κυριαρχία και υλοποιεί εντολές πουλαμβάνει από εξωθεσμικά κέντρα εξουσίας κατά παράβαση του ίδιου τουΣυντάγματος της χώρας. Συγκεκριμένα ακολουθεί τις εντολές της ΕΕ καιτου ΔΝΤ μέσω της γνωστής, πλέον στους Έλληνες, Τρόικας. Και όταν ένακράτος παραβιάζει με τέτοιο αναξιοπρεπή τρόπο το Σύνταγμά του αυτόδεν είναι κράτος. Είναι μασκαραλίκι.* Ο Μάριος Ευρυβιάδης διδάσκει Διεθνείς Σχέσεις στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ - 22/05/2011 29
  • 28. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔΑθήνα - Άγκυρα προετοιμάζουν το έδαφος για το επόμενο βήμαΥπό τον μανδύα της κρίσης, που απομακρύνει την προσοχή από τα εθνικάθέματα, οι συνομιλίες για το Αιγαίο προχωρούν ταχύτατα, χωρίς «κόκκινεςγραμμές» από την Ελλάδα, χωρίς ΑΟΖ και με πολλές «γκρίζες ζώνες»…Του Κ. Ι. ΑγγελόπουλουΓ ια μία ακόμα φορά τούτη τη χρονιά, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι, παρά το γεγονός πως οι σχέσεις Αθήνας -Άγκυρας παρουσιάζουν έντονοενδιαφέρον, η δραματική κατάσταση της εθνικής οικονομίας δεν αφήνειπολύ χώρο και χρόνο στο πολιτικό προσωπικό της Ελλάδας για ιδιαίτερηενασχόληση με μεγάλα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.Έχει, άλλωστε, κερδίσει έδαφος ήδη από το 2010 στην πολιτική καιμιντιακή «πιάτσα» η άποψη ότι γενικώς μια χώρα που βρίσκεται κοντά στηνοικονομική «χρεοκοπία» είναι «αντικειμενικώς» σε αδύναμη θέση, ώστενα διαχειριστεί αποτελεσματικά τις σοβαρές εξωτερικές υποθέσεις της. Ναόμως που, παρ’ ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική δίνει την εντύπωση ότιβρίσκεται σε ύπνωση, κάποια πράγματα δείχνουν ότι -ειδικότερα στο πεδίοτου ελληνοτουρκικού πολιτικού διαλόγου- σημειώνονται κάποιες κινήσεις,οι οποίες ενισχύουν τους ισχυρισμούς ή τις υποψίες ορισμένων πολιτικώνκαι διπλωματικών κύκλων ότι «υπογείως» γίνεται η προετοιμασία για ένανεπόμενο γύρο «εξελίξεων» στη γραμμή Αθήνας-Άγκυρας.Οι εκτιμήσεις αυτές βασίζονται σήμερα τόσο σε κάποια λόγια τουΈλληνα υπουργού Εξωτερικών όσο και σε πληροφορίες ή και δηλώσειςκυβερνητικών παραγόντων από την Τουρκία. Έντονη είναι πλέονη εντύπωση ότι η «μυστική διπλωματία» έχει αγγίξει κάποια μηαποδεκτά όρια. Και μάλλον δεν είναι συμπτωματικό το γεγονός ότιπαράγοντες της ελληνικής διπλωματίας για πρώτη φορά εφέτος έφτασαννα κατηγορήσουν σήμερα την πολιτική ηγεσία του υπουργείου τους, τους«εκάστοτε πολιτικούς προϊσταμένους» τους, όχι μόνο για «απαξίωση»και συστηματικό παραγκωνισμό των διπλωματικών υπηρεσιών από τηνπαραγωγή εξωτερικής πολιτικής, αλλά και για ανομολόγητους χειρισμούςσε καίρια εθνικά θέματα από «παραθεσμικούς μηχανισμούς»!ΚαραμπόλαΗ υπόθεση του κύκλου των «διερευνητικών συνομιλιών» Αθήνας-Άγκυρας, ξεχασμένη για αρκετό διάστημα, εξαιτίας των εξελίξεων στοπεδίο της οικονομίας, ζωντάνεψε προσφάτως από «καραμπόλα» με μίαεξόχως ενδιαφέρουσα δήλωση του υπουργού Εξωτερικών κ. Δ. Δρούτσα30
  • 29. 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗπερί Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Ο κ. υπουργός, που έχειέως τώρα εντυπωσιάσει πρωτίστως με την άκρως διακριτική παρουσία τουστο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, έσπασε τη ρουτίνα του και δήλωσεπροσφάτως ότι ο καθορισμός ΑΟΖ από την κυβέρνηση δεν είναι τουπαρόντος για να «μην επιβαρυνθούν» οι διερευνητικές ελληνοτουρκικέςσυνομιλίες!Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι «δεν υποτιμά ούτε υποβαθμίζει την έννοια τηςΑΟΖ», αλλά, όπως είπε, το θέμα αυτό έχει γίνει και «της μόδας» εσχάτως!Ο εν λόγω υπουργός προφανώς δεν πιστεύει ότι το θέμα της ΑΟΖ συνδέεταιμε σπουδαία οικονομικά και γεωστρατηγικά συμφέροντα της Ελλάδας(αναφέρθηκε προσφάτως με συγκεκριμένα στοιχεία από ειδικούς ερευνητέςτου Πανεπιστημίου Κρήτης ότι νοτίως της νήσου, στην ελληνική «λεκάνητου Ηρόδοτου», υπάρχει μεγάλος πλούτος υδρογονανθράκων, κυρίωςφυσικού αερίου, που μπορεί, αν αξιοποιηθεί εντός ΑΟΖ, να αποφέρειστην Ελλάδα κέρδη 300 δισ. ευρώ σε διάστημα 25 χρόνων!). Αυτά τακαταπληκτικά, λοιπόν, που αφορούν μείζον θέμα άσκησης εξωτερικήςπολιτικής, ειπώθηκαν ηρέμως από τον Δ. Δρούτσα και με σταθερή τηνπληροφορία από το υπουργείο Εξωτερικών ότι η Αθήνα περιμένει ναδιεξαχθούν οι εκλογές στην Τουρκία τον Ιούνιο, προκειμένου να συνεχίσειτον «διάλογο» -έναν διάλογο, για τον οποίον τίποτε το συγκεκριμένο δενγνωρίζουν η Βουλή και τα πολιτικά κόμματα. Ούτε βέβαια είναι εύκολονα υποθέσει κανείς το τι θα μπορεί σήμερα να περιμένει η Αθήνα μετά τονΙούνιο από τις «διερευνητικές», όταν σε όλα τα θέματα που περιλαμβάνονταιστο σχετικό «πακέτο» η Άγκυρα είναι το διαρκώς «επιτιθέμενο» μέροςκαι η ελληνική πλευρά το διαρκώς «αμυνόμενο». Λογικό είναι βέβαια ναυποτεθεί ότι, παρά ταύτα, η ελληνική κυβέρνηση κάτι έχει κατά νου κάτιπου σήμερα ουδείς γνωρίζει.ΥποχώρησηΓεγονός αδιαμφισβήτητο είναι, πάντως, ότι με τη δήλωση του κ. Δρούτσαη ελληνική κυβέρνηση ανακοινώνει κατά μήνα Μάιο 2011 μια σοβαρήυποχώρησή της σε ένα ζήτημα διεθνώς κατοχυρωμένου σοβαρούκυριαρχικού δικαιώματός της για χάραξη ΑΟΖ υπό τουρκική πίεση (καιπάλι) στην προοπτική της επανέναρξης του «διαλόγου» με την Άγκυραγια το Αιγαίο. Το γεγονός έχει φυσικά προβληματίσει έντονα την ηγεσίατης Κυπριακής Δημοκρατίας, που δίνει στην Ανατολική Μεσόγειο τηδική της γενναία πολιτική με τη χάραξη ΑΟΖ, ενώ η ελληνική «αναβολή»απασχολεί και όλες τις χώρες της ίδιας περιοχής. Αλλά η Αθήνα φαίνεταινα μη θεωρεί εξαιρετικής σημασίας εθνική υπόθεση το να έρθουν σε επαφήοι ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου (υιοθέτησε και ο Τουρκοκύπριος αρχηγός,κ. Έρογλου, στα Κατεχόμενα την «απειλή πολέμου», που εκτόξευσε 31
  • 30. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔστην Κυπριακή Δημοκρατία, αν αυτή προχωρήσει σε εκμετάλλευσηυδρογονανθράκων στην ΑΟΖ Κύπρου! Επεκτείνει, άραγε, η Τουρκίατο casus belli της στην Κύπρο; Και μήπως θα έπρεπε να δώσει κάποιασημασία στο θέμα αυτό και η Αθήνα;).Πλούσιο παρασκήνιοΗ υπόθεση των ελληνοτουρκικών συνομιλιών δεν είναι, λοιπόν,«παγωμένη». Κινείται παρασκηνιακώς σε «υπόγεια» πολιτικά και (έξω)διπλωματικά ρεύματα. Το θέμα παραμένει εκτός διεθνούς πολιτικής, αλλάμε την Ουάσινγκτον πάντοτε ζωηρώς ενδιαφερόμενη για την εξέλιξή του.Στους διπλωματικούς διαδρόμους, στην Αθήνα, διάχυτη είναι η εντύπωσηότι πράγματι ο «διάλογος» με την Άγκυρα θα βγει στο φως τους επόμενουςμήνες. Το έδαφος προετοιμάζεται από την Αθήνα, ο υπουργός Εξωτερικώνδηλώνει ότι η ΑΟΖ (άρα και η υφαλοκρηπίδα του Καστελόριζου) είναιεκτός ατζέντας, θεωρεί την Τουρκία «ώριμη» να αποδεχθεί το ΔιεθνέςΔίκαιο της Θάλασσας και εξακολουθεί να μη ζητά άρση του τουρκικούcasus belli ως προϋπόθεση συνέχισης του διαλόγου.Και η Άγκυρα απ’ την πλευρά της ξεκαθαρίζει με δηλώσεις και μεδημοσιογραφικές πληροφορίες ότι συζητά «κυμαινόμενη» υφαλοκρηπίδαστο Αιγαίο, αλλά στο πλαίσιο των «γκρίζων ζωνών», όπου η υπόθεσηακόμη και της κυριαρχίας Αγαθονησίου και Φαρμακονησίου δεν είναικατά την Τουρκία ξεκάθαρη. Και επιμένει ότι με τα σημερινά δεδομέναδεν είναι καταρχήν υποχρεωμένη να αναγνωρίζει ελληνικά δικαιώματαευθέως συνδεόμενα με ρυθμίσεις του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Ητουρκική πλευρά πάντοτε θυμίζει ότι η υπόθεση του Αιγαίου αφορά πλέονδιμερή διάλογο πρωτίστως πολιτικό και όχι νομικό...Η συνέχιση των συνομιλιών για τα «προβλήματα» στο Αιγαίο θεωρείταιβέβαιη όταν ο Ταγίπ Ερντογάν θα έχει «ησυχάσει» μετά την εκλογικήμάχη του τον Ιούνιο. Και, όπως φαίνεται, η αμερικανική πλευρά, πουπαγίως ενδιαφέρεται να μην υπάρχει «ένταση» ή «σύγκρουση» στο Αιγαίο,είναι τώρα ικανοποιημένη με αυτή την ανοιχτή προοπτική. Θυμίζουμε ότιο Τούρκος πρωθυπουργός έχει δηλώσει ότι πρέπει να βρεθεί «συνολικήλύση για όλα τα προβλήματα του Αιγαίου».Και ας σημειωθεί ότι από το υλικό των απόρρητων εγγράφων που αποκάλυψετο WikiLeaks προκύπτει ότι ο κ. Αχμέτ Νταβούτογλου χαρακτηρίζειαπλώς «βράχους» το Αγαθονήσι και το Φαρμακονήσι, όπως και τα Ίμια (σεσυζήτησή του με τον Αμερικανό πρεσβευτή στην Άγκυρα Τζέιμς Τζέφρι).Όσο για την ηγεσία των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, δεν υπάρχεισήμερα αμφιβολία στους κόλπους της ότι η Τουρκία, συζητώντας για τα32
  • 31. 1. ΠΟΛΙΤΙΚΗ«προβλήματα» στο Αιγαίο, έχει κατά νου ρυθμίσεις που να βάζουν τιςβάσεις συνδιοίκησης και συνδιαχείρισης σε θάλασσα και αέρα από τιςδύο χώρες.Τουρκικό μπετόνΌπως κι αν εξελίσσονται, πάντως, τώρα σε αμέσως πολιτικό ή παραπολιτικόεπίπεδο τα ελληνοτουρκικά, οι εκτιμήσεις διπλωματικών κύκλων είναιότι, αν ο «διάλογος» προχωρήσει, ακόμα και ο ρεαλιστής και πάντοτεανοιχτός στα ελληνοτουρκικά Γ. Παπανδρέου, όπως και ο βοηθός τουΔ. Δρούτσας, θα βρεθούν σε τελική φάση μπροστά στο γνωστό σε όλουςτους προκατόχους τους τουρκικό «μπετόν».Το γνώρισαν τα τελευταία χρόνια και ο Π. Μολυβιάτης, αλλά και η κ.Ντόρα Μπακογιάννη, που, παρά την απόλυτα θετική διάθεση της γιαπρόοδο στα ελληνοτουρκικά, παρά την «ανοιχτή αγκαλιά» που πρόσφερεστους Τούρκους ομολόγους της, όταν ανέλαβε το υπουργικό πόστο τηςεισέπραξε στο τέλος μια στάση της Άγκυρας που η ίδια χαρακτήρισε«εχθρική» (τον Σεπτέμβριο του 2009, η υπουργός Εξωτερικών κ.Μπακογιάννη λέει στον Αμερικανό πρεσβευτή στην Αθήνα, κ. Σπέκχαρντ,ότι ο «κώδικας συμπεριφοράς» για το Αιγαίο, που προτείνει η Τουρκία,το μόνο που εξυπηρετεί είναι να αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία.Όσο συνεχίζονται οι υπερπτήσεις κατοικημένων νησιών στο Αιγαίο, ομόνος τρόπος με τον οποίο μπορεί να ερμηνευθεί η τουρκική πολιτικήστο Αιγαίο είναι πως είναι εχθρική).Άλλωστε, και από το εντυπωσιακό «άνοιγμα» του Γ. Παπανδρέου το1999 δεν είχε προκύψει έως το 2004 κανένα απτό αποτέλεσμα, δεν είχεσημειωθεί καμία αλλαγή της τουρκικής στρατηγικής και των επιθετικών,μέσω casus belli θέσεων της Τουρκίας στην υπόθεση του Αιγαίου. Στοναέρα έμειναν τότε (όχι χωρίς λόγο, βέβαια) και οι «προχωρημένες»συζητήσεις για την υφαλοκρηπίδα. Το 2011 οι σχετικές συζητήσειςεκτιμώνται πάλι ως «προχωρημένες», χωρίς όμως και τούτη τη φορά ναγνωστοποιείται η σημειωθείσα «πρόοδος».Σήμερα, ίσως ανήσυχος πλέον από τα μεταδιδόμενα από την Άγκυρασχετικά με τις επιδιώξεις της στο Αιγαίο, ο Δ. Δρούτσας δηλώνει με ύφοςαυστηρό ότι η γείτων Τουρκία πρέπει να γνωρίζει πως η Ελλάδα δενπρόκειται να δεχθεί αμφισβήτηση «ούτε μίας σπιθαμής ελληνικής γης».Φυσικά, μια τέτοια αμφισβήτηση γης δεν θα γινόταν ποτέ αποδεκτή απόκαμία ελληνική κυβέρνηση. Αλλά ήδη η Αθήνα είναι εκ των πραγμάτωνπλέον εγκλωβισμένη σε μια διαδικασία «διαλόγου», στην οποία τα θέματαπου συζητούνται, χωρίς μια εξαρχής απόρριψη από την ελληνική πλευρά 33
  • 32. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔτης τουρκικής θέσης περί «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο, οδηγούνσε επικίνδυνα πολιτικά μονοπάτια. Με τα «γκρίζα» νησιά, νησάκιακαι «γκρίζες» βραχονησίδες εντός της λογικής μιας «κυμαινόμενης»υφαλοκρηπίδας (με αντίστοιχο «κυμαινόμενο» εύρος χωρικών υδάτων),η Αθήνα μπορεί να βρεθεί μπροστά στο ενδεχόμενο μιας διάσπασης τηςελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο, χωρίς να έχει ακριβώς παραχωρήσει«γη»... ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΗ – 21/05/201134
  • 33. «Πολλοί ζητούν η κυβέρνηση να προστατέψει τον καταναλωτή. Ένα πολύ πιοεπείγον πρόβλημα είναι να προστατευθεί ο καταναλωτής από την κυβέρνηση»Milton Friedman (1912 - 2006), Αμερικανός οικονομολόγος
  • 34. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Αποκρατικοποιήσεις: Το μεγάλο ζητούμενοΤου Παναγιώτη Λιαργκόβα*Η ΠΡΟΣΦΑΤΗ παρουσίαση του οικονομικού προγράμματος της Νέας Δημοκρατίας από τον Αντώνη Σαμαρά, γνωστή και ως Ζάππειο II,είχε πολλά στοιχεία με αυτό που στην ακαδημαϊκή γλώσσα ονομάζουμε«οικονομικά της προσφοράς». Δύο είναι οι βασικές θέσεις των «οικονομικώντης προσφοράς»:(1) Η μείωση των φορολογικών συντελεστών αυξάνει τα φορολογικάέσοδα και(2) Οι φορολογικές ελαφρύνσεις επιδρούν τόσο θετικά στην πλευρά τηςπροσφοράς που τελικά αυξάνεται ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης καιμειώνονται ο πληθωρισμός και η ανεργία. Η ιδεολογία αυτή γνώρισεμεγάλη δημοσιότητα τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ‘80, ιδιαίτερα στιςΗΠΑ, όπου είναι γνωστή και ως Ριγκανόμικς (Reaganomics).Απολαμβάνει ακόμα και σήμερα ευρύτατη δημοσιότητα κηρύσσοντας τηνορθότητα των θέσεών της μέσα από τον Τύπο (π.χ. «Wall Street Journal»)και από σχετικά βιβλία. Ανάμεσα στους πνευματικούς πατέρες αυτής τηςιδεολογίας είναι οι Αμερικανοί οικονομολόγοι Rober Mundel και ArthurLaffer. Αποτελεί, λοιπόν, ευχάριστη έκπληξη το γεγονός ότι ο ηγέτηςτης αξιωματικής αντιπολίτευσης βασίστηκε σε μια συγκροτημένη (καιδοκιμασμένη) ιδεολογία προκειμένου να υποστηρίξει τις θέσεις του και δενβασίστηκε σε εύκολες (αλλά στείρες) εκφράσεις λαϊκίστικης ψηφοθηρίας.Δεν στάθηκε όμως μόνο στα οικονομικά της προσφοράς. Πήρε-συγκεκριμένη- φιλελεύθερη θέση στο δίλημμα που αφορά στησχέση κράτους και επιχειρήσεων τασσόμενος ξεκάθαρα υπέρ τωναποκρατικοποιήσεων. Ουσιαστικά αναγνώρισε ότι η κυβέρνηση παραμένειδέσμια της κρατικίστικης αντίληψης που μας οδήγησε στην κρίση. Μιαςαντίληψης που προτάσσει τα ιδιοτελή συμφέροντα των συντεχνιών,βλάπτοντας όμως το γενικότερο συμφέρον. Που προστατεύει τους«τσιφλικάδες της δημόσιας περιουσίας», αφήνοντάς τους να δημιουργούνκαι να διαιωνίζουν πολλές «φωλιές αυθαιρεσίας». Πράγματι, ανσκεφτούμε την αποτυχία της κυβέρνησης να προωθήσει τις αναγκαίες (καικοινωνικά αποδεκτές) μεταρρυθμίσεις (ουσιαστικό άνοιγμα των κλειστώνεπαγγελμάτων, ευελιξία της αγοράς εργασίας, αναβάθμιση της ΑνώτατηςΕκπαίδευσης, απλοποίηση της αδειοδότησης των επιχειρήσεων, άρση τωνεμποδίων ανάπτυξης της επιχειρηματικότητας), δεν μπορούμε παρά νασυμφωνήσουμε με τις παραπάνω διαπιστώσεις του Αντώνη Σαμαρά.36
  • 35. 2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΌλοι σήμερα γνωρίζουμε ότι η οικονομία μας πρέπει να γίνει ανταγωνιστική.Όχι γιατί το ζητάει το Μνημόνιο, αλλά γιατί το χρωστάμε στα παιδιά μας,στις νεότερες γενιές, που θα έχουν να αποπληρώσουν ένα δυσβάστακτοχρέος που οι προηγούμενες γενιές δημιούργησαν. Ανταγωνιστικότερηοικονομία σημαίνει, πρώτιστα, υγιείς επιχειρήσεις. Πώς όμως να υπάρξουνυγιείς κρατικές επιχειρήσεις όταν αυτές ουσιαστικά «διοικούνται»από συντεχνίες που έχουν προνομιακή και διαπλεκόμενη σχέση με τοκράτος και το κόμμα; Όταν το ίδιο το κυβερνών κόμμα, όταν ήταν στηναντιπολίτευση, πριμοδοτούσε συντεχνιακές πρακτικές καθολικής άρνησηςσε κάθε σχέδιο εξυγίανσης;Είναι, λοιπόν, σαφές ότι η μόνη διέξοδος για την ενίσχυση τηςανταγωνιστικότητας είναι ένα γενναίο πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων.Που θα ξεκινήσει από την απελευθέρωση των αγορών ενέργειας καιμεταφορών και στη συνέχεια θα επεκταθεί στις υπόλοιπες ΔΕΚΟ, όπως ηΕΥΔΑΠ, η ΕΥΑΘ, τα ΕΛΤΑ, η ΔΕΠΑ, η ΛΑΡΚΟ, τα Καζίνο, τα Λαχεία,ο ΟΔΙΕ, οι Αλυκές, τα Τουριστικά Ακίνητα, αλλά (γιατί όχι;) και στιςκρατικές τράπεζες (π.χ. Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο), τα λιμάνια και τααεροδρόμια. Και, φυσικά, δεν μιλάει κανείς για ξεπούλημα, αλλά για κοινάαποδεκτές μεθόδους αποκρατικοποίησης και αξιοποίησης της δημόσιαςπεριουσίας. Η ΔΕΗ, για παράδειγμα, θα μπορούσε να σπάσει σε πολλάκομμάτια και στη συνέχεια να προσδιοριστούν αυτά που πωλούνται ήδεν πωλούνται. Ο Αντώνης Σαμαράς σωστά προσδιόρισε ότι τα δίκτυαδιανομής και μεταφοράς πρέπει να παραμείνουν υπό εθνικό έλεγχο. Ταυπόλοιπα μπορούν να αποκρατικοποιηθούν.Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε ένα πράγμα: ότι οι αποκρατικοποιήσεις δενπρέπει να γίνονται για να μπουν λεφτά στα ταμεία του κράτους και ναμειωθεί το χρέος (όπως πιστεύει η κυβέρνηση), αλλά γιατί πραγματικάπιστεύουμε ότι με τις αποκρατικοποιήσεις θα πέσουν οι τιμές, θαδημιουργηθεί δυναμικό συγκριτικό πλεονέκτημα και, σε τελική ανάλυση,θα διασωθούν θέσεις εργασίας.*Προέδρος του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστημίου Πελοποννήσου ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ – 22/05/2011 37
  • 36. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔΎφεση και μειωμένα φορολογικά έσοδα επιδείνωσαν την κρίση του χρέουςΤου Μανόλη Γ. Δρεττάκη*Ε νώ η κυβέρνηση ετοιμάζεται να ανακοινώσει και, στη συνέχεια, η κυβερνητική πλειοψηφία να ψηφίσει το πακέτο των μέτρων για το διά-στημα 2012-2015, οι εαρινές εκτιμήσεις της Στατιστικής Υπηρεσίαςτης Ε.Ε., της Eurostat, που ανακοινώθηκαν στις 26.4.11, αποτυπώνουντην παταγώδη αποτυχία των παρόμοιων μέτρων που, κατ’ εντολή τηςτρόικας, εφαρμόστηκαν από την κυβέρνηση τους τελευταίους 12 μήνες, μεαποτέλεσμα την αύξηση του δημόσιου χρέους από το 127,1% το 2009 στο142,8% του ΑΕΠ το 2010.Προκειμένου να δείξουμε ποιοι είναι οι παράγοντες στους οποίους κυρίωςοφείλεται η επιδείνωση αυτή, θα συγκρίνουμε τις δαπάνες και τα έσοδατης γενικής κυβέρνησης, το δημόσιο έλλειμμα (δαπάνες μείον έσοδα)και το δημόσιο χρέος (όλα ως ποσοστά του ΑΕΠ), καθώς και το ΑΕΠ σεδισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές της χώρας μας με τα αντίστοιχα στοιχείατης Πορτογαλίας (χώρας με ανάλογο με την Ελλάδα πληθυσμό) και τουσυνόλου των 15 κρατών-παλαιών μελών της Ε.Ε. (Ε.Ε. 15). Τα σχετικάστοιχεία δίνονται στον πίνακα που ακολουθεί.Από τον πίνακα αυτό φαίνεται ότι ως ποσοστά του ΑΕΠ το 2010 σε σχέσημε το 2009: - Οι δαπάνες της γενικής κυβέρνησης αυξήθηκαν στην Πορτογαλία και μειώθηκαν στην Ελλάδα και στην Ε.Ε. 15. Οι δαπάνες της χώρας μας, ενώ το 2009 ήταν ελαφρά υψηλότερες του μέσου όρου της Ε.Ε. 15 και της Πορτογαλίας, το 2010 είναι ελαφρά χαμηλότερες. - Τα έσοδα της γενικής κυβέρνησης αυξήθηκαν τόσο στην Ελλάδα και την Πορτογαλία όσο και στην Ε.Ε. 15 ως σύνολο. Στην Ελλάδα υστερούσαν τόσο εκείνων της Πορτογαλίας (κατά 2,4% το 2009 και το 2010) όσο και εκείνων της Ε.Ε. 15 (κατά 4,8% το 2009 και 3,0% το 2010).38
  • 37. 2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ- Το δημόσιο έλλειμμα της Ελλάδας μειώθηκε κατά 4,9%, κυρίως εξαιτίαςτης μείωσης των δαπανών (-3,4%) και λιγότερο εξαιτίας της αύξησης τωνεσόδων (+1,8%), ενώ της Πορτογαλίας μειώθηκε κατά 1,0% εξαιτίας μόνοτης αύξησης των εσόδων (+1,8%), δεδομένου ότι οι δαπάνες αυξήθηκαν.Η μικρή μείωσή του στην Ε.Ε. 15 οφείλεται αποκλειστικά στην ελαφριάμείωση των δαπανών.- Το δημόσιο χρέος αυξήθηκε περισσότερο στην Ελλάδα απ’ ό,τι στηνΠορτογαλία και στην Ε.Ε. 15 ως σύνολο και τόσο το 2009 όσο και το 2010ήταν πολύ υψηλότερο (και το υψηλότερο στην Ε.Ε. των 27).- Το ΑΕΠ σε δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές μειώθηκε στην Ελλάδα, ενώ τηςΠορτογαλίας και της Ε.Ε. 15 αυξήθηκε εξαιτίας της αύξησης ή της μικρήςμείωσης των δαπανών. Χάρη στην αύξηση του ΑΕΠ το δημόσιο χρέος τηςΠορτογαλίας και της Ε.Ε. 15 αυξήθηκε λιγότερο απ’ ό,τι εκείνο της χώραςμας.Από τα παραπάνω φαίνεται καθαρά ότι το κύριο πρόβλημα της χώραςμας δεν είναι οι δημόσιες δαπάνες (οι οποίες ασφαλώς χρειάζονται γερόνοικοκύρεμα προκειμένου να παταχθεί η σπατάλη και η διασπάθιση τουδημόσιου χρήματος και να γίνει ανακατανομή τους για να εξυπηρετηθούνπραγματικές ανάγκες). Οφείλεται στα διαχρονικά χαμηλά φορολογικάέσοδα εξαιτίας της εκτεταμένης παραοικονομίας και φοροδιαφυγής(που, δυστυχώς, παραμένουν αμείωτες) και της ύφεσης που προκαλεί ηοικονομική πολιτική που επέβαλε η τρόικα. Προκειμένου να γίνει αντιληπτήη σημασία των δύο αυτών παραγόντων, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι: αντο 2010 τα έσοδα της χώρας μας ως ποσοστό του ΑΕΠ και η αύξηση τουΑΕΠ σε ευρώ ήταν ίσα με εκείνα:- της Πορτογαλίας, το δημόσιο χρέος της χώρας μας θα ήταν ίσο με 134,3%του ΑΕΠ, ή- της Ε.Ε. 15 ως συνόλου, το δημόσιο χρέος της χώρας μας θα ήταν ίσο με129,2% του ΑΕΠ αντί 142,8%.Είναι σαφές, κατά συνέπεια, ότι χωρίς ανάπτυξη και σημαντική αύξησητων εσόδων με δραστικό περιορισμό της παραοικονομίας και πάταξη τηςφοροδιαφυγής και εισφοροδιαφυγής, το δημόσιο χρέος της χώρας μας ωςποσοστό του ΑΕΠ θα αυξάνεται και η οικονομική και κοινωνική κρίση πουτη μαστίζει θα επιδεινώνεται.* Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην: αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός καικαθηγητής της ΑΣΟΕΕ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 05/05/2011 39
  • 38. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Επαναδιαπραγμάτευση του χρέους, τράπεζες και πτώχευση: Ερωτήματα που απασχολούνΤων Δημήτρη Μάρδα* και Βασίλη Πολυμένη**Η συζήτηση για την αναδιάρθρωση του χρέους ή την πτώχευση της Ελλάδας καλά κρατεί (βλ. Spiegel, Economist) παρά τις αποφάσειςτης 24ης-25ης Μαρτίου και τις όποιες διαβεβαιώσεις του Ο. Ρεν περί τουαντιθέτου. Σε όλη αυτήν την ένταση και τις αντικρουόμενες πληροφορίεςεπισημαίνονται τα ακόλουθα:1. Η δανειακή σύμβαση που υπέγραψε ο κ. Παπακωνσταντίνου δενεπιτρέπει τη μονομερή αναδιάρθρωση του νέου χρέους. Αυτό απορρέει απόένα συνδυασμό τριών άρθρων κυρίως του Συμφώνου, του Άρθρου 8 περίμη εκπλήρωσης των υποχρεώσεων μας, του Άρθρου 4 περί προτεραιότηταςτων πιστωτών των 110 δις και του Άρθρου 14 περί απώλειας της ασυλίαςστα περιουσιακά μας στοιχεία στην περίπτωση μη εκπλήρωσης τωνυποχρεώσεών μας. Σύμφωνα με κορυφαίους συνταγματολόγους, εκκρεμείβεβαίως η διεθνής εγκυρότητα και συνταγματικότητα της συγκεκριμένηςδανειακής σύμβασης.2. Η απουσία ρητρών άρνησης (negative pledge clauses) μας δίνει τηστρατηγική δυνατότητα μονομερούς επαναδιαπραγμάτευσης για τουπόλοιπο του χρέους (παλιά ομόλογα). Αυτό είναι ισχυρό πλεονέκτημαστα χέρια της Ελλάδας και όχι μειονέκτημα!3. Είναι βεβαίως προτιμητέο η Ελλάδα να επιδιώξει την οδό της συναινετικήςαναδιάρθρωσης πρωτίστως. Με απλή αλλαγή του Ελληνικού νόμουπου διέπει τη λειτουργία των παλαιών μας ομολόγων, μπορεί η χώρανα εξαναγκάσει τυχόν μειοψηφίες ομολογιούχων, που τυχοδιωκτικάθα αποφασίσουν να μη συμμετάσχουν στην εν λόγω διαδικασία, ναδεσμευθούν από τις αποφάσεις της πλειοψηφίας. Ενδεικτικά δίνεται μιατέτοια απόφαση από το ακόλουθο παράδειγμα: Αν τα 2/3 των πιστωτώνσυμφωνήσουν για αναδιάρθρωση μέρους του χρέους, τότε υποχρεωτικάακολουθεί και το 1/3. Αυτή είναι πλέον και η διεθνής πρακτική εισαγωγήςρητρών συλλογικής δράσης (Collective Action Clauses) στα ομόλογα.4. Σε αυτή την προσπάθεια μπορεί να βοηθήσει και η αγορά ελληνικούχρέους (ομολόγων) που ήδη έγινε από την ΕΚΤ για να στηριχθούν οιδευτερογενείς αγορές ομολόγων. Αυτές οι αγορές έγιναν σε τιμές μεσημαντικές εκπτώσεις, τις οποίες βεβαίως η ΕΚΤ θα περάσει στην Ελλάδα,όταν η τελευταία αποφασίσει να αγοράσει τα ομόλογα της κατά τη λήξη40
  • 39. 2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑτους ή να μπει σε μια διαδικασία αναδιάρθρωσης του εν λόγω χρέους, σεσυνεννόηση με την ΕΚΤ.5. Το ερώτημα αν μπορούν να μας αποπέμψουν από το ευρώ έχει τηνακόλουθη απάντηση: Δεν υπάρχει μηχανισμός αποπομπής κράτους μέλουςτης ΕΕ από το ευρώ, ως εκ τούτου η συζήτηση είναι ανούσια. Το μόνοπου προβλέπεται από την Συνθήκη της Λισσαβόνας είναι η οικειοθελήςαποχώρηση κράτους από την ΕΕ. Αν δε θέλουμε εμείς να φύγουμε από τοευρώ ουδείς μπορεί να μας εξαναγκάσει.6. Το ερώτημα αν κινδυνεύουν οι καταθέσεις μας σε περίπτωσηεπαναδιαπραγμάτευσης του χρέους απαντάται ως εξής: Δεν κινδυνεύουνοι καταθέσεις από κάτι τέτοιο. Από τη στιγμή κατά την οποία οι τράπεζεςέχουν σαν ελαφρύ μαξιλάρι την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ)και μπορούν να δανείζονται (με ή χωρίς προϋποθέσεις) οι αποταμιεύσειςδεν κινδυνεύουν. Οι τράπεζες δανείζονται από την ΕΕ είτε καταθέτονταςελληνικά ομόλογα είτε μέσω των εκάστοτε εγγυήσεων του ελληνικούκράτους. Οι Τράπεζες της Αργεντινής δεν είχαν παρόμοιο ‘μαξιλάρι’.Υπενθυμίζεται ότι εξακολουθεί και υφίσταται η εγγύηση των καταθέσεων,έως τις 31-12-2011, που ανέρχεται σε 100.000 ευρώ ανά καταθέτη,σύμφωνα με το άρθρο 6 του Νόμου 3714 της 7/11/2008.* Αν. καθηγητή, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ** Επ. καθηγητή, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ 11/04/2011 - ellinikioikonomia.wordpress.com 41
  • 40. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Πώς λειτουργεί το καζίνο των CDSΤου Βασίλη Βιλιάρδου*Τ Α ΠΡΟΪΟΝΤΑ που συνέβαλαν στην επιτυχία των CDS, των χρηματοπιστωτικών προϊόντων δηλαδή που είχαν «συσκευάσει» πολλέςμαζί δανειακές συμβάσεις διαφορετικού ρίσκου, είναι οι ασφάλειες έναντιπιστωτικών απωλειών - τα Credit Default Swaps ή CDS.Η ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΗ τράπεζα, η οποία το 1997 «εφεύρε» τα προϊόντα αυτά,ήταν η JP Morgan. Ειδικότερα, δόθηκε για πρώτη φορά η δυνατότητα σεμία τράπεζα, η οποία δάνειζε έναν πελάτη της, να εξασφαλιστεί απέναντισε μελλοντικούς κινδύνους ασφαλίζοντας την πίστωση προς τον πελάτητης έναντι ενός ποσού, το οποίο βασιζόταν στην ονομαστική αξία τωνπιστώσεων που παρείχε (κεφάλαιο).ΟΤΑΝ ΤΩΡΑ ο δανειστής έχει πληρώσει για τα ασφάλιστρα κινδύνου1.000 μονάδες βάσης (10% του κεφαλαίου), τότε είναι ουσιαστικάυποχρεωμένος να τα χρεώσει στον οφειλέτη - επιπλέον του επιτοκίου πουθα ήθελε να κερδίσει. Θεωρώντας αυτό το επιτόκιο ίσο με το 3%, όσοναφορά στα ομόλογα της ευρωζώνης, με αυτό δηλαδή που «χρεώνεται» τογερμανικό ομόλογο, τότε ο δανειστής θα πρέπει να χρεώσει τον οφειλέτημε ένα επιτόκιο που υπερβαίνει το 13%.ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΗ πλευρά τα spreads είναι μια ονομασία η οποία σταομόλογα δεν αναφέρεται στην απόλυτη κερδοφορία τους, αλλά στονεπιπλέον τοκισμό τους, σε σχέση με το επιτόκιο ενός άλλου ομολόγουιδίας διαρκείας, το οποίο θεωρείται «μηδενικού ρίσκου» (στην περίπτωσητης ευρωζώνης το ομόλογο του γερμανικού Δημοσίου, με επιτόκιο περί το3%). Όταν, λοιπόν, τα spreads των δεκαετών ομολόγων καταγράφουν τηντιμή των 1.240 μονάδων βάσης (12,40%), τότε το επιτόκιο, με το οποίοθα μπορούσε να δανεισθεί το Ελληνικό Δημόσιο, θα ήταν περί το 15,40%ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ, εάν ο οφειλέτης (κράτος κ.λπ.) δεν μπορέσει να επιστρέψειτο δάνειο του, εάν χρεοκοπήσει δηλαδή, τότε ο δανειστής πληρώνεται απότον ασφαλιστή. Κατ’ επέκταση, τα ασφαλισμένα με CDS δάνεια (ομόλογα,CDO΄s) που παρέχουν ή αγοράζουν οι τράπεζες δεν εγγράφονται σαντέτοια στα βιβλία τους - οπότε συνήθως δεν απαιτείται η διατήρηση τουελάχιστου αποθεματικού (fractional reserve) στις κεντρικές τράπεζες.ΟΦΕΙΛΟΥΜΕ να προσθέσουμε εδώ το τεράστιο ρίσκο των ασφαλιστικώνεταιριών, στην περίπτωση της χρεοκοπίας ενός κράτους. Για παράδειγμα,42
  • 41. 2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑεάν μία χώρα ασφαλισμένη με CDS ύψους 1.000 μονάδων βάσης (10%)χρεοκοπήσει τον πρώτο χρόνο της ασφάλισής της, τότε η ασφαλιστικήεταιρία είναι υποχρεωμένη να πληρώσει δεκαπλάσιο των ασφαλίστρωνπου έχει εισπράξει.ΣΥΝΕΧΙΖΟΝΤΑΣ, η JP Morgan είχε την ιδέα να συνδέσει τις δύοχωριστές λειτουργίες, τα ασφαλιστήρια δηλαδή (CDS), καθώς επίσης τις«τιτλοποιήσεις» δανείων (CDO’s), σε μία, δημιουργώντας εξ αυτών ένακαινούργιο σύνθετο (δομημένο) προϊόν: το BISTRO (Broad Index SecuredTrust Offering).ΤΟ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ αυτό σύνθετο προϊόν, το οποίο βαθμολογήθηκε ακόμηκαι με ΑΑΑ, πουλήθηκε ή εξελίχθηκε σε άλλα παρόμοια (όπως BISTRO’sαπό BISTRO’s κ,ο.κ.), έως ότου, σε τελική ανάλυση, δεν γνώριζε κανείςποιος έχει ασφαλίσει ποιόν, γιατί και από πού θα πληρωθεί, στην περίπτωσηπου πραγματικά χρεοκοπήσει ο ασφαλιζόμενος πελάτης.Η «ΦΟΥΣΚΑ» αυτή, η οποία υφίσταται παράλληλα με την πρώτη καιδεν έχει ακόμη εκραγεί, είναι κατά πολύ μεγαλύτερη - υπολογιζόταν στα57.325 δις.$ το 2008 (για σύγκριση, το παγκόσμιο ΑΕΠ το 2007 ήταν54.312 δις.$), έναντι μόλις 6.396 δις.$ που ήταν το 2004. Στην περίπτωσηπου θα εκραγούν οι τράπεζες, μεταξύ άλλων, οι οποίες τυχόν δεν θαπληρωθούν από τις ασφάλειες, θα υποχρεωθούν να επαναφέρουν στουςισολογισμούς τους τις απαιτήσεις που έχουν «πουλήσει», με αποτέλεσμα ναεπιβαρυνθούν με ακόμη περισσότερες ζημίες από αυτές που επωμίσθηκανήδη, από την έκρηξη της «φούσκας» των ενυπόθηκων δανείων.ΣΗΜΕΡΑ, σύμφωνα με όσα δημοσιεύονται, τα διάφορα CDS αγοράζονταιπλέον από τους κερδοσκόπους, μέσω των μεγάλων τραπεζών καιασφαλιστικών εταιριών, οι οποίες είναι οι νόμιμοι «διαπραγματευτές»τους. Ουσιαστικά, βέβαια, πρόκειται για «στοιχήματα» (το αντικείμενότους είναι η χρεοκοπία κάποιας χώρας), τα οποία «εξαργυρώνονται» απότις τράπεζες (ασφαλιστικές εταιρίες) που τα πουλούν, εάν πράγματι η χώραχρεοκοπήσει.ΜΕ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ τώρα να κοστίζει ανάλογα με τις μονάδες βάσης,σημαίνει ότι, για κάθε 1.000.000 € αξίας ομολόγων, τα ασφάλιστρα πουαπαιτούνται υπολογίζονται σύμφωνα με τον πίνακα.ΕΑΝ ΘΕΛΟΥΜΕ λοιπόν να ασφαλίσουμε ομόλογα αξίας 1.000.000 €(τα οποία δεν υποχρεούμαστε να έχουμε στην κατοχή μας), τότε στις 1.000μ.β. θα πρέπει να διαθέσουμε 100.000 € (μία από τις πολλές περιπτώσεις). 43
  • 42. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ*Υπάρχουν διαφορετικού τύπου CDS, καλυμμένα και μη, με διαφορετικά ποσοστάασφαλίστρων, ενώ είναι τρίμηνης λήξης – 30 Ιουνίου κ.ο.κ. (επόμενο «ραντεβού»για την Ελλάδα, στις 30.06.2011). Ειδικά τα μη καλυμμένα θεωρούνται τεράστιααπειλή για το σύστημα.** 1% για κάθε 100 μονάδες βάσης (μ.β.)ΕΝ ΤΟΥΤΟΙΣ, με δεδομένο ότι οι κερδοσκόποι πληρώνουν ακόμη και το10% της αξίας των ασφαλίστρων σαν εγγύηση (πίνακας Ι, τελευταία στήλη),απαιτούνται 10.000 € - προς εξασφάλιση αξίας 1.000.000 €. Δηλαδή, μεμία επένδυση ύψους 10.000 €, μπορεί κανείς να εκατονταπλασιάσει ταχρήματά του - εάν φυσικά κερδίσει (στις 100 μ.β. μπορεί να τα κάνει«χιλιαπλάσια»).ΣΥΝΕΧΙΖΟΝΤΑΣ, διαπιστώνει κανείς ότι στην περίπτωση που ηασφαλιζόμενη χώρα χρεοκοπήσει (στάση πληρωμών, αναδιάρθρωσηχρεών κ.λπ.), τότε ο κερδοσκόπος κερδίζει 100 φορές το κεφάλαιο πουεπένδυσε- στις 1.000 μονάδες βάσης. Δηλαδή, «στοιχηματίζοντας» 10.000€ κερδίζει 1.000.000 €, στην περίπτωση που χάνει, τότε η απώλεια τουείναι 100.000 €.ΑΝΤΙΘΕΤΑ, η ασφαλιστική εταιρία, η οποία πουλάει τα CDS, εάν τυχόνχρεοκοπήσει η χώρα, χάνει 1.000.000 € ανά ασφαλιζόμενο, ενώ κερδίζει100.000 €, επίσης ανά ασφαλιζόμενο, εφόσον δεν χρεοκοπήσει η χώρα(πάντοτε εντός του προκαθορισμένου χρονικού διαστήματος «λήξης»των CDS). Επομένως, η τράπεζα (ασφαλιστική εταιρία) έχει σε κάθεπερίπτωση πολλαπλάσιο ρίσκο, σε σχέση με την απόδοση που επιτυγχάνει,συγκρινόμενη με τον κερδοσκόπο.ΕΠΕΙΔΗ το παράδειγμα είναι αριθμητικά υποθετικό, η απειλή από ταελληνικά CDS θα μπορούσε να είναι κατά πολύ μεγαλύτερη, όχι μόνολόγω του ότι πουλήθηκαν CDS με λιγότερο από 1.000 μ.β., ενώ για κάθεομόλογο υπάρχουν πολλοί ασφαλισμένοι (για παράδειγμα, το ίδιο σπίτιέχει ασφαλισθεί από πολλούς γείτονες, ενώ όλοι θα πληρωθούν από την«τελική» ασφαλιστική εταιρία), αλλά και ένεκα των BISTRO’s, καθώςεπίσης των ίδιων των ομολόγων που ασφαλίσθηκαν (στα γερμανικά ασφα-44
  • 43. 2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑλιστικά ταμεία υπολογίζονται 500 euro- found με ελληνικά ομόλογα,ύψους 80 δις. €, τα οποία αφορούν πολλούς ασφαλισμένους).ΜΕ ΒΑΣΗ, λοιπόν, τα δεδομένα, αυτά, αναρωτιέται κανείς εάν είναιδυνατόν να αντεπεξέλθει το «σύστημα», με τυχόν χρεοκοπία της Ελλάδας,όχι μόνο λόγω της απώλειας των ομολόγων αλλά, κυρίως, από τα τεράστιαποσά των ασφαλίστρων, τα οποία θα έπρεπε υποχρεωτικά να αποδοθούνστους κερδοσκόπους. Έχοντας δε «νωπό» το παράδειγμα της LehmanΒrothers, από την οποία ουσιαστικά «χρεοκόπησε» η AIG (ασφαλίζονταςτα CDO’s), είμαστε της άποψης ότι η κατάσταση είναι τουλάχιστονεκρηκτική (αν και πολύ λιγότερο επικίνδυνη, από ό,τι ήταν ένα χρόνοπριν). Εδώ ακριβώς «εντοπίζεται»η διαφορά (διαπραγματευτικό πλεονέκτημα), μεταξύ των παλαιότερωνχρεοκοπιών κρατών και της ενδεχόμενης της Ελλάδας.ΚΛΕΙΝΟΝΤΑΣ, τα CDS διαπραγματεύονται στις χρηματαγορές ελεύθερα,χωριστά δηλαδή από τα ομόλογα που ασφαλίζουν, ενώ χρησιμοποιούνταιτόσο για τον περιορισμό των επενδυτικών ρίσκων όσο και για τη διασποράτων κινδύνων. Μπορούν όμως επίσης να χρησιμοποιηθούν με στόχο τηνκερδοσκοπία - για παράδειγμα, ως στοιχήματα σε σχέση με την πτώχευσημίας επιχείρησης ή ενός κράτους. Στην περίπτωση αυτή ο κερδοσκόπος,αυτός δηλαδή που στοιχηματίζει στη χρεοκοπία ενός άλλου, έχει τεράστιοκίνητρο κέρδους, οπότε έχει κάθε λόγο να συμβάλλει στην «πυρπόλησητου σπιτιού του γείτονα».* Ο Β. Βιλιάρδος είναι οικονομολόγος, πτυχιούχος της ΑΣΟΕ Αθηνών, με μεταπτυχιακέςσπουδές στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου. ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ – 30/04/2011 45
  • 44. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔΤο «πάρτι» με τα ελληνικά CDS ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2009 Πολύ πριν αλλάξει η κυβέρνηση και αποκαλυφθεί το πραγματικό ύψος του ελλείμματος Του Παναγή Γαλιατσάτου Σ τις 9 Μαΐου του 2011 τα ασφάλιστρα κινδύνου (CDS) για τα ελληνικά πενταετή ομόλογα κατέγραψαν το ύψος-ρεκόρ των 1.369 μονάδων βά- σης, έχοντας σχεδόν διπλασιάσει την αξία τους μέσα σε κάτι λιγότερο από έξι μήνες. Το εύλογο συμπέρασμα του πολιτικού και τραπεζικού κόσμου της χώρας ήταν ότι η μεταρρυθμιστική κόπωση της κυβέρνησης Παπανδρέου και η ατέρμων συζήτηση για μια πιθανή αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους (το 95% των CDS στα ελληνικά ομόλογα «ασφαλίζουν» απέναντι σε αυτόν τον κίνδυνο) δημιούργησαν ευνοϊκές προϋποθέσεις για ένα νέο πάρτι των κερδοσκόπων. Τα φαινόμενα, όμως, ενίοτε είναι απατηλά. Και φαίνεται ότι αυτό συμβαίνει και στη συγκεκριμένη περίπτωση. Γιατί, στην πραγματικότητα, η συνολική αξία των νέων συμβολαίων στα ελληνικά CDS δεν ξεπέρασε τα 189 εκατ. δολάρια την εβδομάδα από 2 ώς 6 Μαΐου, όταν τον Δεκέμβρη του 2010, 200 εκατ. δολάρια αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στα νέα συμβόλαια μιας ημέρας. Μάλιστα, τα στοιχεία της DDTC, της επίσημης βάσης δεδομένων της ISDA (International Credit Default Swaps Association) κρύβουν κι άλλες εκπλήξεις. Για παράδειγμα, αποκαλύπτουν ότι το μεγάλο πάρτι στα CDS έγινε στο διάστημα από τον Ιούνιο του 2009 ώς τον Μάρτιο του 2010, όταν η συνολική αξία των νέων συμβολαίων έφτανε καθημερινά κατά μέσο όρο τα 450 εκατ. δολάρια. Από εκεί και ύστερα, η ορατή προοπτική διάσωσης της ελληνικής οικονομίας από την Ευρωζώνη προβλημάτισε τους κερδοσκόπους. Η ημερησία συνολική αξία των νέων συμβολαίων έπεσε στα 325 εκατ. δολάρια το διάστημα Μαρτίου - Ιουνίου και υποχώρησε στα επίπεδα των 200 εκατ. δολαρίων ημερησίως το δεύτερο εξάμηνο του 2010. Το «πάρτι» ξεκίνησε, λοιπόν, πολύ πριν αποκαλυφθεί επισήμως ότι το έλλειμμα του 2009 ήταν διψήφιο, πολύ πριν αλλάξει η κυβέρνηση και πολύ πριν το ελληνικό χρέος γίνει η ατζέντα των συμβουλίων κορυφής της Ε. Ε. Τι είχαν αντιληφθεί οι κερδοσκόποι που δεν καταλαβαίναμε ακόμα στην Ελλάδα; Τίποτε περισσότερο από τα θεμελιώδη δεδομένα της ελληνικής οικονομίας, που έδειχνε ευάλωτη όχι μόνον απέναντι σε μια παγκόσμια χρηματοπιστω- τική κρίση σαν κι αυτή που ξέσπασε μετά την κατάρρευση της Lehman 46
  • 45. 2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑBrothers, αλλά και απέναντι σε μια απλή ύφεση στις ΗΠΑ, κάτι πουοριστικοποιήθηκε στις αρχές του 2008. Εκείνη ακριβώς την περίοδο -καιπολύ πριν αντιδράσουν τα spreads των ομολόγων- άρχισε να ανεβαίνει ηαξία των ελληνικών CDS στα επίπεδα των 80 - 90 μ. β. Δύο μήνες μετά τηνκατάρρευση της LehmaBrothers (15.9.2008) μια έκθεση του έγκυρου thinktank των Βρυξελλών ECPS αναφέρθηκε για πρώτη φορά στο ενδεχόμενοαποχώρησης της Ελλάδας από την Ευρωζώνη. Τα CDS εκτοξεύονται στις200 μ. β. και θα παραμείνουν σε δυσθεώρητα ύψη ώς τον Φεβρουάριο του2009, όταν οι διαβεβαιώσεις του τότε Γερμανού υπουργού ΟικονομικώνΣταϊνμπρίκ ότι η Γερμανία θα στηρίξει τις περιφερειακές χώρες τηςΕυρωζώνης εκτόνωσε κάπως την κατάσταση.Το δεύτερο εξάμηνο του 2009 αποτελούσε, πάντως, κοινό μυστικό γιαόλους -πλην της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας- ότι το ελληνικό έλλειμμαδιαμορφώνεται διψήφιο. Τα CDS πήραν πάλι την ανηφόρα, ενώ ο όγκοςτων συναλλαγών αυξήθηκε ραγδαία.Είναι γνωστό ότι τα CDS ευνοούν την κερδοσκοπία πάνω στο ενδεχόμενοαναδιάρθρωσης ή χρεοκοπίας γιατί μπορεί να τα αγοράσει κανείς «γυμνά»,δηλαδή χωρίς να έχει στην κατοχή του το ομόλογο ή τον τίτλο που υποτίθεταιότι διασφαλίζουν.Ωστόσο, η εντύπωση που έχει διαμορφωθεί στην Ελλάδα ότι οι κερδοσκόποιμπήκαν στην αγορά βραχυπρόθεσμα πέρυσι την άνοιξη, με ορίζοντα ενόςέτους, δεν επαληθεύεται από τα στοιχεία της DDTC. Το 62% των συμβολαίωνCDS αφορούν σε ελληνικά 5ετή ομόλογα και το 30% σε δεκαετή. Και απότη στιγμή που τα CDS διαπραγματεύονται εξωχρηματιστηριακά, το ύψοςτου ασφαλίστρου δεν λέει πολλά πράγματα για το βάθος της κερδοσκοπίας.Ο καθοριστικός παράγοντας σε μια περίπλοκη μαθηματική εξίσωση για τηνκοστολόγηση των CDS αποτελεί το premium που συμφωνούν πωλητής καιαγοραστής και θα πρέπει να βρεθεί εκείνος που θα θελήσει να ασφαλίσει τα 47
  • 46. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔελληνικά ομόλογα, με δεδομένη την αναδιάρθρωση, αλλά και οκερδοσκόπος που θα θελήσει να πληρώσει 1.369.000 δολάρια ετησίωςγια 10 εκατ. δολάρια ασφάλεια (αυτό αντικατοπτρίζουν οι 1.369 μ. β). Ανη αναδιάρθρωση συμβεί στο τέλος της διάρκειας του ομολόγου θα έχειπληρώσει πάνω από 6,5 εκατ. ασφάλιστρα για να εισπράξει -στην καλύτερηπερίπτωση- 10 εκατ. δολάρια. Μια απόδοση μάλλον αποτρεπτική γιακερδοσκοπία.Ο καθοριστικός παράγοντας σε μια περίπλοκη μαθηματική εξίσωσηγια την κοστολόγηση των CDS αποτελεί το premium που συμφωνούνπωλητής και αγοραστής και θα πρέπει να βρεθεί εκείνος που θα θελήσεινα ασφαλίσει τα ελληνικά ομόλογα, με δεδομένη την αναδιάρθρωση,αλλά και ο κερδοσκόπος που θα θελήσει να πληρώσει 1.369.000 δολάριαετησίως για 10 εκατ. δολάρια ασφάλεια (αυτό αντικατοπτρίζουν οι 1.369μ. β). Αν η αναδιάρθρωση συμβεί στο τέλος της διάρκειας του ομολόγουθα έχει πληρώσει πάνω από 6,5 εκατ. ασφάλιστρα για να εισπράξει -στηνκαλύτερη περίπτωση- 10 εκατ. δολάρια. Μια απόδοση μάλλον αποτρεπτικήγια κερδοσκοπία.Ποιοι «πάνε ταμείο» στο ενδεχόμενο αναδιάρθρωσηςΑυτό που προκαλεί εφιάλτες στους τραπεζίτες, αλλά φαίνεται νακαθησυχάζει τους πολιτικούς, είναι η εντύπωση πως αν η αναδιάρθρωσησυμβεί και τα ελληνικά CDS πληρώσουν, θα προκληθούν αναταράξειςτύπου Lehman Brothers στην παγκόσμια οικονομία.Άλλωστε, όταν κατέρρευσε η αμερικανική τράπεζα, εμφανίστηκαναπαιτήσεις 100 δισ. δολ. σε χρέη και 400 δισ. δολ. σε ασφάλιστρα κινδύνου.Οι Eλληνες πολιτικοί δεν πρέπει, όμως, να εφησυχάζουν ότι οι «ξένοι» θαμας στηρίξουν θέλοντας και μη για να αποφύγουν ένα τέτοιο ενδεχόμενο,καθώς η εικόνα στα ελληνικά CDS είναι εντελώς διαφορετική.Μπορεί ο μεικτός όγκος των συμβολαίων CDS να ανερχόταν στις 6 Μαΐουστα 77 δισ. ευρώ, όμως αυτός συμπεριλαμβάνει πολλές περιπτώσεις όπουκάποιος που πουλάει το ασφάλιστρο αγοράζει για να διασφαλιστεί ένα ίδιας48
  • 47. 2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑαξίας από έναν τρίτο κι εκείνος με τη σειρά του από έναν τέταρτο κ. ο. κ.Τα στοιχεία της DDTC δείχνουν ότι οι καθαρές απαιτήσεις των αγοραστών«προστασίας» για τα ελληνικά ομόλογα ανέρχονται σε 5,5 δισ. δολ.,μειωμένες από τα 7,7 δισ. πριν από ένα χρόνο και κάτι που ασφαλώς οιεκκαθαριστές μπορούν να αντέξουν.Η «Κ» έχει γράψει κατ’ επανάληψιν πως σε περίπτωση αναδιάρθρωσηςή επιμήκυνσης του ελληνικού χρέους, εκείνος που θα αποφασίσει ανυπάρχει credit event και πρέπει να πληρώσουν τα CDS είναι η ΕπιτροπήΠροσδιορισμού της ISDA για την Ευρώπη μεικτή από αγοραστές καιπωλητές. Για το ποιοι θα είναι αυτοί πήραμε μια ιδέα, αφού υπεβλήθη στηνISDA το ερώτημα αν η προσφυγή της Ιρλανδίας στον EFSF αποτελεί creditevent, το οποίο απαντήθηκε αρνητικά.Τα μέλη της Επιτροπής ήταν η Bank of America, η Barclays, η Credit Sui-sse, η Goldman Sachs, η JP Morgan, η Morgan Stanley, η UBS, η BNPParibas, η RBS, η Citadel Investment, η D. E. Shaw, η Black Rock, η BlueMountain Capital και η Rabobank. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ – 22/05/2011 49
  • 48. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Δύο στρατηγικές στη μάχη με την κρίσηΤου Γιώργου Ι. ΜαύρουΑ πό την πρώτη στιγμή της μεγάλης χρηματοοικονομικής κρίσης προέκυψε διεθνώς μια έντονη αντιπαράθεση για τον τρόπο με τον οποίοθα έπρεπε να αντιμετωπιστεί. Δύο ήταν οι βασικές προσεγγίσεις, ηαμερικανική και η γερμανική: Η πρώτη επιδίωξε την έξοδο από τηνκρίση μέσω της διεύρυνσης των ελλειμμάτων, της εκτύπωσης «φρέσκου»χρήματος, και της συσσώρευσης χρέους, ώστε να διοχετευτεί επαρκήςποσότητα ρευστότητας στην αγορά και να ανακάμψει πρώτα τοχρηματιστήριο και μετά η οικονομία. Η δεύτερη είχε εντελώς αντίθετοπροσανατολισμό: δημοσιονομική πειθαρχία με συρρίκνωση τωνελλειμμάτων και μείωση του χρέους, και έξοδο από την κρίση με όχηματις εξαγωγές.Σχεδόν τρία χρόνια μετά το ξέσπασμα της διεθνούς κρίσης, ένα χρόνομετά την προσφυγή της Ελλάδας στο Μηχανισμό Στήριξης και τησυνεπακόλουθη υπογραφή του Μνημονίου και με αφορμή την άνευπροηγουμένου υποβάθμιση των πιστοληπτικών προοπτικών των ΗΠΑαπό τον οίκο Standard & Poor’s, η «Η» επιχειρεί να κάνει έναν πρώτοαπολογισμό των προσπαθειών των ΗΠΑ και της Γερμανίας, επιχειρώνταςνα διερευνήσει κατά πόσο έχουν δικαιωθεί για τις επιλογές τους.ΗΠΑΗ εκτύπωση δολαρίων απέτρεψε την ύφεση αλλά προκάλεσε κίνδυνουποβάθμισηςΝομισματική πολιτική: Παραδοσιακά, ο πιο ισχυρός παράγονταςδιαμόρφωσης οικονομικής πολιτικής στις ΗΠΑ είναι η κεντρική τηςτράπεζα (Fed). Ο διοικητής της, Μπεν Μπερνάνκι, αντέδρασε στην κρίσημε αποφασιστικότητα:Αφενός μηδένισε κυριολεκτικά τα επιτόκια του δολαρίου. Αφετέρουπροχώρησε σε μαζικές αγορές ομολόγων του αμερικανικού Δημοσίουμε στόχο να ρίξει το κόστος δανεισμού των ΗΠΑ και να τονώσει τοχρηματιστήριο.Όταν, όμως, το κράτος εκδίδει ομόλογα και τα αγοράζει η κεντρικήτράπεζα, αυτό συνιστά εκτύπωση χρήματος. Η πρώτη φορά που η Fedτύπωσε χρήμα ήταν το Μάρτιο του 2009. Η δεύτερη το Νοέμβριο του 2010στο πλαίσιο ενός προγράμματος που πρόκειται να τερματιστεί τον Ιούνιο.50
  • 49. 2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΜε αυτήν την τακτική, ο δείκτης S&P 500 στο Χρηματιστήριο τηςΝέας Υόρκης αυξήθηκε κατά 100% μέσα σε δυο χρόνια. Στόχος ήταννα βελτιωθεί η αίσθηση πλουτισμού των Αμερικανών, να αυξηθεί ηκατανάλωση και να ανακάμψει η οικονομία. Αυτό επετεύχθη σε έναβαθμό, όμως, με υψηλό τίμημα.Αφενός, οδήγησε στην υποτίμηση του δολαρίου, γεγονός που ναι μενευνόησε κατά τι τις αμερικανικές εξαγωγές, όμως, υπονομεύει τα θεμέλιατου διεθνούς χρηματοοικονομικού συστήματος. Υπενθυμίζεται ότι τοδολάριο έχει το ρόλο του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος, δηλαδήτου φρουρού της αξίας των απανταχού αποταμιεύσεων. Αφετέρου, ηυποτίμηση του δολαρίου και η εξτρά ρευστότητα που διοχέτευσε η Fedστην αγορά τροφοδότησε «φούσκες» σε όλον τον πλανήτη και ιδιαίτεραστα εμπορεύματα: καύσιμα, τρόφιμα και πρώτες ύλες υπέστησαν μεγάλεςανατιμήσεις, προκαλώντας κύμα πληθωρισμού και αναταραχές σε όλοντον κόσμο.Το πληθωριστικό κύμα αγγίζει πλέον και τις ΗΠΑ, την ώρα που η Fedπασχίζει να κρατήσει στο μηδέν τα επιτόκιά της. Αυτό είναι το πρώτοαδιέξοδο που αντιμετωπίζει. Το δεύτερο είναι ότι η εκτύπωση χρήματοςαπό μέρους της διόγκωσε το έλλειμμα και το χρέος των ΗΠΑ, με συνέπειανα τεθούν στον προθάλαμο της πιστοληπτικής υποβάθμισης από τον οίκοStandard & Poor’s. Αυτή η προοπτική λογικά θα ανεβάσει το κόστοςδανεισμού των ΗΠΑ, την ώρα που η Fed ετοιμάζεται να σταματήσει νατυπώνει χρήμα για να το αποτρέψει...Δημοσιονομική πολιτική: Η κυβέρνηση Ομπάμα δέχθηκε εξ αρχήςέντονες πιέσεις να προχωρήσει σε μεγάλα δημοσιονομικά ανοίγματα:Υιοθέτησε τη γραμμή Μπους για τη χορήγηση σωσιβίου 700 δισ. δολ.στις υπό κατάρρευση το 2008-09 αμερικανικές τράπεζες, ποσό που σεμεγάλο βαθμό φέρεται να έχει επιστραφεί στα κρατικά ταμεία.Προχώρησε σε «ένεση» ρευστότητας 787 δισ. δολαρίων στην οικονομίατο 2009 μέσω φοροαπαλλαγών, δημοσίων επενδύσεων και αύξησης τωνκρατικών δαπανών.Ανανέωσε την ισχύ των φοροαπαλλαγών που είχε θεσπίσει η κυβέρνησηΜπους και οι οποίες ευνοούν τα ανώτερα οικονομικά στρώματα.Η πολιτική των υψηλών ελλειμμάτων διατηρήθηκε και το 2010, εν μέσωμεγάλης αύξησης της ανεργίας που έφτασε μια ανάσα πριν το 10% καιανησυχιών για δεύτερο γύρο ύφεσης. Η ανεργία όντως υποχώρησε κάτω 51
  • 50. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔαπό το 9% και η ύφεση αποφεύχθηκε. Όμως, το τίμημα αποδεικνύεταιυψηλό: το έλλειμμα στον προϋπολογισμό των ΗΠΑ αναμένεται ναανέλθει φέτος πάνω από 1,4 τρισ. δολ. και πάνω από 10 τρισ. δολ.μέσα στα επόμενα 10 χρόνια! Ταυτόχρονα, ο δανεισμός των ΗΠΑ έχειξεπεράσει κάθε προηγούμενο, με το δημόσιο χρέος στα 14,26 τρισ. δολ.να αγγίζει το 100% του ΑΕΠ καθώς και το ανώτατο επιτρεπτό όριο των14,3 τρισ. δολ., το οποίο αναμένεται να αναθεωρηθεί προς τα πάνω ώστενα αποφευχθεί μια στάση πληρωμών!ΓερμανίαΗ δημοσιονομική πειθαρχία προκαλεί τον κίνδυνο ντόμινο κρίσηςχρέους στην ΕυρωζώνηΝομισματική πολιτική: Ως χώρα-μέλος της Ευρωζώνης η Γερμανίαδεν έχει ανεξάρτητη νομισματική πολιτική. Ωστόσο, η κεντρική τηςτράπεζα, Bundesbank, έχει τη μεγαλύτερη επιρροή στους κόλπους τηςΕυρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι η γερμανικήπαρέμβαση εκείνη που οδήγησε την ΕΚΤ να αντιμετωπίσει την κρίση μεδιαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι η αμερικανική Fed:Η ΕΚΤ έριξε το επιτόκιο του ευρώ στο 1% και όχι στο 0%, ενώ δεν δίστασενα το αυξήσει στο 1,25% (με προοπτική περαιτέρω αυξήσεων) πριν απόδυο εβδομάδες, θορυβημένη από την αύξηση του πληθωρισμού. Σεαντίθεση με τη Fed, η ΕΚΤ δεν εστιάζει κυρίως στο δομικό πληθωρισμό,ο οποίος δεν συνυπολογίζει τις ευμετάβλητες τιμές των καυσίμων καιτων τροφίμων. Αντιθέτως, ανησυχεί ιδιαίτερα για τις ανατιμήσεις σεκαύσιμα, τρόφιμα και πρώτες ύλες, καθώς έχουν σοβαρή επίπτωση στηνκατανάλωση και το εισόδημα των νοικοκυριών.Η ΕΚΤ απέφυγε να αγοράσει ευθέως κρατικά ομόλογα κι επομένως νατυπώσει χρήμα, παρόλο που ορισμένες χώρες-μέλη, όπως η Ελλάδα,κινδυνεύουν με χρεοκοπία. Ωστόσο, στήριξε τις ευρωπαϊκές τράπεζεςαποδεχόμενη τα κρατικά ομόλογα ως εχέγγυα για να τις δανείσει. Στοπλαίσιο αυτού του προγράμματος, οι τράπεζες είχαν δεδομένο χρονικόδιάστημα για να επιστρέψουν το ποσό και να επαναγοράσουν τα ομόλογαπου είχαν καταθέσει.Η Γερμανία δεν δέχθηκε να χαλαρώσει περαιτέρω η πολιτική αυτή τηςΕΚΤ, ακόμα κι όταν το ευρώ βρέθηκε να ενισχύεται υπερβολικά έναντιτου δολαρίου, γεγονός που έπληττε τις εξαγωγές της. Με αυτόν τοντρόπο έδειξε αποφασιστικότητα στο να υπερασπιστεί την αξία του ευρώ.Δημοσιονομική πολιτική: Έχοντας διαφορετικό ιστορικό υπόβαθρο απότις ΗΠΑ (όχι ένα Μεγάλο Κραχ, αλλά ένα κύμα υπερπληθωρισμού που52
  • 51. 2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑκατέστρεψε την οικονομία της και έφερε στην εξουσία ένα Χίτλερ) ηΓερμανία τάσσεται παραδοσιακά κατά των ελλειμμάτων.Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτό το πέτυχε και κατά τη διάρκεια τηςκρίσης, καθώς, κάλυψε γρήγορα τις -ούτως ή άλλως μικρές- τρύπες στονπροϋπολογισμό της και πέτυχε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Μάλιστα, ηΓερμανία επέδειξε μεγάλη ευελιξία στην εξαγωγική της πολιτική, παρά τοακριβό ευρώ. Την ώρα που η μεγάλη της αγορά, αυτή των ΗΠΑ, έκλεινε, ηΓερμανία άνοιξε μια νέα προσοδοφόρα αγορά στην Κίνα και την ανατολικήΑσία ευρύτερα. Οι γερμανικές επιχειρήσεις είχαν ήδη προχωρήσει σεαναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων τους την περίοδο 2001-2004, και ηκρίση τις βρήκε με ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.Οι υψηλές εξαγωγές διατηρούν πλεονασματικό το εμπορικό ισοζύγιοτης Γερμανίας, παρά την αύξηση του κόστους των εξαγωγών λόγω τωνανατιμήσεων στο πετρέλαιο και τις πρώτες ύλες εν γένει. Ως εκ τούτου,η Γερμανία διαθέτει σήμερα πλεονάσματα αρκετά ώστε να μπορεί ναδιασώσει ουκ ολίγες χώρες-μέλη της Ευρωζώνης... ΗΜΕΡΗΣΙΑ - 29/4/2011 53
  • 52. «Κάθε άνθρωπος έχει τόση αξία, όση και τα πράγματα με τα οποία έχει αυτόςασχοληθεί»Μάρκος Αυρήλιος (Ρωμαίος αυτοκράτορας και στωικός φιλόσοφος)
  • 53. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Τι δουλειά κάνουν οι συνδικαλιστέςΤου Θεόδωρου Λιανού*Ε ίναι πλέον τεκμηριωμένο και γνωστό ότι κύριοι υπεύθυνοι για την άθλια κατάσταση, οικονομική και άλλη, που επικρατεί στη χώρα είναιοι πολιτικοί και οι συνδικαλιστές. Προκειμένου να βελτιώσουμε τηνκατάσταση και να αποφύγουμε τα ίδια στο μέλλον είναι σκόπιμο νααναρωτηθούμε τι κάνουν οι πολιτικοί και τι κάνουν οι συνδικαλιστές.Ας αρχίσουμε σήμερα με τους συνδικαλιστές. Τι κάνουν, λοιπόν, οισυνδικαλιστές;Σύμφωνα με τη θεωρία η δουλειά των συνδικαλιστών είναι η υπεράσπισητων δικαιωμάτων των εργαζομένων και η προστασία τους από τιςαυθαιρεσίες του εργοδότη. Σύμφωνα, όμως, με την εμπειρία η δουλειάτων συνδικαλιστών είναι η προστασία των συντεχνιακών συμφερόντωνκαι η προώθηση των δικών τους προσωπικών φιλοδοξιών. Ένας θέλει ναδιατηρήσει την εξουσία που έχει και να ανέλθει συνδικαλιστικά. Άλλοςθέλει να γίνει βουλευτής και, με τα κατάλληλα προσκυνήματα, υπουργός.Άλλος θέλει να γίνει ευρωβουλευτής. Άλλος θέλει να ανέβει στηνκομματική ιεραρχία. Αυτές είναι θεμιτές και ευγενείς φιλοδοξίες, όχι όμωςόταν επιδιώκονται εις βάρος του κοινωνικού συνόλου, όπως συμβαίνει στηχώρα μας εδώ και δεκαετίες. Σε πολλές περιπτώσεις η απερισκεψία καιη σκόπιμη κακή πολιτική των συνδικαλιστών έχουν αποτελέσματα πουθίγουν άμεσα τα συμφέροντα των εργαζομένων τα οποία υποτίθεται ότιπροωθούν. Θλιβερά παραδείγματα, η Πιρέλλι, η Ολυμπιακή και σε λίγο οΟΣΕ.Προκειμένου ο συνδικαλισμός να μπει στον φυσικό του δρόμο είναιαναγκαίο να γίνουν αλλαγές και να ληφθούν μέτρα που θα κόψουν τηνόρεξη εκείνων των συνδικαλιστών οι οποίοι στο όνομα της εργατικής τάξηςπροωθούν τον εαυτό τους. Μερικά τέτοια μέτρα είναι τα εξής:Πρώτον, οι συνδικαλιστές να μην μπορούν να συμμετέχουν σε διοικητικάσυμβούλια δημοσίων επιχειρήσεων και οργανισμών. Αναρωτηθήκατεποτέ σε πόσα συμβούλια συμμετέχουν οι συνδικαλιστές, πόσα χρήματαεισπράττουν από τη συμμετοχή τους και πόσο ισχυρό κίνητρο είναι αυτόγια την αναπαραγωγή μιας συντεχνιακής πολιτικής;Δεύτερον, οι συνδικαλιστές να μην μπορούν να διεκδικήσουν βουλευτικήέδρα πάρα μόνο αν περάσει ορισμένο χρονικό διάστημα, π.χ. μια τετραετία,μετά την τελευταία θητεία τους σε συνδικαλιστικό όργανο. Το μέτρο αυτό56
  • 54. 3. ΚΟΙΝΩΝΙΑθα μειώσει το κίνητρο για λαϊκισμούς και επίσης το κίνητρο γιαχρηματοδότηση συνδικαλιστών εκ μέρους ιδιωτών και επιχειρηματιών.Τρίτον, οι συνδικαλιστές να μην εξαιρούνται από την υποχρέωση παροχήςεργασίας προς την επιχείρηση στην οποία έχουν προσληφθεί. Είμαι βέβαιοςότι έχετε ακούσει για συνδικαλιστές που δεν έχουν δουλέψει ποτέ, αλλάαμείβονται πάντα και παντοιοτρόπως.Τέταρτον, οι συνεδριάσεις των συνδικαλιστικών οργανώσεων να γίνονταιεκτός ωραρίου εργασίας και σε χώρους εκτός της υπηρεσίας ή επιχείρησης.Είναι παράλογο να κλείνει το σχολείο επειδή οι καθηγητές έχουν γενικήσυνέλευση.Πέμπτον, να απαγορευτεί η συμμετοχή συνδικαλιστών (όχι εργαζομένων)σε πειθαρχικά και λοιπά συμβούλια, διότι χρησιμοποιούν τη δύναμηπου απορρέει από αυτά για ρουσφέτια, εκβιασμούς και προβολή.Αν οι αρμόδιοι εξετάσουν το ζήτημα αυτό, θα βρουν πολλά άλλα πουπρέπει να αλλάξουν. Η εργατική τάξη χρειάζεται γνήσιο εργατικό κίνημα,όχι συντεχνίες, κομματικές οργανώσεις και πονηρούληδες υποκριτές πουδουλεύουν για το δικό τους συμφέρον.*Ο κ. Θεόδωρος Π. Λιανός είναι καθηγητής της Πολιτικής Οικονομίας στο ΟικονομικόΠανεπιστήμιο Αθηνών ΤΟ ΒΗΜΑ - 30/05/2010 57
  • 55. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Η κρίση του συνδικάτουΤου Θανάση ΓιαλκέτσηΣ την ευρωπαϊκή ιστορία των δύο προηγούμενων αιώνων, το συνδικάτο συνδέθηκε με τη συλλογική πάλη των εργαζομένων για την κοινωνικήχειραφέτηση, με τη βαθμιαία συνειδητοποίηση των δικαιωμάτων τους, μετην ιστορική διαδικασία που οδήγησε στη διεύρυνση της ελευθερίας, τηνενίσχυση της αλληλεγγύης και τη διεκδίκηση της ισότητας.Σήμερα φαίνεται να κυριαρχούν συμφέροντα και ιδεολογίες πουυποβαθμίζουν το ρόλο και τη δύναμη της εργασίας και εξαίρουν, αντίθετα,το δυναμισμό της αγοράς και του χρηματιστικού κεφαλαίου. Στην κρίσητου συνδικάτου αναφέρονται, στα κείμενα που ακολουθούν, ο ΛουτσιάνοΓκαλίνο, καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο, οιταλός οικονομολόγος Τζόρτζιο Ρούφολο και ο γάλλος πολιτειολόγος ΜαρκΛαζάρ.Μαρκ Λαζάρ: οι δεσμοί με τα κόμματαΤΑ ΣΥΝΔΙΚΑΤΑ διακηρύσσουν την ανεξαρτησία τους αλλά πάνταδιατηρούσαν σχέσεις με την πολιτική. Ισχυροί οργανικοί δεσμοί, οργανωτικοίκαι ανθρώπινοι, συνέδεαν τα συνδικάτα με τα μεγάλα σοσιαλδημοκρατικάκόμματα, για παράδειγμα στη Γερμανία, τη Σουηδία ή τη μεταπολεμικήΑγγλία.Αυτά τα ίδια τα συνδικάτα ήταν οι προνομιακοί συνομιλητές των δημόσιωνεξουσιών για την αναδιανομή των καρπών της ανάπτυξης με βάση δύοκύρια μοντέλα. Στη Βόρεια Ευρώπη, εφαρμόζονταν σε μεγάλο βαθμό ηδιαπραγμάτευση και ο συμβιβασμός, χωρίς να αποκλείονται οι συλλογικέςδράσεις. Η «ευρωλατινική» ζώνη, όπως στην περίπτωση της Γαλλίαςκαι της Ιταλίας, χαρακτηριζόταν από ένα μεγάλο κατακερματισμό τουσυνδικαλιστικού κινήματος και από ισχυρές κοινωνικές συγκρούσεις.Οι δεκαετίες 1970 και 1980 αντιπροσωπεύουν μιαν ιστορική τομή. Οιμεταβολές του καπιταλισμού, οι αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας καιστις δομές της παραγωγής, οι τάσεις του ατομικισμού, η νεοφιλελεύθερηαντεπίθεση, οι νέες μορφές διαχείρισης των ανθρώπινων πόρων, η μεγάληεπιτάχυνση της παγκοσμιοποίησης και η ενοποίηση της Ευρώπης έπληξαν τασυνδικάτα. Οι εγγραφές νέων μελών μειώθηκαν, η ισχύς τους περιορίστηκε,οι ικανότητές τους για διαπραγμάτευση και κινητοποίηση ελαττώθηκαν.Συνεπώς, άλλαξαν και οι σχέσεις τους με την πολιτική. Οι δεσμοί μεταξύ των58
  • 56. 3. ΚΟΙΝΩΝΙΑσοσιαλδημοκρατικών κομμάτων και των συνδικάτων χαλάρωσαν. Τακόμματα, στη Σουηδία, τη Γερμανία ή την Αγγλία, με τους Νέους Εργατικούςτου Τόνι Μπλερ, θέλησαν να χειραφετηθούν από τα συνδικάτα, για ναμπορέσουν να απευθυνθούν στους αστούς εκλογείς του κέντρου.Οι πολιτικές τους της λιτότητας και του εκσυγχρονισμού του κράτουςπρόνοιας, η θέλησή τους να εισαγάγουν νέα θέματα, όπως για παράδειγμαη οικολογία, η προσπάθειά τους να προσαρμοστούν στις συμπεριφορές τηςεποχής, που είναι πιο ατομικιστικές και πιο καταναλωτικές, προκάλεσανεντάσεις με τα συνδικάτα.Από τη μεριά τους τα συνδικάτα προσπάθησαν να προσαρμοστούνπροσφέροντας υπηρεσίες, διατυπώνοντας εποικοδομητικές προτάσεις,ξεκινώντας διαπραγματεύσεις τόσο μέσα στις επιχειρήσεις όσο και με τιςκυβερνήσεις, συντονίζοντας τις δράσεις τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο καιεκδηλώνοντας ενδιαφέρον για νέα θέματα. Αποδυναμωμένα, γερασμένα,αναδιπλωμένα στο δημόσιο τομέα, τα συνδικάτα συνεχίζουν να παίζουνένα ρόλο άμυνας και κοινωνικής προστασίας και να ασκούν μιαν έμμεσηεπιρροή στην πολιτική.Τζορτζιο Ρούφολο: από τον θρίαμβο στην παρακμήΣΤΗΝ αυτοκρατορική Ρώμη το Collegium ήταν ένα είδος συνδικάτουγεννημένου για να προστατεύει προλεταριακές κατηγορίες, εκτεθειμένεςστον κίνδυνο ασθενειών, αναπηρίας και φτώχειας. Στον Μεσαίωνα αυτόντο ρόλο τον ανέλαβαν οι συντεχνίες των τεχνών και των επαγγελμάτων.Αλλά το συνδικάτο γεννιέται με τη βιομηχανική επανάσταση και με τατρομερά κοινωνικά τραύματα που αυτή προκάλεσε. Και γεννιέται μαζίμε τα πολιτικά κόμματα της προλεταριακής αριστεράς, ως αναπόσπαστοτμήμα του εργατικού κινήματος, για να προστατεύει τη ζωή, την υγεία καιτην αξιοπρέπεια των εργαζομένων.Εμπνεόμενο από τον σοσιαλισμό αλλά και από τον κοινωνικό χριστιανισμό,το συνδικάτο διατρέχει μέσα σε λιγότερο από δύο αιώνες μια τριπλήμεγαλειώδη ιστορική διαδρομή: την ηρωική εποχή, την εποχή της ισχύοςκαι την εποχή της παρακμής.Η πρώτη σημαδεύεται από ορμητικούς και σκληρούς αγώνες, στις τρομερέςτότε συνθήκες των εργοστασίων και των ορυχείων, που περιγράφονταιστην Αγγλία από μια κυβερνητική επιτροπή: γυναίκες και παιδιά πουεργάζονται από 12 έως 15 ώρες τη μέρα σε φοβερά ανθυγιεινές συνθήκες.Εργοστάσια και ορυχεία που μοιάζουν με κόλαση, πειθαρχία ανάλογημε εκείνη που επιβάλλεται στη φυλακή, ξυλοδαρμοί των παιδιών που ταπαίρνει ο ύπνος. Οι πρώτες εργατικές οργανώσεις καταδιώκονται με φυλα- 59
  • 57. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔκίσεις. Οι πρώτες απεργίες καταπνίγονται στο αίμα. Το συνδικάτογεννιέται μέσα σε μαρτυρικές συνθήκες και μεγαλώνει με την τόλμη του,αμφισβητώντας τη βία και την υποκρισία.Η δεύτερη εποχή είναι η εποχή του θριάμβου του συνδικάτου. Μέσα απότις μεγάλες απεργίες, την κοινωνική νομοθεσία, το κράτος πρόνοιας, τοσυνδικάτο γίνεται, μεταξύ των μέσων του 19ου και των μέσων του 20ούαιώνα, ένας από τους μεγάλους θεσμούς της σύγχρονης δημοκρατίας.Επίσης και ένας από τους πιο ισχυρούς. Ορισμένες φορές μάλισταχρησιμοποιεί καταχρηστικά την ισχύ του, με αποτέλεσμα να γεννάειγραφειοκρατικά προνόμια και να προκαλεί πληθωριστικές τάσεις.Η τρίτη είναι η εποχή της παρακμής, που εγκαινιάζεται από μιακαπιταλιστική αντεπίθεση με την απελευθέρωση των διεθνών κινήσεωντου κεφαλαίου, η οποία ανατρέπει τους συσχετισμούς δύναμης μεταξύ τωνμεγάλων πολυεθνικών επιχειρήσεων και των εθνικών κρατών και μεταξύκεφαλαίου και εργασίας.Το συνδικάτο, με το ένδοξο παρελθόν του, ζει σήμερα μια κατάστασηαγωνιώδους αβεβαιότητας σε έναν κόσμο της εργασίας που κινδυνεύεινα διαιρεθεί μεταξύ προστατευμένων και επισφαλών εργαζομένων, σεέναν οικονομικό κόσμο εκτεθειμένο στους ανέμους της χρηματιστικήςκερδοσκοπίας και σε έναν πολιτικό κόσμο που χαρακτηρίζεται απόασυνέπεια.Λουτσιάνο Γκαλίνο: εργαζόμενοι χωρίς προστασίαΑΝΑΧΡΟΝΙΣΤΙΚΟ κατάλοιπο της βιομηχανικής επανάστασης. Περιττό ωςυποκείμενο συλλογικής διαπραγμάτευσης, αφού οι συλλογικές συμβάσειςεργασίας έχουν ξεπεραστεί. Ανίκανο να εκπροσωπήσει τα συμφέροντατων εργαζομένων στην παγκόσμια αγορά. Αυτά λένε για το συνδικάτομάνατζερ και πολιτικοί αλλά και αρκετοί εργαζόμενοι και μισθωτοί. Αςδούμε λοιπόν ορισμένα δεδομένα:Στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, μεταξύ του 1981 και του 2007, τασυνδικάτα, με εξαίρεση τη δημόσια διοίκηση, έχασαν περισσότερα από ταμισά τους μέλη. Την ίδια περίοδο το ποσοστό των μισθών στο ΑκαθάριστοΕγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) έπεσε κατά μέσον όρο δέκα μονάδες.Στις Ηνωμένες Πολιτείες, χάρη στις αντισυνδικαλιστικές πολιτικές, πουάρχισαν με την προεδρία Ρέιγκαν, οι πραγματικοί μισθοί των μισθωτώνείναι σήμερα στο ίδιο επίπεδο με εκείνους του 1973.60
  • 58. 3. ΚΟΙΝΩΝΙΑΣτη Γερμανία, όπου τουλάχιστον στα μεγάλα θέματα τα συνδικάτακινούνται με τρόπο ενωτικό και έχουν από τη νομοθεσία έναν ουσιαστικόρόλο στη διαχείριση των επιχειρήσεων, οι καθαρές ετήσιες αποδοχές τωνεργαζομένων ξεπερνούσαν τα 20.000 ευρώ, το 2008.Στην Ιταλία, όπου τα συνδικάτα είναι διαιρεμένα και δεν παίζουν κανέναρόλο στη διαχείριση των επιχειρήσεων, οι καθαρές ετήσιες αποδοχές ήτανκάτω από τα 15.000 ευρώ.Μεγάλες επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που διατηρούν καλέςσχέσεις με τα συνδικάτα των χωρών τους, όταν ανοίγουν ένα εργοστάσιοστις ΗΠΑ, εφαρμόζουν εξαιρετικά αντισυνδικαλιστικές πρακτικές. Ολόγος; Η νομοθεσία που προστατεύει τη συνδικαλιστική δράση είναι πολύκαθυστερημένη στις ΗΠΑ σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτά ταδεδομένα μας λένε ότι στις αναπτυγμένες χώρες, όταν τα συνδικάτα είναιαδύναμα, η αναδιανομή του εισοδήματος καθώς και άλλες όψεις τωνσυνθηκών εργασίας ακολουθούν πτωτική πορεία.Προφανώς, στις αναπτυσσόμενες χώρες η κατάσταση είναι χειρότερη. Εδώτα συνδικάτα δεν υπάρχουν ή έχουν μειωμένη διαπραγματευτική δύναμη.Αποτέλεσμα: όπως η παραγωγικότητα και η αγοραστική δύναμη, έτσι καιοι μισθοί είναι από δύο έως πέντε φορές χαμηλότεροι, τα ωράρια είναιαρκετά μεγαλύτερα, οι μέρες της ανάπαυσης και των εορτών περιορίζονταιστο ελάχιστο. Υπάρχουν ακόμα και χώρες όπου όποιος υποστηρίζει τορόλο του συνδικάτου διακινδυνεύει την ίδια τη ζωή του. Στην Κολομβία,μόνον το 2006 δολοφονήθηκαν 72 συνδικαλιστές.Ας πάρουμε τώρα την περίπτωση -υπεραπλουστεύουμε εδώ αλλά ηπερίπτωση είναι πραγματική- μιας οικιακής ηλεκτρικής συσκευής πουπουλιέται στις υπεραγορές. Τα 50-60 μέρη από τα οποία αποτελείταικατασκευάζονται σε μια δωδεκάδα τόπους, σε δέκα διαφορετικές χώρες, καιελέγχονται από πολυεθνικές που έχουν αλλού την έδρα τους. Σε κάθε τόπο,οι εργαζόμενοι ανήκουν σε πολλές διαφορετικές εθνικότητες. Η τελικήσυναρμολόγηση της συσκευής μπορεί να γίνεται σε ένα εργοστάσιο πουβρίσκεται στην Ούμπρια ή στην Πούλια, από τα χέρια ιταλών, νιγηριανών,μολδαβών, μαροκινών εργαζομένων. Αυτοί, παρ’ όλο που εργάζονται μαζί,ανήκουν σε πέντε ή έξι διαφορετικές επιχειρήσεις. Επιπλέον, εργάζονταιμε βάση μια δωδεκάδα διαφορετικών μεταξύ τους συμβάσεων εργασίας.Η παραγωγικότητά τους εξαρτάται από εξαρτήματα που κατασκευάζονταιστην Ταϊβάν ή στην Κεράλα και από την ταξιδιωτική ακρίβεια αμέτρητωναεροπλάνων, καραβιών και αυτοκινήτων, με τα οποία αυτά τα εξαρτήματαταξίδεψαν διανύοντας αποστάσεις 30.000 χιλιομέτρων. 61
  • 59. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔΜπροστά σε έναν παρόμοιο τρόπο παραγωγής, για το συνδικάτο το να«εκπροσωπεί τα συμφέροντα των εργαζομένων» δεν έχει γίνει μόνονένας ηράκλειος άθλος, αλλά δεν γίνεται καν κατανοητό το τι μπορεί νασημαίνει. Αυτό ακριβώς είναι το αποτέλεσμα που οι αρχιτέκτονες τηςπαγκοσμιοποίησης ήθελαν να πετύχουν. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ (ΕΠΤΑ) – 30/04/201162
  • 60. 3. ΚΟΙΝΩΝΙΑΟ μονοπωλιακός συνδικαλισμός και η ωφελιμότητά τουΤου Ιωάννη Ληξουριώτη*Τα συνδικάτα ωφελούν τους εργαζόμενους;Α κόμη και η ίδια η διατύπωση του ερωτήματος ηχεί ως ύβρις. Στερεότυπα δεκαετιών έχουν εγκαθιδρύσει την αδιαπραγμάτευτη πεποίθηση ότι ησυνδικαλιστική δράση είναι συστατικό στοιχείο της προόδου τωνεργαζομένων και διηνεκής κινητήρια δύναμη της βελτίωσης των αποδοχώνκαι των λοιπών όρων εργασίας τους. Τα συνδικάτα, με τη συνέργεια τουΚράτους, έχουν καταφέρει να πείσουν τους εργαζόμενους και σε μεγάλοβαθμό τους πολίτες, ακόμη και πολλούς από αυτούς που πλήττονται βάναυσααπό τη δράση τους (άνεργους και άλλες επαγγελματικές και κοινωνικέςομάδες), ότι υπερασπιζόμενα την εργατική τάξη εκφράζουν ταυτόχρονα το«γενικό καλό» και ότι η θεσμική και νομοθετική ενίσχυση της δράσης τουςενεργεί θετικά προς τη βελτίωση της «κοινωνικής δικαιοσύνης».Στην πραγματικότητα, το κυρίαρχομοντέλο συνδικαλισμού, πάνω και πέρααπό κάθε αντιμονοπωλιακή νομοθεσία,παρεμβαίνει αυθαίρετα στη διαμόρφωσητων αμοιβών και των λοιπών όρωνεργασίας, υπονομεύει τον ελεύθεροανταγωνισμό και αποτελεί μια από τιςπλέον άκαμπτες μορφές μονοπωλιακήςπαρέμβασης στη διαμόρφωση των τιμώντων προϊόντων και στην αγορά εργασίας.Έτσι, μολονότι καλλιεργείται η ψευδήςεντύπωση ότι η συνδικαλιστική δράσηέχει ως συνέπεια τη βελτίωση του γενικούκαθεστώτος των εργαζομένων, εν τέλει,όπως και οι λοιπές μορφές μονοπωλιακώνπαρεμβάσεων, εμποδίζει την μείωση των τιμών, λειτουργεί σε βάροςτης θετικής εξέλιξης της παραγωγικότητας και της απασχόλησης,υπονομεύοντας μεσο-μακροπρόθεσμα την ασφάλεια των θέσεων εργασίαςτων εκάστοτε απασχολουμένων και μειώνει την προσδοκία απασχόλησηςτων εκτός εργασίας ευρισκόμενων1.1. Βλ. ιδίως Friedrich A. Hayek, The Constitution of Liberty, μτφρ. Ελένη Αστερί-ου, Καστανιώτη, Αθήνα 2008, σ. 375 επ., Milton Friedman, Capitalism and Free-dom, The University of Chicago, 1962, σ. 202 επ., Μάρκος Δραγούμης, Πορείαπρος τον φιλελευθερισμό, 2010, σ. 270 επ. 63
  • 61. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔΗ αντίληψη της οργανωμένης «προστασίας του επαγγέλματος» (με τηνέννοια της εξασφάλισης όσων ήδη κατέχουν θέση στο επάγγελμα καιτου αποκλεισμού εισόδου σ’ αυτό τρίτων με κάθε τρόπο), από την οποίαδιαπνέονταν οι μεσαιωνικές συντεχνιακές συσσωματώσεις, επιβίωσε σεένα σημαντικό βαθμό στην οργανωτική και διεκδικητική αντίληψη τωνεργατικών και λοιπών επαγγελματικών οργανώσεων1, οι οποίες, κατά 2το διάβα των δύο προηγούμενων αιώνων, σχηματίστηκαν αξιοποιώνταςτην «ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι»3 . Από τα τέλη του 19ου αιώνα, 2η κορπορατίστικη αυτή αντίληψη εισχώρησε σταδιακά στα εργατικάσυνδικάτα, τα οποία, διεμβολισμένα σε μεγάλο βαθμό από σοσιαλιστικέςιδέες, θρυμμάτισαν ολοκληρωτικά τα όποια αρχικά φιλελεύθεραχαρακτηριστικά τους και, απαιτώντας από το Κράτος να αναδιανέμει τονπλούτο και να εγγυάται την «κοινωνική προστασία», κατέληξαν στηνπλήρη υιοθέτηση κρατικίστικων και μονοπωλιακών αντιλήψεων, από τιςοποίες μέχρι σήμερα διαπνέονται groupe de pression à vocation redistribu-tive groupe de pression à vocation redistributive3. Εάν βέβαια καταφέρει 4να δραπετεύσει κανείς από το «μυστικιστικό» θάμπος των στερεοτύπωνπερί προάσπισης του καθεστώτος αμοιβής των εργαζομένων και τα περίπροαγωγής του «γενικού καλού», η προσγείωση στην πραγματικότηταείναι ιδιαίτερα σκληρή.2. Αναφερόμαστε και στα κάθε είδους εμφανή ή κεκαλυμμένα «συνδικάτα»ελεύθερων επαγγελματιών (γιατρών, δικηγόρων, συμβολαιογράφων, φαρμακοποιώνκ.λπ.), ακόμη και στα συχνά κρατικίστικου προσανατολισμού εργοδοτικάσυνδικάτα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν στη χώρα μας τα τελευταίατουλάχιστον χρόνια, η ΓΣΕΒΕΕ και η Εθνική Συνομοσπονδία ΕλληνικούΕμπορίου, η οποία μάλιστα πρόσφατα (23.2.2011) κατέβηκε σε κοινή «απεργία»με τη ΓΣΕΕ (!!!).3. Η «ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι» υποστηρίχθηκε σθεναρά και από τηνΚαθολική Εκκλησία, ιδίως με την Εγκύκλιο Rerum novarum του Πάπα Λέοντος13ου σχετικά με την κατάσταση των εργατών, που εκδόθηκε το 1891 (Jean-YvesNaudet, “Le syndicalisme dans la doctrine sociale de l’Eglise catholique”, in Guil-laume Bernard et Jean-Pierre Deschodt, Les forcessyndicales françaises, idées, or-ganisations, institutions, Coll. Major, PUF, Παρίσι 2009).4. Υπάρχουν βέβαια κάποιοι συνδικαλιστικοί οργανισμοί που διεκδικούν μια θέσηστον φιλελεύθερο χώρο, όπως στο Βέλγιο η Centrale Générale des Syndicats Libé-raux de Belgique (CGSLB). Επίσης στη Γαλλία, η Association pour l’Etude etla Création d’un Syndicat Professionnel Libre, μια νέα οργάνωση μισθωτών, ηAECSPL (Association pour l’Etude et la Création d’un Syndicat Professionnel Li-bre) θεωρεί ότι «η πάλη των τάξεων δεν έχει καμία σημασία», αναγνωρίζει ότι «ομισθωτός και ο εργοδότης δεν είναι ούτε εχθροί ούτε αντίπαλοι» και ότι «φαίνεταιπαράλογο να εμποδίζονται εργοδότης και εργαζόμενος να συνάπτουν ελεύθερα τησύμβαση εργασίας που θεωρούν ότι τους ταιριάζει».64
  • 62. 3. ΚΟΙΝΩΝΙΑΚαταρχήν, τα «συνδικάτα» εργαζομένων (αλλά και κάθε είδους συσσωματώσειςεπαγγελματιών), προσηλωμένα στη συντεχνιακή αντίληψη προστασίας των μελώντους, αδιαφορούν, ενσυνείδητα ή ασυνείδητα, για τη μοίρα όσων βρίσκονται εκτόςαγοράς εργασίας ή όσων δεν είναι μέλη τους. Στο όνομα της προστασίας τωνσυμφερόντων των «insiders», η διατήρηση των «outsiders» εκτός αγοράςεργασίας ή η υπονόμευση ατομικών πρωτοβουλιών για τη βελτίωση τωναμοιβών εργασίας αποτελεί βασικό στόχο ή αναπόφευκτο αποτέλεσματων συνδικαλιστικών πρακτικών. Κινητήρια δύναμη της διατήρησης καιενίσχυσης του συντεχνιακού αυτού συνδικαλισμού είναι το Κράτος, τοοποίο, με νομοθετικές παρεμβάσεις απονέμει ειδικά προνόμια στα συνδικάτακαι τους εκπροσώπους τους, ενώ με εκδηλώσεις ανοχής ή/και αφανούςυποκίνησης (εδώ, πρωτεύουσα ασφαλώς θέση κρατούν οι κομματικοίοργανισμοί) υποδαυλίζει έκνομες συνδικαλιστικές πρακτικές.Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον οι εργαζόμενοι εμποδίζονται ή αποθαρρύνονταινα ασκήσουν την αποθετική (αρνητική) ελευθερία του συνδικαλίζεσθαι, όσοιδε αμφισβητούν τις συνδικαλιστικές μεθόδους και πρακτικές απομονώνονταιή διστάζουν να εκφραστούν από το φόβο ότι θα χαρακτηρισθούν «υπηρέτεςτων αφεντικών». Άλλωστε πολλοί εργαζόμενοι, με την πεποίθηση ότιθα πετύχουν καλύτερες αποδοχές και όρους εργασίας, εξαπατούνται καιπροσφέρουν στα συνδικάτα εξουσία ισχυρής παρέμβασης, χωρίς όμως νασυνειδητοποιούν ότι η εξουσία αυτή περιορίζει μεσο-μακροπρόθεσμα τηνοικονομική ανάπτυξη και ότι ουσιαστικά στρέφεται κατά των ιδίων και κατάτων παιδιών τους που ψάχνουν ή θα ψάξουν ματαίως να βρουν εργασία.Στο πλαίσιο της παρέμβασής τους, τα συνδικάτα, με νόμιμες διαδικασίες(απεργίες, συλλογικές συμβάσεις) ή με παράνομες ενέργειες και εξωθεσμικούςτρόπους (παράνομες απεργίες, καταλήψεις επιχειρήσεων, εισβολές σεδημόσιους χώρους, παρεμποδίσεις λειτουργίας εταιρικών οργάνων, κ.ο.κ.),πιέζουν και συχνά επιβάλλουν στις επιχειρήσεις να καταβάλλουν στα μέλητους μισθό ανώτερο από τον ανταγωνιστικό μισθό, δηλαδή μισθό μεγαλύτεροαπό αυτόν που οι επιχειρήσεις αντέχουν. Επίσης, θέλοντας να προωθήσουνόσο το δυνατό περισσότερο τη μονοπωλιακή τους θέση, αγωνίζονταιλυσσωδώς για τον περιορισμό του «διευθυντικού δικαιώματος», δηλαδήτης ευχέρειας του εργοδότη να οργανώνει την εργασία με τρόπο που θεωρείπαραγωγικότερο και απαιτούν να έχουν το ρόλο του αναγκαίου ενδιάμεσουμεταξύ επιχείρησης και εργαζομένων. Μπορεί όμως να αμφισβητηθεί ότικάθε επίπεδο αμοιβής μεγαλύτερο από αυτό της οριακής παραγωγικότηταςτου κάθε εργαζόμενου καθιστά την επιχείρηση λιγότερο ανταγωνιστική;Μπορεί να αμφισβητηθεί ότι η υπονόμευση της ανταγωνιστικότητας μιαεπιχείρησης θα την οδηγήσει αργά ή γρήγορα στην εξαφάνιση ή στη μείωσητου προσωπικού της ή στη «μετακόμιση» της δράσης της σε περιβάλλονχωρίς ή με λιγότερο μονοπωλιακό συνδικαλισμό; 65
  • 63. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔΗ επίτευξη αδικαιολόγητων μισθολογικών αυξήσεων υπό την πίεσητων συνδικάτων αποτελούν βασικές αιτίες ενός πληθωριστικού σπιράλπου έχει προφανώς αρνητική επίπτωση στη σταθεροποίηση των τιμών,παγιώνει δομές αναχρονισμού και διατηρεί επαγγέλματα, κλάδους καιυπηρεσίες χωρίς οικονομική και κοινωνική ωφελιμότητα1. Η αύξηση των 5αμοιβών μέσω των συνδικαλιστικών πιέσεων (restrictionism) καθώς και ησυρρίκνωση του διευθυντικού δικαιώματος υπονομεύουν τις προσπάθειεςβελτίωσης της παραγωγικότητας κάθε μεμονωμένου εργαζόμενου,δεδομένου ότι με τον τρόπο αυτό διαμορφώνονται συνειδήσεις αδιάφορεςγια τη βελτίωση των οικονομικών αποτελεσμάτων της επιχείρησης καιενισχύονται πεποιθήσεις ότι η μισθολογική καλυτέρευση θα επέλθει έτσι κιαλλιώς με τη συνδικαλιστική παρέμβαση που λειτουργεί ως από μηχανήςθεός. Η «δημοσιοϋπαλληλική» αυτή αντίληψη καθιστά τους εργαζόμενουςαμέτοχους στις επιχειρησιακές ανάγκες, αδυνατίζει οποιαδήποτε διάθεσήτους για πρόσθετη κατάρτιση ή επανεκπαίδευση, τους καθιστά εντελώςαδιάφορους ως προς την ανάγκη βελτίωσης των δεξιοτήτων τους καισυνεπώς «απροσάρμοστους» σε κάθε είδους επαγγελματική αλλαγή.Εάν λοιπόν κάποιοι εργαζόμενοι κερδίζουν ευκαιριακά υψηλούςμισθούς εξαιτίας της παρέμβασης ενός συνδικάτου και όχι λόγω τηςπαραγωγικότητάς τους, κάποιοι άλλοι εργαζόμενοι, που απολύονται ήδιατηρούνται εκτός αγοράς εργασίας λόγω της αδικαιολόγητης ανόδου τουεργασιακού κόστους, χάνουν εισοδήματα που διαφορετικά θα μπορούσαννα κερδίζουν. Βρισκόμαστε εδώ μπροστά στη «θυσία» μιας σημαντικήςμερίδας εργαζομένων, δηλαδή αυτών που απολυόμενοι εισέρχονταιστην ανεργία και εκείνων που λόγω του περιορισμού των προσλήψεωνδιατηρούνται στην ανεργία (καταστροφή δυνητικών θέσεων εργασίας),υπέρ μιας άλλης προνομιούχου μερίδας εργαζομένων που ωφελείταιπρόσκαιρα από τη συνδικαλιστική παρέμβαση. Επίσης, οι εργαζόμενοιπου ως απόρροια των συνδικαλιστικών παρεμβάσεων προστίθενται στοστρατό των ανέργων, αυξάνουν την προσφορά εργασίας, δημιουργώνταςέτσι συνθήκες για μειώσεις των αποδοχών σε άλλες επιχειρήσεις ήπαραγωγικούς κλάδους. Τέλος, ακόμη και όσοι εργαζόμενοι μοιάζει ναείναι κάποια στιγμή κερδισμένοι λόγω της συνδικαλιστικά επιβαλλόμενηςαύξησης των αποδοχών τους, είναι πολύ πιθανό ότι κάποια άλλη, όχι πολύμακρινή, στιγμή να χάσουν τα πάντα με τη βίαιη μετατόπισή τους εκτόςαγοράς εργασίας, αφού είναι σφόδρα πιθανό η επιχείρηση να κλείσει ή ναπεριορίσει δραστικά το ανθρώπινο δυναμικό της προκειμένου νααντιμετωπίσει το υψηλό κόστος εργασίας που την οδηγεί εκτόςανταγωνισμού2.65. Το ίδιο συμβαίνει και με τη διαμόρφωση τιμών υπηρεσιών με κανονιστικέςπαρεμβάσεις για την εξυπηρέτηση επαγγελματικών συντεχνιών δικηγόρων,γιατρών, συμβολαιογράφων ή φαρμακοποιών.6. Milton Friedman, Capitalism and Freedom, The University of Chicago, 1962.66
  • 64. 3. ΚΟΙΝΩΝΙΑΕίναι λοιπόν φανερό ότι όσο περισσότερο τα συνδικάτα εντείνουν τιςσυντεχνιακές και μονοπωλιακές πρακτικές τους για την επίτευξη αμοιβώνπέραν της παραγωγικότητας και εκτός ανταγωνιστικής λογικής, τόσομεγαλύτερες ομάδες πολιτών διατηρούνται ή ωθούνται στο περιθώριοτης αγοράς εργασίας, με αποτέλεσμα χθεσινοί εργαζόμενοι, μέλη ή όχιτων συνδικάτων να καθίστανται σημερινοί άνεργοι ή να εκδιώκονταιπρος εργασίες πολύ λιγότερο αμειβόμενες από ό,τι θα μπορούσαν ναπετύχουν με βάση τα προσόντα τους (μορφωτικά και πείρα). Όπωςεύστοχα σημειώνεται, ένα συνδικάτο δεν μπορεί να πετύχει βελτίωση τωνκατωτάτων ορίων των αποδοχών για τα μέλη του παρά μόνο σε βάρος τωναποδοχών άλλων εργαζομένων της οικονομίας ή, ακόμη χειρότερα, με τηνμακροχρόνια εκδίωξη εκτός αγοράς εργασίας (ανεργία) μαζών πολιτώνπου αναζητούν εργασία χωρίς να το πετυχαίνουν1. 7Η σχέση των συνδικάτων με την έννομη τάξηΌσο και εάν φαίνεται παράδοξο, ενώ από τη μια μεριά τα συνδικάτααξιώνουν από την έννομη τάξη τον ύψιστο σεβασμό και τη διαρκή αύξησητων προνομίων τους, τα ίδια συμπεριφέρονται με πλήρη απαξίωση τουνόμου και των δικαιωμάτων όλων των άλλων πολιτών. Εδώ ισχύει σχεδόναπόλυτα η έκφραση «τα δικά μου δικά μου και τα δικά σας δικά μου».Απέναντι στα συνδικάτα αυτά, οι γενικοί κανόνες του δικαίου είτε δεν είναιεφαρμοστέοι (εξαιτίας των υπερβολικών προνομίων που απολαμβάνουν),είτε οι νόμοι δεν εφαρμόζονται de facto, λόγω της αφόρητης ανεκτικότηταςαν όχι συνέργειας των αρχών28.Συγκεκριμένα, μια σειρά από παράνομες συμπεριφορές, όπως καταλήψειςτων χώρων εργασίας, αυθαίρετες εν ώρα εργασίας εισβολές στιςεπιχειρήσεις συνδικαλιστικών εκπροσώπων ή κάθε είδους «αλληλέγγυων»(κατά κανόνα εγκάθετων πολιτικών κομμάτων) υπό το πρόσχημα τηςενημέρωσης των εργαζομένων, εκβιασμένη παρεμπόδιση εισόδου τωνμη απεργούντων και των συναλλασσομένων με την επιχείρηση στο χώροεργασίας, παρεμπόδιση λειτουργίας των οργάνων διοίκησης της εταιρείας,όπως Διευθυνόντων Συμβούλων, Διοικητικών Συμβουλίων ή γενικώνσυνελεύσεων μετόχων, πιέσεις φυσικές ή/και ηθικές σε μη συνδικαλισμένουςκαι σε στελέχη της επιχείρησης, κ.ο.κ., αντιμετωπίζονται κατά κανόνα απότην πολιτεία και τα ταγμένα για την υπεράσπιση του νόμου και της τάξηςόργανα ως εκδηλώσεις διαμαρτυρίας που δικαιολογούνται από το εύλογοσυνδικαλιστικό ενδιαφέρον.7. Βλ. Murray Ν. Rothbard, Man, Economy, and State (σε γαλλική μετάφρασηαπό Hervé de Quengo), Chap. 10ο, Monopole et concurrence, § 4, Les syndicatsrestreindre le prix du travail.8. Βλ. και Friedrich A. Hayek, ό.π., σ. 375 επ. 67
  • 65. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔΠάνω στην ίδια αντίληψη κινούνται οι συμπεριφορές των συνδικάτων,ιδίως αυτών που λειτουργούν στις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας (ΔΕΚΟκαι Δημόσιο), απέναντι στη λοιπή κοινωνία. Ιδίως στη χώρα μας έχουμεφθάσει στο σημείο να μην έχει πλέον καμία σημασία εάν μια απεργία είναινόμιμη ή παράνομη, αφού και στις δύο περιπτώσεις πραγματοποιείταιανεμπόδιστα, ενώ ακόμη και στις δικαστικώς αναγνωρισμένες παράνομεςαπεργίες δεν υπάρχει καμία ουσιαστική συνέπεια εις βάρος τωναπεργούντων εργαζομένων και ιδίως εις βάρος των συνδικαλιστών πουτους παρασύρουν. Μάλιστα, αμέσως μετά την έκδοση της απόφασης πουαναγνωρίζει το παράνομο μιας απεργίας, το ίδιο συνδικάτο κηρύσσει μιανέα απεργία με τα ίδια αιτήματα και με τις ίδιες παράνομες και αθέμιτεςμεθοδεύσεις, καταγγέλλοντας ταυτόχρονα το δικαστήριο ότι «καταργεί τηναπεργία»9 και τον εργοδότη ότι «ποινικοποιεί» τον αγώνα των εργαζομένων. 1Οι έννοιες του παράνομου και του αθέμιτου έχουν χάσει πλέον κάθεαπαξιωτικό χαρακτήρα, αντίθετα οι σχετικές ενέργειες συνιστούν«τίτλο τιμής» για τους επαγγελματίες συνδικαλιστές. Έτσι, αποτελείκανόνα στις ΔΕΚΟ και στο Δημόσιο οι απεργίες και οι στάσεις εργασίαςνα κηρύσσονται αιφνιδιαστικά (κατά παράβαση ρητής νομοθετικήςυποχρέωσης για τετραήμερη προειδοποίηση), με αποτέλεσμα τηναφάνταστη ταλαιπωρία των πολιτών, η υποχρέωση διάθεσης από τασυνδικάτα «προσωπικού ασφαλείας» υφίσταται μόνο στα χαρτιά, ενώ ηπρακτική να πραγματοποιούνται οι Γενικές Συνελεύσεις των συνδικάτωντων ΔΕΚΟ και του Δημοσίου κατά τον εργάσιμο χρόνο αποτελεί πλέοναδιαπραγμάτευτο κανόνα.Πλέον αυτών, ενώ το Σύνταγμα μιλά για απεργιακό «δικαίωμα», ηκυρίαρχη συνδικαλιστική πρακτική έχει καταστήσει υποχρεωτική τησυμμετοχή των εργαζομένων σε απεργιακές κινητοποιήσεις. Σ’ αυτό, εκτόςαπό τις συνδικαλιστικές συμπεριφορές (αποκλεισμός εισόδων επιχειρήσεων,προπηλακισμός όσων επιθυμούν να εργαστούν κ.λπ.), βοηθούναποφασιστικά τα ΜΜΕ («ρολά κατεβάζουν οι Τράπεζες»), αλλά και οιδιοικήσεις των ΔΕΚΟ που συνήθως συνεργάζονται αν όχι υποτάσσονταιστα συνδικάτα. Είναι σύνηθες το φαινόμενο η πραγματοποίηση τωναπεργιών να ανακοινώνεται επισήμως από τις δημόσιες επιχειρήσεις2 109. Βλ. τίτλο σχετικού ρεπορτάζ στην εφημ. Ριζοσπάστης, 1.10.2010, που αναφέρεταιστην κήρυξη της απεργίας της ΕΣΗΕΑ παράνομης.10. Βέβαια, έχουμε φθάσει να μη μας ξενίζουν ιδιαίτερα τέτοιες συμπεριφορέςστο πλαίσιο ενός εννόμου συστήματος που ανέχεται να καταστρατηγούν οι ίδιοιοι δικαστές το Σύνταγμα βαφτίζοντας τις στάσεις εργασίας τους ως «κάθοδοαπό την έδρα». Αναφερόμαστε ιδίως στην πρόσφατη «απεργία» δικαστικώνπου πραγματοποιήθηκε την 10.3.2011 με τη συμμετοχή ακόμη και αρεοπαγιτώνκαι άλλων ανώτατων εισαγγελικών λειτουργών, αν και στο άρθρο 23 § 2του Συντάγματος ρητώς και σαφώς ορίζεται ότι «απαγορεύεται η απεργία μεοποιαδήποτε μορφή στους δικαστικούς λειτουργούς και σ’ αυτούς που υπηρετούνστα σώματα ασφαλείας» (!)68
  • 66. 3. ΚΟΙΝΩΝΙΑ(πόσες φορές δεν βλέπουμε στα εκράν ανακοινώσεων του μετρό ότι την τάδεημέρα «δεν θα λειτουργήσει» λόγω απεργίας του προσωπικού;).Η συνενοχήτου κράτους στην ανάπτυξη των παράνομων και αντικοινωνικών αυτώνπρακτικών είναι εμφανέστατη και συχνά προκλητική, ενώ πολλές φορέςη ανεκτική στάση των διωκτικών αρχών (ιδίως εισαγγελίας, αστυνομίας)και της δικαιοσύνης δύσκολα μπορεί να δικαιολογηθεί. Οι παράνομεςσυνδικαλιστικές πρακτικές απολαμβάνουν παγίως της σιωπηρής ανοχήςεκ μέρους της δημόσιας αρχής, είτε όταν τα συνδικάτα εξαναγκάζουνεργαζόμενους να συμμετάσχουν σε απεργίες κλείνοντας τις εισόδους τωνεπιχειρήσεων (picketing), πολλές φορές μετερχόμενα σωματικής βίαςσε όσους επιθυμούν να εργαστούν, προσάπτοντάς τους τη μομφή του«απεργοσπάστη» (strike-breakers). Και όμως, για την ανοχή του κράτουςαπέναντι στις παράνομες, αθέμιτες και αντικοινωνικές συνδικαλιστικέςσυμπεριφορές υπάρχει δικαιολογία. Τα συνδικάτα, όσο και αδύναμα καιεάν είναι αριθμητικά, εξυπηρετούν τα κομματικά κατεστημένα με τα οποίαείναι στενά συνδεδεμένα, λειτουργώντας για λογαριασμό τους ως ομάδεςπίεσης και ως αποτελεσματικοί «διαμορφωτές γνώμης» (opinion leader-ship).Είναι προφανές λοιπόν ότι η μόνη πραγματική «ωφελιμότητα» τωνσυνδικάτων στις ημέρες μας είναι αφενός η διαιώνιση των προνομίωντων επαγγελματιών συνδικαλιστών και αφετέρου η εξυπηρέτηση τηςπολιτικής των κομμάτων με τα οποία είναι συνδεδεμένα. Για την επίτευξητων στόχων αυτών ελάχιστη σημασία έχει εάν διαθέτουν αξιόλογο αριθμόμελών. Η πηγή της δύναμής τους βρίσκεται ιδίως στην κανονιστικήτους «υπερτίμηση» από το εργατικό δίκαιο, στην προκλητική ανοχή τουΚράτους απέναντι στις οποιεσδήποτε έκνομες και αντικοινωνικές ενέργειέςτους, αλλά και σε κάθε άλλου είδους δημόσια αρωγή και χρηματοδότηση,εμφανώς μέσω διαφόρων προνομίων και κρατικών επιχορηγήσεων ήαφανώς με αθέμιτες συναλλαγές, όπως θα εξετάσουμε παρακάτω. Είναιπροφανές ότι οι κομματικοί μηχανισμοί με εργαλείο τον συντεχνιακόσυνδικαλισμό θυσιάζουν την «κοινωνική ειρήνη» για ίδιον όφελος.Στο πλαίσιο της ανοχής αυτής, αξιοσημείωτο είναι ότι τα συνδικάτα δενυφίστανται κανενός είδους οικονομικό έλεγχο, με αποτέλεσμα η διαχείρισητων οικονομικών δοσοληψιών τους να είναι εντελώς απροσπέλαστη. Ενώπολλές συνδικαλιστικές οργανώσεις (ιδίως των ΔΕΚΟ) διαχειρίζονταιτεράστια ποσά, δεν υπάρχει υποχρέωση γνωστοποίησης των πηγών 11χρηματοδότησης, δεν τηρούνται λογιστικά βιβλία1 , δεν υπάρχει υποχρέωση11. Όταν ο Ριζοσπάστης ζητά (με παραπομπή σε σχετικό τσιτάτο του Λένιν) ναέχουν πρόσβαση τα συνδικάτα στα λογιστικά βιβλία των επιχειρήσεων (φύλλο της18.1.2000), ξεχνά ότι τα συνδικάτα δεν έχουν καν λογιστικά βιβλία (!). 69
  • 67. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔδημοσίευσης ισολογισμών, η καταβολή συνδρομών μελών και άλλωνπληρωμών δεν γίνεται με τρυπημένες αποδείξεις, ενώ η έννοια του «πόθενέσχες» είναι παντελώς άγνωστη για τους επαγγελματίες συνδικαλιστές.Έτσι δημιουργείται ένα άριστο υπόβαθρο για την οργάνωση φωλεώνεκκόλαψης παράνομων πλουτισμών και ένα εύφορο πεδίο ανάπτυξηςκάθε είδους διαπλοκής και αθέμιτης συναλλαγής μεταξύ συνδικαλιστών,εργοδοτών, κομμάτων και άλλων φορέων συμφερόντων. Οι πρόσφατεςαποκαλύψεις για τις χρηματοδοτήσεις συνδικαλιστικών οργανώσεων σε 12ΔΕΚΟ (ΓΕΝΟΠ/ΔΕΗ κ.λπ.)1 αποτελεί απτό παράδειγμα των συνεπειώντης έλλειψης διαφάνειας και οποιουδήποτε εξωτερικού ελέγχου τωνοικονομικών των συνδικάτων.Στη διαμόρφωση της κατάστασης αυτής, το εργατικό δίκαιο συμβάλλει ταμέγιστα, δημιουργώντας το πλαίσιο ενός κανονιστικά «σιδερόφρακτου»συνδικαλισμού. Οι σχετικές ρυθμίσεις εμπνέονται από την ιδέα ότι ομεμονωμένος εργαζόμενος είναι παντελώς ανίκανος να διαχειριστείοποιοδήποτε ζήτημα αφορά το εργασιακό του καθεστώς, ότι κάθεεργοδότης που αντιστέκεται στις όποιες συνδικαλιστικές διεκδικήσεις είναιεκ προοιμίου «ένοχος» και ότι ένα συνδικάτο δεν πρέπει να χάνει ποτέ σεμια απεργία2 . Από τις ρυθμίσεις αυτές, μαζί με τη θέσπιση προνομίων 13 14που αποδίδουν απεριόριστη προστασία στα συνδικαλιστικά στελέχη3,μεγεθύνεται τεχνηέντως το ειδικό βάρος των συνδικάτων σε σχέση μετην πραγματική τους ισχύ4. «Υπεραξία» κατακτούν επίσης τα συνδικάτα 15και με τη νομοθετική έμμεση απαγόρευση της ρύθμισης των μισθών μεάλλο τρόπο εκτός από αυτόν της θέσπισης συλλογικών συμβάσεων (εδώσημαντικό ρόλο παίζει και ο θεσμός της «επέκτασης» των σ.σ.ε.), μεαποτέλεσμα οι μεμονωμένοι εργαζόμενοι να στερούνται ουσιαστικά τηςδυνατότητας να συμφωνούν ελεύθερα το μισθό τους. Πέραν αυτών, ηδιατήρηση ασαφούς της διάκρισης μεταξύ νόμιμης και παράνομης απεργίας,12. Το ότι οι επαγγελματίες συνδικαλιστές της ΓΕΝΟΠ/ΔΕΗ διατείνονται ότι πολλέςαπό τις χρηματοδοτήσεις αυτές προβλέπονται με όρους επιχειρησιακών συμβάσεων,το μόνο που πιστοποιεί είναι ότι οι συλλογικές συμβάσεις παραβιάζουν τον Ν.1264/1982 που απαγορεύει ρητώς τη χρηματοδότηση των συνδικάτων εκ μέρουςτου εργοδότη.13. Βλ. Sylvester Petro, The Kohler Strike. Union Violence and AdministrativeLaw, Henry Regnery Co 1961, σ. 90.14. Εδώ εντάσσεται η απαλλαγή από την υποχρέωση παροχής εργασίας («συνδικαλιστικέςάδειες»), η απαγόρευση απόλυσης συνδικαλιστικού στελέχους (ακόμη και εάν προβεί σεποινικές παραβάσεις) κ.ο.κ.15. Π.χ. στη χώρα μας, σε μια επιχείρηση με κάποιες χιλιάδες προσωπικό, ένα σωματείο με21 μέλη αναγνωρίζεται από τον νόμο αξιόπιστος συνομιλητής για τη σύναψη συλλογικήςσύμβασης εργασίας και καθ’ όλα αρμόδιο για την κήρυξη απεργίας.70
  • 68. 3. ΚΟΙΝΩΝΙΑη απαγόρευση της αντικατάστασης «απεργών» από άλλους διαθέσιμουςστην αγορά εργαζόμενους και η απαγόρευση της ανταπεργίας έχουν ωςσυνέπεια σχεδόν το ακατανίκητο κάθε απεργιακής κινητοποίησης.Τη στιγμή κατά την οποία τα ίδια τα συνδικάτα αξιώνουν από τιςεπιχειρήσεις να αναπτύξουν «κοινωνική ευθύνη», τα ίδια διαπρέπουνσε παραβατικότητα και σε «κοινωνική ανευθυνότητα». Όμως σε μιαευνομούμενη κοινωνία, αφενός μεν οι υποχρεώσεις και τα δικαιώματα τωνπολιτών και των συλλογικών φορέων αυτών θα πρέπει να διαμορφώνονταιμε βάση την «αρχή της ισότητας», αφετέρου δε οι νόμοι και οι βασικέςαρχές δικαίου θα πρέπει να εφαρμόζονται σε όλους με τον ίδιο τρόπο. Τασυνδικάτα δεν μπορούν να αποτελούν εξαίρεση.*Καθηγητής Εργατικού Δικαίου Παντείου Πανεπιστημίου Athens Review of Books – ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2011 71
  • 69. «Η Ιστορία είναι κυρίως υποθέσεις. Το υπόλοιπο είναι προκαταλήψεις».Will Durant (1885-1981), Αμερικανός ιστορικός & φιλόσοφος
  • 70. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Η διαχείριση της εκτέλεσης του Οσάμα Μπιν ΛάντενΤου Γ. Χ. Παπασωτηρίου«Δ εν είμαστε τέτοιοι» δήλωσε ο Μπάρακ Ομπάμα, αιτιολογώντας την άρνησή του να δώσει στη δημοσιότητα τις φωτογραφίες τουπαραμορφωμένου προσώπου του Οσάμα Μπιν Λάντεν. Η απουσία, όμως,εικόνων θα ενισχύσει, σχεδόν μυστικιστικά, τη «μυθική αύρα» του, καθώςστον πολιτισμό της εικόνας η στέρηση ενός δημόσιου προσώπου απότην ορατότητα τροφοδοτεί με ριζικό τρόπο το συλλογικό ασυνείδητο,επισημαίνει η Irene Costelian.Υπάρχει, συνεπώς, διχασμός στη Δύση για τη διαχείριση της νίκης επί τουυπ’ αριθμόν ένα εχθρού της. Η ηθική του Ομπάμα δεν του επιτρέπει ναδώσει στη δημοσιότητα την εικόνα του άγριου φόνου ενός άοπλου ακόμη κιαν πρόκειται για το φονιά 3.000 αθώων. Η κυνική ηθική των άλλων, όμως,θεωρεί ότι έτσι στη συλλογική μνήμη θα μείνει η εικόνα του χαμογελαστούΟσάμα. Γι’ αυτό καλύτερα να μείνει η εικόνα του παραμορφωμένου.Ο εκτελεστής, δηλαδή, πρέπει να χτυπήσει δύο φορές, μία στο σώματου ηγέτη της Αλ Κάιντα και τη δεύτερη στο μυαλό των ανθρώπων καιστην εικόνα που έχουν για τον Μπιν Λάντεν. Πως όμως σκοτώνεις τηνεικόνα ενός ήδη νεκρού; Δύσκολο και μάλλον αδύνατο εγχείρημα καθώςτο «πρόσωπο» του Οσάμα έχει διαφύγει οριστικά από τον μάταιο τούτοκόσμο. Τώρα το λόγο έχει η ιστορία.Για την ακρίβεια το εγελιανό «πνεύμα της ιστορίας» που φυσάει πότε απόδω και πότε από κει, «χορεύοντας» τους ανθρώπους και τις κοινωνίες.Ε, λοιπόν, το όλο ζήτημα με τις φωτογραφίες του Οσάμα αφορά στηδιαχείριση του πνεύματος της ίδιας της ιστορίας. Ιδεολογία, αναπαράσταση,συμβολική τάξη, συλλογική συνείδηση και συλλογικό ασυνείδητο, ό,τιδηλαδή ο Λε Γκοφ χαρακτηρίζει ως φαντασιακό, καθώς και ο πολιτισμόςτης εικόνας εν γένει είναι ό,τι λειτουργεί σαν «καύσιμο» για τη φοβερήεγελιανή πανουργία του λόγου και της Ιστορίας.Αυτό το «καύσιμο» κατασκευάζεται και συνεπώς ελέγχεται από τη Δύση.Γι’ αυτό δεν ήθελαν το τελετουργικό της κηδείας ή ακόμη έναν τάφο για τονΟσάμα Μπιν Λάντεν. Γιατί όλα τα τελετουργικά της εξουσίας, από τηνορκωμοσία του προέδρου, τα άμφια, μέχρι τη χωροταξία των δικαστηρίωνκαι την αμφίεση των δικαστών με τα γουνάκια, όλα έχουν το ρόλο και τοσκοπό τους. Αυτή τη στιγμή έχουμε μία επιχείρηση κατάδυσης στη βα-74
  • 71. 4. ΚΟΣΜΟΣθύτερη φύση του ανθρώπου, στα άδυτα της συνείδησής του, σ’ εκείνεςτις ιδεο-εικόνες στις οποίες είναι εγγεγραμμένοι με δομημένο τρόπο οιφόβοι, οι επιθυμίες, τα όνειρα και οι θρύλοι.Να μην εγγραφεί ο Οσάμα Μπιν Λάντεν σ’ αυτά τα δομημένα συστήματα,να μη γίνει η μη εικόνα του θρύλος, αυτός είναι ο μεγάλος φόβος πλέοντων δυτικών. Η ΒΡΑΔΥΝΗ – 06/05/2011 75
  • 72. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Η αραβική άνοιξη σημαίνει …χειμώνα για τους ΧριστιανούςΤου Patrick J. BuchananΈ να μήνα πριν την εισβολή στο Ιράκ, ο Παλαιστίνιος Αγγλικανός επίσκοπος της Ιερουσαλήμ Riah Abu el-Assal προειδοποίησε τονTony Blair ότι θα είναι υπεύθυνος για την ερήμωση του Ιράκ, της πατρίδαςτου Αβραάμ, από τους Χριστιανούς. Η προειδοποίησή του αποδείχτηκεπροφητική. Όπως αναφέρουν οι Financial Times: «Μετά από 2.000 χρόνια,οι Χριστιανοί του Ιράκ κινδυνεύουν με εξαφάνιση…».Ο κοσμικός Saddam Hussein προστάτευε τους Χριστιανούς. Η αμε-ρικανική απελευθέρωση όμως τους έφερε τη μεγαλύτερη δυστυχία, απότην εποχή του Χριστού. Χιλιάδες Ιρακινοί Χριστιανοί δραπέτευσαν απότη τρομοκρατία και τις διώξεις το 2003, μετακινούμενοι προς τη Συρία,όπου τους προσέφερε άσυλο ο Bashar Assad. Σήμερα όμως, όπωςτουλάχιστον αναφέρουν οι εφημερίδες Financial Times και WashingtonPost, οι Χριστιανοί της Συρίας, που ζουν εκεί από την εποχή του Ιησού,θα αντιμετωπίσουν πογκρόμ διώξεων σε περίπτωση ανατροπής τουκαθεστώτος.Οι Χριστιανοί αποτελούν το 10% του πληθυσμού της Συρίας. Ο φόβος τουςείναι πως αν ανατραπεί το καθεστώς, οι Σουνίτες που είναι πλειοψηφίαθα τους «στήσουν στον τοίχο μαζί με τους Αλεβίτες». Ο σημερινόςπρόεδρος ελέγχοντας τη μουσουλμανική αδελφότητα, προστάτευε τουςΧριστιανούς. Ο πατέρας του είχε εξοντώσει πάνω από 20.000 μέλη τηςόταν αυτοί ξεκίνησαν εκστρατεία τρόμου το 1982. Μάλιστα ο Hafez al-Assad ισοπέδωσε με το πυροβολικό του τη πόλη Hama.Με βάση τις μεθόδους καταστολής που χρησιμοποιεί ο σημερινός πρόεδρος,και τους νεκρούς διαδηλωτές, η όποια συμπάθεια για το καθεστώς του είναιμια δύσκολη υπόθεση. Αν ανατραπεί, το Ιράν θα χάσει έναν σημαντικό τουσύμμαχο, και οι Hamas και Hezbollah έναν προστάτη τους.Πριν όμως αγκαλιάσει τη συριακή επανάσταση, ο πρόεδρος Ομπάμαθα πρέπει να αναρωτηθεί τι θα συμβεί στους Χριστιανούς της χώραςαν αναλάβουν οι Μουσουλμάνοι. Στο Ιράκ, οι Σιίτες εκμεταλλεύτηκαντην ελευθερία τους για να κυνηγήσουν τους Σουνίτες, ενώ η αλ Κάιντακυνήγησε τους Χριστιανούς.Από το 1973, ακόμη και όταν σημειώθηκαν πολεμικές συγκρούσεις στοΛίβανο, με συμμετοχή του Ισραήλ και της Συρίας, η κυβέρνηση του Assad76
  • 73. 4. ΚΟΣΜΟΣδιατήρησε την ανακωχή στα υψώματα του Γκολάν. Μια Σουνιτική Συρίαθα έκανε άραγε το ίδιο;Με τη πτώση του Μουμπάρακ στην Αίγυπτο, οι ισλαμιστές επιτέθηκανστους Κόπτες Χριστιανούς. Τι θα γίνει αργότερα όταν κερδίσει τις εκλογέςη μουσουλμανική αδελφότητα και επιβάλλει τον νόμο της Σαρία;Η γαλλική επανάσταση κατέληξε σε βασιλοκτονία, σε σφαγές, σε τρόμο,σε πολέμους, και στη θανάτωση εκατοντάδων χιλιάδων Καθολικών.Η ανατροπή του Τσάρου Νικόλαου της Ρωσίας οδήγησε στη δικτατορίατων Λένιν και Τρότσκι, στον Στάλιν, και στη δολοφονία εκατομμυρίωνανθρώπων. Ανάμεσα στα θύματα, ήταν και η ίδια η οικογένεια του Τσάρου.Δεκαπέντε χρόνια μετά τη φυγή του μισητού Κάιζερ, ηγέτη του δεύτερουΡάιχ, ανέλαβε ο Χίτλερ, ιδρύοντας το τρίτο Ράιχ.Καμία μοναρχία δεν είχε παρόμοιο μητρώο τρόμου, όπως είχαν ταεπαναστατικά καθεστώτα της Γαλλίας, της Ρωσίας, της Κίνας, της Κούβας,και της Καμπότζης.Όταν έπεσε ο Σάχης του Ιράν, σε ένα μόλις χρόνο ανέλαβε ο ΑγιατολάχΧομεϊνί.Οι Αμερικάνοι στηρίζουν την αραβική άνοιξη, αλλά θα πρέπει αν θυμούνταιαυτό που είπε κάποτε ο Edmund Burke: «Αυτοί που απελευθερώνονταιόταν πέφτουν οι τύραννοι, είναι άνθρωποι που η ικανότητα τους για πολιτικήελευθερία είναι ανάλογη προς τη διάθεσή τους να βάλουν ηθικά όρια στιςορέξεις τους… Οι παθιασμένοι δεν θα πρέπει να είναι ελεύθεροι. Τα πάθητους, τους οδηγούν…».Οι Αμερικανοί, που έχουν 2.3 εκατομμύρια φυλακισμένους, γνωρίζουνπολύ καλά την αλήθεια των λεγομένων του Burke.Και σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, υπάρχουν εκατομμύρια «παθιασμένων»που θα χρησιμοποιήσουν την ελευθερία τους και τη δύναμη που τους δίνειη δημοκρατία για να καταπιέσουν ή να εξοντώσουν τις μισητές για αυτούςμειονότητες.Αν η δημοκρατία και η ισότιμη ψηφοφορία στη Μ. Ανατολή οδηγήσει στηνενδυνάμωση και στη κυριαρχία της μουσουλμανικής αδελφότητας, τότεγιατί θα πρέπει να τη στηρίζουμε; 77
  • 74. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔΑν η απελευθέρωση των Μουσουλμάνων σημαίνει δίωξη των Χριστιανών,τότε γιατί θα πρέπει να την επιδιώκουμε;Όταν αυτό το είδωλο του εκσυγχρονισμού, που αποκαλείται δημοκρατία,και στο οποίο κανένας από τους προγόνους μας δεν πίστευε, μετατραπεί σεχρυσό μοσχάρι, πρέπει όλοι να πέσουμε στα γόνατα και να το λατρέψουμε;CNS NewsΑπόδοση: S.A. www.antinews.gr – 27/04/201178
  • 75. 4. ΚΟΣΜΟΣ Ο υπερτιμημένος κ. ΝταβούτογλουΤου Άγγελου Μ. Συρίγου*Τ α μέσα τον περιγράφουν ως τον Κίσινγκερ της Τουρκίας. Το βιβλίο του «Στρατηγικό βάθος» δέσποζε για μήνες στα ευπώλητα. Στην Ελλά-δα θεωρείται ως ο σοβαρός καθηγητής διεθνών σχέσεων που κατάφερε νατοποθετήσει τη χώρα του στο επίκεντρο των εξελίξεων. Ο λόγος, βεβαίως,για τον Αχμέτ Νταβούτογλου, τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας.Είναι όμως έτσι; Ας πάρουμε το περίφημο δόγμα του περί μηδενικώνπροβλημάτων με τους γείτονες. Η πραγματικότητα το έχει διαψεύσειοικτρά.Το άνοιγμα προς την Αρμενία έχει μείνει μετέωρο, διότι το τουρκικόΚοινοβούλιο δεν επικυρώνει τις συμφωνίες που υπέγραψε ο Νταβούτογλου.Το Κυπριακό παραμένει βαλτωμένο. Στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, δίπλαστα τόσα προβλήματα, ο Νταβούτογλου καθιέρωσε και την επίδειξη σημαίαςαπό τουρκικά πολεμικά που πραγματοποιούν «αβλαβείς» διελεύσεις,προκειμένου να ξεπεραστεί το ψυχολογικό πρόβλημα του μέσου Τούρκουπου πρέπει να πάψει να θεωρεί το Αιγαίο ελληνική λίμνη. Έτσι τουλάχιστονείπε. Στις σχέσεις με το Ισραήλ, η Τουρκία κατόρθωσε να διακόψει κάθεσοβαρή συνεργασία. Οι Ισραηλινοί δεν έχουν πολλούς φίλους στον κόσμο.Έχουν, όμως, πολλούς φίλους στην Ουάσιγκτον. Αλλά και οι σχέσεις με τιςμεγάλες δυνάμεις είναι προβληματικές. Η στάση της Τουρκίας έναντι τουΙράν ενόχλησε βαθύτατα τους Αμερικανούς. Η πρωτοβουλία Τουρκίας -Βραζιλίας για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα συνάντησε τη θυμηδία τωνΔυτικών πριν καταποντιστεί δύο εβδομάδες μετά την αναγγελία της. Η Κίναδυσαρεστήθηκε όταν η Τουρκία εξέφρασε θορυβωδώς το ενδιαφέρον τηςγια τη μειονότητα των Ουιγούρων. Ακόμη και η υποτιθέμενη καλή γνώσητης Ιστορίας και των διεθνών σχέσεων εκ μέρους του κ. Νταβούτογλουπροβληματίζει. Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι από ακαδημαϊκής πλευράς ηδιεθνής καριέρα του κ. Νταβούτογλου περιορίζεται σε μία πενταετή θητείαστο Ισλαμικό Πανεπιστήμιο της Μαλαισίας, στην Κουάλα Λουμπούρ.Πιο συγκεκριμένα, κύριο χαρακτηριστικό του Νταβούτογλου είναι η μέχριυπερβολής εξιδανίκευση της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Τα παραδείγματα,όμως, που χρησιμοποιεί δεν είναι και τα πιο επιτυχημένα. Όταν βρέθηκε στοΣεράγεβο, ανέφερε ως παράδειγμα τον Μεχμέτ Πασά Σολόκοβιτς (1506-1579), Σέρβο, παιδί του παιδομαζώματος που έγινε γενίτσαρος και ανήλθεστο αξίωμα του μεγάλου βεζίρη. Ξέχασε ότι ο Σοκόλοβιτς ήταν δυσώνυμοςγια διαφθορά και νεποτισμό. Επί παραδείγματι, όρισε δύο ανιψιούς τουδιαδοχικά Πατριάρχες των Σέρβων. 79
  • 76. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔΣτην Αίγυπτο ο Νταβούτογλου αναφέρθηκε στον Μοχάμεντ Αλι, τονπρώτο ηγεμόνα της χώρας, που ήταν αλβανικής καταγωγής. Παρέλειψε,βεβαίως, να αναφέρει ότι o Μοχάμεντ Αλι κόντεψε δύο φορές να διαλύσειτην οθωμανική αυτοκρατορία.Σε άρθρο του, που δημοσιεύθηκε στον ελληνικό Τύπο κατά την πρόσφατηεπίσκεψή του στη χώρα μας, συνέκρινε τον Νικολό Μακιαβέλι μεκάποιον Οθωμανό φιλόσοφο, ονόματι Κιναλίζαντε Αλί, καταλήγονταςπροφανώς υπέρ του δευτέρου... Όλα αυτά δείχνουν έναν μάλλονσυνηθισμένο ακαδημαϊκό, με αφοσίωση στο Ισλάμ και οθωμανικέςεμμονές. Χαρακτηρίζεται από μπιζιμποντισμό και ωραία ρητορική, αλλάπαράλληλα κάνει σοβαρά λάθη στην εξωτερική πολιτική. Βεβαίως είναιπροφανές ότι σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, που αδυνατεί να αποφασίσειακόμη και εάν θα κηρύξει ΑΟΖ, ο κ. Νταβούτογλου φαντάζει ως κολοσσόςτης εξωτερικής πολιτικής. Τουλάχιστον αυτός ξέρει τι θέλει.*Δικηγόρος - επ. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου & Εξωτ. Πολιτικής ΕΘΝΟΣ - 02/04/201180
  • 77. 4. ΚΟΣΜΟΣ Αραβική άνοιξη = Τουρκικός χειμώναςΟ ι αναταραχές στον αραβικό κόσμο έμοιαζαν σαν παραγγελία για τη «νέα Τουρκία», μια χώρα που επιθυμεί διακαώς να αυξήσει την επιρ-ροή της στη Μέση Ανατολή.Από την εποχή που ανέβηκε στην εξουσία το κόμμα AKP πριν από εννιάχρόνια, η Άγκυρα κάνει τα πάντα προκειμένου να καλλιεργήσει θερμέςσχέσεις με κάποια αραβικά κράτη, κερδίζοντας αρκετούς πόντους εξαιτίαςτης στάσης της στο ζήτημα της Γάζας, και της επίλυσης προβλημάτων στοΛίβανο, στο Ιράκ, και στη Συρία.Τώρα, με εκατομμύρια Αράβων να επιζητούν ελευθερίες, το τουρκικόμοντέλο, δημοκρατικό και κοσμικό με μουσουλμανικό πληθυσμό, μοιάζειιδανικό ως πρότυπο για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Πέντε όμως μήνεςμετά από τις αρχικές εξεγέρσεις, (και) η Τουρκία δεν δείχνει να έχει κάποιοσχέδιο αντιμετώπισης των αλλαγών που συμβαίνουν γύρω της. Μάλιστα,αντί να αναλάβει ρόλο ηγέτη στη περιοχή, η Άγκυρα μοιάζει να τα έχειχαμένα.Οι αραβικές εξεγέρσεις ξεκίνησαν ιδανικά για τη Τουρκία. Ο RecepTayyip Erdogan βρέθηκε πολύ πιο μπροστά από τους υπόλοιπους ηγέτες,απαιτώντας από τον Μουμπάρακ να παραιτηθεί. Η πολιτική πλατφόρματου κυβερνώντος κόμματος της Τουρκίας έχει να κάνει με τη προώθησητης δημοκρατίας τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Βέβαια στηπερίπτωση της Αιγύπτου βοήθησαν αρκετά και οι δύσκολες προσωπικέςσχέσεις μεταξύ Ερντογάν και Μουμπάρακ. Η Άγκυρα είχε προαισθανθεί τημειωμένη επιρροή της Αιγύπτου, και προσπαθούσε να πλασάρει τον εαυτότης ως τον νέο ισχυρό παίκτη στη Μέση Ανατολή. Έτσι για μια ακόμηφορά, όλα έδειχναν πως η τουρκική ηγεσία είχε αντιληφθεί τις εξελίξειςστη περιοχή πολύ πιο καλά απ ότι οι υπόλοιποι, και δη η κυβέρνηση τουΟμπάμα, η οποία είχε μείνει προσκολλημένη στη στρατηγική συμμαχία μετην Αίγυπτο του Μουμπάρακ, και γι’ αυτό ήταν πολύ πιο διστακτική απότην Άγκυρα.Μετά, ακολούθησε η Λιβύη. Παρά τη σκληρότητα που επέδειξε ο Καντάφι,ο Ερντογάν δυσκολεύτηκε να διακόψει τις σχέσεις μαζί του. Ο Τούρκοςπρωθυπουργός είχε στο παρελθόν βραβευτεί με το διεθνές βραβείοανθρωπίνων δικαιωμάτων “al Qaddafi”, ενώ 30.000 Τούρκοι εργαζόμενοιβρίσκονταν στη Λιβύη, συμμετέχοντας σε κατασκευαστικά έργα τουρκικώνεπιχειρήσεων αξίας $1.5 δισ. 81
  • 78. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔΗ Τουρκία έφερε αντίρρηση στην επιβολή ζώνης απαγόρευσης πτήσεωνστη Λιβύη, και μάλιστα ο Ερντογάν ξεκαθάρισε την 28/2, ότι είναι κάθεταεναντίον μιας επέμβασης. Όταν όμως συμφώνησε στην επέμβαση και οΑραβικός Σύνδεσμος, η θέση της Τουρκίας έγινε περίεργη. Ο Ερντογάν,από τη μία υποστήριζε την ανάγκη απαγόρευσης πτήσεων της λιβυκήςπολεμικής αεροπορίας, από την άλλη όμως δήλωνε αντίθετος στην«επέμβαση ξένων στη φίλη και αδελφή Λιβύη». Ακόμη και την ώρατων ΝΑΤΟϊκών επιδρομών, η Άγκυρα τηρούσε αμφίρροπη στάση, καιπεριέργως στήριζε τον Καντάφι. Και παρά το γεγονός ότι η Τουρκίαπρωταγωνίστησε στην ανθρωπιστική βοήθεια, αρνήθηκε τη χρήση βίας γιαυπεράσπιση των ανταρτών, επιμένοντας σε κατ αρχήν ανακωχή, και στησυνέχεια σε μεταρρυθμίσεις από πλευράς Καντάφι. Για τους επαναστάτεςτης Βεγγάζης, οι Τούρκοι ήταν οι υπεύθυνοι για την αποκλιμάκωση τωνΝΑΤΟϊκών επιχειρήσεων.Τέλος, μετά από μια σειρά αποτυχημένων διπλωματικών προσπαθειών,ακόμη και προσωπικών επαφών μεταξύ Ερντογάν και Καντάφι, η Άγκυρακατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα στο οποίο είχαν καταλήξει όλοι, πληνίσως του Hugo Chávez και κάποιων περιθωριακών αφρικανικών χωρών,ότι δηλαδή ο Καντάφι θα πρέπει να φύγει. Στις 3/5 μάλιστα, ο Τούρκοςπρωθυπουργός δήλωσε στους δημοσιογράφους: «Για το καλό της χώραςτου, και για το καλό του λαού του, ο Καντάφι θα πρέπει να παραιτηθείαμέσως».Κάτι ανάλογο, στο διπλωματικό τομέα, κάνει η Τουρκία και με τη Συρία.Κάποτε οι δυο χώρες ήταν θανάσιμες αντίπαλοι, με διαφορές επί τουθέματος της ροής του Ευφράτη ποταμού, αλλά και τη συριακή υποστήριξηπρος το κουρδικό ΡΚΚ. Από τότε όμως που ανέλαβε ο Ερντογάν, οι σχέσειςμεταξύ των δυο γειτόνων αναθερμάνθηκαν. Μάλιστα, ο Τούρκος υπουργόςΕξωτερικών Ahmet Davutoglu προειδοποίησε πως η «διεθνοποίηση» τωναναταραχών στη Συρία, θα προκαλέσει «μη επιθυμητές συνέπειες». ΟιΤούρκοι ανησυχούν για τυχόν αποσταθεροποίηση της Συρίας, εξαιτίας τουκουρδικού ζητήματος. Μια ανατροπή του Bashar al-Assad, θα σήμαινεοπισθοδρόμηση για τη στρατηγική της Άγκυρας στη Μ. Ανατολή, στηνοποία οι καλές σχέσεις με τη Συρία αποτελούν κεντρικό σημείο. Έτσι,δύσκολα ο Ερντογάν θα αποφασίσει να «πουλήσει» τον φίλο του, όπωςέκανε με τον Καντάφι.Αντ’ αυτού, οι Τούρκοι παραμένουν κυνικοί. Την ώρα που ο Άσαντ έβγαζεστους δρόμους τα τανκς, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών του συνέστηνενα «προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις», ενώ εξέφραζε και την ικανοποίησήτου με τις προσπάθειες του καθεστώτος. Σε όλα αυτά, η απάντηση είναι:Ποιες μεταρρυθμίσεις;82
  • 79. 4. ΚΟΣΜΟΣΗ θέση της Άγκυρας στο συριακό ζήτημα δεν την έχει φέρει ακόμηαντιμέτωπη με τις ΗΠΑ και την ΕΕ. Αν όμως, όπως είναι πιθανό, η Αμερικήκαι η ΕΕ αλλάξουν στάση, τότε η Τουρκία θα βρεθεί να υπερασπίζεταιέναν δικτάτορα κόντρα στη θέση των δυο συμμάχων της, αλλά και τουλαού της Συρίας.Ένας από τους πολλούς μύθους που γκρέμισε η αραβική άνοιξη είναικαι ο μύθος της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στην εποχή τουΕρντογάν. Αν πιστέψουμε την Άγκυρα, τότε η τουρκική διπλωματία στηδιάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, και πολλές φορές αντιτιθέμενη στηΟυάσιγκτον, είχε θετική μεσολάβηση και επιρροή επί πολλών διαφωνιώνκαι συγκρούσεων στα Βαλκάνια, στον Καύκασο, στη Κεντρική Ασία, στηΜέση Ανατολή, και στη Βόρεια Αφρική. Αυτή όμως η περήφανη τουρκικήρητορική, απλά κρύβει τις αντιφάσεις και της αδυναμίες της εξωτερικήςτης πολιτικής. Τώρα, ο Ερντογάν και ο Νταβούτογλου συνειδητοποίησανεπιτέλους τη δυσκολία του εγχειρήματος για κυριαρχία στη Μ. Ανατολή.Ανέκαθεν, η επιρροή της Τουρκίας στον αραβικό κόσμο δεν ήταν τόσοσημαντική όσο έδειχνε. Στη τουρκική ηγεσία αρέσει να ακούγονται ιστορίεςγια το πώς οι Άραβες παρακολουθούν τις τουρκικές σαπουνόπερες, πωςαναρτούν αφίσες του Ερντογάν στα στρατόπεδα προσφύγων στη Sabraκαι στη Shatila, και για το πώς οι αραβικοί λαοί συγκρίνουν τον Τούρκοπρωθυπουργό με τον Gamal Abdel Nasser.Στη πραγματικότητα, όμως, αυτοί οι νέο-Οθωμανοί δυσκολεύονται ναδιαχειριστούν τη πολιτική της περιοχής, όπως δυσκολεύονταν και οιΣουλτάνοι πρόγονοί τους. Στην καλύτερη περίπτωση, οι Τούρκοι άσκησανκάποια επιρροή, όταν υπήρχε αραβική παρακμή. Ήταν εύκολο για αυτούςνα ασκούν επιρροή, όταν ο αραβικός κόσμος ήταν πολιτικά νεκρός, καιστερούνταν κάποιας αυθεντικής ηγεσίας.Είτε της αρέσει, είτε όχι, η Άγκυρα είναι προσδεμένη στο παλιό καθεστώς.Το αποτέλεσμα είναι ότι σε αυτή τη στιγμή των άνευ προηγουμένουαλλαγών, σε μια στιγμή που η δημοκρατία και οι λαϊκές προσδοκίεςκατακυριεύουν τη Μέση Ανατολή, οι Τούρκοι δείχνουν εξαιρετικά λίγοι.Και κάθε άλλο παρά με ηγέτες της περιοχής, όπως θα ήθελε η Άγκυρα,μοιάζουν.Foreign PolicyΑπόδοση: S.A. www.antinews.gr – 07/05/2011 83
  • 80. «Η αρετή προϋποθέτει τη δικαιοσύνη και η δικαιοσύνη τη δημοκρατία»Παναγιώτης Κανελλόπουλος (1902-1986)Οι ΑΠΟΨΕΙΣ από αυτό το τεύχος εγκαινιάζουν μια σειρά αφιερωμάτωνσε σημαντικές προσωπικότητες του σύγχρονου πολιτικού, κοινωνικού καιεπιστημονικού βίου της χώρας. Σκοπός των αφιερωμάτων είναι, πέρα απότην ανταπόκριση στην αδήριτη ανάγκη γνωριμίας με την ιστορία μας καιτις προσωπικότητες που συνέβαλαν, σε διαφορετικό βαθμό ο καθένας, στηνδιαμόρφωσή της, η ανάδειξη χρήσιμων διδαγμάτων για το σήμερα.Πρώτο στη σειρά αφιέρωμα είναι αυτό στον Παναγιώτη Κανελλόπουλο, τονμεγάλο αυτόν πολιτικό, διανοούμενο και άνθρωπο που έβαλε καθοριστικήσφραγίδα στην πολιτική και πνευματική ζωή της χώρας κατά τον 20ό αιώνα.
  • 81. ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΔ Ο πολιτικός Παναγιώτης Κανελλόπουλος*Του Κωνσταντίνου Μ. Καλλία**1. Πρίν από 52 χρόνια στον πολιτικό ορίζοντα της Ελλάδος άρχισε ναδιαγράφεται μια νέα φωτεινή μορφή, ένας νέος πολιτικός. Καταγόταν απόοικογένεια πολιτική, αλλά ή προέλευσή του ήταν από το χώρο του πνεύματος.Είχε αρνηθή τον έτοιμο πλούτο μιας σημαντικής κληρονομίας πού τονπερίμενε, είχε ξεφύγει από τη γραμμή του παρελθόντος και είχε χαράξειδική του τροχιά. Η λάμψη του πρώτου καιρού, εκτίμηση, προσδοκία καίέκπληξη μαζί, προκάλεσε τη γενική προσοχή και δημιούργησε πολλέςελπίδες, ιδίως μεταξύ των νέων. Έκτοτε διήνυσε μια μεγάλη τροχιά, κάπουμισόν αιώνα, και πρόσφατα τράβηξε προς το χώρο της ιστορίας. Οι ακτίνεςόμως της φωτεινής μορφής εξακολουθούν να φωτίζουν τον πολιτικό μαςορίζοντα. Ήταν ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος.2. Είναι αδύνατο να κριθή ως πολιτικός ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος,χωρίς να ενταχθή η πολιτική δράση του μέσα στα πλαίσια της όληςπολυσύνθετης προσωπικότητάς του, αλλά και να εντοπισθή μέσα σταχρονικά όρια μιας συγκλονιστικής εποχής, σε εθνική και σε παγκόσμιακλίμακα, πού σφραγίσθηκε κυριολεκτικά από τής συνέπειες ενόςπαγκόσμιου πολεμικού σεισμού. Ήταν μια εποχή τόσο συνταρακτική, ώστεκράτη ηττημένα, για να σωθούν, πραγματοποιούσαν μια ιλιγγιώδη στροφήπροσαρμογής, μετακινούμενα από την άκρα δεξιά στην άκρα αριστερά,γνωστοί Ευρωπαίοι πολιτικοί σαρώνονταν μέσα σε λίγες στιγμές και τηνπατρίδα μας συντάραξε κυριολεκτικά ο λεγόμενος εμφύλιος πόλεμος.3. O Κανελλόπουλος ήταν ένας προικισμένος, ένας μεγάλος και βαθύςστοχαστής, που τον απώτατο λογισμό του τον είχε κλειδωμένο μέσα σταβάθη της πιθανότατα δραματικής συνειδήσεώς του. Ήταν κοινωνιολόγος,φιλόσοφος, ιστορικός, πολιτικός, κορυφαίος συγγραφέας με καταπληκτικήσε όγκο και ποιότητα πνευματική παραγωγή, οικείος όλων των ειδώντης τέχνης, χαρισματικός δάσκαλος (ένας νέος διδάσκαλος του γένους),βαθυστόχαστος χριστιανός, συμπαραστάτης των συνειδήσεων απέναντιστην υπαρξιακή αγωνία, αρχιτέκτονας των ευγενέστερων οραμάτων,γενναίος, μοναχικός, ασκητής, λάτρης σχεδόν της αυτοθυσίας, πάντοτενέος και σύγχρονος όλων των ηλικιών, περιβαλλόμενος έως το τέλος τηςζωής του από ομάδα πιστών νέων.Έτσι η κριτική της πολιτικής του προσωπικότητας από πράξη σε πράξη, απόημέρα σε ημέρα θα ήταν ο πιο άστοχος και άδικος τρόπος για να σταθμισθήη πολιτική προσφορά του Παναγιώτη Κανελλόπουλου.86
  • 82. 5. ΙΔΕΕΣΕξ άλλου η υψηλή σκοπιά του φιλοσόφου και του ποιητή δεν είναι η προσφορώτερηγια την άμεση προσέγγιση και την ρεαλιστική αξιοποίηση κάθε στιγμής και κάθεευκαιρίας της πολιτικής επικαιρότητας.Γι΄ αυτό μόνο με αδρές γραμμές κα;