Estudios de la OCDE sobre innovación regional. País Vasco

1,976 views
1,838 views

Published on

En estos capitulos encontrareis la evaluación y recomendaciones del "Estudio OCDE sobre Innovación Regional del País Vasco". La innovación es considerada, cada vez más, como la principal fuente de crecimiento para unas economías más fuertes, menos contaminantes y más justas. Esto ha sido destacado en recientes informes y estrategias clave como la Estrategia de Innovación de la OCDE y la Unión por la Innovación de Europa. Este enfoque más amplio ha propiciado una reflexión renovada acerca de qué es la innovación y para qué se utiliza. También conduce a un mayor reconocimiento de la importancia de la innovación para las Administraciones regionales como respuesta a sus necesidades de desarrollo social y económico.

Published in: Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,976
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
76
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Estudios de la OCDE sobre innovación regional. País Vasco

  1. 1. Estudios de la OCDEsobre innovación regionalPAÍS VASCO, ESPAÑA
  2. 2. ORGANIZACIÓN PARA LA COOPERACIÓN Y EL DESARROLLO ECONÓMICOS La OCDE constituye un foro único en su género, donde los gobiernos trabajan conjun-tamente para afrontar los retos económicos, sociales y medioambientales que plantea laglobalización. La OCDE está a la vanguardia de los esfuerzos emprendidos para ayudar a losgobiernos a entender y responder a los cambios y preocupaciones del mundo actual, comoel gobierno corporativo, la economía de la información y los retos que genera el envejeci-miento de la población. La Organización ofrece a los gobiernos un marco en el que puedencomparar sus experiencias políticas, buscar respuestas a problemas comunes, identificarbuenas prácticas y trabajar en la coordinación de políticas nacionales e internacionales. Los países miembros de la OCDE son: Alemania, Australia, Austria, Bélgica, Canadá,Chile, Corea, Dinamarca, Eslovenia, España, Estados Unidos de América, Estonia, Finlandia,Francia, Grecia, Hungría, Irlanda, Islandia, Israel, Italia, Japón, Luxemburgo, México, Norue-ga, Nueva Zelanda, Países Bajos, Polonia, Portugal, Reino Unido, República Checa, RepúblicaEslovaca, Suecia, Suiza y Turquía. La Comisión Europea participa en el trabajo de la OCDE. Las publicaciones de la OCDE aseguran una amplia difusión de los trabajos de la Or-ganización. Estos incluyen los resultados de la compilación de estadísticas, los trabajos deinvestigación sobre temas económicos, sociales y medioambientales, así como las conven-ciones, directrices y los modelos desarrollados por los países miembros. Este trabajo se publica bajo la responsabilidad del Secretario General. Las opiniones e interpretacionesque figuran en esta publicación no reflejan necesariamente el parecer oficial de la OCDE o de los gobier-nos de sus países miembros.El Gobierno Vasco a través del Departamento de Industria, Innovación, Comercio y Turismo ha acordadola puesta en marcha, desarrollo y financiación de este estudio.Editado originalmente por la OECD en inglés con el título:“OECD Reviews of Regional Innovation: Basque Country, Spain 2011”© 2011 OCDETodos los derechos reservados.© 2011 Innobasque para esta edición en españolPublicado en acuerdo con la OECD, Paris.La calidad de la traducción al español y su coherencia con el texto original es responsabilidadde Innobasque.InnobasqueAgencia Vasca de la Innovación, Parque Tecnológico de Bizkaia, Laida Bidea 203, 48170 ZamudioDepósito Legal: BI-770-2011Maqueta: Doble Sentido, Impresión: Tecnigraf
  3. 3. PRÓLOGO    – Prólogo La existencia de unas dinámicas fuertes de innovación regional es clave para poder alcanzar los objetivos definidos en las políticas de innovación de los países. A su vez, el desempeño innovador puede contribuir a la mejora de la competitividad económica general de las propias regiones. De ahí que tanto los agentes involucrados en las políticas científica, tecnológica y regional a nivel nacional, como las propias regiones, tengan interés en disponer de recomendaciones para la elaboración de sus políticas. Sin embargo, los países miembros de la OCDE y sus regiones están esforzándose por encontrar las mejores formas de promover la innovación regional. ¿De qué manera deberían las políticas nacionales de innovación tener en cuenta esta dimensión regional (es decir, la importancia del “lugar”)?. ¿Cómo pueden los agentes regionales promover una innovación que sea relevante para su contexto regional específico? Este reparto de papeles en un contexto de gobernanza multinivel de la innovación constituye una nueva área para los países miembros de la OCDE. En 2007, la OCDE lanzó la serie Estudios de la OCDE sobre Innovación Regional con el fin de responder a esta demanda de los gobiernos nacionales y regionales de una mayor claridad sobre cómo reforzar la capacidad innovadora de las regiones. Estos estudios forman parte de un proyecto más amplio sobre regiones competitivas e innovadoras a través del Comité de Política de Desarrollo Territorial de la OCDE. Este trabajo también respalda la Estrategia de Innovación de la OCDE. La serie incluye tanto informes temáticos como estudios de regiones específicas.ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  4. 4. AGRADECIMIENTOS    – Agradecimientos Son numerosos los grupos de interés, tanto nacionales como regionales, que nos han aportado perspectivas valiosas en el transcurso de nuestras misiones de recogida de información. La OCDE desea expresar su agradecimiento en particular a los coordinadores principales así como a otros activos interlocutores locales por sus aportaciones a este estudio: en Innobasque, a Guillermo Ulacia (Presidente), José María Villate (Director General), Paul Ortega (Director de Programas, Internacionalización), y a Carlos Peña (Director de Programas, Transformación Empresarial); a Mikel Navarro, Investigador Sénior de Orkestra - Instituto Vasco de Competitividad; a Joseba Jauregizar, Director General de Tecnalia; a Guillermo Dorronsoro, Vicepresidente Ejecutivo de IK4 Research Alliance; a Juan Castro (Director de Innovación, Tecnología y Sociedad de la Información) así como a Cristina Oyón (Responsable de Iniciativas Estratégicas) de la SPRI (Sociedad para la Transformación Competitiva); a Juan Goicolea (Viceconsejero de Innovación y Tecnología) y Xabier Sabalza (Director de Innovación y Sociedad de la Información) del Departamento de Industria, Comercio y Turismo del Gobierno Vasco; a Manu Salinero, Secretario General de la Presidencia del Gobierno Vasco; y a Juan Tomás Hernani, Secretario General de Innovación del Gobierno de España. La presente publicación ha sido redactada por Karen Maguire (OCDE) y Daniel Malkin (Consultor de la OCDE), y ha contado con la contribución de Annalisa Primi y de Claire Nauwelaers de la OCDE que han redactado documentos adicionales. Daniel Sánchez-Serra y Giulia Ajmone Marsan han aportado apoyo estadístico. Desde Francia y Alemania participaron en el proceso de revisión por pares Günter Clar (Director de Innovación y Estrategias Regionales, Steinbeis-Europa-Zentrum) de Baden-Württemberg, Alemania, y Mickael Vaillant (Director de Proyecto para el Marco Estratégico Nacional de Referencia y las Estrategias Regionales de Innovación de la UE, DATAR— Delegación Interministerial para la Ordenación del Territorio y la Atractividad Regional), Francia. El estudio ha sido coordinado por Karen Maguire. La supervisión del proceso de publicación ha corrido a cargo de Erin Byrne.ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  5. 5. ÍNDICE    – Índice Prólogo...........................................................................................3 Agradecimientos...........................................................................................5 Acrónimos y abreviaturas ...................................................................................11 Ebaluazioa  eta  gomendioak...............................................................................1 Azterketaren testuingurua.................................................................................13 Berrikuntza sistemaren diagnostikoa...............................................................14 ZTB politikaren joerak....................................................................................21 Euskadiko ZTB politika maila askotako gobernantzaren testuinguruan...........................................................................30 Evaluación y recomendaciones........................................................................... Contexto del estudio..........................................................................................37 Diagnóstico del sistema de innovación............................................................38 Tendencias de la política de CTI......................................................................45 La Política de CTI del País Vasco en un contexto de gobernanza multinivel..................................................................................................54 Introducción..............................................................................................61 Las dinámicas de innovación están evolucionando............................................61 …lo que conlleva varios desafíos para las políticas............................................63 …entre los que está el contexto de la actual crisis............................................65 Conclusión................................................................................................67 Notas.............................................................................................................67 Bibliografía..................................................................................................68 Capítulo 1  Innovación y economía vasca..............................................................69 Introducción.....................................................................................................70 País Vasco: tendencias económicas y demográficas generales...........................73 Estructura industrial y vínculos internacionales................................................80 Sistema de innovación y desempeño...............................................................90 Agentes del sistema vasco de innovación......................................................113 Notas.............................................................................................................125 Bibliografía..................................................................................................129 Anexo 1.A1...........................................................................................................12ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  6. 6.  – ÍNDICECapítulo 2  La política de CTI en el País Vasco..................................................1 Introducción...................................................................................................138 Primeras etapas de la política de CTI del País Vasco...................................140 El PCTI 2010: hacia un enfoque integral de la política de CTI..................150 Mix de políticas vascas de CTI........................................................................164 Conclusión......................................................................................................204 Notas.............................................................................................................207 Bibliografía..................................................................................................213Anexo 2.A1...........................................................................................................219 Capítulo 3  Gobernanza multinivel de la política de CTI del País Vasco.......20 Introducción...................................................................................................231 Contexto español.............................................................................................232 Unión Europea: agendas y financiación............................................................244 Coordinación dentro del País Vasco................................................................246 Conclusión......................................................................................................267 Notas.............................................................................................................269 Bibliografía..................................................................................................273Tablas0.1. taula Berrikuntzaren Euskal Sistemaren DAFO azterketa..........................................................................15Tabla 0.1. Análisis DAFO del Sistema Vasco de Innovación....................................................................39Tabla 1.1 Empleo por tamaño de instalaciones..........................................81Tabla 1.2. Personal dedicado a I+D por tipo de entidad contratante.................................................................94Tabla 1.3. Fondos de capital riesgo públicos en el País Vasco...................102Tabla 1.4. Certificaciones ISO: 1997-2005................................................105Tabla 1.5. Patentes del Tratado de Cooperación en materia de Patentes, por tipo de agente.................................................108Tabla 1.6. Tipología de los perfiles de innovación: comarcas vascas........................................................................112Tabla 1.7. Universidades del País Vasco....................................................117Tabla 1.8. Centros de investigación básica y de excelencia.......................119Tabla 1.9 Centros de investigación cooperativa.......................................120Tabla 1.10. Redes de centros tecnológicos Tecnalia e IK4..........................121 ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  7. 7. ÍNDICE    –9 Tabla 1.11. Asociaciones clúster del País Vasco..........................................123 Tabla 1.A1.1. Factores impulsores del crecimiento del PIB per cápita.................................................................... 132 Tabla 1.A1.2. Dinámicas sectoriales por nivel tecnológico: País Vasco y España..................................................................134 Tabla 1.A1.3. Fuentes de crecimiento de la producción 1986-2006................135 Tabla 1.A1.4. Personal de I+D e investigadores.............................................136 Tabla 1.A1.5. Estadísticas clave de innovación por rama de actividad...............................................................................136 Tabla 2.1. Presupuesto del PCTI 2001-2004 por tipo de actuación........................................................................147 Tabla 2.2. Crecimiento previsto de los recursos destinados a I+D+i en el PCTI 2010..........................................................161 Tabla 2.3. Departamento de Industria - Programas de apoyo a la CTI (2008-10) .......................................................................... 166 Tabla 2.3. Departamento de Industria - Programas de apoyo a la CTI (2008-10) (cont.).................................................................167 Tabla 2.4. Taxonomía de los programas de apoyo del Departamento de Industria.......................................................168 Tabla 2.5. Centros tecnológicos: fuentes de financiación y comparación internacional.....................................................170 Tabla 2.6. Departamento de Educación, Universidades e Investigación: principales políticas científicas......................174 Tabla 2.6. Departamento de Educación, Universidades e Investigación: principales políticas científicas (cont.)..............175 Tabla 2.7. Estructura de la financiación de la innovación por origen de los fondos en 2007 - Regiones seleccionadas......................179 Tabla 2.8. Principales instrumentos de la política de innovación en la vertiente de la demanda: características clave.......................201 Tabla 2.A1.1. Evolución de los porcentajes del presupuesto asignados a la política científica y tecnológica (1989-2004)...........................219 Tabla 2.A1.2. Financiación pública del gasto en I+D por categoría de agente.................................................................................. 220 Tabla 2.A1.3. Gasto en I+D y personal por entidad de ejecución...................221 Tabla 2.A1.4. Datos para el cálculo de la ayuda pública directa e indirecta a la I+D de las empresas............................................229 Tabla 3.1. Gasto público regional: total y relacionado con CTI.....................................................................................234 Tabla 3.2. Destino regional de los fondos del Plan Nacional Español, por categoría.............................................................................239 Tabla 3.3. Funciones del Consejo General para la Ciencia y la Tecnología................................................................................241 Tabla 3.4. Programa Marco de la UE: País Vasco......................................246ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  8. 8. 10 – ÍNDICETabla 3.5. Gasto del Gobierno Vasco y de las Diputaciones Forales en CTI...........................................................................262Gráficos0.1. grafikoa Eskualde berrikuntzaren adierazleen laburpena: Euskadi.........19Gráfico 0.1. Resumen de indicadores de innovación regional: País Vasco......43Gráfico I.1. Impacto de los ciclos de negocio sobre la innovación.....................................................................66Gráfico 1.1. Mapa del País Vasco con sus sectores clave................................73Gráfico 1.2. Evolución demográfica...............................................................75Gráfico 1.3. PIB per cápita: nivel y tasa de crecimiento medio anual............77Gráfico 1.4. Tendencias del PIB por trabajador con relación a la OCDE......78Gráfico 1.5. Motores de crecimiento económico por periodos de tiempo......80Gráfico 1.6. Estructura económica del País Vasco...........................................82Gráfico 1.7. Dinámica sectorial por nivel tecnológico....................................83Gráfico 1.8. Desempeño de los clústeres del País Vasco.................................85Gráfico 1.9. Importaciones y exportaciones como porcentaje del PIB en el País Vasco.............................................................88Gráfico 1.10. Evolución de la IED 2001-2006..................................................90Gráfico 1.11. Resumen de indicadores de innovación regional: País Vasco...................................................................................91Gráfico 1.12. Personal de I+D por disciplina....................................................94Gráfico 1.13. Evolución del gasto en I+D: 1996-2008....................................96Gráfico 1.14. Gasto en I+D por sector de actuació...........................................97Gráfico 1.15. Porcentaje de inversión en I+D de las Pymes.............................100Gráfico 1.16. Número de empresas que inician actividades de I+D.......................................................................................106Gráfico 1.17. Mapa de las regiones de la OCDE.............................................111Gráfico 1.18. Agentes de ejecución del sistema vasco de innovación..............114Gráfico 1.A1.1. Productividad de los sectores manufactureros.........................133Gráfico 2.1. Línea cronológica de la política de CTI del País Vasco...........151Gráfico 2.2. I+D empresarial financiada por la Administración Pública - Regiones y países seleccionados...............................................178Gráfico 2.3. Financiación pública directa e indirecta de la I+D empresarial................................................................................180Gráfico 3.1. Financiación del Plan de CTI 2010 del País Vasco..................231Gráfico 3.2. Planes gubernamentales 2009-2013, País Vasco......................256 ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  9. 9. ACRÓNIMOS Y ABREVIATURAS     – 11 Acrónimos y abreviaturas BERC Centros de Investigación Básica y de Excelencia (País Vasco) BERD Gasto total interno de las empresas en I+D [Business enterprise expenditure on RD] CDTI Centro para el Desarrollo Tecnológico Industrial CE Comunidad Europea CEI Consejo Europeo de Investigación CENIT Consorcios Estratégicos Nacionales en Investigación Técnica CIC Centro de Investigación Cooperativa (País Vasco) CICYT Comisión Interministerial de Ciencia y Tecnología (España) CIP Clasificación Internacional de Patentes CSIC Consejo Superior de Investigaciones Científicas (España) CT Centro Tecnológico CyT/ CTI Ciencia y Tecnología/ Ciencia, Tecnología e Innovación DPI Derechos de Propiedad Intelectual DUI Modelo DUI “Hacer, usar, interactuar” [Doing, using, interacting] EDP Equivalente a Dedicación Plena EFQM Fundación Europea para la Gestión de la Calidad [European Foundation for Quality Management] ENCYT Estrategia Nacional de Ciencia y Tecnología EUSTAT Instituto Vasco de Estadística EVE Ente Vasco de la Energía FEDER Fondo Europeo de Desarrollo Regional FSE Fondo Social Europeo GIBID Gasto Interno Bruto en Investigación y Desarrollo HRST Recursos Humanos en Ciencia y Tecnología [Human resources in science and technology] I+D/ I+D+i Investigación y Desarrollo/ Investigación, Desarrollo e Innovación IED Inversión Extranjera Directa IES Institución de Educación Superior INE Instituto Nacional de Estadística de España ISO Organización Internacional de Normalización [International Organization for Standardization]ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  10. 10. 12 – ACRÓNIMOS Y ABREVIATURAS KIS Servicios Intensivos en Conocimiento [Knowledge-intensive services] KISA Actividades de Servicios Intensivos en Conocimiento [Knowledge-intensive service activities] LPS Sistema Productivo Local [Local production system] OCDE Organización de Cooperación y Desarrollo Económico OEP Oficina Europea de Patentes OPI Organismo Público de Investigación PCT Tratado de Cooperación en materia de Patentes [Patent Co-operation Treaty] PCTI Plan de Ciencia, Tecnología e Innovación PIB Producto Interior Bruto PM Programa Marco (UE) PPA Paridad de Poder Adquisitivo PPP Partenariado Público-privado PTF Productividad Total de los Factores RRHH Recursos Humanos RVCTI Red Vasca de Ciencia, Tecnología e Innovación SPRI Sociedad para la Transformación Competitiva UE Unión Europea UPV/EHU Universidad del País Vasco USPTO Oficina de Patentes y Marcas de los Estados Unidos [United States Patent and Trademark Office] VAB Valor Añadido Bruto ELGA Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundea [Organización de Cooperación y Desarrollo Económico] ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  11. 11.     EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – 1 Ebaluazioa eta gomendioak Azterketaren testuingurua Berrikuntzak gizartean duen zereginaren definizio zabalago baterantz Berrikuntza gero eta gehiago nabarmentzen ari da ekonomia sendo, garbi eta justuenen hazkunderako eragile nagusi gisa. Hori nabarmendu dute azken txosten eta estrategia adierazgarrienek, hala nola OCDE-ELGAren Berrikuntza Estrategiak eta Europako Berrikuntza Batasunak. Ikuspegi zabalago horrek berritu egin du berrikuntzaren izaerari eta zertarakoari buruzko gogoeta. Eta indartu egin du, halaber, berrikuntzak eskualdeetako gobernuen garapen sozial eta ekonomikoarentzat duen garrantziaren ideia. Berrikuntzaren dinamika bilakatzen ari da, eta bilakaera horrek ondorio jakin batzuk dakartza politikei dagokienez,… Berrikuntza prozesuaz dugun ikuskera bilakatzen ari da, prozesuak berak aurrera egin aha la. Bilakaera horrek erakusten duenez, berrikuntza prozesuentzat gero eta funtsezkoagoa da kanpo ezagutzak eskuratzeko erraztasuna eta lankidetza, erakunde publikoen eta pribatuen artekoa, batik bat. Bide horretatik berrikuntza molde zabalagoak sortu dira. Zientzietan oinarrituriko teknologien presentzia erabatekoak zientziaren eta industriaren arteko lotura estutzea eskatzen du. Izaera teknologikoaz bestelako izaera duten berrikuntzak sustatzeko politiken eskaria gero eta handiagoa da (erakunde eta marketing esparruko berrikuntzari dagokienez, esaterako). Zerbitzuen sektoreko berrikuntza areagotzen ari da. Sektore arteko eta sektore barneko loturen eraginez, ekonomiaren esparru guztietara hedatzen ari da berrikuntza. Kontsumitzailearen eskariak gero eta nagusitasun handiagoa du berrikuntza jardueren arrakastarako eragile gisa. Langile kualifikatuak izatea ezinbesteko aurrebaldintza da, berrikuntza jarduerak arrakastaz gauzatzeko. Giza baliabide kualifikatuen merkatuak gero eta globalagoak dira, sektore publikoaren eta pribatuaren arteko harreman estuagoa eskatzen dute, eta bizi osoan zeharreko hezkuntzaren onurez baliatzen dira. Bestalde, finantza eta ekonomia krisiaren testuinguruan, lehentasuna eman beharko litzaieke epe luzera begira susperraldia sustatzeko xedea duen berrikuntza jarduera publikoari, krisiek negozioetan eragin negatiboa izaten baitute oro har.ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  12. 12. 14 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK … etorkizunean Euskadiren lehiakortasuna areagotzearren berrikuntzari buruzko ikuspegia zabaltzeko premia adibidez Euskadik izan ditu krisiak aurrez ere. 1970eko eta 1980ko hamarraldietan, ekonomiaren erabateko birmoldaketa gauzatu zen altzairuaren, ontzigintzaren eta makina-erremintaren sektoreetan, besteak beste, eta horrek berebiziko langabezia eta emigrazioa sorrarazi zituen. Lurraldea eredu bilakatu zen, “Lehen Aldaketa Handia” esan izan zaion horren arrakastari esker, industria birmoldatzen eta eskualdearen lehiakortasuna areagotzen asmatu baitzuen, neurrira egokitutako industria politiken bidez, zentro teknologikoen sistemaren bidez, besteak beste. Edonola ere, aurreko ereduaren arrakastak ez ditu zertan berez bermatu etorkizunean arrakasta izateko baldintzak. Azken aldaketaren oinarriak berrikuntza molde inkrementala eta enpresa lokalen berrikuntza kostuen murrizketa izan ziren, batik bat. Berrikuntza molde horiek sustatzeaz gainera, Euskadik ezinbestekoa izango du ezagutzak (zientzia barne) berrikuntzaren eragile gisa jarduteko baldintzak ezartzea. Joera berri horretan, funtsezko osagaia da, halaber, berrikuntzaren bidez helburu eta premia sozialak (hala nola osasuna, ingurumena eta beste zerbitzu publiko batzuk) sustatzeko aukerak sortzea. Berrikuntza sistemaren diagnostikoa Euskadi hiru probintzia biltzen dituen egitura sozio-politiko berezia da Euskal Autonomia Erkidegoa Espainia iparraldean dago, eta Euskadi izena ere ematen zaio egitura horri. Euskal Herria esapideak, berriz, esanahi zabalagoa du, gaur egungo muga administratiboez haragoko euskal lurraldea izendatzen baitu, erkidegoa barne. Euskal Autonomia Erkidegoak Frantziaren hego-mendebaldearekin eta Espainiako beste lurralde batzuekin du muga. Hiru lurralde historikok (probintziak) osatzen dute: Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa. Probintzia horiek dira, Nafarroarekin batera, Espainian zerga (foru) erregimen deszentralizatua duten barruti bakarrak. Hizkuntza ofizialak gaztelania eta euskara dira. ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  13. 13. EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – 1     0.1 taula. Berrikuntzaren Euskal Sistemaren DAFO azterketa  Indarguneak Ahulguneak - Gero eta aberastasun maila altuagoa (per capita - Faktoreen produktibitate osoak, hazkundearen BPGda), baina Erosteko Ahalmen Parekatuan eragile gisa, behera egin zuen 2000-2004 (EAP), eurotan baino gehiago aldian, nahiz eta 2004tik aurrera eta krisia baino - Ahalmen handiko industria (industria teknologiko lehen joera positiboagoa izan ertain-apala eta ertain-altua batik bat) - Enpresa gutxik lantzen dute I+G arloa; - Gizarte sare sendoa eta nortasun sendokoa berrikuntza gehiago dago kostuak murriztera (klusterrak, enpresa elkarteak, gizarte esparrua) bideratua, produktu eta zerbitzu berriak - Industria sare sendoa, aldaketari aurre egiteko gai eskaintzera baino izan zena, kooperatibek osatua, besteak beste - Zientzia gaitasun mugatua (oinarrizko ikerketa, - Zentro eta parke teknologikoen azpiegitura argitalpen zientifikoak, ikerketa sistema - Joera positiboa I+G arloaren intentsitatean publikoa, goi mailako enpresa teknologikoak) - Lanesku ongi trebatua, ingeniaritza arloan batik bat - Barnera begirako berrikuntza sistema - Eskola teknikoen sarea, negozio eskola batzuk - Unibertsitateen arteko lotura kaskarra - Eskualde eta probintzia mailako gobernu aktiboak, - Jarraipen eta ebaluazio egokitua (baina zerga deszentralizazio handi eta bereiziari esker azterketa ugari) - Industrian oinarrituriko lehiakortasunarekiko - Berrikuntza sistemako eragile giltzarrien konpromiso politiko iraunkorra hornidura ardatz duten berrikuntza programen - Administrazio publikoaren eta sektore pribatuaren nolabaiteko zatiketa arteko elkarreragin eraginkorra, politiken - Enpresen ezusteko irabazien arriskua (BERD garapenean gastuaren finantzaketa publiko handia, - Enpresaburu eta ekintzaileen konpromiso handia zuzenean nahiz zerga arloko pizgarrien bidez) - Teknologia transferentzia eta hedapena ETE askotara - Azpiegitura zientifikoen/ikerketen finantzaketa eta kudeaketa - ZTB politiken plangintzarako eta koordinaziorako sail arteko mekanismoak Aukerak Mehatxuak - Ikerketa sistema publikoa eta erdi-publikoa - Biztanleriaren zahartzea (immigrazio mugatua) sendotzea - Politika publikoekiko mendekotasuna, ZTBn - IKZ eta BERC berrikuntza eragile berriak baliatzea - Gora egiten ari diren merkatuen ekoizpenaren (talentua erakartzea, ezagutza berriak sortzea) sofistikazio eta lehia gero eta handiagoa - Berrikuntza, ikuspegi teknologikotik harago eta - Espainiako eta Batasuneko ikerketarako eta gizarte premien mesederako (berrikuntza ez- berrikuntzarako funtsak eskuratzeko gero eta teknologikoa, zerbitzu publikoen berrikuntza, etab.) lehia handiagoa - Nazioarteko enpresa eta ezagutza sareak (Euskal Diaspora barne) - Sormenaren, arriskuaren eta berrikuntzaren kultura eraikitzea - Krisitik irteteko Espainiako beste lurralde batzuk baino egoera hobea (lanpostuei eustea, lanpostuak suntsitu ordez) - Kontratazio publikoa eta berrikuntza eskaria sustatzeko beste tresna batzuk - Berrikuntza politiketan presentzia gutxien duten eragileen parte-hartzea areagotzea (ZTBEn ez daudenena barne) Oharrak: DAFO = Debilidades, Amenazas, Fortalezas y Oportunidades (Indarguneak, Ahulguneak, Aukerak eta Mehatxuak), BERC = Basic Excellence Research Centre (Oinarrizko Ikerketa eta Bikaintasun Zentroa), BERD = Business Expenditure on Research and Development (Enpresek Gauzatutako Ikerketa eta Garapeneko Gastu Osoa), IKZ = Ikerketa Kooperatiboko Zentroa, EAP = Erosteko Ahalmen Parekatua, ZTB = Zientzia, Teknologia eta Berrikuntza, ZTBES = Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzako Euskal Sarea.ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  14. 14. 16 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK Hiru probintziek dituzte zeinek bere berezitasunak. Bizkaiak –Bilbo du hiriburu– eskualdeko biztanleriaren eta ekonomiaren erdia baino gehiago hartzen ditu. Arabako probintzia askoz ere txikiagoa da: biztanleen %14 eta ekonomiaren %17 dagozkio. Gainerako bi probintziak baino landatarragoa da, baina han kokatuta dago Euskadiko hiriburu administratiboa: Vitoria- Gasteiz. Arabak beste bi probintziek baino per capita BPGd eta langileko BPGd altuagoak ditu. Gipuzkoak Euskadiko biztanleriaren eta ekonomiaren herena osatzen du, gutxi gorabehera. Probintzia horren bereizgarrietako bat kooperatiben ugaritasuna da; han dago, besteak beste Mondragon Corporation, mundu osoan ezaguna.Maila ertain-apal eta ertain-altuko manufakturenindustria sendoari esker, hobeto eutsi dieazkenaldiko astinaldiei 1995-2008 bitartean, aldaketa txiki batzuk gertatu ziren eskualdearen egitura ekonomikoan, eraikuntza sektorearen mesedetan. Sektore horrek %6tik %10erako hazkundea izan zuen eskualdearen balio erantsi gordinean, eta beste sektore batzuetan jaitsiera txikiak gertatu ziren: nekazaritzak balio erantsi gordinean zuen ehunekoa %2tik %1era jaitsi zen, manufakturenak %27tik %26ra egin zuen behera, eta zerbitzuetan %61etik %60rako jaitsiera izan zen. Manufaktura industriaren esparruan, enpleguak iraunkor eutsi zion, edo gora egin zuen azpisektore jakin batzuetan; igoera nabarmena izan da metalezko produktuen fabrikazioan. Gaur egungo finantza eta ekonomia krisiari dagokionez, Euskadiko ekonomia Espainiako gainerako lurraldeetakoa baino indartsuago agertu da sektore guztietan, eta eraikuntzan apalagoa izan da hauskortasuna. Hala, Espainian 10,2 puntu igo zen langabezia tasaren ehunekoa, 2007ko 4. hiruhilekotik 2009ko 4. hiruhilekora, eta Euskadin, berriz, 6 puntukoa izan zen igoera.Espainian oro har ez bezala, Euskadinimmigrazioak ez du ekarpen bereziki adierazgarriaegin BPGdren hazkundea… Euskadiren hazkunde eredua Espainiako gainerako eskualde gehienetakoaren bestelakoa da, zenbait alderditatik. Lurraldeak 2,1 milioi biztanle inguru eta 68.000 milioi euroko BPGda zuen 2008an (2009an, 65.500 milioira jaitsi zen, krisiaren eraginez); Espainiako biztanleria guztiaren %4,7 besterik ez du hartzen, eta, aldiz, Espainiako BPGdaren ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  15. 15.     EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – 1 %6,1-6,3 bitarte osatzen du. Hazkundearen motorra ez da izan demografiaren joera ez-jasangarria. Espainian, biztanleriaren igoera masiboa gertatu zen (urteko %1, 1995-2005 bitartean), immigrazioaren eraginez. Euskadin, nabarmen zahartzen ari da biztanleria (biztanleen %18,6k dituzte 65 urte edo gehiago), eta %3,5eko igoera garbia izan zuen 1998-2009 bitartean (74.000 biztanle inguru). Atzerrian jaiotako biztanleen kopurua txikia da (120.000 bat biztanle), baina %0,7tik %5,4ra igo zen, 1998 eta 2008 bitartean. … baina kapitalaren eta laneskuaren gehikuntzak hazkundea sustatu zuen 1995-2004 bitartean, eta berrikuntza eragileek garrantzi handiagoa hartu dute 2004az gero (krisiaren aurretik) Eskualdeari buruz egindako hainbat ikerketatan, “euskal lehiakortasunaren paradoxa” deritzonaren jatorria azaltzen saiatu dira adituak. Per capita BPGdari eta hazkunde tasari dagokienez, Euskadi aitzindaria da Espainian, eta OCDE-ELGAko eskualdeen batez bestekoetatik gora dago, eroste ahalmenaren diferentzialei loturiko abantailei esker, neurri batean. Hala ere, eskualdeak langileko BPGdan OCDE-ELGAren batez besteko mailari buruz zuen abantaila erlatiboa murriztu egin da azken 15 urteetan. 1986-1995 aldian, kapitala eta faktoreen produktibitate osoa (FPO) izan dira Balio Erantsi Gordinaren (BEG) hazkundearen eragile nagusiak, eta laneskuak askoz ere eragin txikiagoa izan zuen. FPOak teknologiak kapital gastu gisa duen balioaz gaindiko eta haragoko efektuak jasotzen ditu, ekoizpen prozesuetan eskulana eta kapitala hobeto uztartzera bideratutako inbertsio ukiezinekin eta isilpeko ezagutzarekin loturiko aldaketa teknologikoa barne. Aldiz, 1995-2004 epean, laneskua izan zen BEGaren hazkundearen iturri nagusia, kapitalarekin batera, eta FPOa ez zen izan erabakigarria. 2004-2006 aldian, FPOak berriro indarra hartu duela dirudi. Etorkizunera begirako zalantza hauxe da: nola bermatu I+G arlorako inbertsioek produktibitatearen hazkundea laguntzen jarraitzea eta nola lortu inbertsio publikoek baliabide pribatuak ez baztertzea? Espainiako emaitzarik onenak, ekonomiaren eta berrikuntzaren adierazle askotan Euskadi eskualde aitzindaria da Espainiaren barruan, ekonomiarekin eta berrikuntzarekin loturiko hainbat adierazletan (ikus 0.1 grafikoa). Honako hauetan, adibidez: hirugarren hezkuntza duten langileak, enpresen I+G jardueren intentsitatea, langileko BPGda eta goi mailako industriaESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  16. 16. 1 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK teknologikoetako eta ezagutza zerbitzu intentsiboetako (EZI) enplegu kuota. Ikerketarako baliabide publikoak eta goi mailako hezkuntzaren ikerketa ahalmena murritzagoak direla kontuan hartuta, administrazioaren eta goi mailako hezkuntzaren I+G jarduerak Espainiaren eta OCDE-ELGAren batez bestekoetatik behera daude.OCDE-ELGAren barruan, Euskadi lurralde industrialsendoa da, baina ez da ezagutza gune globala OCDE-ELGAren barruan, halere, Euskadi ez dago goreneko eskualdeen mailan, berrikuntzari loturiko adierazle tradizional gehienetan. Eskualde Berrikuntzaren Europako Adierazleen sailkapenaren arabera, Euskadi “berrikuntzaren maila ertain-altuan” sailkatuta dago, bost mailatik bigarrenean, hain zuzen ere. Beste analisi batzuen arabera, Europa erdialdeko eta hegoaldeko eskualdeen pareko eskualdea da. OCDE-ELGAren analisi batek dioenez, berriz, “teknologia maila ertaineko ekoizpen gune” izendatutako eskualdeen taldean dago Euskadi. Maila horretako eskualdeak ez dira I+G arloan eta patenteen arloan puntako jarduera duten ezagutza guneak, OCDE- ELGAren arabera; baina, nolanahi ere, langileek goi mailako prestakuntza dute, eta jarduera industrialak diseinua, ukiezinak eta sorkuntzarekin loturiko sektoreak biltzen ditu bere baitan, manufaktura jarduera tradizionalez gainera. OCDE-ELGAren arabera, Euskadiren eskualde parekideak dira honako hauek: Rhône-Alpeak eta Alsazia (Frantzia), Flandria (Belgika), Quebec eta Ontario (Kanada) eta Erresuma Batuko eskualde batzuk, besteak beste. Oinarri industrial sendoko eskualdeen artean, honako hauek har daitezke Euskadirentzako erreferentziazko eskualde gisa: Baden-Wurttemberg, eta Alemaniako beste zenbait eskualde, eta Herbehereetako hegoaldea, esaterako. ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  17. 17. EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – 19     0.1 grafikoa. Eskualde berrikuntzaren adierazleen laburpena: Euskadi    OCDE-ELGAko eskualdeen erdiko balioa = 1 Espaina – Eskualde arteko aldakuntza 46,58 OCDE-ELGAko goreneko balioa 13 OCDE-ELGA – Eskualdekoarteko aldakuntza 11 Euskadi 9 7 5 3 1 -1 Hirugarren Hirugarren Enpresen Gobernua- Goi mailako PCT paten- Goi mailako Langileko hezkuntza hezkuntzan ari I+G ren I+G hezkun- teak (milioi teknolo- BPGda (laneskuaren diren ikasleak (BPGdaren (BPGdaren tzaren I+G biztanleko) giako enple- ehunekoa) (biztanleriaren ehunekoa) ehunekoa) (BPGdaren guak ehunekoa) ehunekoa) Oharrak: 2007ko datuak edo eskuragarri dagoen azken urteko datuak, eskualdearen arabera. Kolore argienak herrialdearen balio tartea adierazten du. Kolore ilunak, berriz, OCDE- ELGAko eskualdeen balio tartea. Diamantea eskualdeari dagokion balioa da. Balioak 1era normalizatu dira, eskuragarri dauden eskualdeentzako OCDE-ELGAko erdiko balioari buruz. OCDE-ELGAko eskualde guztietan ez dago adierazle guztiei buruzko informazioa eskuragarri. Iturria: OECD Regional Database (OCDE-ELGAko eskualdeen datu basea) datu basean oinarrituriko kalkuluak. Euskadin enpresek garatutako I+G jardueren kuota altuak eragileen eta finantza iturrien araberako interpretazio xeheagoa eskatzen du OCDE-ELGAko kide diren herrialdeetan, handia da enpresek garatutako I+G jardueraren batez bestekoa. Adierazle horrek sektore pribatuak berrikuntzarekin duen konpromisoa islatzen du. Euskadin, 2009an garatutako I+G jardueren %76 enpresek gauzatu zuten (%81, 2008an). Eskualdeko enpresen demografiari begiratuta, erlatiboki altuagoa da enpresa txiki eta ertainek (ETE) osatzen duten I+G arloko gastuaren ehunekoa, nahiz eta horiek diren I+G arloan inbertsioak egiteko eragozpen gehien izaten dutenak. Nolanahi ere, ehuneko hori %60ra jaitsi zen, 2008an, kalkulu horretatik kanpo utzi zirelarik sektore pribatuan sailkatuta egon arren finantzaketaESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  18. 18. 20 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK publikoa jasotzen zuten erakundeak, hala nola zentro teknologikoak (ZT), eta, berrikiago, ikerketa kooperatiboko zentroak (IKZ). Euskal enpresek beste eskualde eta herrialde batzuetakoek baino sostengu publiko handiagoa jasotzen dute I+G arloko gastuetarako (enpresen I+G arloko gastuaren %25, BPGdaren %0,47ko laguntza enpresei, I+G jardueretarako, zuzenean nahiz zeharka, hau da, zerga kreditutan). Azpimarratzekoa da herrialde eta eskualdeen arteko datu horien konparazioa egiteko orduan kontuan hartu beharko liratekeela estatistiketan agertzen ez diren enpresentzako I+G jardueretako beste mota batzuetako laguntza publikoak, hala nola, diruz lagundutako maileguak.Berrikuntza ereduek erakusten dutenez, goraegin du berrikuntza arloko inbertsioak, baina ezenpresa berritzaileen ehunekoak Euskadi berrikuntza inkrementaleko eta kostuak murriztean oinarrituriko berrikuntza eredu batetik ezagutzan oinarrituriko berrikuntza eredura jauzi egiten saiatzen ari da. Espainian, Euskadi da berrikuntza intentsitate handiena duen eskualdea (berrikuntza jardueren gastuak salmenten zenbatekoan duen tartea kontuan hartuta). Enpresek gero eta gastu handiagoa egiten dute berrikuntza teknologikoan (BPGdaren %4,1, 2008an), eta maila igotzen ari da, eta osaera aldatzen ari da, makinen eta ekipoen erosketatik I+G arloko barne gastuetara. Banda zabaleko sarbidea duten enpresen kopuruak ere nabarmen egin du gora, %34tik (2002) %92ra (2008). 2008an, 10 langile edo gehiagoko enpresen artean, %32k lantzen zuten berrikuntza Euskadin (enpresa guztien %16k). Antzeko balioak neurtu dira hamarraldi osoan zehar. Eta produktuetan edo prozesuetan berrikuntzaren bat egin duten ETEen ehunekoa ez da asko igo: %30 eta %35 artean eutsi zion, 2003-2008 bitartean.Euskadiko ekonomia irekia da merkataritzatrukeari dagokionez, baina beste adierazlebatzuek agerian utzi dute areagotu egin behardela nazioarteko sareetako integrazioa,barne sareen osagarri Eskualdeen buruaskitasuna aldarrikatzen zuten joera sozio-politikoen eraginez, enpresek konpromiso sendoa dute eskualdearekin. Hainbat zantzuk erakusten dutenez, eskualdea barne sare gero eta sendoagoak garatu ditu politikei eta bitartekariei esker. Eskualdeko berrikuntza sistemaren eragile batzuk ez daude sare horietan behar bezain integratuta, ordea, unibertsitateak ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  19. 19.     EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – 21 eta ETEak esaterako. Nazioarteko ezagutzarako irisgarritasunari dagokionez, Euskadik lotura gutxi ditu, horiek osatzen ari den arren. Euskadiko ekonomia nahiko irekia da, eta nazioarteko merkataritzak BPGdaren %61 osatzen du. Toki industriarekin lotura estua duen atzerriko inbertsio zuzenak (AIZ) hartzeko potentziala potentzialari etekin handia atera liezaioke (gaur egun oso apala). Eta onuragarria izango litzaioke, halaber, I+G arloko atzerriko inbertsioen maila altuagoa izateak (%3, 2009an). Eskualdeak gero eta presentzia nabariagoa du nazioarteko sareetan, EBko Esparru Programetako eta Europako Plataforma Teknologikoetako partaidetzaren bidez. Eta goi mailako kualifikazioa duten talentu sareek ere garrantzi handia dute; azken bi urteetan, eskualdeko erakarpen politikei esker 73 ikertzaile egoiliar edo bisitari berri finantzatu dira. Asmatzaile bat baino gehiagoren artean asmatutako produktuen baterako patenteen ehunekoak gora egin du, asmakizunen herenetik erdira, 2000. urteaz geroztik; baina atzerriko asmatzaileekin asmakizunak egin dituzten asmatzaileen ehunekoak egonkor eutsi dio, eta Espainiako apalenetakoa da (%5 inguru). Denborak aurrera egin ahala eskualdea bizkor gora egiten ari da atzerriko eskualdeekin batera egindako asmakizunetan parte hartu duten asmatzailekideen kopuruan, baina beste eskualde batzuk bizkorrago ari dira loturak areagotzen. Euskadik aurrerapen handiak egin zituen nazioarteko loturei dagokienez, eskualdeen 28 pertzentiletik (1977-1987) 54 pertzentilera (1988-1997) igo baitzen, baina gero berriz jaitsi zen, 47 pertzentilera (1998- 2007). ZTB politikaren joerak Eskualdean, modu independentean eta arrakastaz gauzatu da ZTB politika 1980ko hamarraldiaren hasieraz geroztik, zentro teknologikoen laguntzaz sustatutako lehiakortasunean oinarrituta Espainiako 1978ko Konstituzioaren eta haren ondoren Espainiako eskualdeek ZTB politiketan bete beharreko zereginari buruz izandako negoziazioetan, Euskadik argi eta garbi egin zuen bere politika propioa garatzearen aldeko apustua. Ikerketarako baliabide publiko eta unibertsitate baliabide gutxi izanik, industria lehiakortasuna ardatz izango zuten politiken aldeko hautu estrategikoa egin zuen eskualdeak. Helburu hori betetzeko, joera sektorialeko eta hornidura kaskarreko zentro teknologikoen sarea eta ikerketa laborategiak sendotu beharra zegoen, Industria Sailaren eta haren mendeko SPRI agentziaren sostenguaz. Industria politikak garapen teknologikoari arreta eman behar zion, ezinbestean. 1990-1992 Plan Teknologiko Estrategikoa, eta, hein handi batean, haren hurrengoa, 1993-1996 Plan Teknologiko Industriala,ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  20. 20. 22 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK SPRIren gidaritzapean eratu ziren. 1989 eta 2004 bitarteko urte batzuetan oinarrituriko azterketan ikusten denez, Eusko Jaurlaritzaren politika teknologikorako aurrekontua politika zientifikorako aurrekontua baino lauzpabost aldiz handiagoa izan zen (aurrekontu orokorraren %0,7-1,2 artekoa eta %0,2koa, hurrenez hurren). Nolanahi ere, planek ez zuten ia koordinaziorik edo batere koordinaziorik aurreikusten Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailarekin, hau da, sektore akademikoko ikerketa jarduerak eta azpiegiturak finantzatzeko ardura zuen erakundearekin.1997-2000 Planarekin batera, ZTB politikarengaineko ikuspegi integratua lantzen hasi zen Eusko Jaurlaritza ZTB arloko ikuspegi osoagoa lantzen hasi zen 1990eko hamarraldiaren bukaeran eta 2000ko hamarraldiaren hasieran. 1997- 2000ko Zientzia eta Teknologia Planak arreta gehiago jarri zuen zientzia eta teknologia arloko ezagutza gaitasunaren garapenean, baita ezagutzaren eta teknologiaren esparruko eskariaren eta eskaintzaren arteko artikulazioan ere. Ekimen instituzionaletan eta politikoetan ikuspegi gero eta integratuagoa nabarmendu zen. Funtsezko ekimenetako bat erakundeak sortzea izan zen, hala nola Teknologiaren Euskal Sarea. Klusterren politika formalak eta klusterren plan teknologikoek sustatu zuten aurrerapen hori. Edonola ere, zientzia eta teknologiako azpiegituretarako laguntzek behera egin zuten, eta gutxi izan ziren, halaber, berrikuntza sistemako eragileen artean lankidetza sustatzeko proiektuak.2001-2004 Planaren eskutik egin zen politikaonbinazio zabalagoak sustatzeko lehenahalegin eraginkorra … Zientzia, Teknologia eta Berrikuntza Plana 2001-2004 egitasmoak eskualdeko politiken konbinazioa areagotzeko ekimen instituzionalak sustatu zituen. Industria Sailak eta zentro teknologikoen zereginak protagonismoa izaten jarraitu zuten; izan ere, haien aurrekontua (politika teknologikoa ez ezik, ikerketa zentroetan eta unibertsitateetan industria ikerketa sustatzeko tresnak barne hartzen dituena) %68 igo zen bitarte horretan, eta Hezkuntza Sailarena (politika zientifikoa barne hartzen duena), berriz, %8,1 baino ez. Eta Planaren aurrekontu osoaren %70 inguru zentro teknologikoen eskaintzara eta enpresen eskarietara bideratu zen. Baina Planak Teknologiako Euskal Sareko erakundeak sustatzeko neurriak sendotu zituen, enpresen I+G+B ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  21. 21.     EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – 2 inbertsiorako programak eta lankidetza proiektuak sustatu zituen, eta arreta handiagoa eman zien giza baliabideei. … eta ikerketa eragile berriak atxiki zitzaizkion berrikuntza sistemari (IKZak eta BERCak) 2001-2004 Planaren eskutik, bi erakunde sorta berri sortu ziren aldi berean, euskal ezagutza oinarria sendotzeko eta askotarikotzeko xedez. IKZak (ikerketa kooperatiboko zentroak), batetik, Industria Sailak finantzatuak, eta eskualdearentzat estrategikotzat jotzen ziren esparruetan ikerketa espezifikoak egiteko sortuak, Euskadin industria oinarri sendorik ez duten eta nabarmentzen ari diren sektoreetakoak barne. Eta BERCak (oinarrizko ikerketa eta bikaintasun zentroak), Hezkuntza Sailak garatuak, ikertzaileen bikaintasunean oinarrituriko ikerketa ez-espezifikoak eta oinarrizkoak sustatzeko xedea dutenak. Erakunde berri horien kopurua handitu eta haien izaera askotarikotu ahala, honako premia hauek sortu dira: i) erakunde bakoitzaren gobernantza argiagoa, ii) teknologiaren transferentziarekin loturiko zentroei zerbitzu komunak eskaintzeko aukera handiagoa, eta iii) zentro horiei begirako estrategia orokorragoa, koordinazioa eta osagarritasuna, hasieran bakoitzak bere bidea egin bazuen ere. 2007-2010 Planaren bidez eskualdean “Bigarren Aldaketa Handia” deritzona bideratzeko baldintzak ezartzeko ahalegina egin zen 2007-2010 Planak bere gain hartu zuen eskualdean “Bigarren Aldaketa Handia” deritzona sustatzeko helburua. Horretarako, zenbait programa giltzarri eratu ziren, proiektuak finantzatzeko. Laguntza batzuk berrikuntza sistemako eragile jakin batzuetara edo lehentasunezko sektore/teknologietara bideratu ziren. Goi mailako teknologiako sektoreak (biozientzia, nanozientzia, energia alternatiboak eta garraio inteligenterako elektronika) askotarikotzea eta erakundeak sendotzea ere bilatu zen, ikerketa zentro berrien programen edo talentua erakartzeko programen (Ikerbasque) bidez. Eko-berrikuntza eta gizarte berrikuntza ere aipatzen ziren plan honen jarduera ildoetan, baina, oraindik nahiko definizio lausoaz. Aldi berean, sareko lana eta gobernantza sustatzeko beste erakunde batzuk sortu dira, hala nola Innobasque (sareko lankidetzan oinarritutako berrikuntza agentzia, SPRI bezala programetan oinarritua izan ordez); sailen arteko Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Euskal Kontseilua erakunde estrategikoa; Zientzia, Teknologia etaESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  22. 22. 24 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK Berrikuntzaren Euskal Sarea (ZTBES), berrizendatua eta tresna berriez hornitua, eta Berrikuntza Funts berri bat (urteko 40 milioi euro).Zentro teknologikoak garatzen jarraitu beharkolitzateke, euskal berrikuntza sistemaren indargunenagusietakoa diren aldetik Zentro teknologikoak (ZT) dira, merezimendu osoz, euskal berrikuntza sistemaren harribitxi baliotsuenetakoak. Teknologia transferentziarako erakunde tradizionaletan oinarrituta, eskualdeak indar handiko eta askotariko ZTak eratu ditu. Eragile horiek sendotzeko beste jarduera batzuez gainera, zentro horiek ZTen bi saretan txertatzearen aldeko apustua egin du eskualdeak: Tecnalia eta IK4 sareetan, hain zuzen ere. Bide horretatik, kostuak arrazionalizatu eta nazioarteko eragileekin lehian eraginkortasun handiagoz jarduteko aukera gehiago eman nahi izan zaizkie zentroei, Fraunhofer (Alemania) eta TNO (Herbehereak) zentroekin lehian jarduteko, adibidez. ZTak oso eraginkorrak dira eskualdeko nahiz eskualdetik kanpoko funts publikoak eskuratzeko, EBko Esparru Programakoak edo Espainiako CENIT programakoak esaterako. ZTek nagusitasunari eutsi diote berrikuntza sisteman eta ZTB politikan. ZTak garatu ahala, horiei gero eta sostengu publiko handiagoa emateko ardura aldarrikatu dute politikek. Nazioarteko bikaintasuna lortzera begirako garapen ereduak bultzatuta, aldatuz joan da haien ikuspegia, ezagutzen sorkuntzaren aldera. Horrek hutsune handia sortu du oinarrizko teknologia ETEi transferitzeko euskal sisteman. ETEei sostengua emateko pizgarri publikoak atxiki beharko lirateke ZTentzako laguntza instituzionalen barruan, ETE horien eskaria sustatzeko neurriekin batera, edo, bestela, horien ordezko edo osagarri modura, beste eragile batzuen bidez, kluster elkarteen, tokiko garapen agentzien eta prestakuntza teknikoko zentroen bidez esaterako.Unibertsitate ikerketari ez zaio behar adinakoarretarik eman aurreko ZTB politiketan,eta arreta handiagoa behar du, kalitatea eta kantitateaareagotzeko Eskualdeko eragileek aitortzen dutenez, berrikuntza sisteman “arazo” bat dago unibertsitateekin, eta arazo horri behar bezala aurre egiteko ekintza argiak bermatu beharko dira. Espainian, oro har, zailtasunak daude unibertsitateek ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  23. 23.     EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – 2 enpresekin elkarreraginean jardun dezaten, unibertsitate barneko nahiz kanpoko araudiaren eragozpenengatik eta kultura arauengatik. Nolanahi ere, Espainiako beste eskualde batzuetan, ikerketen kalitatea eta kantitatea areagotzeko gero eta pizgarri gehiago eskaintzen ari dira, hala nola Kataluniako Plan ITS deritzona. Euskadik, unibertsitate publiko handi bat du (EHU), baita eskola politeknikotik sortutako orientazio aplikatuko unibertsitate pribatu bat ere (Mondragon Unibertsitatea, Mondragon kooperatiba taldearen parte dena), eta gizarte zientziak eta irakaskuntza ardatz dituen beste unibertsitate pribatu bat (Deustuko Unibertsitatea). Ikerketa taldeen bikaintasunean eta masa kritikoaren garapenean aurrerapauso handiak egin dira (20 taldek lortu dute bikaintasuna, eta 115ek dute maila onargarria; beste batzuk egiaztatu gabe daude), baita teknologiaren transferentziarako jardueretan ere. Baina euskal unibertsitateak ez daude goreneko mailan, Espainiako unibertsitateen zenbait adierazletan. Eskualdeaz kanpoko ezagutzarako irisgarritasuna sustatzea funtsezkoa da, eskualdearen neurria dela-eta ez dagoelako aukerarik eskualde barruan zientziaren esparru guztietan masa kritikoa sortzeko. Edonola ere, ahalegin publiko handiagoa egin liteke oinarrizko ikerketan eskualdeak dituen lehentasunei erantzuteko, eskualdearen berrikuntza ereduan lortu nahi den aldaketa hori lortuko bada. Hezkuntza Sailaren ekimenak sailen arteko ahaleginetan txertatuz, unibertsitateekin jardueran oinarrituriko kontratu orokorrak eta espezifikoak gauzatzeko irizpide berriekin batera, ekimen horiek dakartzaten inbertsioak bat etor daitezen eskualdearen lehiakortasun premiekin. Neurri lagungarrien bidez unibertsitatearen xurgatze gaitasuna eta eraginkortasuna sustatu beharko lirateke. 2007-2010 Planean ez zitzaien behar adinako arretarik jarri berrikuntzarako giza baliabideei, Ikerbasquen sorreraz aparte Plan horrek ez zuen arreta handirik ipini giza baliabideetan. Eskualdean, 1.000 langileko I+G langileen tasa nahiko altua da dagoeneko (dedikazio osoko baliokidetza 9,4 da; OCDE-ELGAko batez bestekoa, berriz, 7,7). Hala ere, I+G langileak, % 71 ingeniaritzan, agian ez dira nahikoa eskualdeko zientzia beharrak asetzeko. Beste erronka bat goi mailako hezkuntzako erakundeen, ikerketako beste erakunde batzuen, zentro teknologikoen eta enpresen arteko nazioarteko mugikortasuna areagotzea da. Espainiako araudiak mugikortasun hori hein batean oztopatu arren, eta Espainiako programa bat gai horri ekiten ahalegintzen bada ere, praktikan oso noizbehinka besterik ez da gertatzen. Eskualdean ahalegina egin behar da ikertzaile trebeen mugikortasuna indartzeko. Ikerbasque ikertzaileak erakartzen, finantzatzen eta eskualdeko ikerketa institutuetan lanean jartzen dituen erakundea da, KataluniakoESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  24. 24. 26 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK ICREA erakundearen ereduari jarraituz. Ikertzeko talentua erakartzeko agentziaren eredu hori erabiltzen dute Espainian araudia eta beste oztopo batzuk gainditzeko, atzerriko ikertzaileak erakunde publikoetan kontratatze aldera, hala nola unibertsitateetan. Eredu hori eskualdean lehentasuna ematen zaien ikerketa arloetara bideratu daiteke, masa kritikoa eratzeko. Bizkaian, beste programa bat garatu da enpresek goi mailako talentuak erakar ditzaten finantzatzen laguntzeko nahiz ikertzaileak eremu horretan birkoka daitezen errazteko. Talentuak erakartzeaz gain, Euskadi ezagutzaren sareetara gehiago zabaltzeak bide emango luke bertako ikertzaileek nazioarteko loturak izateko. Giza baliabideen arloko beste gai batzuek arreta handiagoa behar dute, horiek beharrezkoak baitira etorkizuneko ZTB planek arrakasta izan dezaten. Gai horiek honako hauek dira, hain zuzen: lehenengo eta bigarren hezkuntzako ikastetxeetako ikasleen errendimendua hobetzea; etengabeko ikaskuntza sendotzea; eta, nazioartean integratzeko beste zenbait oztopo lantzea, ingeles hizkuntzaren gaitasunak, esaterako.Euskadi berrikuntza politikako kontzeptuberriak sartzen ari da pixkanaka ZTBn Eskualdean geroz eta onartuagoa dago ZTB planak berrikuntza ikuspuntu zabalagotik hartu beharko lukeela esatea, berrikuntza prozesuak eta horiek babesteko politikak aldatu egiten direla kontuan hartuta. Garatzen ari den hurrengo ZTB planak hainbat ardatz estrategiko zehaztu ditu bide horretan. Oraingoz, eskualdean garapenerako lan hauek egin dira: gizarte berrikuntzaren kontzientzia sustatzeko hasierako lana (argitalpenak, lantegiak, gizarte eremuetan erabilitako eta sustatutako gida praktikoak eta abar); eko-berrikuntzaren estrategia baten garapena askotariko Berrikuntzaren EKOmunitateetan; eta berrikuntzan “ukiezinek” duten paperaren aitorpena (ukiezinetan egindako inbertsioak neurtzeko metodologia garatzea aztertzen ari da eskualdea). Eskualdean, kudeaketaren bikaintasuna aspaldiko ahalegina izan bada ere, beste tresna batzuk, hala nola diseinua eta sormena, hasierako fasean daude oraindik. Berez sektore berria izan ez arren, ezagutzan intentsiboak diren zerbitzuak geroz eta gehiago bultzatzen dira, beste sektore batzuei mesede egiten dielako; hala ere, ez dago berariazko politikarik arlo horretan. ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  25. 25.     EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – 2 ZTBn inbertsio pribatu handiagoa eragingo duen inbertsio publiko jarraitua egiten bada, ZTB politikaren konbinazioa hainbat dimentsiotan egokitu ahal izango da Euskadin ZTB politikan inbertitzeko etengabeko konpromiso publikoa egotea beharrezkoa da eskualdeak lehiatu ahal izan dezan. Inbertsio horren baitan, ZTB politika babesteko hainbat tresnaren politika konbinazioak eboluzionatu egin behar du denboran, atzeraelikadura maiz eginda. Ez dago eskualdeko politika konbinazio adimentsua egiteko eredurik; eskualdearentzat berariazkoa izan behar du eta berrikuntza sistemaren oraingo eta etorkizuneko beharrak bideratu behar ditu, aukerak eta munduko joerak oinarri hartuta. Euskadiren gaur egungo berrikuntza sistema, estrategia eta tresnak kontuan hartuz gero, zenbait aldaketa aitzat hartu beharko dira hurrengo ZTB planean: • Zientzia  (oinarrizkoa)  eta  teknologia/berrikuntza  (aplikatua)  finantzatzea: ezagutzak sustatuko berrikuntza babesteko, eskualdeak gehiago inbertitu behar du ZTBko zientziaren alorrean. OCDE-ELGAko eskualdeetako ebidentziek arlo zientifikoen bateratzea adierazten dute, baita ekoizpen zientifikorako (argitalpenak) elkarlanaren handitzea eta zientzian diziplina aniztasunaren areagotzea ere. Euskadin zientziak duen ahulezia aitortzen da egitasmo publikoetan, baina baliabideak eta erantzukizun mekanismoak ez dira eguneratu oraindik. Nazioartean lehiatzeko behar den ikerketa zientifikoaren kostu handia eta masa kritikoa kontuan hartuta, ikerketa zientifikoa eskualdeko oinarri ekonomikoarekin lotutako alorretan egiteak izan beharko luke lehentasuna. Ez dago zertan ezagutza guztia eskualdean bertan sortu; aitzitik, eskualdeak xurga dezakeen kanpoko ezagutza modu errazagoan lortzea ezinbestekoa da. Zientziaren arloko inbertsio publikoak eraginkorrak izan daitezen, xurgatze gaitasuna sortzeko eta erantzukizun mekanismoak eta pizgarriak ezartzeko neurri osagarriak behar dira; bereziki, zenbait oztopo erregulatzaile eta kultural gainditzeko, Espainiako unibertsitateei dagokienez, oro har. • Berrikuntza ez-teknologikoa indartzea: eskualdearen indarguneetako bat laguntza teknologikoko tresnak garatzea izan da. Berrikuntza ez- teknologikoko programen baitan, eskualdeak ahalegin arrakastatsua egin du aspalditik kudeaketaren bikaintasuna bultzatzeko. Gizarte berrikuntzan eta sormenean hasierako ekintzak egiten ari dira. Askoz ere ahalegin handiagoa egin daiteke ezagutzan intentsiboak diren zerbitzuak sustatzeko eta balio erantsia sortzeko, diseinuan eta sormenean inbertituz.ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  26. 26. 2 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK • Eskaera  sortzen  duten  tresna  berriak  diseinatzea: beste eskualde batzuetan bezala, Euskadiko politikak tresnen hornidura sustatu ohi du, enpresen eskaera sortu baino gehiago. Berrikuntzara zuzendutako kontratazio publikoa tresna bat da. Beste pizgarri batzuek, hala nola erregulazioak eta arauak (kontsumo arauak, besteak beste), berrikuntzari lagun diezaiokete behar bezala bideratzen badira. Tresna horiek bereziki lagungarriak dira gizarteko xedeak eta zerbitzu publikoak (osasuna, energia, hezkuntza, etab.) babesten dituen berrikuntzarako. • ETE ez-berritzaileetara eta hazten ari direnetara iristea: eskualdeko enpresen datu demografikoak ikusita, erronka handiak daude oraindik ETE ez-berritzaileei laguntzeko, berrikuntzak egin ditzaten. Laguntza hori teknologikoa edo ez-teknologikoa izan daiteke. Dagoeneko badaude zenbait programa ETEen artean eskaera simulatzeko (berrikuntza agendak garatzea, IKTak babestea, enpresen kudeaketaren berrikuntza, etab.). Hala ere, ahalegin handiagoa egin behar dute eragile guztiek (sareko elkarteak, kluster elkarteak, bertako garapen agentziak, ikastetxe teknikoak, zentro teknologikoak, etab.) ETEtara iristeko. ZTB tresnen gaur egungo konbinazioaren beste zenbait ezaugarri osagarri ere berrikusi daitezke eskualdean. Zuzeneko eta zeharkako laguntza: Euskadin, 2007ko tasak honako hauek izan ziren: % 52 zerga pizgarriak eta % 48 zuzeneko laguntza. Eskualdea denez eta ez herrialdea, sektore publikoak bere enpresak babesteko erabil ditzakeen tresnak mugatuagoak dira. Hala ere, zeharkako laguntza enpresen I+G proiektuen osagarri denez, baina ez duenez berez berrikuntzan aktiboak diren enpresak sortzen laguntzen, proportzio erlatiboak ez dira egokitzen euskal enpresa gehienen beharretara. Hori bereziki egia da BPGdaren tasa kontuan hartuz gero, laguntza publikoa oro har altuagoa baita. Eragileen araberako helburuak zehaztea: SPRIren berrikuntza programa nagusietako baliabideen % 50 saretik kanpoko eragileentzako programa bereiziak dituzten ZTBESko irabazi asmorik gabeko kideentzat erabiltzen dira (normalean, I+G unitaterik ez duten enpresentzat). Ikerketarako finantzaketa lehiakorra eta instituzionala: erakundeek eman beharko lukete zentro teknologikoetarako eta ikerketako beste zentro batzuetarako (CIC, BERC) finantzaketaren zati bat, errendimenduari begira. Erakundeen laguntza nahikoa ez izateak zentroaren garapena muga dezake. Proiektuen eta programen finantzaketak: gero eta gehiago, OCDE-ELGAko herrialdeak eta eskualdeak epe luzerako programen finantzaketa sustatzen ari dira banakako proiektuez gain, elkarte publiko-pribatuen partzuergoen bidez, besteak beste. Euskadik hasi du mota horretako programazioa eta hura hedatzea kontuan hartu beharko luke. ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  27. 27.     EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – 29 Euskadik eraldaketa eta dibertsifikazioa lortzen saiatzen diren eskualdeko beste berrikuntza estrategia batzuk har ditzake eredutzat Euskadik estrategikoki garrantzitsutzat jotako sektore berrietara dibertsifikatzeko ZTB estrategia bat garatu du. Estrategia sektorial eta ikerketa zentro berriek lagundu egiten diete dibertsifikatzeko ahalegin horiei. Azken urteetan, OCDE-ELGAko eskualdeko estrategietan IKTak nabarmendu dira pixkanaka; gero, bioteknologiak; ondoren, nanoteknologiak, eta, orain, teknologia berdeak. Teknologiaren arlo ezagunetan masa kritiko handiagoa duten beste eskualde batzuekin eraginkortasunez lehiatzeko bide emango dioten gune bakarrak aurkitzea da Euskadiren erronketako bat. Beste eskualde batzuek gai horri nola ekin dioten aztertu ondoren, arrakastarako hainbat eragile aipa daitezke. Ohiko arrakastarako eragile bat mekanismoak diseinatzea eta gauzatzea da, enpresetan aplikatu ahal izateko pizgarriekin bat datozen teknologiaren eta ezagutzaren gaitasun endogenoak (bertakoak) sortze aldera. Beste arrakastarako eragile bat eskualdean lidergo sendoa izatea da, berrikuntza sistemako hainbat eragile mobilizatzeko. Manufaktura tradizionaleko ekonomiatik ezagutzan intentsiboagoa den ekonomiara (batez ere, goi mailako teknologiaren manufakturara) igarotzea aukera naturala da. Arazoa eraldaketa horri laguntzeko modua eta muga teknologiko berri eta ezezagunerantz lan egiteko modua aurkitzea da. Japoniako Shinshu probintzian, industria arlo tradizional bat goi mailako teknologiako zentro industrial bat bilakatu zuten, bi urratsetan. Lehengo, I+G alorra gogor bultzatu zuten (enpresentzako azpiegiturak eta pizgarriak), eta, ondoren, berariazko kluster bat sortu zuten (tresna adimendunak). Horiek negozio aukeretan aplikatu ahal izateko baldintzak babesten zituen ingurunean erabili zuten bertako ikerketa. Industriaren egitura hobetzeaz eta dibertsifikatzeaz haratago, beste aukera bat eredu ekonomiko berri baterantz zuzentzea da. Azken estrategia horretaz baliatu zen Italiako Piedmont eskualdea; batetik, IKTen sektorean inbertitu zuen, eta, bestetik, nekazaritzako elikagaien industria tradizionalerako etikoagoak diren eta ingurumenarekiko begirune handiagoa duten teknikak erabiltzeko ekimenak egin zituzten.ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  28. 28. 0 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAKEuskadiko ZTB politika maila askotako gobernantzaren testuinguruan Euskadik geroz eta autonomia handiagoadauka ZTB politika egiteko… Euskadik autonomia fiskal eta ZTB politikarako gaitasun aipagarria dauka estatuaren baitan, eskumen formalak eta bere gaitasunetan eta industria egituran oinarritutako eskualde aukera estrategikoak direla eta. Eskualdeko industriara bideratutako berrikuntza politikaren arrakasta ezaguna da. Espainian, Euskadik gastatzen du eskualdeko bigarren aurrekonturik handiena per capita, Nafarroaren atzetik (foru erregimena duen beste probintzia). 2007an biztanleko gastatu zen ZTB aurrekontuaren kalkulu batek adierazten du Kataluniak gastatutakoa baino hiru aldiz handiagoa zela, eta Madrilek gastutakoa baino bost aldiz handiagoa, nahiz eta eskualde horiek jaso duten ikerketako zentro nazionaletara eta eskualdeko unibertsitate indartsuagoetara bideratutako Espainiako ikerketarako funtsetatik onurarik handiena. Horrez gainera, gaitasun eta funts osagarriak onartu zaizkio Euskadiri. 2009. urteaz geroztik, Espainiako gobernuarekin batera jardunda I+G politika egiteko gaitasuna onartu zaion Espainiako lehenengo eskualdea da. Akordio horren ondorioz, eskualdeak bere ZTB politikarako erabili ditzakeen baliabide osagarri ez-bideratuak lortzen ditu urtero. Hala ere, Espainiako giro fiskalak oro har, eta krisia kontuan hartuta haren politikak, eragina du Euskadin.… baina Espainiako eta EBko politikek etafuntsen iturriek zehazten dute eskualdearen ikuspegia Gobernuko beste maila batzuek euskal ZTB planaren helburuei laguntzen diete. 2010eko ZTB planak aurreikusten zuenez, bost urterako proiektutako ia 6.700 milioi eurotik, Euskadik eta bere probintziek beren planerako diru kopuruaren % 80 baliabide publikoetatik jasoko dute, eta % 20, berriz, eskualdekoak ez diren baliabideetatik (% 13 Espainia, % 7 EB edo kanpoko beste iturri batzuk). Eskualdeak antzeko balioak aurreikusten ditu hurrengo ZTB planerako. Espainiako Ikerketa Zientifikoaren, Garapenaren eta Berrikuntza Teknologikoaren Plan Nazionalerako, Euskadik Espainiako BPGdan dagokion tasa gainditzen duen finantzaketa lortu du. Europar Batasuneko Ikerketarako Esparru Programaren funtsei dagokienez, berriz, azken 20 urteetan Espainiara bideratutako funts guztien % 10-15 jaso du Euskadik, eskualdeko zentro teknologikoen bidez, batik bat. Europar Batasuneko eskualdeko politikak ZTB politikaren norabide estrategikoari ere eragin dio. Adibidez, eskualdeko berrikuntza estrategiak babesten zituzten ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  29. 29.     EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – 1 RIS eta RIS+ ekimenak garrantzitsuak izan ziren eskualdea industriako ikuspuntutik berrikuntzako ikuspuntura igarotzeko. Europar Batasuneko beste agenda batzuk, hala nola goi mailako hezkuntza harmonizatzeko Bolonia Prozesuak, Lisboako Agendak, Europa 2020 estrategiak eta Berrikuntzaren Aldeko Batasunak testuinguru zabalagoa eskaintzen dute Euskadiko gobernu politikarako. Euskadi gero eta gehiago erabiltzen ari da elkarrizketa eta maila askotako gobernantzako beste tresna batzuk Espainiarekin ZTB politika lantzeko Euskadi espainiar estatuarekin politikei buruz geroz eta gehiago hitz egiten ari da, ZTB politikan autonomia handiagoa badu ere. Gaur egun, Espainiaren eta eskualdeen artean modu formalean ZTB politikari buruz hitz egiteko dauden organoak (esaterako, Zientzia eta Teknologiako Kontseilu Nagusia eta haren erakundeak) ez dira, praktikan, politikari buruz hitz egiteko bide nagusia. Halere, hainbat tresna erabiltzen dira gobernuen arteko elkarlanerako. Espainiako Azpiegitura Zientifiko eta Teknologiko Berezien Maparen baitan azpiegitura handiak ezartzeko kontratuen artean, proiektu berriak daude Euskadin. Horietatik aipagarriena Bilbon dagoen (egoitza nagusia Lunden dago, Suedian) Europako Neutroien Espalazio Iturria (ESS) eta Donostiako Irudi Molekularraren Unitatea dira. Politika mailan Espainiaren lankidetzan ari direnen artean Espainiako beste hainbat eragile daude. Espainiako Garapen Teknologiko Industrialerako Zentroak hitzarmen bat sinatu zuen Euskadiko Industria Sailarekin euskal enpresetan berrikuntza sustatzeko eta enpresa horiek Garapen Teknologiko Industrialerako Zentroak kudeatutako estatuko eta nazioarteko I+G proiektuetan parte har zezaten bultzatzeko. Beste adibide bat Espainiako Energia, Ingurumen eta Teknologiako Ikerketa Zentroaren (CIEMAT) eta Eusko Jaurlaritzako Energiaren Euskal Erakundearen (EEE) artean sinatutako hitzarmena da, baterako I+G jarduerak egiteko energiaren eraginkortasunaren, energiaren bilketaren eta energia berriztagarrien arloan. Azkenik, duela gutxi Zientzia eta Berrikuntza Ministerioarekin sinatutako kontratu batek estatuaren interes baxuko mailegu batekin finantzatzen den Estatuko Berrikuntza Estrategiaren (E2I) helburua lortzeko programak diseinatzera eta ezartzera adoretzen du Euskadi.ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  30. 30. 2 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAKEuskadiko gobernuaren maila altuenetan lidergosendoa eta funtzionamendu mekanismoak behardira estrategiak planifikatzeko eta sailen artekokoordinazioa egiteko Industria Saila arduratu da Euskadiko ZTB politikaz azken bi hamarraldietan. Euskadiko Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Kontseilua 2007an sortu zen eta eskualdeko lehendakaria da kontseiluko burua. Kontseilu hori koordinazio handiagoaren beharra lantzeko eta Euskadiko ZTB politikaren estrategia eta funtsak bideratzeko sortu zen. Hala ere, kontseiluak ez du emandako eginkizuna erabat bete, hainbat arrazoirengatik (sailen arteko koordinazioa egiteko esperientzia eta lidergo falta, egitasmoan helburu zehatzen gabezia, bileren programa ez-kodetua edo beste arazo politiko batzuk). Ikerketarako politikan aholkatzeko Ikerketarako Euskal Kontseilu batek eta sailen arteko Zientzia eta Teknologia Batzorde batek ere ez dituzte Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzarako Planean (2010) zehaztutako eginkizunak bete. Hortaz, plangintza estrategikoa eta sailen arteko koordinazioa ez dago ondo garatuta, baina, halere, garrantzitsuak dira berrikuntza sistemaren eraldaketa sustatzeko. Hezkuntza Sailak eta beste sail batzuek, hala nola Nekazaritza eta Osasun Sailek, hein handiagoan parte hartu behar dute ZTB plangintzan eta ezarpenean. Adibidez, Osasun Sailak Osasun Zaintzaren Berrikuntzako ministrorde kargua sortu zuen. Sailen arteko koordinazio beharra ere nabarmena da I+G azpiegituren kudeaketari eta Berrikuntza Funtsari (urtero 40 milioi euro – 34 Eusko Jaurlaritzatik eta sei milioi hiru probintzietatik) dagokionez. Azken hori hobeto erabil daiteke programa berriak edo pilotuak babesteko, zenbait sailetan dagoeneko existitzen diren programetako hutsuneak betetzeko erabili ordez. Zerbitzu publikoetako berrikuntzak, eta kontratazio publikoko tresnak erabiltzeak, gobernu osoaren ikuspuntua behar du.Politika ezartzeko sailen arteko behetik gorakolankidetza ere sustatu behar da Sail eta agentzia guztiek pizgarri egokiak dituzten gobernu sistema aurreratuago batean, koordinazio erakundeak ez dira hain beharrezkoak. Sailek eta agentziek behetik gora zehazten dute non den zentzuzkoa elkarlanean aritzea. Politikak ezartzeko sailen arteko lankidetza mota hori hasi da Euskadin ere lantzen. Adibiderik aipagarriena zenbait sailek eta Industria Sailak I+G tresnak batera finantzatzea da, sektoreko behar zehatzen arabera. ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  31. 31.     EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – Horrez gainera, Hezkuntza Sailak kudeatutako unibertsitateek edo BERCek (ikerketa zentroek) SPRIk (Industria Sailak) kudeatutako tresnetatik aplikatu eta jaso ditzakete funtsak. Eskualdean gobernu osoaren ikuspuntua aintzat hartu ahala, eskaerak bultzatutako era horretako elkarlan gero eta gehiago agertuko dira. OCDE-ELGAko estatu eta eskualde mailako adibideak, ZTB politikaren garapenerako eta ezarpenerako sailen arteko integrazio handiagoa sustatzeko Koordinazio horizontala lantzeko OCDE-ELGAko herrialdeen eta horien eskualdeen adibideek orientazioa eskain diezaiokete Euskadiri. Zenbait herrialdek eta eskualdek ikerketaren eta berrikuntzaren arloak sail/ministerio beraren baitan elkartu dituzte, hala nola Espainiak (Zientzia eta Berrikuntza Ministerioa), Zeelanda Berriak (Zientzia eta Berrikuntza saila, baita ere) edo Erresuma Batuak (Enpresa, Berrikuntza eta Trebakuntza Saila). Horrela egin dute hainbat eskualdek ere; esaterako, Kataluniak (Espainia) Berrikuntza, Unibertsitate eta Enpresa Saila sortu du, eta Flandriak (Belgika) Ekonomia, Ekintzailetza, Zientzia, Berrikuntza eta Merkataritza Ministerioa eratu du. Halere, ez dirudi bategite horiek arrakasta izan dezaketenik egitura osatzen duten erakundeen artean desoreka handia badago, eta Euskadiren kasua hori dela dirudi. Bategiteen ordez, sailen arteko kontseiluak koordinazioa eskuratzeko sortu ziren, bai maila altuko plangintza estrategikoa egiteko, bai hori ezartzeko. Ingalaterrako eskualdeetan, Zientzia eta Industria Kontseiluak parte-hartze publikoarekin eta pribatuarekin eratu ziren, eskualdeko berrikuntza estrategiak jakinarazteko. Kataluniak kanpoko adituak dituen maila altuko kontseilu bat eta idazkaritza teknikoa duen sailen arteko batzorde bat eratu ditu. Flandriak hainbat neurri hartu ditu bertako berrikuntza politika “horizontalizatzeko”, berregituratutako kontseilu bat, besteak beste. Eskualde guztiek, ordea, ezin dute edo ez dute baliagarritzat jotzen sailen arteko erakunde formalak sustatzea. Innobasquek, berrikuntzarako agenda zabalagoa sustatzeko foro publiko-pribatu nagusiak, denek aitortutako agindu argia behar du Euskadin oso garatuta dago barne sareen kultura, bere tamaina txikia, historia, politika eta kultura kontuan hartuz gero. Baina, eskualdeak “Bigarren Aldaketa Handia” lor dezan, parte-hartzaile berriek politikarenESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  32. 32. 4 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK garapen prozesuan eragin behar dute. Innobasque 2007an sortu zen, eskualdeko berrikuntza agentzia gisa, berrikuntza sistemaz arduratzeko oro har; Zuzendaritza Kontseilu boteretsua dauka, eta, bertan, eskualdeko eragile publikoek eta pribatuek hartzen dute parte, besteak beste. Hura da berrikuntza zentzu zabalagoan lantzeko (zerbitzu publikoak eta beste helburu sozial batzuk barne hartuta) lan egiten duen eskualdeko eragile nagusia. Eraginkortasuna elkarrizketarako bideratzailea eta inteligentzia politikoaren hornitzailea izan dadin lortzeko, honako hau ziurtatu behar da: sistemako gainerako eragileetatik desberdina den agindu argia duela; eragile publiko eta pribatu guztiekin elkarlanean aritzeko zilegitasuna duela; ez dela hartuko funtsak lortzeko beste eragileen lehiakidetzat; eta emaitza neurgarriak aurkeztu beharko dituela, sistemako beste eragile batzuen antzera.SPRIri berrikuntza sistemako banatzaile agentzianagusi gisa ahalmena emateko aukera kontuanhartzea, arlo horrekin lotutako zereginetan gehiagointegratzearen bidez SPRI nazioarteko ospea duen garapen agentzia bat da, eta eskualdeak 1980ko eta 1990eko hamarraldietan jasan zuen aldaketa arrakastatsuan parte hartu zuen. Gaur egun, Industria Sailaren programa gehienak gauzatzen ditu, baina ez guztiak. Tresnen konbinazioaren ebaluazio programa handiagoak behar direnez, Euskadik kontuan hartu beharko luke SPRIri Industria Sailak eskainitako tresnen lan guztia kudeatzeko gaitasuna eta baliabideak ematea. Ezarpen agentziak finantzazioa, ezarpena eta ebaluazioa elkartzea ohikoa da ZTB politika banaketara bideratutako kudeaketa publikoaren ikuspuntu berrietan. Baina, noski, baliabide edo gaitasun nahikoa ez izanda ardurak eskuordetzea finantzatu gabeko eginkizun kaltegarria izango litzateke.Hiru probintziak ZTB politikan aktiboak dira berengarapen ekonomikoaren aginduaren bidez; ondorioz,esperimentazioa dago baina baita gainjartzea etakonplexutasun osagarria ere Espainiako beste eskualde azpiko erakundeekin alderatuta botere fiskal handiagoak dituzten Euskadiko hiru probintziak aktiboak dira berrikuntza sustatzean. Euskal probintziei ez dagokie berez ZTB arloko eskuduntza, baina, halere, berariazko baliabideak erabiltzen dituzte ZTB eragileak edo berrikuntza politika sustatzeko, garapen ekonomikoan dituzten gaitasunen ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  33. 33.     EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK – bidez. Izatezko politika gaitasunetan gainjartze partziala egoteak mailen arteko elkarrizketa, esperimentazioa eta osagarritasuna ekar dezake, baina, baita bikoizketa ere. Araba, probintzia txikiena izanik, ETEen oinarriaren beharrak asetzen ahalegindu da gehienbat. Gipuzkoak zientzia eta teknologiaren laguntza tradizionala gizarte berrikuntza eta ekintzailetza sustatzearekin osatu du. Bizkaiak, berriz, eskualdeko BPGdaren eta populazioaren ia erdia dauka, eta euskal gobernuaren ahaleginen antzekoenak diren baliabideak eta ikuspuntuak ditu (agian bikoiztu egiten ditu hein batean). Bertako garapen agentziak bertako berrikuntza sareak sustatzean geroz eta garrantzi handiagoa izaten ari dira. Badaude Euskadi mailan hartu diren eskualdeko esperimentazio politikaren adibideak, esperimentazioak onurak ekar ditzakeela adierazten dutenak. Eskualdearen barnean lerrokatze handiagoa egoteko aukerak eskuratzen saiatu beharko litzateke, hala nola bikoizketa murrizteko kofinantzaketa. Euskadiri buruzko diagnosi asko daude, baina informazioaren kudeaketarako, ikuskapenerako eta programen eta planen (aurrekontuei buruzko informazioa, besteak beste) ebaluaziorako inbertsioak indartu beharko lirateke Euskadiko gobernuak ahalegin handiak egin ditu bere ekonomia eta lehiakortasun eragileak ulertzeko, baina ez du nahikoa datu bildu programak, politikak eta estrategiak ebaluatzeko. Euskal Estatistika Erakundeak (EUSTAT) maila geografiko txikietako datu asko ditu; horrek analisi ekonomikoa errazten du. Datuetan zentro teknologikoen/ikerketarako zentro kooperatiboen eta beste enpresa batzuen arteko bereizketa osagarri bat egoteak sistemaren eta haren eboluzioaren azterketa erabilgarriak erraz ditzake. Eskualdeko gobernuak Lehiakortasunerako Euskal Institutua (Orkestra) ere babesten du; institutu horrek ekonomiaren azterketa eta ebaluazio zabalak eskaintzen ditu, eta, berriki, baita berrikuntza sistemarenak ere. Hala ere, ZTB plan arrakastatsuek ez dituzte guztiz ebaluatzen aurreko planetako arrakastak eta hutsegiteak plan berriak garatzean. Horrez gainera, ez dago politika tresna banakakoen edo horien konbinazioaren ondorioz sortutako “gehigarritasunaren” (hau da, enpresen eta berrikuntza sistemako beste eragile batzuen jokabidearen aldaketa) ebaluaziorik. Ebaluazio mota hori ohiko ahulezia da OCDE-ELGAko eskualde eta herrialdeetan. Enpresen I+G finantzaketa publikoa (zuzenekoa eta zeharkakoa) handia dela kontuan hartuta, ordea, ebaluazio horiek bereziki garrantzitsuak dira Euskadin. Abian den politika jakintza babesteko barneko ebaluazioak nahiz aldizka trebetasun berriak ezartzen dituzten kanpoko ebaluazioak egiten jarraituESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  34. 34. 6 – EBALUAZIOA ETA GOMENDIOAK beharko litzateke. Programak erabiltzeari eta berrikuntza sistemako eragile nagusienetarako finantzaketa publiko metagarriei buruzko datuek baliabide gehiago behar dituzte datuak kudeatzeko ezarpen agentzietan. ZTB planekin, estrategien dibertsifikazioarekin eta politikaren beste arlo batzuekin lotutako aurrekontuei jarraipen argia egiteak are gehiago lagunduko die ikuskapen eta ebaluazio ahaleginei. ZTB politikarako idazkaritza tekniko motaren bat egoteak (euskal gobernuan edo hark babesten dituen erakunderen batean) informazio hori sailen artean bideratzea bermatuko luke. ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011
  35. 35.     EVALUACIÓN Y RECOMENDACIONES – Evaluación y recomendaciones Contexto del estudio El papel de la innovación en la sociedad, hacia una definición más amplia La innovación es considerada, cada vez más, como la principal fuente de crecimiento para unas economías más fuertes, menos contaminantes y más justas. Esto ha sido destacado en recientes informes y estrategias clave como la Estrategia de Innovación de la OCDE y la Unión por la Innovación de Europa. Este enfoque más amplio ha propiciado una reflexión renovada acerca de qué es la innovación y para qué se utiliza. También conduce a un mayor reconocimiento de la importancia de la innovación para las Administraciones regionales como respuesta a sus necesidades de desarrollo social y económico. Las dinámicas de innovación evolucionan, con implicaciones para las políticas… Nuestra comprensión del proceso de innovación está evolucionando, al igual que lo hace el propio proceso. Se observa que el acceso al conocimiento y a la colaboración externos, en particular entre entidades públicas y privadas, está cobrando una importancia creciente para el proceso de innovación. Ha propiciado formas de innovación más abiertas. La omnipresencia de las tecnologías basadas en la ciencia requiere mayores vínculos ciencia-industria. Existe una demanda creciente de políticas de apoyo a innovaciones que no tengan carácter tecnológico (tales como las innovaciones organizativas o comerciales). Están en auge las innovaciones en el sector servicios. Los efectos inducidos de los vínculos inter e intrasectoriales fomentan la difusión de la innovación a lo largo y ancho de la economía. También tiene mayor protagonismo la demanda de los consumidores como elemento impulsor de la innovación. La disponibilidad de capital humano cualificado sigue siendo un requisito previo para el desarrollo satisfactorio de las actividades de innovación. Los mercados de recursos humanos cualificados tienen un carácter cada vez más global, requieren una mayor fluidez entre los sectores público y privado y se benefician de las oportunidades existentes para la formación continua. Por otra parte, en un contexto de crisis económica y financiera que suele impactar negativamente sobre las estrategias empresariales, las acciones públicas de apoyo a la innovación de cara a una recuperación a largo plazo deben ser prioritarias.ESTUDIOS DE LA OCDE SOBRE INNOVACIÓN REGIONAL: PAÍS VASCO, ESPAÑA © INNOBASQUE 2011

×