• Save
qyteti i korces-ndryshe
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

qyteti i korces-ndryshe

on

  • 1,089 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,089
Views on SlideShare
1,089
Embed Views
0

Actions

Likes
1
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

qyteti i korces-ndryshe Presentation Transcript

  • 1.  BURIMET E NDOTJES A. Të palëvizëshme : Industria, sektori komunal, institucionet dhedherat e mbetura nga ndërtimi i ujësjellesit. B. Të lëvizëshme : Dherat e firmave te ndertimit dhe ndotja nga12 000 automjetet prej te cilave, 10 000funksionojne me nafte dhe 2 000 me benzine.Studim per periudhen 2001-2007
  • 2.  Për të marrë mostrat e ajrit u caktuan dy objektet , nëlaboratorin e Drejtorisë së Shëndetit Publik dhe tekBibloteka në qendër të qytetit.Për marrjen e mostrave tëajrit u përdorën dy metoda, aktive dhe pasive. Nga laboratori në lartesinë 6 m, me metoden aktive umorën mostra ajri për: – PM10 - 6 ditë në muaj – L.N.P - 6 dite në muaj. – SO2 - 18 ore në muaj. – NO2 - 18 ore në muaj. Me metoden pasive - NO2 15 -dite në muaj dhe - O3 15-dite në muaj. Nga Bibloteka e qytetit në lartësine 6 m, me metodënpasive merren mostra ajri për:- NO2 -15 dite nëmuaj dhe - O3 - 15 dite në muaj Mostrat u analizuan në laboratorin e analizave të ajrit nëInstitutin e Shëndetit Publik, Tiranë, që është laborator iakredituar.
  • 3. Ndotja e ajrit në Korçë, rritet numri i të sëmurëve Niveli i lartë i ndotjes së ajrit në qytetin e Korçës, po dëmton rëndëshëndetin e banorëve, duke rritur në mënyrë të ndjeshme numrin epersonave që vuajnë nga sëmundjet respiratore. Alarmi vjen ngaspecialistët e shëndetit publik, sipas të cilëve, ndotja e ajrit në pesëvitet e fundit në qytetin e Korçës është rritur në mënyrë shqetësuese,duke e kaluar me dy herë nivelin e vendeve të Europës dhe duke erenditur Korçën në hartën e qyteteve më të ndotura të vendit. Ngamonitorimi i zonave të ndryshme të qytetit, rezulton që sasia e pluhurittë respirueshëm PM 10 në ajër është 93 mikrogram për metër kub,ndërkohë, që kufiri i lejuar për vendet europiane është 50 mikrogrampër metër kub. Grimcat e pluhurit PM 10, konsiderohen ngaspecialistët mjaft të rrezikshme për shëndetin dhe një nga shkaqetkryesore të shtimit të rasteve të pacientëve të prekur nga sëmundjetrespiratore. Këto grimca depozitohen në rrugët e frymëmarrjes dhembeten në aparatin e saj duke shkaktuar më së shumti sëmundjen eastmës bronkiale, por nuk kanë munguar edhe rastet e kancerit tëmushkërive.Niveli i lartë i ndotjes së ajrit lidhet, sipas specialistëve me kryerjen endërtimeve publike dhe private, duke mos respektuar parametratmjedisorë, por edhe me pakësimin gjithmonë e më tepër të hapësiravetë gjelbërta në qytet.
  • 4. 14 mijë banorë të komunës së Bulgarecit nëKorcë jetojnë mes ndotjes që shkaktojnë 7fusha të grumbullimit të mbeturinave që errethojnë atë. Komuna nuk ka fonde përadministrimin e mbetjeve pasi është përfshirënë projektin madhor të ndërtimit të landfillit nëqytetin e Maliqit. Deri në përfundimin e tijmbetjet e të gjithë zonës nuk mund tëmenaxhohen nga askush.Diegia e herë pas hershme e mbetjeve plastikepërveç erës së padurueshme lëshon gazra tejettë dëmshme për shëndetin e banorëve.Situata e vështirë e ndotjes është më errezikshme për fëmijët të cilët i kanë kthyerfushat e mbetjeve në vende për të luajtur dukerrezikuar marrjen e shumë sëmundjeve.
  • 5.  Niveli i lartë i ndotjes në qytetin eKorçës ka angazhuar një rrjet të rinjshtë organizatave jofitimprurëse përsensibilizimin e situatës së krijuar.Edhe pse këto ditë me rreshje dëboredhe temperatura të ulta ndotja e ajritshënon rënie ai përsëri mbetetshqetësues. Ndotja 20-30ë e lartë se normalja porrit kohë pas kohe edhe numrin epacientëve të prekur nga sëmundjet emushkrive në këtë qytet.Niveli ipluhurit 10 mikron i cili hyn nëmushkri është 90.7 mikrogram përmetër kub nga 40 mikorogram qëështë norma, niveli iI pluhurit 2.5mikron që hyn në mushkri e më pasnë gjak është 60 mikrogram përmetër kub nga 20 që është norma. Poashtu edhe benzene kancerogjenështë mbi normën e lejuar. "Raporti informativ që kemi sot në duar mbishkallën e ndotjes së ajrit në Korçë, hartuarnga drejtoria rajonale e shëndetësisë,nëbazë të matjeve të bëra në muajin nëntor2011 e vendos Korçën me shkalljen më tëlartë të ndotjes, mbi Tiranën dhe mbiDurrësin, duke na vendosur përballëshifrave alarmante të ndotjes. Rrugët dhebulevardet e Korçës pastrohen ende mefshesa të thurrura me dorë, mbulohen ngaakulli pasi askush nuk angazhohet tëpastrojë bulevardet e qytetit tonë", thaRedson Begolli, Drejtuesi i DIA.Niveli i lartë i ndotjes është faktuar me njëraport të muajit nëntor të DrejtorisëRajonale e Shendetesise në Korçe i cili nukështë publikuar për mediat. Kjo drejtoriështë përqendruar në bashkëpunimin meinstitucionet përgjegjëse për verifikimin dhendëshkimin e ndotësve të mjedisit. Nëmonitorimin e vitit 2009, në nivel republikeKorça renditej e dyta pas Tiranës përnivelin e ndotjes.
  • 6.  Janë me qindra familjet e varfra nëKorçë që ushqehen duke mbledhurmateriale të riciklueshme.Pavarësisht rrezikshmërisë qëparaqet për shëndetin kjo punë, qënga fëmijët e deri te gjyshërit e tyre,gërmojnë në malet e plehrave për tëgjetur kanaçe apo shishe plastike.Kjo është mënyra e vetme përjetesën e tyre edhe pse e dinërrezikshmërinë. Ata thonë se shumëprej atyre që kanë punuar së bashkukanë vdekur në moshë të re.
  • 7. ◊ "Me këto jetojmë. Mbledhim ndonjë kanaçe,ndonjë hekur, çfarë mund të ketëkëtu te mbeturinat. Të paktën të sigurojmë bukën",-thotë një djalë që nukdëshiron të identifikohet.◊"Mblodha disa kapaçka, çfarë të bëjmë, nxjerrim bukën. Jetojmë shumë keq.Edhe unë detyrohem të mbledh kapaçka, i shes e marr bukë për fëmijët",-thotë një e moshuar.◊"Të gjithë këta vëllezër që banojnë këtu, jetojmë si mos më keq. Gërmojmë tembeturinat dhe sigurojmë 2-3 mijë lekë. Nuk mjaftojnë, por çtë bësh? Tëshkosh të vjedhësh?",-thotë një burrë. Në hyrje të fushës së plehrave në Korçë, që shtrihet në një sipërfaqe prej 13hektarësh është vendosur një tabelë, që tregon se nga 1 korriku deri në 15gusht do të kryhen punime për përmirësimin e kushteve mjedisore dhe atyretë punës, në fushat e depozitimit të mbetjeve. Por ata që çdo ditë sigurojnëushqimin në këtë vend shprehen skeptikë se investimi në vlerën e 119 mijëeurove do të ndryshojë diçka në vendin e tyre të punës.
  • 8. Ndotja në Korçë, ISHP: Nukkemi aparatura matjeje Rritja e nivelit të ndotjes së ajrit në qytetin e korcës mbetetalarmante, ndërkohë që mosmarrëveshjet mes ministrisë sëmjedisit dhe asaj të shëndetësisë kanë lënë pa aparatura matëseInstitutin e Shëndetit Publik. Vasilika Petriti kimiste në Institutkonfirmon shifrat në rritje, të cilat sipas saj mund të lexohen vetëmne Tiranë. Institutit në Korcë I dërgohen vlerat vetëm për statistikë.Konflikti mes ministrive ka lënë pa fonde për mirëmbajtjen eaparatuarve institutin e shëndetit publik të Korcës."Është një debat mes ministrisë së Mjedisit dhe Ministrisë sëShëndetësisë. Specialistët janë të ministrisë së Shëndetësisë,kurse ministria e Mjedisit ka dhënë fondet që po mirëmbahen këtoaparate. Për vetë faktin e këtij debati, e kësaj kontradite, tani këtoaparate lexohen nga Tirana, bëjnë kalkulimet përkatëse dhe ne nae dërgojnë pasi japin raport në ministrinë e Mjedisit", thotë VasilikaPetriti, kimiste në ISHP,KorçëNiveli i ndotjes së ajrit në qytetin e Korcës rezulton në rritje përshkak të pluhurit të makinave , të tymit të oxhaqeve gjatë dimërit sidhe të punimeve nëpër rrugët e qytetit . Ndikim mjaft negative kjosituatë ka patur në shëndetin e pacientëve me sëmundje të zemrësdhe me azëm.
  • 9. NDOTJE TË RREZIKSHMENGA FABRIKA E LËKURËS Fabrika e regjies tëlëkurëve "Anxheloshoes" që ndodhet midisfshatit Drenovë dheqytetit të Korçës,shkarkon çdo ditëdhjetra ton mbetje tëlëngshme të rrezikshmenë një kanal pranë saj,që më parë shërbentepër ujitjen e tokave.
  • 10.  Mbetjet e rrëzikshme të regjies së lëkurëve nga kanali, derdhennë lumin e Drenicës, që kalon ngjitur me lagjet 15, 16 dhe 17 tëKorçës për të përfunduar në lumin Dunavec e më pas në Devoll,duke përfshirë një rreze ndotjesh nga kjo fabrikë tepër të madhe,pasi përfshin toka, kanale dhe lumenj. Banorë të fshatrave Drenovë dhe Mborje ankohen se u janëndotur tokat, ndërsa banorë të Korçës se gjatë shkarkimit tëujrave të fabrikës, zakonisht pasditeve dhe natën, nuk durojnëdot erën e keqe.●Kasëm Pelo, 72 vjeç nga fshati Mborje, thotë per ATSH-ne se,"më është ndotur toka dhe janë ngordhur disa dhenë që kanëkullotur në tokat e mia".●Gela Sidheri, 55-vjeç, banor i lagjes 16 të Korçës, tregon se tëgjithë banorëve në lagjet ku kalon lumi i Drenicës, u është bërëe padurueshme jeta nga era e keqe e ujrave që derdh fabrika eregjies së lëkurëve në Drenovë. "Fabrika punon në mënyrë klandenstine dhe herë i derdh ujratnë lumin e Drenicës, e herë në një kanal tjetër që shkon drejtfshatit Turan", thotë ai.
  • 11.  Edhe banorë të Turanit ankohen se përveç erës së keqe, u janë ndotur rrugëtdhe tokat dhe për më keq, u kanë ngordhur bagëtia. Në fushën e Turanit ndodhet dhe pellgu ujëmbajtës i ujësjellësit të qytetit tëKorçës, ku janë shpuar katër puse që furnizojnë me ujë të pijshëm këtë qytet.Ekspertë të shoqërisë se Ujësjellës-Kanalizimeve Korçë (UKO) shprehindyshimin se nga infiltrimi i mbetjeve toksike mund të ndotet edhe pellguujëmbajtës. I pyetur për këtë problem, drejtori i Agjencisë Rajonale të Mjedisit ne Korçë,Artan Dvorani, tha per ATSH-ne se, "fabrika e regjies së lëkurëve në Drenovënuk ka lejë mjedisore". Ai shton se "kjo fabrikë ka një akt pezullimi të punës që në datën 23.12 2009,por e ka rinisur përsëri veprimtarinë prodhuese të paligjshme". Pronar i fabrikës të regjies së lëkurëve në Drenovë është nga Gjirokastra,Vangjel Dodi, i cili në dokumentacionin e një biznesi tjetër në Korçë, mban dheemrin Petraq Dodi. Ai ka marre licence në komunën e Drenovës për ndërtimin enjë fabrike këpucësh, por në vend të saj ndërtoi dhe vuri në punë një fabrikëpër regjien e lëkurëve. Kjo fabrikë, duke qënë në fund të fshatit Drenovë dhe në krye të qytetit tëKorçës, nga ndërtimi dhe deri sot vijon të ndotë mjedisin përrreth, por edhetokat e disa fshatrave, lumin e Drenicës, lumenjtë e Dunavecit, Devollit dhetokat ku ndodhet pellgu ujëmbajtës i ujësjellësit të Korçës. Për këtë problem, një vit më parë organet e pushtetit vendor dhe AgjenciaRajonale e Mjedisit pezulluan veprimtarinë e saj. Por pezullimi rezultoi ipërkohshëm, pasi fabrika ka vijuar të punojë në fshehtësi, kryesisht natën dhemuajt e fundit edhe ditën, duke vazhduar të shkaktojë ndotje të rënda.
  • 12. Korçë, 30 njerëz vdesin çdo vit ngandotja Shifrat e frikshme janë publikuar nga drejtoria e Shëndetit Publik. Shkaku,ndërtimet e shumta dhe mbeturinat KORÇË- Rreth 30 njerëz vdesin çdo vit në Korçë si rezultat i ndotjes jashtë tëgjitha parashikimeve që ka pësuar mjedisi në këtë qytet. Shifrat e bëra publike ngaana e Drejtorisë së Shëndetit Publik në këtë qark janë tronditëse, ndërsa jeta ebanorëve është në një rrezik të madh. Sipas Jani Bukuroshit, specialist për ndotjene ajrit pranë Shëndetit Publik, mësohet se vetëm gjatë vitit të kaluar kanë marrëmjekime dhe kanë kryer vizita plot 17.975 pacientë për probleme që vijnë ngaaparati respirator. Kështu ndotja e pazakontë që vjen si rezultat i ndërtimeve tëshumta jashtë të gjitha kushteve teknikë për një mjedis të pastër, për t’i shtuarkësaj situate dhe mbeturinat inerte të ujësjellësit të Korçës që prej disa vitesh kanëzënë vend nëpër rrugë dhe sheshe të ndryshme të qytetit. Pluhuri në nivele dyherë më të larta se normalja dhe grimcat e vogla që depërtojnë në mushkëri kashtuar në shifra alarmante rastet e sëmundjeve të aparatit respirator. Më shumë tësëmurë të rinj me astma, probleme të mushkërive i janë shtuar listës së pacientëvendërsa sipas të dhënave nga spitali në muaj kurohen mesatarisht të paktën 70persona. Mjekët thonë se ka raste më të shumta të përhapjes së kancerit nëmushkëri që kanë qenë raste në rritje në dy vitet e fundit, por edhe të sëmundjevetë tjera që trajtohen në sanatorium.
  • 13. Korçë, punimet e kthejnë qëndrënnë një katastrofë disa mujore Qëndra e qytetit të Korçës prej muajsh është kthyer në një kantiertë madhe ndërtimi. Punimet në sheshin përballë katedrales si dheato tek bulevardi “Shën Gjergji”, të nisura muaj më parë ende nuk kanë përfunduar, ndërkohë qëtrafiku në qytet sa vjen dhe rëndohet, pa marrë parasysh ajrin endotur. Kamera e UTV NEWS është ndalur këtë herë tek një prejbulevardeve kryesorë, e pikërisht tek bulevardi “Shën Gjergji”.Sipas kontratës punimet në këtë bulevard duhej të kishinpërfunduar Brenda 55 ditësh, por sic tregojnë dhe pamjet një gjë etillë nuk ka ndodhur. Krahas vështirësisë që kanë krijuar nëlëvizjen e qytetarve dhe automjeteve, punimet në bulevard kanëdëmtuar gjithashtu dhe bizneset. Jashtë kamerave pronarët e tyrepohojnë se kjo verë për ta ka rezultuar e dështuar, pasi fitimetkanë qënë minimale. Afrimi i stinës së dimrit e bën dhe mëproblematike situatën pasi pluhuri tashmë do të zvëndësohet mebaltën. Përballë kësaj situate qytetarët e Korçës një zëri kërkojnëpërfundimin sa më shpejt të punimeve në qëndër të qytetit, për tëlehtësuar lëvizjen e automjeteve dhe qytetarve, të cilët shpeshvenë në rrezik dhe jetën e tyre, duke kaluar mes përmes rrugës.
  • 14. Viti LGS PM10 PM2.5 SO2 NO2 O3 Pb C6H82002 155 70 14 21 59 0.162003 147 67 8 12 87 0.0662004 137 56 8 11 90 0.212005 140 63 10 12 86 0.122006 172 82 17 20 94 0.182007 185 91 11 15 85 0.162008 228 92 10.6 42 37.5 2.82009 212 87 9 31 91 0.272010 179 83.5 12.5 30.75 69 0.192011 86.17 74.44 1.75 10.55 24.29 2.282012 82.18 79.28 2.9 19.51 30.39 2.91NormaKE80 40 25 8 21 60 0.5 1.5NormaAL140 60 15 22 30 55 1
  • 15.  Nga monitorimi i ajrit ne qytetin e Korcesper periudhen qe punoi aparati gjate vitit2012 si mesatare shohim PM10; PM2.5 ebenzeni jane mbi normat e lejuara te KEdhe AL. Pluhuri i imet PM2.5 e benzenijane ndotesa qe krijohen nga makinat.PM10 tregon ndotjen oxhaqet dhe pluhuri irrugeve. Ne tabele po paraqitim rezultatet endoteseve kryesore si mesatare totale dhemaksimale ditore kundrejt normaveperkatese.
  • 16. Ndotesit Mes.vjetoreMax.ditoreNormaKENormaALPM10 44.49 152.03 40 60PM2.5 28.81 147.01 25 15SO2 24 1.69 8 22CO 0.67 2.62 5 5O3 57.3 64.93 60 55NO2 7.9 12.03 21 30Benzen 2.91 6.70 1.5 1.5Toluen 6.5 10.11
  • 17.  ‐ Qyteti i Korces rezulton me rrezikshmerite mesme radonine toke; ‐ Vilat ose banesat tipike Korcare me dysheme derrasekane aktivitet te ngritur te perqendrimit te radonit indoordhe mund te arrijne deri ne nivele te larta, pasi 33% eambienteve te monitoruara rezultojne me nivele mesatarerreth 200 Bq/m3, por ka raste qe jane evidentuar nivelederi ne 500Bq/ m3. Keto fakte vertetojne ate qe autoret ekane theksuar vazhdimisht se “nuk perjashtohet aspakrasti qe edhe ne zona me risk mesatar deri te ulet, tetakohen nivele te ngritura ose te larta te perqendrimit teradonit Indoor “. ‐ Uji i pijshem i qytetit Korce, konsiderohet me vlere tengritur: gjate vitit 2003 eshte monitoruar 3 here neperiudhat: korrik, shtator dhe dhjetor; ne secilin rast janekryer nga 3 deri ne 4 percaktime ne pika te ndryshme teqytetit, çezma publike dhe gjithnje nivelet e perqendrimitkane luhatur ne intervalin nga 30Bq/l deri ne 62.4 Bq/l.
  • 18. Intervista Ne menduam se duke zhvilluar njeinterviste me njerez te ndryshem do tedinim me mire opinionin publik dhenjohurite qe ata kishin rreth ndotesve temjedisti ne qytetin tone po ashtumesazhet qe ata mund te jepnin rrethparandalimit te shkaterrimi te qytetit tonedikur i ashtu quajturi qyteti me i paster ,Parisi i vogel sot jo me i tille.
  • 19. PYETJA E PARE LIDHEJME 1-SI MENDONI A ESHTE KORCA NJENGA QYTETET ME TE NDOTURA NESHQIPERI? PERFUNDIMET PER 25 PYETESORE PO-19 PERSONA JO-6 PERSONA
  • 20. PYETJA E DYTE LIDHEJME 2.CILAT JANE DISA NGA BURIMET E NDOTJES? LISTONI DISAPREJ TYRE QE SIPAS MENDIMIT TUAJ JANE ME TE THELBESORENE NDOTJEN E QYTETIT TONE ? Personat e pyetur shprehen se burimet e ndotjes jane : Mbeturinat Makinat Djegia e fosileve Vete banoret Prerja e pemeve Ndertimet e shumta Trafiku Kimikate dhe pesticidet e ndryshme Djegia e mbeturinave Furrat e gelqeres dhe guroret Keto ishin informacionet qe na percollen individe te ndryshem meplotesimin e ketyre intervistave.
  • 21. PYETJA E TRETE LIDHEJME 3. SI MENDONI SE MUND TE PARANDALOHETSHKATERRIMI QE PO I BEHET QYTETIT TONE? Njerezit u shprehen keshtu : Nepermjet ndergjegjesimit te qytetareve Projekteve qe mund te ndermeren nga Bashkia Korce dheorganizatat joqeveritare Forcimi i ligjit Taksa te larta per makinat e vjetra Duke mbjelle peme Vendosja e koshave per te hedhur mbeturinat perkateseper nje menyre me te mire per te ricikluar mbetjet Duke i thene STOP shpyllezimit
  • 22. Pyetja e katert lidhej me 4.MENDONI SE DEKADA E FUNDIT KAQENE ME NDIKUESE NE NDOTJE DHEPSE? Ku kemi 25 pergjigje PO. Pyetja e peste lidhje me : 5.A KA MARRE NDONJE NISMEPUSHTETI VENDOR LIDHUR MESENSIBILIZIMIN DHE PARANDALIMIN ENDOTJES SE KORCES? Ku kemi 16 pergjigje JO Dhe kemi 9 pergjigje PO
  • 23.  Sot mjedisi jonë është i sulmuar nga shumë ndotës. Këta ndotës ndikojnë në të gjithapjesët e mjedisit dhe në të gjithë botën e gjallë dhe jo të duke lënë ndonjëherë pasojashumë të mëdha. Qenjet e gjalla si njeriu, shtazët dhe bimët shumë më vështirë lirohennga këto ndotje se sa ajri, uji apo toka. Nga ana tjetër, edhe vet njeriu e ndihmon nëmasë të madhe përkeqësimin e kësaj situate edhe ashtu të vështirë me përdorimin eduhanit, alkoolit, drogës dhe helmeve tjera, si dhe me aktivitete të ndryshme që indërmerr për nevojat e veta personale apo kolektive. Për të parandaluar këtë, dhe përtë ndihmuar që gjeneratat e ardhme t’i luftojnë këto dukuri barrën duhet ta bartinprindërit, arsimtarët, mjekët, por gjithashtu një pjesë të barrës duhet ta bartin edhemediat tona, shtypi dhe televizioni, duke krijuar një hapësirë më të madhe për programeedukativoarsimore.Gjithashtu duhet të kemi kujdesë edhe në sjelljet tona në mjedis. Nërrugë nuk duhet të hedhim mbeturina, të bërtasim, të ecim në grupe të mëdha, etj. Parandërtesave pastërtia duhet të mbahet në nivel të duhur nga ana e çdo banori, dhe nëkëtë mënyrë të krijohen sa më tepër sipërfaqe të gjelbëruara. Sipërfaqet e gjelbëruararrisin sasinë e oksigjenit në ajër, pastrojnë ajrin nga pluhuri, freskojnë dhe ndalinzhurmën. Mbrojtja e mjedisit duhet të jetë dhe të mbetet qëllimi dhe detyra kryesore egjeneratave të reja dhe shoqërisë në tërësi. Për të gjetur mjedisi vendin e tij dhegjeneratat e reja të kujdesen për mbrojtjen e tij, institucionet arsimore në bashkëpunimme institucionet tjera shtetërore duhet të punojnë në procesin edukativo-arsimor nëmënyrë që niveli i vetëdijes te gjeneratat e reja të jetë sa më i lartë. Për këtë qëllimduhet të fillohet të punohet me nxënësit e shkollave, e posaçërisht me nivele më tëulëta, të kontaktohen sa më tepër, me qëllim të ngritjes së edukimit dhe vetëdijesimit tëtyre qysh nga mosha e re, kur ata fillojnë të dinë për jetën.