Vn It Linux Cho Nguoi Moi Dung

Linux cho nguo’i dùng ’` ’ Tác gia: Kostromin V. A. ’’ Dich boi: Phan Vınh Thinh ˜ ˙ ˙

Muc luc ˙ ˙ 1 ’’ HDH Linux: lich su và các ban phân phoi ¯ ’ ´ ˆ 2 ˙ 2 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ 3 ˙ ’n bi cài d ˘ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1 Chua . . . . . . . . . 3 ˆ ¯a ˙ ˙ 2.2 Phòng xa và nhung loi khuyên . . . . . . . . . . . . . . . ˜’ `’ . . . . . . . . . 5 ¯ı ’’ ¯o 2.3 Phân vùng trên dã và quá trình khoi d ˆ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 ˙’ ´ nào là cau trúc "hình hoc cua dã" . . . . . . . ´ 2.3.1 The ˆ ˆ ¯ı . . . . . . . . . 6 ’ ˙ ’ ¯ı 2.3.2 Phân vùng và bang phân vùng cua dã . . . . . . . . . . . . . . . . 7 ’’ ¯o 2.3.3 Quá trình khoi d ˆ ng HDH công ty Microsoft . . . ¯ . . . . . . . . . 8 ˙ ´ n d ˆ voi các dã lon . . . . . . . . . . . . . . . ` ´’ 2.3.4 Va ¯e ˆ ¯ı ´’ . . . . . . . . . 10 ’ ’’ ¯o 2.4 Lua chon trình khoi d ˆ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 ˙ ˙ ’’ ¯o ˙ ’ ¯ 2.4.1 Trình khoi d ˆ ng LILO cua HDH Linux . . . . . . . . . . . . . . . 11 ˙ ’’i d ˆ ng khác . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Các trình kho ¯o . . . . . . . . . 13 ˙ ’ 2.4.3 Các phuong án khoi d ˆ ng . . . . . . . . . . . . . ’’ ’ ¯o . . . . . . . . . 14 2.5 Chua ’n bi các phân vùng trên d˙ a . . . . . . . . . . . . . . ˆ ˜ ¯ı . . . . . . . . . 14 ˙ 2.5.1 Loi khuyên khi tao phân vùng . . . . . . . . . . . `’ . . . . . . . . . 14 ˙ 2.5.2 Chuong trình d ˆ’ phân chia o dã . . . . . . . . . . ’’ ¯e ˆ’ ¯ı . . . . . . . . . 17 ’’ ¯o 2.6 Windows NT và Linux: khoi d ˆ ng qua OS Loader cua NT ’ . . . . . . . . . 17 2.7 Su ’’ dung trình khoi d ˆ ng LILO ˙ . . . . . . . . . . . . . . . ’’ ¯o . . . . . . . . . 20 ˙ ´˙ 2.7.1 Cài d ˘ t và cau hình LILO . . . . . . . . . . . . . . ¯a ˆ . . . . . . . . . 20 ˙ ` 2.7.2 Cài d ˘ t các he d ˆ u hành khác sau Linux . . . . . . ¯a ˆ ¯ie . . . . . . . . . 23 ˙’ ˙ 2.7.3 Chuyen thu muc /boot lên phân vùng DOS . . . . ˆ ’ . . . . . . . . . 23 ’’ ¯o ˙ ` 2.8 Khoi d ˆ ng Linux tu MS-DOS bang loadlin.exe . . . . . . `’ ˘ . . . . . . . . . 24 ˙ 3 Bash 27 ˆ ’ 3.1 He vo là gì? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 ˙ 3.2 Các ký tu d ˘ c biet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ’ ¯a ˆ . . . . . . . . . . . . 28 ˙ ˙ ˙ 3.3 Thuc thi các câu lenh . . . . . . . . . . . . . . . . . ’ ˆ . . . . . . . . . . . . 29 ˙ ˙ 3.3.1 Thao tác ; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.3.2 Thao tác & . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.3.3 Thao tác && và || . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Dˆ` ¯a` ˆ’ 3.4 ¯ au vào/d ˆ u ra tiêu chuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3.4.1 Dòng du lieu vào-ra . . . . . . . . . . . . . ˜’ ˆ . . . . . . . . . . . . 30 ˙ 3.4.2 Lenh echo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . . . . . . . . . . . 30 ˙ 3.4.3 Lenh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . . . . . . . . . . . 31 ˙ ’n huong d ˆ u vào/d ˆ u ra, d ’ong ong và d ˆ u loc ` ` 3.5 Chuye ˆ ’´’ ¯a ¯a ¯u `’ ´ˆ ¯a` . . . . . . . . . . . . 31 ’’ ˙ 3.5.1 Su dung >, < và >> . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 ˙

MUC LUC iii ˙ ˙ ’’ 3.5.2 Su dung | . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 3.5.3 ¯ au ˙ c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ` D ˆ lo . . 34 3.6 Tham bien và˙các bien so. Môi truong cua he vo . . . . . . . . . . . . . ´ ˆ ´ ´ ˆ ˆ ’`’ ’ ˆ ’ . . 34 3.6.1 Các dang tham bie ´ n khác nhau . . .˙ . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . 35 ´ ˙˘ ’ ˆ ’ ˆ ´ 3.6.2 Dau nhac cua he vo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 ´ ˙ 3.6.3 Bien môi truong PATH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 ˆ ’`’ ´ 3.6.4 Bien môi truong IFS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ ’`’ . . 38 3.6.5 Thu muc hien thoi và thu muc cá nhân . . . . . . . . . . . . . . ’ ˆ `’ ’ . . 38 3.6.6 Câu lenh ˙ export . . . . . . ˙ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˙ . . . 38 ˆ 3.7 Khai trien bie˙ thuc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ’ ˆ’u ´’ . . 39 ˆ’ ´ 3.7.1 Khai trien dau ngoac . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ ˘ . . 39 ´ ´ ˙ 3.7.2 Thay the dau ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 ˆ ˆ ´ ˆ ´ ˆ ´ ´ 3.7.3 Phép the các tham bien và bien so . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ ˆ . . 40 3.7.4 Phép the ´ các câu lenh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ ˆ . . 41 ´ ´ ˙ 3.7.5 Phép the so hoc (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . 41 ˆ ˆ `’ ˙ 3.7.6 Phân chia tu (word splitting) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 3.7.7 Khai trie ˆ’n các mau tên tap tin và thu muc (Pathname Expansion) ˜ ˆ ˆ ’ . . 41 3.7.8 Xóa các ký tu d ˘ c biet ˙ . . . . . . . ˙ . . . . . . . . . . . . . ’ ¯a ˆ . . . . 42 3.8 Shell - mot ngôn ngu ˆ ˙ lap trình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˙ ˙ . . 42 ˆ ˜’ ˙ ’’ ˙ 3.8.1 Toàn tu if và test (hoac [ ]) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˘ . . 42 ’’ ¯ie` ˙ˆ ’ ˆ’ ´’ 3.8.2 Toán tu test và d ˆ u kien cua bieu thuc . . . . . . . . . . . . . . . . 43 ’’ 3.8.3 Toán tu case . . . . . ˙. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 ’’ 3.8.4 Toán tu select . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 ’’ 3.8.5 Toán tu for . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 ’’ 3.8.6 Toán tu while và until . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 ´ 3.8.7 Các hàm so . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . 48 3.8.8 Tham so ´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . 48 ’ ˆ ’ 3.9 Script cua he vo và lenh source . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ˆ . . 49 3.10 Câu lenh sh ˙ . . . . ˙. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 ˆ ˙

’ Danh sách bang 2.1 ´ ’ ’’ ¯o Cau trúc cua sector khoi d ˆ ng chính . . . ˆ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 ˙ ù su dung không gian dã cua HDH ’’ 2.2 Nhu ca ˆ ¯ı ’ ¯ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 ˙ 3.1 ˆ ` Các câu lenh d ˆ u loc . . . . . . . . . . . ¯a . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 3.2 ´ Thay the các˙ tham ˙bien d ˘ c biet . . . . . ´ ¯a . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 ˆ ˆ ˆ 3.3 Ký tu xác d nh dang dau nhac ˙. . . . . . . ’ ¯i ´ ˙ ˘ ˆ ´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 3.4 Các ký tu tao ma˙ . . . . . . . . . . . . . ˙ ’ ˙ ˜ û . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 ˙ ˙

’ DANH SÁCH BANG 1 ` ¯ˆ Loi nói dau `’ D ’ ´ ˆ ’`’ ’ ’ ¯ ây là ban dich cuon "Linux cho nguoi dùng" (sêri sách tu hoc) cua Kostromin Victor Alexeevich co ˙ng thêm mot vài (rat ít) kinh nghiem su dung Linux cua teppi. Ban goc d oc ´ ˆ ’’ ˙ ˙ ’ ’ ´ ¯u ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ´ ´ viet trên tieng˙ Nga. Theo˙yêu cau cua Kostromin˙ A. V., xin d oc d a ra các liên ket toi ban ` ’ ˙ ´ ´’ ’ ˙ ˆ ˆ ˆ ¯u ’ ¯u ’ ’ ˆ ´ ¯ây: goc d ˙ ˆ http://rus-linux.net/book1.php?name=book1/oglavl http://linux-ve.chat.ru/ `’ ’ ’ Loi cam on ’ ’ ¯ã ¯o ¯ã ´ ˆ ˆ ´ ˆ ` Xin cam on các bác sau d giúp d ˜’: Kostromin V. A. d viet mot cuon sách ve Linux cho ˆ nguoi dùng moi tuyet voi; Truong Manh Cuong d dành cho teppi ˆ ˙ mot khoang không trên ’ ’`’ ´’ ˆ `’ ’’ ’`’ ¯ã ˙ d ’ d ˘ t cuon sách này; hai bác Nguyen Dai Quý và Nguyen Dang http://phoc.minidns.net ¯e ¯a ´ ˙ ˆ˜ ¯ ˙ ˜ ˆ ˘ ˆ ˆ ˙ c su dung LT X. Bác Nguyen Da˙ Quý d d c và su¯ ˙ Hoàng Tuân d giúp trong vie ’’ A ˜ ˆ ¯ i ’’a cho ¯ã ˆ E ¯ã ¯o phiên ban 0.9. Xin hãy gui thu nhac teppi tai teppi@vnlinux.org neu nhu teppi ˙ quên ai d ’ ’’ ’ ˙ ´ ˘ ˙ ˙ ´ ˆ ’ có ¯ó. ˙ ’ ` ˆ Ban quyen ´ ’’ ’ ` Cuon "Bash cho nguoi dùng" này su dung ban quyen GPL. Nói mot cách ngan gon, ban có ˆ ’`’ ˆ ˆ ´ ˘ theˆ’ làm bat ký thu gì: in, tang, bán, d´ t,... nhung xin hãy thêm hai d ˙’ong dan sau vào các ban ´ ˆ ´’ ˘ ¯oˆ ˙ ’ ¯u `’ ˜ ˆ ˙ ˙ ’ ’ sao cua mình: ˙ http://rus-linux.net/book1.php?name=book1/oglavl http://teppi.org/l4u/ ’ ` Tác gia Kostromin V. A. cung nhu nguoi dich không chiu trách nhiem ve hau qua do viec su ˜ ’ ’`’ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ’’ ´ dung cuon sách này gây ra. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˙ ’ ˆ ˆ Phiên ban và cap nhat ’ Phiên ban 0.9 ˙ ˙ ˆ ˆ ´ Cap nhat cuoi cùng Ngày 9 tháng 2 nam 2005 ˆ ˘ ˙ i d ` ˙nghi sua d ’i, thông báo loi chính ta, loi kien thuc cua ban dich cung nhu d ` nghi giúp Mo ¯e ’’ ¯o ˜ ’ ˆ ´˜ ˆ ´’ ’ ’ ˆ ˆ ˆ ˜ ’ ¯e ˆ d ˜’˙dich xin ˙gui cho Phan Vınh Thinh theo d a chı teppi@vnlinux.org. ’’ ’ ˙ ˙ ¯o ˜ ¯i ˙ ˙ ˙

Chuong 1 ’’ ’’ ’ ´ ˆ HDH Linux: lich su và các ban phân phoi ¯ ˙

Chuong 2 ’’ Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính ¯˘ ¯ ´’ ˙ voi Windows ’ ’’ ¯a ` Van su khoi d ˆ u nan – Trung Quoc ´ˆ ˙ ˙ ¯ı ’ ’ ´ Thông thuong trên các dã cua ban phân phoi Linux d có huong dan ngan gon cách cài d ˘ t ’`’ ˆ ¯ã ’´’ ˜ ˆ ´ ˘ ¯a Linux. Ngoài ra, trên Internet ban có the ’ tìm thay rat nhieu cuon sách nó ve van d ˆ này. Và tat ˆ ´ ´ ˆ ˆ ˆ` ´ ˆ ` ´ ˙ ¯e ˆ ˆ ` ´˙ ˆ ca ´ ´’ ˙ ’ các ban phân phoi lon (Debian, Slackware, Fedora, Mandrake, ...) d ˆ u d có cuon huong ’ ` ¯ã ´ ˆ ¯e ˆ ’´’ ˜ ˆ ¯a ´ ˆ ´ ˆ ´ ˆ ’’ dan cài d ˘ t rat chi tiet, cho moi tình huong su dung. Hãy cho d ’i và hy vong trong tuong lai `’ ¯o ’’ không xa˙se có ban dich Tieng Viet cua nhung cuon sách này. Chính vì vay trong cuon sách ˜ ’ ´ ˙ ˆ ’ ˆ ˜’ ˙ ´ ˆ ˙ ˙ ˆ ´ ˆ ˙ d a ra các buoc cu the cua viec cài d ˘ t, mà xin ba˙n d c hãy tìm các ˙ ´ ’ ˜ này, tác gia se không ¯u ’ ’’ ˆ’ ’ ˆ ¯a ¯o cuon huong dan tuong ung. Thay vào d ˙ là nhung gì ban ca˙ biet và chuan bi truoc khi cài ´ ˆ ’´’ ˜ ˆ ’ ’ ´’ ¯ó ˜’ ˙ ˆn ´ ` ˆ ˙’ ˙ ˆ ’´’ d ˘ t, d ˆ `’ ’ ˜ ¯i ’ ´ ˙ `ng thoi, tác gia se d cu the và chi tiet vào nhung gì d ˘ c biet khi cài d ˘ t Linux trên máy ˙ ¯a ¯o ˆ ˆ ˜’ ¯a ˆ ¯a tính d có mot trong các he d˙ ˆ u hành Windows cung nhu viec khoi d ˆ ng nhieu he d ˆ u hành. ˙ ¯ã ˆ ˆ ¯ie ` ˜ ’ ˙ ˆ ˙’ ’ ¯o ˙` ˆ ˆ ¯ie ` ˙ ˜ ˙ ´ n d ˆ o cho, phan lon nguoi dùng Viet Nam truoc khi bat d ˆ u hoc Linux d làm quen và ` ’’ ˆ ` ´’ ˙´ ` ˙ ˙ Va ¯e ˆ ˆ ’`’ ˆ ’´’ ˘ ¯a ¯ã rat có the d có kinh nghiem su dung các˙ HDH dòng Windows nhu˙Windows 98, Windows ´ˆ ˆ’ ¯ã ˆ ’’ ¯ ’ 2000 và Windows XP. Và trên thuc˙te thì tam thoi Linux khó có the là HDH d ˆ u tiên mà nguoi ˙ ’ ´ ˆ `’ ˆ’ ¯ ` ¯a ’`’ dùng làm quen. Nhu the ˆ ˙ ˙ ´ , mot cách tu nhiên, neu nguoi dùng d làm viec voi HDH Windows ´ ’ ˆ ’ ˆ ’`’ ¯ã ˆ ´’ ¯ và quyet d nh thu nghiem voi Linux, thì ho không muon mat d môi ˙ ’ong làm viec quen ´ ¯i ˆ ’’ ˆ ˙´ ’ ˙ ´ˆ ´ ¯i ˆ tru `’ ˆ ˙ ˙´ i nhung gì d tao ra và d cau hình duoi duoi Windows. Rat˙ may là ˙ ´ ´ ˆ ’ thuoc cua mình, cùng vo ’ ˜’ ¯ã ¯ã ˆ ’´’ ’´’ ˆ ˙ nhat thiet phai d ´ ´ ’ ˙ ˜’ không ˆ ´ ´ ˆ ’ ¯ánh mat tat ca nhung thu d Boi vì trên mot máy tính có the cùng ˆ ˆ ´’ ¯ó. ’’ ˆ ˆ’ ´ ` ˙ ’ cho trên d a!). Chính ˜ "chung song hòa bình hai HDH và tham chí nhieu hon nua (neu có d ˆ ¯ ˆ ˆ ’ ˜’ ´ ˆ ¯u ˆ ¯ı˜ ´ , o phía duoi se nói cách cài d ˘ t˙HDH Linux trên máy tính d cài d ˘ t mot trong các he vì the ’’ ˆ ’´’ ˜ ¯a ¯ ¯ã ¯a ˆ ˆ ` ’ d ˆ u hành cua hãng Microsoft. ˙ ˙ ˙ ˙ ¯ie 2.1 ˆ’ Chuan bi cài dat ¯˘ ˙ ˙ ˆ’ ¯a ` Có the cài d ˘ t Linux bang mot trong các cách sau: ˘ ˆ ˙ ˙ `’ ˆ’ ¯ı • Tu o dã CD-ROM `’ ’ ˆ’ ¯ı ´’ • Tu ban sao chép Linux trên o dã cung ’ ˆ ’ • Tu máy chu tap tin cua mang noi bo qua NFS; `’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ • Tu máy tính khác trong mang noi bo qua SMB; `’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙

4 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ `’ ’’ • Tu máy tính o xa (ví du tu Internet) qua giao thuc FTP; `’ ´’ ˙ `’ ˆ ’ • Tu mot máy chu WWW qua giao thuc HTTP. ´’ ˙ ´ ˆ ’ ’ ˆ ˆ ’ ´ ´ Theo ý kien cá nhân cua tác gia thì thuan tien và có tính thuc te nhat là cài d ˘ t Linux tu ˆ ˆ ¯a `’ CD-ROM, hon nua viec mua các dã CD bây `’ ˙ gio không gây khó khan gì. ˙ ˙ ˘ ˙ ’ ˜’ ˆ ¯ı Truoc khi bat d ˆ u ˙cài d ˘ t, hãy thu thap (hãy viet lên mot to giay) tat ca nhung thông tin ’´’ ´ ¯a ˘ ` ¯a ˆ ´ ˆ ˆ `’ ´ ˆ ´ ’ ˜’ ˆ ´ ` ´ ’ cau hình can thiet cua máy ˙tính. Neu nhu máy tính cua ban tam thoi van còn làm viec duoi ´ ˙ ’ ˙ `’ ˆ ˜ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ’´’ HDH Windows 95/98/2000/XP, thì ban se tìm thay rat nhie ´ ´ ˙ ù ˙thông tin neu nhan chuot phai ´ ´ ˙ ’ ¯ ˜ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ’u tuong My Computer, chon lenh Properties. O d ban có the tìm thay gan he˙ tat ca vào bie ’ ’ ˆ ˆ ˙ ’’ ¯ây ’ ˆ ´ ˆ ´t ´ ’ ˆ ` ˆ ˆ thông tin can thiet. Neu nhu ban không thay thông tin nào d ˙ thì can tìm kiem theo các cách ` ˆ ˙ ´ ˆ ´ ˆ ’ ˙ ˙ ´ ˆ ¯ó, ` ˆ ´ ˆ ˙ ˆ’ ’ ˆ ’’ ’ khác, ke ca viec mo vo máy và d c nhung dòng chu trên thiet bi. ¯o ˜’ ˜’ ´ ˆ ’ giúp ba ¯o˙n d c, xin d oc d ˙a ra d danh sách nhung thông tin can thu thap. Xin d ` ng ˙ ` ¯ e Dˆ ¯u ’ ¯u ’ ’ ¯ây ˜’ ˙ co gang ghi càng nhieu du lieu ve mot thiet bi càng tot (tat ca ˙ ng thông ˙´ ˘ ˙ ˆ ˆ ¯u’ luoi bieng và hãy ˆ ´ ’`’ ´ ˆ ` ˆ ˜’ ˆ ˆ ˆ ` ´ ˆ ´ ´ ’ nhu ˆ ˆ ˜’ tin có the tìm thay), nhung du lieu này se can˙d´ n khi cài d ˘ t ˙ cau hình, khi mà viec tìm ˆ’ ´ ˆ ˜’ ˜’ ˆ ` ˆ ˜ ˆ ¯e ˙ ¯a và ´ ˆ ˆ ´ kiem chúng se khó khan hon. ˘ ˙ ˙ ˙ ˆ ˜ ’ • BIOS: ’ ´ – nhà san xuat;ˆ ´ ˆ – so hieu phiên ban. ˆ ’ ˙ ˆ’ ¯ı ´’ ’’ ’ ˆ’ ¯ı ´ • Controller o dã cung: loai (IDE hay SCSI) và dung luong cua o dã (neu nhu ban d c ˆ ’ ¯o ˙’ ˜ ’ ˙ˆ ´ ¯o ˙ ˙ `n kiem tra xem BIOS có ho tro viec truy cap o che d ˆ LBA hay dùng dã IDE, thì ca ¯ı ˆ ˆ ˆ ˆ ’’ ˆ không): ˙ ˙ ˙ ˙ ´ – hda (Master trên controller so 1 hay Primary Master); ˆ ´ – hdb (Slave trên controller so 1 hay Primary Slave); ˆ ´ – hdc (Master trên controller so 2 hay Secondary Master); ˆ ´ – hdd (Slave trên controller so 2 hay Secondary Slave). ˆ ’ ´ ˆ ˜ ´ ˆ ’ ´ – nhà san xuat và so mau mã cua adapter SCSI (neu có). ˆ ˆ ’ ˆ ´’ ` • Dung luong cua bo nho (tính bang Kilobyte ’’ ˘ ˙ ˙ • CD-ROM: – Giao dien (IDE, SCSI, hay giao dien khác); ˆ ˆ ˙ ˙ ¯o ´’ ˆ ˆ’ ¯ı – d´ i voi các o dã CD-ROM không phai IDE, cung nhu SCSI - nhà san xuat và so ’ ˜ ’ ’ ´ ˆ ´ ˆ ˜ mau mã. ˆ • Chuot: ˆ ˙ – loai chuot (serial, PS/2, hay bus mouse); ˆ ˙ ˙ – giao thuc (Microsoft, Logitech, MouseMan, v.v. . . ); ´’ ´ – so nút; ˆ ¯o ´’ ˆ ˆ ˘ ˆ’ ˆ ˆ ˆ ´ ´’ ’ ’ ˆ’ ¯ó. ` ˆ – d´ i voi chuot cam vào cong noi tiep thì can so thu tu cua cong d ´ ´ ´ ˙ ˙ • Cac màn hình ˙

2.2 Phòng xa và nhung loi khuyên ˜’ `’ 5 ’ ´ – nhà san xuat; ˆ ˆ ˜ ´ ˆ ’’ – so mau mã (hay chipset su dung) ˙ – dung luong bo nho; ’’ ˆ ´’ ˙ ˙ • Màn hình ’ ´ – nhà san xuat ˆ ˆ ˜ ´ ˆ – so mau mã; ’ ˆ ´ ` ˆ ` – các giá tri gioi han (min, max) cua tan so làm moi theo chieu doc và theo chieu ´’ ´’ ˆ ` ˆ ˙ ng giá tri này ban d c chı có the tìm thay trong tài lieu˙ d kèm voi màn ˙ ngang (nhu ˜’ ¯o ’ ˆ’ ´ ˆ ˆ ¯i ´’ hình, Windows không ˆ ˙ hien thi˙ nhung giá tri này, và chúng rat˙ quan trong trong ’˙ ´ ˜’ ˆ khi ca ´ u hình giao dien d ˆ hoa). ` ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ¯o ˙ ˙ ´ ˆ ’ ´ ´ ´ • Neu nhu ban d c muon ket noi mang (mà UNIX nói chung là HDH dành cho mang), ¯o ˆ ˆ ˆ ¯ thì hãy ghi˙lai nhung du lieu sau: ˙ ˙ ˜’ ˜’ ˆ ˙ ˙ ˙ ’ ´ ˆ ˜ ´ ˆ – nhà san xuat và so mau mã cac mang; ˆ ˙ ˙ ’ ’ – d a chı IP cua mình; ¯i ˙ ’ – tên cua máy tính trong mang; ˙ – mat na mang con (subnet mask); ˘ ˙ ˙ ˙ ’ ’ – d a chı IP cua gateway; ¯i ˙ ¯i ’ ’ ’ ` – d a chı IP cua các máy chu tên mien (DNS server); ˆ ˙ ’ ’ ’ – d a chı IP cua máy chu WINS(Windows Internet Name Service); ¯i ˙ ` ˆ ’ – tên mien cua công ty ban d c. ¯o ˙ ˙ ’ ´ • Loai và nhà san xuat cac âm thanh và game controller (neu nhu có) ˆ ´ ˆ ’ ˙ ˙ 2.2 Phòng xa và nhung loi khuyên ˜’ `’ ¯a ¯ ´ Truoc khi cài d ˘ t HDH Linux sau Windows, rat nên thuc hien vài thao tác "phòng xa" ("phòng ’´’ ˆ ’ ˆ ˙cháy"). Vì rat có the ban d c se phai˙ phân vùng lai o d a, thay d ’i ban ghi ’ ˙ cháy hon chua ’ ˜’ ´ˆ ˆ ¯o ˜ ’ ˆ’ ¯ı ˜ ¯o ’ ˆ ’’i d ˆ ng (Boot Record) và làm viec vo kho ¯o ˙ i các tap tin khoi d ng cung nhu các tap tin cau hình. ˙ ’’ ¯o ˙ ´ ˆ ´’ ˆ ˆ ˜ ’ ˆ ˆ ˙ tác này không phai lúc nào cung d ˙ lai d lai mot ket qua theo ý ˙ ´ n, và trong ˙ ˙ Các thao ’ ˜ ¯em ¯em ˆ ´ ˆ ’ muo ˆ truong hop xau có the máy tính cua ban d c se ˙không khoi ˙¯ong nua. Có biet cách thoát ra ’`’ ’ ´ ˆ ˆ’ ’ ¯o ˜ ˙ ’ d ’ ˆ ˜’ ´ ˆ kho ’ i tình ´ ˙huong này và phuc hoi du lieu can thiet không d còn˙là mot câu hoi. Nhung roi vào ` ˜’ ˆ ˆ ˙ `˙ ´ ’ ˆ ˆ ˆ ¯ó ˆ ’ ’ ´ ˙ ˜ ˙´ ` ` ˙ ˆ ’ ˆ ´ ´’ ˆ tình huong nhu vay het suc de dàng nhat là voi nguoi dùng lan d ˆ u tiên cài d ˘ t Linux. Chính ˆ ˆ ´’ ’`’ ˆ ¯a ¯a ` ˙` ` ` ˙ ` ˆ ˆ ’’ ¯o vì vay, d ˆ u tiên, can tao mot dã mem khoi d ˆ ng hay mot dã mem giúp phuc hoi he thong ˆ ¯a ˆ ¯ı ˆ ¯ı ˆ ˆ ˆ ´ ˆ (neu´ ˙ ban d c còn chu˙ tao). Thu hai, can ghi˙ lai nhung ˙du lieu có giá tri (backup).˙Và thu a ˙ ´’ ` ˙ ´’ ˆ ¯o ’ ˆ ˜’ ˜’ ˆ ˙ ’n bi các tap tin (d a mem, CD) cài d ˘ t cho he thong cu. Mot loi khuyên quan trong ˙ ˙ ` ˙ ˙ ˙ ba, chua ˆ ˆ ˜ ¯ı ˆ ¯a ˆ ´ ˆ ˜ ˆ `’ khác: ne ´ u có gì d ˙ xay ra không theo ý muo˙ thì không nên hoang mang. Xin chia se mot ˆ ˙ ¯ó ’ ń ˆ ˙ ˙ ’ ˙ˆ ` ` ` ’ kinh nghiem buon: khi lan d ˆ u tiên tác gia cài Linux trên máy tính d có Windows NT, và ˙ ˆ ˆ ˆ ¯a ¯ã ˙máy tính không the khoi d ng d oc. Không hieu het van d ` tác gia nghı là không ´ ket qua là ˆ ’ ˆ’ ’’ ¯o ¯u ’ ˆ ’ ˆ’ ´ ´ ¯e ˆ ˆ ˆ ’ ˜ còn cách gì khác ngoài d nh dang lai o ¯ı ˙’ d a và cài d ˘ t lai tu d ù. Bây gio thì tác gia d hieu là ˙ `’ ¯a `’ ’ ¯ã ˆ’ ¯i ˆ ˜ ¯a ˆ có the phuc hoi lai neu nhu không ˙quyet d nh quá˙vo˙ vàng. Vì vay có the nói rang Werner ˆ’ ` ˆ ´ ˙ ’ ˙ ˆ ´ ¯i ˆ î ˆ ˆ’ ` ˘ Almesberger ¯úng, ˙ d ˙ khi trong huong dan su˙ dung LILO có d a ra ˙ ng loi khuyên sau cho ˜ ’’ ˙ nhu ’´’ ˆ ¯u’ ˜’ `’ nguoi dùng khi roi vào truong hop khó khan nhu vay: ’ `’ ’ ’ `’ ’ ˘ ˙ ’ ˆ ˙ ˙

6 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ • Không hoang hot. Neu nhu có gì d không làm viec, hãy thu moi cách d ˆ’ tìm ra nguyên ’ ´ ˆ ´ˆ ’ ¯ó ˆ ’’ ¯e nhân, kiem tra lai nhieu lan thao tác cua mình. Chı sau khi d ˙moi thuc hien các buoc ˆ’ ` ` ˆ ˆ ’ ˙’ ¯ó ´’ ’ ˆ ’´’ ’’ ˆ˜i. sua lo ˙ ˙ ˙ ¯o ˆ D˘ ˆ ’`’ ’ ˆ ´ • Hãy d c tài lieu. ¯ ac biet trong các truong hop, khi he thong làm nhung gì ban d c ˆ ˜’ ¯o không ˙mong d˙ i. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ¯o ’ ˙ ˆ’ ´ Xin thêm mot loi khuyên pho bien sau: * Hãy xem các tap tin log, tuc là các tap tin ghi ˆ `’ ˆ ˆ ´’ ˆ lai su kien cua he ´ ˙ thong (can tìm chúng trong thu muc /var/log). ` ˙ ˙ ’ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ’’ ˙ ’ ` ’ ´ Nhu d nói o trên, quá trình cài d ˘ t HDH Linux nói riêng không phai là d ˆ tài cua cuon ’ ¯ã ¯a ¯ ¯e ˆ ` sách. Nguoi dùng can tìm các cuon hu ´’ `’ ´ ˙ong dan tuong ung. Tuy nhiên, tác gia cung muon d a ˜ ’ ’ ´’ ’ ˜ ´ ¯u ’ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ’ ra vài loi khuyên d ˆ’ giúp nguoi dùng d ’a ra quyet d nh trong khi cài d ˘ t. `’ ¯e ’`’ ¯u ´ ¯i ˆ ¯a ˙ ˙ ´’ ´ ¯u Thu nhat, d `’ng voi vàng và hãy chú ý d c nhung thông báo se hien thi trên màn hình, ˆ ˆ ¯o ˜’ ˜ ˆ’ ˙ ’ `’ D ˆ’ ˙ ˙ và hãy suy nghı ky khi chon câu tra loi. ¯ e minh chung cho loi khuyên này xin d ’oc ke lai ˜ ˜ ´’ `’ ¯u ’ ˆ’ truong hop khi tác gia cài Red ’ ˙ Hat 7.1, và tu d ng nhan lên nút Next, vì cho rang phuong án ´ ` ˙ ˙ ’`’ ’ ’ ¯o ˆ ˆ ˘ ’’ theo mac d nh là d ’ . Ket qua là tác gia không˙the truy cap d ’oc d´ n máy này qua các giao ˘ ˙ ¯i ¯u ´ ˆ ’ ’ ˙ ˆ’ ˆ ¯u ’ ¯e ˆ thuc ma (telnet, ftp, NFS, Samba), mac dù d cau hình giao ˙dien mang cho máy. Nguyên ´’ ˙ ng ˙ ˘ ¯ã ´ ˆ ˙ ˆ ’’ ˘ ¯i ˙ ’`’ ’’ ¯u ’ nhân là˙trong phuong án theo mac d nh thì tuong lua d ’oc cài d ˘ t, và tuong lua d ¯a ˙ ˙` ’ ’ ’’ ¯óng het các ´ˆ D ˆ’ ’’ truy cap tu mang. ¯ e mo truy cap `’ ˙ này, thì trong quá trình cài d ˘ t can chı rõ các dich vu d oc ˙ ˙ ˙ ` ’ ˆ ˆ ¯a ˆ ¯u ’ ’ ’’ mo. Nhu ˙ ng chúng ta quá voi vàng! Thu hai, tác gia khuyên không nên d `ng ý˙voi viec ˙ ˙ ˙ ´’ ’ ˙ ´’ ˆ ’˙ tu ’ ˆ ¯oˆ ’’ ¯o ˙ ` ´ d ˆ ng khoi d ˆ ng vào giao dien d ˆ hoa. Vì cuoi cùng nguoi dùng không khó khan gì khi gõ ˙ ˙ ¯o ˆ ¯o ˆ ’`’ ˘ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ´ ˆ ` câu lenh startx, còn viec cau hình giao dien d ˆ hoa (neu có gì d làm viec không d ˆ ¯o ´ˆ ¯ó ˆ ¯úng) ˙ oi dùng moi rat khó thành công. voi ngu `’ ´’ ´’ ˆ ´ ˙ ˙ ˙ ˙ ’ ` Sau khi làm xong các công viec phòng xa, can quyet d nh se to chuc khoi d ˆ ng nhieu ˆ ˆ ´ ¯i ˆ ˜ ˆ’ ´’ ’’ ¯o ˆ` ˙ a (phân vùng) d ’ cài d ˘˙ tuc là can chia o d a thành so ˙ ¯ ’ ´ HDH nhu the nào, chuan bi các o d˜ ˆ ˆ’ ˆ’ ¯ı ¯e ˆ ¯at, ´’ ` ˆ ˆ’ ¯ı˜ ´ˆ phân vùng ca ´ ˙ ’ ˙ `n thiet. Nhung truoc khi chuyen sang các buoc cu the d ˆ’ chuan bi o dã, xin ’ ¯e ’ ’ ¯ı ˆ ˆ ’ ’´’ ˆ ’´’ ˆ ˆ ˆ d ’oc nói qua mot chút ve cau trúc cua dã và quá trình khoi d ˆ ng HDH. Neu ai d˙ không d ’ ¯u ’ ˆ ˆ ´ ` ˆ ’ ¯ı ’’ ¯o ˙ ¯ ´ˆ ¯ó ¯u ˙ nhan d ’ d ˙c phan lý thuyet này, thì có the bo qua chúng và chuyen thang d´ n van d ` ˜ ¯e ¯o ` ´ ’ ’ ˙ ’ ’ kiên ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˘ ¯e ´ ¯e ˆ ˆ ˆ chon chuong trình ˙ khoi d ng. ’’ ¯o ’’ ˆ ˙ ˙ 2.3 ’’ ¯ ˆ Phân vùng trên dã và quá trình khoi dong ¯ı ˙ 2.3.1 ´ ˆ ´ ˆ ’ ¯ı The nào là cau trúc "hình hoc cua dã" ˙ ’ ¯o ´ ¯ı ´’ ˆ ` ˆ ¯ı ’ ´’ `’ ` Nhu ban d c biet, dã cung gom vài dã có phu lop tu tính, nam trên cùng mot truc và quay ˘ ˆ ˙ toc lon. Doc/Ghi du lieu d oc thuc hien boi các d ù d c nam giua ˙ ˙ a này, di voi van ´ ’ ¯ ˙ ´ ’’ ` ´’ ˆ ˆ ˜’ ˆ ¯u ’ ’ ’ ˆ ¯a ¯o ˆ ˘ ˜’ các d˜¯ı chuye ˙n tu tâm d a ra rìa ngoài cua d ˙ Vòng tròn d ù d c ve ra ˙ ’ `’ ˙ ˙’ ˙ ˙ ˆ ˜ ¯ı ¯ıa. ˜ ¯a ¯o ˜ trên các dã khi quay quanh ˆ ¯ı ˆ ’ ` ˙ˆ ˘ ` chúng goi là rãnh (track), còn tap hop các rãnh nam chong lên nhau goi là cylinder. Moi ˜ ˆ ˙ ˙ có ˙the ghi vào moi sector 512 byte thông tin. Vì the d ˘ c ˙ rãnh lai chia thành các sector, và ˆ’ ˜ ˆ ´ ¯a ˆ dˆ ˙’ ’m cua mot o dã thuong là tap hop ba sô: so cylinder/so rãnh trong cylinder/so sector trên ’ ¯ı ´ ´ ´ ˙ ¯ie ˆ ˆ ’`’ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ rãnh hay còn viet tat là C/H/S ˙ chu cái d ˆ u tiên cua các thuat ngu Tieng Anh tuong ung: ˙ ´ ´ ˆ ˘ (ba ˙ ˜’ ¯a` ’ ˆ ˜’ ´ ˆ ’ ’ ´’ Cyliner/Head/Sector). Ba so này goi là cau trúc "hình hoc cua d˜ ¯ ˜ ´’ ´ ´ ´ ’ ¯ı ˙a". Dıa voi cau trúc hình hoc ˆ ˆ ˆ ˙ C/H/S có dung luong C*H*S*512˙byte. ’’ ˙ ˙ ´ ´ ´’ ¯o ´ ’ ¯ ã cung là các thiet bi khoi, tu là d ˙ c và ghi thông tin theo các khoi, và kích thuoc nho Dı ´’ ˆ ˙ ˆ ˆ ’´’ ´ ’ ˆ ´ ` nhat cua khoi bang mot sector (512 byte). ¯ e ˆ ˘ ˆ Dˆ ’ có the ghi thông tin lên dã, can d ˘ t d ˆ u dã ˆ’ ¯ı ` ˆ ¯a ¯a ¯ı` d ˙ ´ ˆ ` ’ cho controller biet can ghi thông tin này vào sector nào. Sector d ’oc ˙ ¯úng vi trí, tuc là chı ´’ ˆ ¯u ’ d ˙ ’ ´ ´’ ’ ´ ´’ ’ ¯a ¯o ` ´ ´’ ’ ˙ ¯ánh d a chı theo so thu tu cylinder, so thu tu d ˆ u d c (hay rãnh) và so thu tu sector trên rãnh. ¯i ˆ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙

¯ı ’’ ¯ ˆ 2.3 Phân vùng trên dã và quá trình khoi dong 7 ˙ 2.3.2 ’ ’ ¯ı Phân vùng và bang phân vùng cua dã ˆ ´ ˆ’ ¯ı Trong các he thong Intel o dã thuong d ’oc chia thành các phân vùng. Rat có the nguyên ˆ ’`’ ¯u ’ ´ ˆ ˆ’ ˙ phân vùng là nguyên nhân li˙ su: các phiên ban MS-DOS d ù tiên không the ’ nhân cua viec ˆ ch ’’ ’ ¯a ˆ ˆ’ ˙ c các d a lon, mà dung luong˙ d a lai phát trien nhanh hon kha nang cua DOS. ’’ su dung d ’o ¯u ’ ¯ı ´’ ˜ ˜ ’ ’ ¯ı ˆ’ ’ ’ ˘ ’ Khi d ¯ã˙ d nghı ra viec chia o d a thành các phân vùng. De làm d oc d ù này, trong sector ˙ ’ ¯ı ˙ ˙ ’ ¯ó ˜ ˆ ˆ ˜ ¯ ˆ ¯u ’ ¯ie ’ ˆ ˙ ˙´ ’ ´ˆ ’ ¯ı ´ ˆ ’ ` ´ ˆ’ ¯ı so 0 cua dã (sector so 0 cua rãnh d ˆ u tiên trong cylinder so 0) ghi nho bang chia o dã thành ¯a ˆ ’ các phân vùng (partition table). Mo ˜i phân vùng d ’oc dùng nhu mot dã vat lý riêng re. Mot ˆ ¯u ’ ’ ˆ ¯ı ˆ ˜ ˆ truong hop nói riêng d là trong các phân vùng khác ˙ nhau có the˙ cài d ˘ t˙ các he d ù hành ’ ˙ ’`’ ’ ¯ó ˆ ¯a ˆ ¯ie ˆ khác nhau. ˙ ˙ ˙ ’ ´’ ’ ˜ ˆ ’ Bang phân vùng chua 4 ban ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. Moi ban ghi có cau trúc ´ ˆ nhu sau: ’ kênh giao tác struct partition { char active; /* 0x80: phân vùng kích hoat, 0: không kích hoat */ ` ˙ ˙ char begin[3]; /* CHS sector dû tiên, 24 bit ¯a char type; /* loai phân vùng (ví du, 83 — LINUX_NATIVE, 82 — LINUX_SWAP) */ ˙ ´ ˙ char end[3]; /* ˆ CHS sector cuoi cùng, 24 bit */ int start; /* ´ ’ ` so cua sector dû tiên (32-bit, tính tu 0) */ ˆ ¯a ` ’ int length; /* ´ ˆ so sector có trong phân vùng (32 bit) */ }; ’ ¯ı ’`’ ¯u ’ ’’ Bang phân vùng dã thuong d ’oc tao boi chuong trình fdisk. Trên HDH Linux ngoài ’’ ¯ chuong trình fdisk "truye ’’ `n thong" (tuy˙vay rat khác so voi chuong trình fdisk trong MS-DOS ˆ ´ ˆ ˙ ˆ ´ ˆ ´’ ’’ ˙ và Windows), còn có hai chuong trình d ˆ’ làm viec voi phân vùng dã: cfdisk và sfdisk. ’’ ¯e ˆ ´’ ¯ı ’’ ´ˆ ’ ’ ˙ ¯e Chuong trình cfdisk, giong nhu fdisk chı dành d ˆ’ làm viec voi bang phân vùng dã: nó ˆ ´’ ’ ¯ı không quan tâm chú ý d ˆ ´ n thông tin có trên dã. Chı khác bie˙t voi fdisk o giao dien thuan ¯e ¯ı ’ ˆ ´’ ’’ ˆ ˆ ˜ ˙ ˙ ˙’ ˆ ’ ˆ ’’ ˆ ˆ ´ tien: chı dan su dung lenh và he thong trình d ’n (thuc d ’n). Chuong trình sfdisk có vài kha ˆ ¯o ’ ¯o ’’ na˙ng cao hon, ví ˙ , cho phép ˙ ˘ du ˙ thao tác trên các phân ˙ vùng d có cua d a. ’ ¯ı ’ ¯ã ˜ ˙ ’’ dung truong begin và end cua bang phân vùng và Interrupt 13 cua BIOS (Int 13h) ’ ’ ’ DOS su ’`’ d ˆ’ truy cap to ¯ı ˙i d a, vì the không the su dung d a có dung luong lon hon 8,4 Gbyte, ngay ca ¯e ˆ ´’ ˜ ´ ˆ ˆ’ ’’ ¯ı˜ ’’ ´’ ’ ’ ˙ voi các BIOS moi (ve ˆ ´’ ´’ ˆ ` van d ˆ này se nói d˙ n o sau), còn phân˙ vùng thì không the lon hon 2,1 ´ ¯e ` ´ ’’ ’ ´’ ’ ˜ ¯eˆ ˆ ´ ’ ˆ ´ Gbyte (nhung d là do han che cua he thong tap tin FAT16). ’ ¯ây ˆ ˆ ˆ ’ ’’ ˙ ˙ ˙ ’ ’ ˜ Linux thì chı su dung truong start và length cua bang phân vùng dã và ho tro các phân ’ `’ ¯ı ˆ ’ vùng chua d ˆ´’ ¯e ˙ ´ n 232 sector, tuc là dung luong có the d t 2 Tbyte ´’ ’ ¯a ˙ ’’ ˆ ˙ ˙ ’ ˆ’ ¯ı ’ Vì trong bang chia o dã chı có 4 dòng cho các phân vùng, so phân vùng chính trên dã ´ ˆ ¯ı ` ´ ˆ’ ´’ ’ ngay tu d ˆ u dã han che: không the lon hon 4. Khi mà 4 phân vùng tro thành ít, thì nguoi ta `’ ¯a ˆ ’’ ’`’ sáng che ra phân ˙ ´ ˆ ´ vùng lôgíc. Mot trong so các phân vùng chính tro thành mo rong (loai phân ˆ ˆ ’’ ’ ˆ ’ ˙ ˆ ’ ´ ’`’ vùng - 5 hay F hay 85 trong he co so muoi sáu). Và trong phân vùng mo rong nguoi ta tao ra ˆ ’’ ˆ ˙ ’`’ ˙ ˙ các phân vùng lôgíc. Phân vùng mo rong không d ’oc su dung truc tiep mà chı dùng d ˆ’ ghi ˙ ˙ ’’ ˆ ¯u ’ ’’ ’ ´ ˆ ’ ¯e các phân vùng lôgíc. Sector d ˆ u tiên cu ` ˙ ’ a phân vùng mo rong ghi nho bang phân vùng voi ˙ ’ ˙ ˙ ´’ ’ ´’ ¯a ’ ˆ ´ ¯a ` bon d ˆ u vào: mot dùng cho phân vùng lôgíc, mot cho phân vùng mo rong khác, còn hai cái ˙ ’’ ˆ ˆ ˆ ˆ còn lai không d ˙oc su dung. Moi phân vùng mo ˙ ˆ ng có mot bang chia ˙ ’ a mình, trong bang ¯u ’ ’’ ’ ˜ ˆ ’’ ro ˆ ’ cu ’ này, cu˙ ng giong nhu trong phân vùng mo rong chính, chı su dung có hai dòng d ’ d a ra mot ´ ˙ ˙ ’’ ˆ ˙ ’ ˙’ ’ ˜ ˆ ’ ¯e ¯u ˆ ’ ˆ phân vùng lôgíc và mot phân vùng mo rong. Nhu vay, thu d ˙oc mot chuoi các mat xích tu ˆ ’’ ˆ ˙ ’ ˆ ¯u ’ ˆ ’ ˜ ˆ ´ ˘ ˙` ’ ’ ´ ˙ bang phân vùng, mat xích d ˆ u tiên mô ta ˘ ` ’˙ ba phân vùng chính, và moi mat xích tiep theo – ˙ ˙ ˙˜ ´ ´ ¯a ˆ ˘ ˆ mot phân vùng lôgíc và vi trí cua bang tiep theo. ˆ ’ ’ ´ ˆ ˙ ˙ ´ ˜ Chuong trình sfdisk trên Linux cho thay toàn bo chuoi này: ’’ ˆ ˆ ˆ ˙

8 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ kênh giao tác [root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device Boot Start End #cyls #blocks Id System /dev/hda1 * 0+ 189 190- 1526143+ 6 FAT16 /dev/hda2 190 783 594 4771305 5 Extended /dev/hda3 0 — 0 0 0 Empty /dev/hda4 0 — 0 0 0 Empty /dev/hda5 190+ 380 191- 1534176 6 FAT16 — 381 783 403 3237097+ 5 Extended — 190 189 0 0 0 Empty — 190 189 0 0 0 Empty /dev/hda6 381+ 783 403- 3237066 7 HPFS/NTFS — 381 380 0 0 0 Empty — 381 380 0 0 0 Empty — 381 380 0 0 0 Empty ´ ´ ´ So phân vùng lôgíc theo nguyên tac không han che, vì moi phân vùng lôgíc có the chua ˆ ˘ ˆ ˆ˜ ˆ’ ´’ ˙ Tuy nhiên trên thuc the van có nhung han ’ bang phân vùng và các phân vùng lôgíc cua mình. ’ ’ ´ ˆ ˆ ˜ ˜’ che ’ ´ . Ví du, Linux không the làm viec voi hon 15 phân vùng trên các dã SCSI và hon 63 phân ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ´’ ’ ¯ı ’ ˙ vùng trên dã IDE. ˙ ¯ı ’’ ˆ Phân vùng mo rong trên mot dã vat lý, hay trong mot phân vùng mo rong chua nó (có ˆ ¯ı ˆ ˆ ’’ ˆ ´’ the ’ goi là "me") chı có the làm mot: không mot chuong trình phân chia o dã˙nào trong so d ˆ ’ ˙ ’ ˆ ˙ ˆ ˙ ˆ ’’ ˙ ˆ’ ¯ı ´ ¯ã ˆ ˙ ˙ tuong tu) có the tao˙ thêm mot phân vùng mo rong thu hai. ˙ có (fdisk và ’ ’ ’ ˆ’ ˆ ’’ ˆ ´’ ˙ ˙’ ˙ ˙ ˆ’ dã trên Linux nói riêng (o dã vat lý) d ’oc truy cap qua tên cua thiet bi: /dev/hda, O ¯ı ˆ ¯ı ˆ ¯u ’ ˆ ’ ´ ˆ /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân ˙ vùng˙ chính có thêm so 1-4 trong˙ tên thiet bi: ˙ ´ ´ ˆ ˆ /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/ ˙ ´ ` ˘ ¯a `’ ´ ˆ `’ ˜’ ` ¯e ˆ ¯e ’’ ˆ ˆ’ . . . (bat d ˆ u tu so 5). Tu nhung gì d ˆ cap d´ n o trên có the suy ra tai sao lai có the bo qua các ˆ’ ’ tên nhu /dev/hda3 hay /dev/hda4 ¯o ˙ (d n gian là phân vùng chính thu˙ba và thu tu không ’ ˙ ´’ ´’ ’ ’ ’ d ’oc tao ra) và ngay sau /dev/hda2 ban d c tha ¯u ’ ¯o ´ y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân ˆ vùng mo rong /dev/hda2), và sau d ˙ viec d ˙ ˙’ ’ ˆ ˙ ´ ¯ó thì ˆ ¯ánh so lai theo thu tu thông thuong. ˆ ´’ ’ ’`’ ˙ Trong Windows các phân vùng lôgíc nha ¯u ’ ˙ n d oc tên (chu cái), bat d ù tu chu cái cuoi ˙ ˙´˘ ¯a `’ ˜’ ´ ˆ ’ ˜’ ˆ ˆ dùng dành cho phân vùng chính. Ví du neu mo ¯ı ’ ´ ˙ t d a cung có hai phân vùng chính (C: và D:) ˙ ´ ˆ ˆ ˜ ’’ ˆ ˙ ˙’ và mot phân vùng mo rong, trong phân vùng mo rong tao ra hai phân vùng lôgíc, thì nhung ˆ ’ ˆ ˜’ phân ˙vùng lôgíc này se ˙ oc d ˘ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP ˙ ˙ ˜ d ’ ’ ¯a ¯u có the thay d ˆ’i tên cua các˙phân vùng dã. ˆ’ ¯o ’ ˙ ¯ı 2.3.3 ’’ ¯ ˆ Quá trình khoi dong HDH công ty Microsoft ¯ ˙ Dù he d ˆ u hành có là gì, thì d ˆ’ có the bat d ˆ u d ˆ u khien máy tính, can nap HDH vào bo ` ˆ ¯ie ¯e ˆ’ ´ ¯a ¯ie ˘ ` ` ˆ’ ` ˆ ˆ ´’ ˙ the hãy xem xét qua quá trình khoi d ng cua các HDH khác nhau. Chúng ¯ta chı quan nho. Vì ´ ’’ ¯o ’ ˙ ’ ˙ ˆ ˆ ¯ ’’ ¯o `’ ˆ’ ¯ı ´’ tâm d´ n viec khoi d ˆ ng tu o dã cung, nên se ˙không xem xét d´ n viec khoi d ng tu d a mem, ’’ ¯o `’ ¯ı ` ¯e ˆ ˆ ˜ ¯eˆ ˆ ˆ ˜ ˆ CD-ROM và ˙ qua mang. Hãy bat d ù tu MS-DOS và MS Windows˙ cu (xin d ` ng quên rang, ˙ ´ ˆ ˘ ¯a `’ ˙ ` ˘ ˜ ¯u’ viec phát trie ˙ ’n và hoàn thien máy tính cá nhân song song voi su phát trien cua HDH cua ´’ ’ ’ ’ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯ ˙ Microsoft và nhung quye ¯i ´ t d nh su dung trong các HDH này có a˙ huong manh d´ n quyet ˙ ’’ ’ nh ’’’ ´ ˜’ ˆ ¯ ¯e ˆ ˆ ˙ ´ t bi). ˙ ˙ ’ ˆ’ d nh cua các nhà phát trien thie ¯i ˆ ˙ ˙

¯ı ’’ ¯ ˆ 2.3 Phân vùng trên dã và quá trình khoi dong 9 ˙ ’ ¯o ´ ˆ ˆ ` Nhu ban d c biet, khi bat máy tính d ˆ u tiên se chay chuong trình POST (Power On Self ¯a ˜ ’’ ˙ong ˙trình xác d nh dung luong bo nho, thu ˙nghiem bo nho, và xác d nh các thành ˙ Test). Chu ’ ’ ¯i ’’ ˆ ´’ ’’ ˆ ˆ ´’ ¯i ` phan khác (bàn phím, o ´’ ˆ ˆ’ cu˙ng. . . ), kho˙ d ˆ ng các the adaptor. Trên màn hình thu˙’ng xuat hien ’’i ¯o ˙ ’ ˙ ˙ ’o ` ´ ˆ ˆ các thông báo ve ˆ ’’ ˆ ´’ ˆ `˙ ˆ ` dung luong bo nho, ve viec thu nghiem bo nho, danh sách các thiet bi nhan ’’ ˆ ˆ ´’ ´ ˆ ˙ ˆ ra (o dã cung và mem, bo xu lý, cong COM và v.v. . .˙). ˙ ˆ’ ¯ı ´’ ` ˆ ˙ ˆ ’’ ˙ ’ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ’’ ´ ˆ ˆ ˆ ’ Sau khi hoàn thành viec thu nghiem POST goi Int 19h. Công viec cua Int 19h là tìm thiet ˆ ’’ ¯o bi khoi d ˆ ng. Viec tìm kie ˙ m thuc hien theo thu ˙ xác d nh trong Setup BIOS và theo cách ´ ˙ ´’ tu ˙ ˆ ˆ ’ ˆ ’ ¯i ˙˘ ˙ ´˙ ’ ´˙ ˙ ´ ¯ı ˙ ˆ’ ’’ ¯o ˙ tham dò sector so 0 cua các thiet bi tuong ung. Neu dã có the khoi d ˆ ng, thì trong sector so ´ ˆ ˆ ’ ’ ´’ ˆ ˆ 0 cu ¯ı ’ ’ ¯o ˙ ’ a dã có ban ghi khoi d ˆ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cuoi cùng cua ˙ ´ ’ ’ ˆ ˙´ ´ ˆ ˆ ˆ ˆ ´ MBR – "so màu nhiem", là dau hieu cho biet sector có MBR, và theo d dã có the khoi d ˆ ng. ˆ ¯ó ¯ı ˆ’ ’’ ¯o ´ ˙ ˙ ´ ’ ’’ ˙ Ngoài "so màu nhiem" MBR còn chua bang phân vùng dã d nói o trên, và mot chuong trình ˆ ˆ ’ ¯ı ¯ã ˆ ’’ nho – trình khoi d ˆ˙ng chính, kích thuoc chı có 446 (0x1BE) byte. ’ ’ ¯o ’ ’´’ ’ ˙ ’ ˙ ´ ´ ’ ’’ ¯o Bang 2.1 cho thay cau trúc cua sector khoi d ˆ ng chính sau khi cài d ˘ t Windows. ˆ ˆ ¯a ˙ ˙ ’ ´ ’ ’’ ¯o Bang 2.1: Cau trúc cua sector khoi d ˆ ng chính ˆ ˙ ˆ’ Dich chuyen Noi dung ˆ ˙ ˙ ’ ’’ ¯o 0x000 Mã cua trình khoi d ˆ ng chính ˙ 0x1BE ’ ˆ’ ¯ı Bang phân vùng o dã 0x1FE ´ "So màu nhiem" (0xAA55) ˆ ˆ ˙ MS-DOS, Windows95 và NT ghi nho DOS MBR trong khi cài d ˘ t. Ngoài ra cung có the ´’ ¯a ˜ ˆ’ ’ tao MBR cua MS voi câu lenh DOS sau: fdisk /mbr. ´’ ˆ ˙ ˙ Xin tro lai voi quá trình˙ khoi d ng. Int 19h cua BIOS nap trình khoi d ng chính vào bo ’’ ´’ ’’ ¯o ’ ’’ ¯o ˆ ˆ ˆ nho máy tính ˙ và chuyen quyen d ù khien cho chuong trình này. Nhung ˙ ong trình "bé ’ ` ¯ie ˙ ’ ˙ ˙ ´’ ˆ ˆ ˆ ˆ ’’ ’ chu ’ ’ ¯u ’ ˘ ’’ ¯o ´ ’ ˜’ nho" này không d ’ kha nang khoi d ˆ ng HDH; tat ca nhung gì mà nó có the làm – d là nap ’ ˆ ˆ’ ¯ó vào bo nho chuong trình manh hon – ˙ trình¯khoi d ng thu hai. ’’ ¯o ˙ ˆ ´’ ’ ’ ’ ˆ ´’ ˙ D ˆ’ ` ˙ ’ ˙ ¯ e làm d ’oc d ˆ u này, nó tìm trong bang phân vùng kích hoat và d ˙ c vào bo nho trình ¯u ’ ¯ie ¯o ˆ ´’ khoi d ˆ ng thu ˙ ’’ ¯o ´’ hai, bat d ˆ u tu sector lôgíc d ˆ u tiên cua phân vùng˙ kích hoat. Hãy˙ chú ý d´ n ´ ` ˘ ¯a `’ ¯a` ’ ¯eˆ cum tu ˘ ˆ ˙ "bat d ù tu". Vì trình khoi d ng thu hai trên các he thong khác nhau có d dài khác `’ ´ ¯a `’ ’’ ¯o ´’ ´ ˙ ˆ ˆ ˆ ¯o ˆ ˙ nhau. ˙ ˙ ˙ ¯u ’ ¯i ’´’ ˆ ´ Trong phân vùng d ’oc d nh dang duoi he thong tap tin FAT, trình khoi d ˆ ng thu hai chiem ˆ ˆ ’’ ¯o ´’ ´ ˆ mot sector (512 byte). Trong ˙ ˙ phân vùng d ˙ dang ˙duoi he thong tap tin NTFS, trình khoi ˙ ´ ˙ ’’ ˆ ¯inh ’´’ ˆ ˆ ˆ dˆ ˙ng thu hai chiem vài sector. ´’ ´ ˙ ˙ ˙ ˙ ¯o ˆ ˙ Trình khoi d ng thu hai nap lop chuong trình d ù tiên, can thiet cho viec khoi d ng he ’’ ¯o ´’ ´’ ` ´ ’’ ¯o ˆ ’’ ¯a ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ` d ˆ u hành. Trong ’`’ ˙ truong hop MS DOS chuong trình khoi d ng d ng nap IO.SYS theo d a chı ˙ ’’ ¯o ¯o ˙ ˙ ˙’ ¯ie ’ ’’ ˆ ˆ ¯i 700h, sau d MSDOS.SYS ˙ và chuyen quyen d ù khien cho SYSINIT cua môd IO.SYS. ’ ` ’ ˙ ˙ ˙ ’ ˙ ¯ó ˆ ˆ ¯ie ˆ ˆ ¯un Ne ´ u vì lý do nào d không tìm thay trên dã phân vùng kích hoat, thì quá trình kho d ˆ ng ˆ ¯ó ´ˆ ¯ı ’’ ¯o ˙ ´ m khi su dung, nhung ˙ ˜ ´ ´’ ˆ ’’ se tiep tuc voi viec xu lý Int 18h. Truong hop này trên thuc te rat hie ˆ ’`’ ’ ’ ´ ´ˆ ˆ ˆ ’’ ’ ’ ˘ kha nang the ˙ ˙ này có ˙ ’ có ích trong truong hop nào d Trong khi khoi d ng tu xa, khi he d ù ˙ ’’ ¯o ˙ ˆ ’`’ ’ ¯ó. ˆ `’ ˆ ¯ie ˆ hành kho ¯o ˙ ’’i d ˆ ng tu máy chu, thì Int này d ’oc POST chuyen huong lên ROM cua cac mang. `’ ’ ’ ’´’ ˙ ’ ˙ ¯u ’ ˆ ¯Doi voi các HDH khác cua Microsoft thì quá trình khoi d ˆ ng dien ra tuong tu.˙ ´ ´’ ˙ ˆ ¯ ’ ˙ ’’ ¯o ˜ ˆ ’’ ’ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ´ • Windows95 khoi d ˆ ng giong nhu DOS nhung thay the IO.SYS và MSDOS.SYS boi ˆ ’ ’ ´ˆ ’’ các tap tin cua mình. ’ ˙ Các tap tin DOS d oc giu lai duoi các tên tuong ung IO.DOS và ˆ ˆ ¯u ’ ˜’ ’ ’´’ ’ ’ ´’ MSDOS.DOS. Khi ban d ˙ chon khoi d ˆ ng DOS, Windows95 se d ˆ’i tên các tap tin ˙ ¯o c ’’ ¯o ˙ ˙ ˜ ¯o ˆ ` ˙ rong w40 và phuc ˙hoi tên ban d ù cua các tap tin he thong cua ˙ ˙ ` ˙ ’ ’ cua mình voi phan mo ˆ ´’ ˆ ’’ ˆ ¯a ’ ˆ ˆ ˆ ´ ˆ DOS. Quá trình khoi d ˆ ng ´ ˙ tiep tuc voi viec nap IO.SYS. Nhu the, sector khoi d ng cua ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ˆ ´’ ˆ ’ ´ ˆ ’’ ¯o ˆ ’ DOS và Windows95 là ˙ nhu nhau. ˙ ˙ ˙ ˙ ’

10 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ ’’ ´ ’ • Windows NT4 su dung MBR DOS, nhung thay the ban ghi khoi d ˆ ng cua phân vùng ’ ˆ ’’ ¯o ’ ` kích hoat bang cách ˙thay the NTLDR vào cho IO.SYS. Dây là mot ˙ ong trình mang ´ ˜ ˘ ˆ ˆ ¯ ˆ chu ’ ’ và có the làm d ’oc nhieu thu. Ví du, có the tìm tap tin boot.ini˙ và neu nhu tham˙ so ˙’ ˆ ¯u ’ ` ˆ ´’ ˆ’ ˆ ´ ˆ ’ ´ ˆ timeout lon hon 0, ´’ ’ ˙ thì d a ra trình d ˙n (thuc d n) khoi d ng. ˙ ’ ¯u ’ ¯o’ ’ ¯o ’ ’ ¯oˆ ˙ ˙ ˜ ˆ ’ ˆ` Moi dòng cua phan [operating systems] trong tap tin boot.ini xác d nh mot ˆ ¯i ˆ phuong án (mot HDH) kho ¯o ’’ ˆ ¯ ’’i d ˆ ng và d ’oc viet theo mau sau: ˙ ¯u ’ ˆ ´ ˜ ˆ ˙ ˙ d a_chı˙ ¯i ’ ˙ ¯o ’ ˙ ´ ’_trình_khoi_dˆng_thu_hai="tên_goi_cua_phuong_án" ’ ’ ’’ ˙ ’ ’ ’’ ¯o ˙ ˙ ’ ’ là mot phân vùng cu the nào d cua dã cung ¯ ˙a chı cua trình khoi d ˆ ng thu hai có the Di ´’ ˆ ˆ ˆ ¯ó ’ ¯ı ˜ ’ ˆ ’’i d ˆ ng. Duoi ˙d là mot ví du tap tin˙ boot.ini: nhu tap tin kho ¯o ’´’ ¯ây ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ [operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)WINNT="Windows NT Workstation 4.00 VIE multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)WINNT="Windows NT Workstation 4.00 VIE C:="Microsoft Windows" C:BOOTSECT.LNX="Linux" ´ ˜ ’’ ¯o ’ ¯u ’ ’ Neu nguoi dùng chon NT, thì se khoi d ˆ ng theo d a chı phân vùng d ’oc chı trên dòng d ˆ u ˆ ’`’ ¯i ` ¯a tiên. Trên dòng tuong u ˙ ng voi phuong án ˙Microsoft˙Windows, chı d a ˙ "C:", vì tên cua ’ ¯u ra ’ ’ ’ ´’ ´’ ’’ ’ ˆ ’’ ¯o ¯u ’ ´ tap tin khoi d ˆ ng d ’oc lay theo mac d nh: bootsect.dos. Tap tin d ’oc nap vào bo nho và quá ˆ ˘ ¯i ˆ ¯u ’ ˆ ´’ ˙ khoi d ng d oc˙tiep tuc giong nhu khi ban ghi khoi d˙ ng d oc nap boi mã chuong trình ˙ trình ’’ ¯o ¯u ’ ˆ ´ ´ ˙ ˙’ ’ ’’ ¯o ¯u ’ ˙ ˙ ’ ˙ ˆ ’ ˆ ˆ ’ ’ ’’ tu MBR. ˙ `’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ D´ ´’ ˆ ’’ ¯o ˆ ´ ˆ’ ’’ ` ¯ó. ’ ˆ ¯ oi voi viec khoi d ˆ ng các he thong khác, có the su dung cách d Chı can thêm vào ˆ ˆ ˙ chua liên ket d´˙n tap tin khoi d ng khác. ˙Khi chon các dòng này se khoi ˙ ´ ¯e ˆ ’’ ¯o boot.ini các dòng ´’ ˆ ˆ ˆ ˜ ’’ d ˆ ng HDH tuong ung. Trong ví du trên ˙ Linux cung d oc khoi d ng˙ theo các này. Trong tap ˙ ’’ ¯o ¯o ¯ ’ ’ ´’ ˜ ¯u ’ ’ ˆ ˆ ˙ C:BOOTSECT.LNX can ghi ˙noi dung cua ban ghi khoi d ng, tao boi Linux (nói d ˙ tin ` ’ ’ ˙ ’ ˙ ’’ ˆ ˆ ’ ¯oˆ ¯úng ’’ ¯o ˙ ’ ’ hon – LILO, trình khoi d ˆ ng tiêu chuan cua Linux). ˙ ˙ ’ ˆ ˙ 2.3.4 ´ ¯ˆ ´’ ˆ ` Van de voi các dã lon ¯ı ´’ ’ ¯a ` ’ Trên MS-DOS và các phiên ban d ˆ u tiên cua Windows truy cap toi dã (trong d có ca buoc ˆ ´’ ¯ı ¯ó ’ ’´’ ` ’ ´’ ˙ ’ ’’i d ˆ ng d ˆ u tiên cua HDH) d ’oc to chuc qua Int 13 (Int 13h) cua BIOS. Khi này su dung kho ¯o ¯a ’ ¯ ’’ ¯u ’ ˆ su d ˙ d a chı sector trên dã trên co so C/H/S (xem trên). Chính xác hon: ’ ¯ánh ¯i ’ ¯ı ˙ ’ ’’ ’ ˙ ˙ ˙ • AH — chon thao tác; ˙ ’ ’ ’ ´ • CH — 8 bit nho hon cua so cylinder; ˆ ’ ’ ´’ ´’ ’ ´ ˆ ’ ’ ´’ ´ • CL — 7-6 bit tuong ung bit lon cua so cylinder, 5-0 tuong ung so sector; ˆ ´ ’ ¯a ¯o ` • DH — so cua d ˆ u d c; ˆ ˙ ´ cua dã(80h hay 81h). • DL — so ˆ ’ ¯ı ` ˆ ’ ` (Can luu ý rang viec d ˘ ´ ´ ¯a `’ ˘ ` ˆ ¯ánh so cylinder vat lý và rãnh thuong bat d ˆ u tu 0, còn sector trên ˆ ˆ ’`’ rãnh d ´ bat d ˆ u tu 1). Tuy nhiên trên ˙thuc te so d ˆ u d c không quá 16, còn so sector ¯ánh so ˘ ˆ ´ ¯a ˙`’ ` ´ ´ ¯a ¯o ’ ˆ ˆ ` ´ˆ ˙ d ’ chı ra cylinder, BIOS van không the làm ˙ trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit ¯e ’ ˆ ˜ ˆ ˆ’ viec voi dã dung luong lon hon 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. ˆ ´’ ¯ı ’ ’ ´’ ’ ˙ De vuot qua han ˙ ´ này, nguoi ta áp dung nhieu cách "láu cá" khác nhau. Ví du, Extended ’ ’’ che ` ¯ ˆ ˙ ˆ ’`’ ˆ CHS (ECHS) hay ˙"Large disk support" (d˙ khi còn goi là "Large") su dung ba bit chua dùng ’’ ˙ ¯ôi ’ ˙ ˙

’ ’’ ¯ ˆ 2.4 Lua chon trình khoi dong 11 ˙ ˙ ˙ d´ n cua so thu tu d ˆ u d c d ˆ’ tang so cylinder. Cách này cho pehsp su dung cau trúc "hình ¯e ’ ´ ´’ ’ ¯a ¯o ¯e ˘ ˆ ˆ ` ´ ˆ ’’ ´ ˆ ’ hoc gia mao cua ¯ı ’ ˜ ˙ d a" voi 1024 cylinder, 128 d ù d c và 63 sector/rãnh. Bien d ’i Extended ˙ ´’ ˙ ´ ¯a ¯o ˆ ˆ ¯o ˆ ˙ thành d a chı CHS thuc (có the chua d´ n 8192 cylinder) d oc BIOS thuc hien. Cách này CHS ˙ ’ ’ ´’ ¯e ˙ ¯i ’ ˆ ˆ ¯u ’ ’ ’ ˆ cho phép làm ˆ ´’ ¯ı ˙ viec voi d a có dung luong d´ n 8192*16*63*512 = 4 227 858˙ 432˙byte hay 4,2 ˙ ˙ ˜ ’ ’ ¯e ˆ Gbyte. ˙ ˙ ’ ˆ’ Nhung các nhà phát trien càng ngày càng tang mat d ˆ ghi cua dã, so dã và so rãnh, và ˘ ˆ ¯o ’ ¯ı ´ ¯ı ˆ ´ˆ còn phát minh ra các phuong pháp khác d ˆ’ tang dung ’o ˘ ˙ lu˙ ng d a. Ví du, so sector trên rãnh ´ ’’ ¯e ’ ¯ı ˜ ˆ không còn co d nh mà tro thành khác nhau trên các rãnh ˙ ´ ¯i ˆ ’’ ˙ khác nhau (trên các rãnh nam gan ` ˘ ˆ` rìa ngoài cu ¯ı ˙ ´ ’ a dã, dài hon, so sector d ’oc tang lên). Ket qua là bo ba so C/H/S không còn ´ ’ ´ ’ ˆ ¯u ’ ˘ ˆ ˆ ˆ ’ phan ánh d ´ ’ ¯ı˙ ¯úng cau trúc "hình hoc cua dã", và các phiên ban BIOS cu không the ho tro truy ˆ ’ ˙ ˜ ˆ’ ˆ ’˜ cap toi toàn bo không gian dã. ˙ ˙ ˆ ´’ ˆ ¯ı ˙ ˙ Khi d nguoi ta nghı ra phuong pháp khác d ˆ’ làm viec voi các dã lên qua Int 13h - d ¯ó ’`’ ˜ ’’ ¯e ˆ ´’ ¯ı ¯ánh ’ ´ ’ ˙ ¯i ˆ ¯u ` ’ ˘ d a chı các khoi theo d ’ong thang ("Linear Block Addressing" hay LBA). Không d sâu vào ¯i ˙ ´ ˆ’ ` ´ ’ chi tiet, có the nói rang tat ca sector trên dã d ’oc d ˆ ˘ ˆ ´ ˆ ˆ ’ ´ ¯a `’ ` ¯ı ¯u ’ ¯ánh so mot cách tuan tu, bat d ˆ u tu sector ˆ ˘ ` ` ´ d ˆ u tiên trên rãnh so 0 cua cylinder so 0. Thay ’ ´ ˙ vào cho d a˙chı CHS mo˙ sector nhan d oc ˜ ’ ˜ ¯a ˆ ˆ ˆ ¯i î ˆ ¯u ’ ’ ’ ´ ´’ ’ ’ mot d a chı lôgíc – so thu tu cua sector trong to ´ ´ ’ ˙ ’ng so tat ca sector. Viec d ´ ˙ ˙ ˆ ¯i ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯ánh so sector lôgíc ˆ ˙ d `˙u tu 0, trong d sector so 0 chua ban ghi khoi d ng chính (MBR). Trong Setup BIOS ´ ˆ bat ¯a `’ ˘ ˙ ´ ´’ ’ ’’ ¯o ˙ ¯ó ˆ ˆ ’ ho tro bien d ˆ’i so thu tu theo d ’ong thang thành d a chı CHS có dang "Ho tro LBA". Nhu ˜ ˙ ’ ˜ ˆ ’ ´ ¯o ´ ´’ ’ ˆ ˆ ¯u `’ ˘ ¯i ˆ ’ ’ ˙ vay, trong các phiên ban ’ ˙ BIOS moi thuong có lua chon voi ba phuo˙ng án: "Large", "LBA", ´’ ˙ ˙ ˆ ’`’ ’ ´’ ’’ và "Normal" (phuong án cuoi cùng có nghıa là không˙thuc hien bien d ˆ’i d a chı). ˙ ’’ ´ˆ ˜ ˙ ’ ˆ ´ ¯o ¯i ˆ ’ ´ ¯o ˙˜ ˙ ˙ ˆ ˆ ’’ Tuy nhiên trong che d ˆ LBA viec su dung dã vat lý van d ’oc thuc hien qua Int 13h, mà ¯ı ˆ ˆ ¯u ’ ’ ˆ Int 13h va ˙ ˙ ˙ ñ su dung bo 3D (C,H,S). Vì nguyên nhân này xuat hien han che lên dung luong ’’ ˙ ´ ˙ˆ ˙ ˙´ ˆ ˆ ˆ ˆ ’’ cua dã: BIOS, và theo˙d MS-DOS và các phiên ban Windows d˙ˆ u tiên không the d ˙d a ’ ¯ı ˙ ¯ó, ’ ` ˙ ¯a ˆ’ ¯ánh ¯i ’ chı các dã có dung luong lon hon 8,4 Gbyte. ˙ ¯ı ’ ’ ´’ ’ ` ` ˙ ´ ’ Can chú ý rang han che nói trên chı áp dung voi các dã có giao dien IDE. Trong các ˆ ˘ ˆ ´’ ¯ı ˆ controller cua dã SCSI, ´ ’ ’ ¯ı ˙ so cua sector d oc chuyen vào các lenh SCSI, và sau d tu d a tìm ˙ ’ ˙ ˆ ¯u ’ ’ ˆ ˆ ¯ó ’ ¯ı ˜ ra vi trí ca `n thiet, vì the han che lên dung lu ’ ¯ı ´ ´ ´ ˙ ong d a không xuat hien. ˙ ´ ˆ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˜ ˆ ˙ ` ˜’ ´ ˙ ´ ` ´ ’ ˙ ˜’ ´ ˙ ’ Mot lan nua muon nhac lai rang, tat ca nhung han che nói trên chı có ý nghıa trong giai ˆ ˆ ˆ ˘ ˘ ˆ ˆ ˜ d n khoi d ˆ ng HDH. Boi vì ˙ ¯oa ˙ ’ ’ ¯o ’˙ ’’ Linux và các phiên ban Windows moi nhat khi làm viec voi dã ´’ ´ ˆ ˆ ´’ ¯ı d ˙ ’ ¯ ˙không còn su dung Int 13 cua BIOS, mà su dung driver riêng cua mình. Nhung ˙truoc khi ’ ’’ ’ ¯ã ’ ’ ’´’ ˙ ’ ’ ¯u ˙’ ˆ’ ’’ ˆ ´ có the su dung driver cua mình, he thong phai d ’oc nap. Vì the trong giai d n khoi d ˆ ng d ˆ u ˆ ´ ˆ ¯oa ’’ ¯o ¯a ` ´ t ky ˙he thong nào cung can su dung BIOS. ¯ ieu này han che viec d ˘˙t nhieu he thong tiên ba ` ˆ ˆ ˆ ´ ˜ ` ˙ ’’ ˆ ˙ D ˙` ˆ ´ ˆ ¯a ˆ ˆ` ˙ˆ ´ ˆ ra ngoài vùng ˙ 8 Gbyte d a d ù tiên: chúng không the khoi d ˙ng tu d ˙ mac dù sau khi khoi ˙ ’ ’’ ¯o `’ ¯ó, ˘ ˙ ˙ ’’ ˜ ˆ ¯ı ¯a ˆ ˆ d ˆ ng thì có the làm viec voi các dã có dung luong lon hon nhie ¯ ˆ’ ˙ ù. De có the hieu cách thoát ˙ ’ ’ ¯o ˆ’ ˆ ´’ ¯ı ’ ’ ´’ ’ ˆ ˆ ˆ ˙ ’ i nhung han che này, chúng ta can mot chút kien thuc ve quá trình khoi d ng cua HDH kho ´ ˙ ` ˙ ´ ´’ ˆ ` ’’ ¯o ’ ¯ ˜’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ Linux. ˙ ˙ ˙ 2.4 ’’ ¯ ˆ Lua chon trình khoi dong ’ ˙ ˙ ˙ 2.4.1 ’’ ¯ ˆ ’ Trình khoi dong LILO cua HDH Linux ¯ ˙ ’’ ¯o ¯u ’ ´ ’’ ˆ’ ’’ ¯o Trình khoi d ˆ ng LILO d ’oc viet boi Werner Almesberber. LILO có the khoi d ˆ ng nhân ˆ Linux tu dã me `’ ¯ı ˙ `m, d a cung, và cung có the khoi d ng các he d ù hành khác: PC/MS-DOS, ˙ ’ ’’ ¯o ˙ ˆ ¯ı ´’ ˜ ˜ ˆ ˆ ˆ ¯ieˆ ˙ ˙ DR DOS, OS/2, Windows 95/98, Windows NT/2000/XP, 386BSD, SCO UNIX, Unixware v.v. . . LILO cho phép chon d´ n 16 he d ˆ u hành khác nhau d ˆ’ khoi d ˆ ng. ¯e ˆ ˆ ¯ie` ¯e ’’ ¯o LILO không pha ’ i là chuong trình˙d ’n le mà là mot bo gom nhieu chuong trình: trình khoi ˙ ’’ ¯o ’ ˆ ˆ ˆ ` ` ˙ ’’ ˆ ’’ d ˆ ng, các chuong trình su dung d ˆ’ cài d ˘ t và cau hình ’’ ´ ˙ trình khoi d ng, và các tap tin phuc vu: ˙ ’’ ¯o ¯o ’’ ¯e ¯a ˆ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙

12 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ • chuong trình /sbin/lilo, chay duoi Linux, phuc vu d ˆ’ ghi tat ca thông tin can thiet ’’ ’´’ ¯e ´ ’ ˆ ` ˆ ´ ˆ ’’ ¯o ˙ cho tuong ung. Ca˙ chay chuong trình này sau moi trong giai d n khoi d ˆ ng vào các ˆ ’ ’ ´’ ˜ ˙ `n ˜ ¯oa ˆ ’’ ˆ ` lan có thay d ˆ ˙’i trong nhân hay trong tap tin cau hình LILO; ˙ ´ ˙ ˆ ¯o ˆ ˆ ˙ ˆ ` ˆ ’’ ¯o • các tap tin phuc vu, can cho LILO trong thoi gian khoi d ˆ ng. Nhung tap tin này thuong `’ ˜’ ˆ ’`’ na` m ˙trong thu muc /boot. Quan trong nhat trong so ˙ ˘ ˙ ˙ ’ ´ ˆ ˆ ¯ó ˙ ’ ´ chúng – d là ban thân trình ’’ ¯o ˙ ˙ khoi d ˆ ng (xem phía duoi) và tap tin map (/boot/map); trong tap tin này có chı ra ´’ ’ ’ ˆ ˆ vi trí cu˙’ a nhân. Mot tap tin quan trong khác – tap tin cau hình LILO; thuong có tên ˙ ´ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ’`’ ˙ /etc/lilo.conf; ˙ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ` ` • trình khoi d ˆ ng – d là phan LILO d ’oc nap vào bo nho d ˆ u tiên qua Int cua BIOS; ¯ây ˆ ¯u ’ ˆ ´’ ¯a ’ ’’ ¯o trình khoi d ˆ ˙ ng nap nhân Linux hay sector˙khoi d ˙ cua he d ù hành khác. Trình ˙ ’’ ¯ong ’ ˆ ¯ie ˆ ˆ ’’ ¯o khoi d ˆ ng go ˙ m có˙ hai phan. Phan thu nhat d oc ghi vào sector khoi d ng và phuc vu ` ` ` ´’ ˆ ’ ´ ¯u ’ ˙ ˙ ’’ ¯o ˆ ˆ ˆ ˆ d ˆ’ nap˙phan thu hai, có kích thuoc lon hon rat nhieu. Ca hai phan thuong d ’oc ghi trên ¯e ` ˆ ´’ ’´’ ´’ ’ ´ ˙ ˆ ˆ ` ’ ˆ` ’`’ ˙ ¯u ’ ˙ ˙ ˙ dã trong tap tin /boot/boot.b. ˙ ¯ı ˆ ˙ ` ´’ ` ’ ’’ ¯o ’’ Can nho rang, d nh dang cua sector khoi d ˆ ng tao ra boi LILO khác voi d nh dang MBR ˆ ˘ ¯i ´’ ¯i cua DOS. Vì the ne˙ ghi˙sector khoi d ˆ ng LILO vào MBR, thì các he d ˆ u hành d cài cua ’ ´ ú ˆ ˆ ’’ ¯o ˙ ˙ ˆ ¯ie` ˙ ˙ ¯ã ’ ’’ ¯o Microsoft se ngung khoi d ˆ ng (neu nhu ´ ˙ không có các bien pháp bo sung).’ ˙ ˜ `’ ˆ ’ ˆ ˆ Sector kho ¯o ’’i d ˆ ng cua LILO có the d ’oc thiet ke d ˆ’˙ su dung nhu sector khoi d ˆ ng cua ’ ˙ ˆ’ ¯u ’ ´ ´ ¯e ’’ ˆ ˆ ’ ’’ ¯o ’ phân vùng; trong d ˙ có cho cho bang phân˙vùng. ˜ ’ ˙ ˙ ¯ó ˆ ’’ ¯o ’ ˆ’ ¯a Sector khoi d ˆ ng cua LILO trong khi cài d ˘ t có the d ˘ t vào nhung cho sau: ¯a ˜’ ˜ ˆ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ’ ¯ı ` • sector khoi d ˆ ng cua dã mem trong d nh dang Linux (/dev/fd0, . . . ); ˆ ¯i ˙ ˙ ˙ ` ’ a dã cung d ˆ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • MBR cu ¯ı ´’ ¯a ’’ ¯o ’ ´’ ˆ ´ ` • sector khoi d ˆ ng cua phân vùng chính voi he thong tap tin Linux trên dã cung d ˆ u tiên ˆ ˆ ¯ı ´’ ¯a (/dev/hda1, ˙ /dev/hda2, . . . ); ˙ ˙ ’’ ¯o ’ ’’ ˆ • sector khoi d ˆ ng cua phân vùng lôgíc trong phân vùng mo rong dã cung d ˆ u tiên¯ı ´’ ¯a ` (/dev/hda5, ˙. . . ). Su that là phan lon chuong trình dang fdisk không d ` ra kha nang ` ˙ ’ ˘ ’ ˆ ˆ ´’ ’’ ¯e ˆ ’’i d ˆ ng khoi d ˆ ng tu phân vùng mo rong và tu choi ˙ ˆ c kích hoat phân vùng này. Vì kho ¯o ’’ ¯o ˙`’ ˙ ’’ ˆ `’ ˆ´ vie vay trong thành phan LILO có chua mot chuong trình d˙˘ c biet (activate) cho phép ˆ ˙ ˙ ` ˆ ´’ ˆ˙ ’’ ¯a ˆ ˙ ˙ ot qua han che này. Tuy nhiên chuong trình fdisk cu˙a ban phân phoi Linux ho tro vu ’ ´ ˙ ’ ’ ˙ ´ ˜ ’ ˆ ’’ ˆ ˆ ’ ˙ nang kích hoat phân vùng mo rong. Can su dung tùy chon -b hoac bien BOOT. ˙ ’ ˙ ’’ ˆ ` ´ kha ˘ ˆ ’’ ˘ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ’ ˆ’ ¯a Sector khoi d ˆ ng cua LILO không the d ˘ t vào các cho sau: ˜ ˆ ˙ ˙ ’’ ¯o ’ ¯ı ` • sector khoi d ˆ ng cua dã mem hay phân vùng chính, voi d nh dang he thong tap tin ˆ ´’ ¯i ˆ ´ ˆ ˆ khác Linux; ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ’ • trong phân vùng swap cua Linux; • trên dã cung thu hai. ¯ı ´’ ´’ ` ˆ ` ´’ ˘ `’ ’’ ¯o Ngoài ra, can nho rang, LILO trong thoi gian khoi d ˆ ng nhung tap tin sau: ˜’ ˆ ˙ ˙ • /boot/boot.b; ’’ ˆ • /boot/map (tao ra boi lenh /sbin/lilo); ˙ ˙

’ ’’ ¯ ˆ 2.4 Lua chon trình khoi dong 13 ˙ ˙ ˙ ´ ’ ˆ ’ ’’ ¯o ´ ˆ ¯o ’ ’’ ¯o • tat ca phiên ban nhân khoi d ˆ ng (neu ban d c chon phiên ban nhân khi khoi d ˆ ng); ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o ’ ` ˆ ¯ie ¯o ´ ˆ ’’ ¯o • sector khoi d ˆ ng cua các he d ˆ u hành khác mà ban d c muon khoi d ˆ ng qua LILO; ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ¯u ’’ ¯o ´ ¯u ’ • tap tin chua các thông báo d ’a ra khi khoi d ˆ ng (neu d ’oc xác d nh). ´’ ˆ ¯i ˙ ˙ ˙ ˙ ’ ˆ ’’ ¯o ’ ˜’ ˆ ¯ã ˆ ´ ¯ó Nhu vay, sector khoi d ˆ ng LILO cung nhu nhung tap tin d liet kê (trong so d có các tap ˜ ˆ ˆ tin ban d c ˜˙ se cài d ˘ t sau này) can nam trong pham vi 1024 cylinder d `u tiên cua d a cung, ˙ ` ` ˙ ˙ ’ ¯ı ´’ ˙ ¯o ¯a ˆ ˘ ¯aˆ ˜ boi vì chúng can d ’˙’c truy cap qua BIOS. Xem phan nói ve han che cua BIOS o trên. ’’ ˙ ˙ ` ˆ ¯uo ˆ ˙ ` ˆ ` ˆ ´ ’ ˆ ’’ ` `’ ˙ ’ ˙ ˙ ´ t d ˆ u tu phiên ban 21, LILO d ’a ra màn hình trình d ’n (thuc d ’n) cho phép chon he Ba ¯a ˘ ¯u ¯o ’ ¯o ˆ ´ ` ´ ˙ thong d ˆ’ khoi d ˆ ng (truoc d can nhan phím Tab d ˆ’ goi trình d ’n này). ˙ ˙ ˆ ¯e ’’ ¯o ’´’ ¯ây ˆ ˆ ¯e ¯o ˙ ˙ 2.4.2 ’’ ¯ ˆ Các trình khoi dong khác ˙ ¯e ’’ ¯o ˆ’ ’’ ¯o Ngoài LILO d ˆ’ khoi d ˆ ng Linux có the khoi d ˆ ng các trình khoi d ˆ ng khác. ’’ ¯o ˙ ˙ ˙ ´ ˆ ¯a ¯ã ¯ ’’ ¯o • Neu nhu truoc khi cài d ˘ t Linux d có HDH Windows NT/2000/XP, thì trình khoi d ˆ ng ’ ’´’ ¯o ’ su dung˙ là OS Loader cua NT. So sánh voi LILO thì trình khoi d ˙ ng ban d c có the ’’ ˆ ’ ´’ ’’ ¯oˆ ˙ ˙ OS Loader có ít nha˙t hai uu the. Thu nhat, tat ca cau hình cu không bi mat (chúng ta ´ ˆ ’ ˆ ´ ´’ ´ ´ ’ ´ ˆ ˆ ˆ ˜ ´ ˆ ˙ ˆ’ ’’ ¯o ´’ ˙ ˆ’ có the chon khoi d ˆ ng Windows hay Linux theo lua chon), và thu hai, có the cài d ˘ t ’ ¯a ˙d a mà LILO không the khoi d ng, ví du,˙o d a˙thu hai trên controller thu hai Linux lên ¯ı ˙ ’ ’’ ¯o ’ ¯ı ´’ ˙ ˜ ˆ ˆ ˆ ˜ ´’ (Secondary Slave). ˙ ˙ ´ˆ ¯a ¯o ’ • Neu nhu truoc khi cài d ˘ t Linux ban d c chı có HDH Windows 95 hay Windows 98 và ’ ’´’ ¯ ˙ không có Windows NT/2000 hay XP, ˙ thì OS Loader không d oc cài d ˘ t. Và neu nhu vì ˙ ´ ¯u ’ ’ ¯a ˆ ’ mot lý do nào d ban d c không muo ˆ ¯ó ¯o ´ n cài d ˘ t LILO, thì có the su d ˙ng chuong trình ˆ ¯a ˙’ ’ ˆ ’ ¯u ’’ ˙’ ˙ ˙ ` ´’ ’ ˙ ´ khoi d ˆ ng loadlin.exe (thuong d kèm voi ban phân phoi Linux); ˙ ’ ¯o ’’ ¯i ˆ ˙ ` ` ˆ ’ ´ ’’ • Thoi gian gan d trong thành phan ban phân phoi Linux thuong có chuong trình khoi `’ ˆ ¯ây ˆ ’`’ ’’ d ˆ ng GRUB. ¯o ˙ ` ’ ’’ ¯o • Trong thành phan OS/2 cua công ty IBM có chuong trình khoi d ˆ ng Boot Manager. ˆ ’’ ˙ Trong rat nhieu huong dan nguoi ta khuyên dùng chuong trình này d ˆ’ toi chuc khoi ´ ˆ ` ˆ ’´’ ˜ ˆ ’`’ ’’ ¯e ˆ’ ´’ ’’ ¯o `u HDH. d ˆ ng nhie ¯ ˆ ˙ ` ˆ ´ ¯e • Trong các nguon thông tin khác nhau còn nhac d´ n chuong trình System Commander; ˘ ˆ ’’ ’’ ¯o ` ’ • Thêm mot trình khoi d ˆ ng khác có trong thành phan gói PartitionMagic cua công ty ˆ ˆ ˙ ˙se nói ve chuong trình này trong phan nho tiep theo. Power Quest. Chúng ta ˜ ` ’’ ` ’ ˆ ´ ˆ ˆ Ngoài ra tác gia còn thay nguoi ta nói d´ n mot loat trình khoi d ˆ ng khác (mot so có the ’ ´ ˆ ’`’ ¯e ˆ ˆ ’’ ¯o ˆ ´ ˆ ˆ’ tìm tha ˙ ˙ ˙ ´ y trong thu muc /public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders trên trang ˙ ˆ ’ ˙ ’ ’’ ftp://metalab.unc.edu/. Nhung vì tác gia không su dung nhung chuong trình này, nên không ’ ˜’ ’’ the’ nói cu the cách su dung chúng. Và tat ca nhung ˙loi khuyên dùng sau cua tác gia se dua ˆ ’ ˆ ’’ ´ ’ ˜’ ˆ `’ ’ ’ ˜ ’ trên viec su˙ ’ dung LILO, ˙NT Loader và loadlin.exe. Neu nhu có ý muon cài d ˘ t chuong trình ´ ´ ˙ ˆ ’ ˆ ’ ˆ ¯a ’’ khoi d ˆ ng khác, thì ban d c can d c huong dan cài d ˘ t và su dung cua nó. ˙ ’’ ¯o˙ ˙ ` ¯o ˆ ¯o ’´’ ˜ ˆ ¯a ’’ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙

14 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ 2.4.3 ’’ ¯ ˆ Các phuong án khoi dong ’’ ˙ ´ ’ ’ ’’ ¯o Nhu vay, theo ý kien cua tác gia có các phuong án khoi d ˆ ng sau: ’ ˆ ˆ ’’ ˙ ˙ ´ ¯ã • Neu d cài d ˘ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy su dung NT Loader. ˆ ¯a ’’ ˙ ˙ ´ • Neu có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và ban d c không muon cài d ˘ t ˆ ¯o ´ ˆ ¯a chuong trình kho ¯o ’’ ’’i d ˆ ng nào khác, thì có the su dung LILO, hoa˙ d ˆ u tiên chay DOS và ˆ’ ’’ ˙ ˘c ` ¯a ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ¯ó ’’ ¯o sau d khoi d ˆ ng Linux nho chuong trình loadlin.exe (hay mot chuong trình tuong tu, `’ ’ ’ ˆ ’’ ’’ ’ có vài chuong ˙ trình nhu vay, nhung chúng ta se không xét d´ n). ˙ ˙ ’’ ’ ˆ ’ ˜ ¯e ˆ ˙ ´ ¯ã • Neu d cài d ˘ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và ban d c không ˆ ¯a ¯o muo ´ n cài d ˘ t˙ thêm chuong trình khoi d ˆ ng, thì can su dung loadlin.exe. Rat nhieu ˆ ¯a ’’ ’’ ¯o ` ’’ ˆ ˙ ˙´ ˆ ˆ` ˙˘ ng d nh rang không can su d ng LILO, neu nhu phân vùng kích hoat có ’ ` ` ˙ ´ ˙ HOWTO kha ¯i ˘ ˆ ’’ ¯u ˆ ’ d nh dang FAT32, ˘ ˙ mac dù tác gia không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghiem ˙ ’ i ’ ˙ ¯i ˆ kho ’ dˆ˙ ng Linux qua NT ˙Loader, cài d ˘ t trên phân vùng FAT32, cua tác gia d ket thúc ˙ ’ ’ ¯ã ˙ ´ ¯o ¯a ˆ ˙ ´ ˙` ’ ¯ã ’ ’’ không thành công. Vì the, trong truong hop này tác gia d phai su dung chuong trình ˆ ’’ ’ ’’ ˙ loadlin.exe. Chuong trình này d hoàn thành tot nhiem vu, và tao cho tác gia mot ´ n ´ ˙ ’ ˆ a ’’ ¯ã ˆ ˆ ˆ tuong tot, vì the tác gia khuyên ban d c su dung loadlin.exe d ˆ’ khoi d ˆ ng Linux. ˙ ’’ ˆ ´ ´ˆ ’ ¯o ’’ ˙ ˙ ˙ ¯e ’’ ¯o ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ´ ` ˆ ’ ˜ ´ ˆ ¯a ’’ ´ ’ Trong nhung phan tiep theo tác gia se cho biet cách cài d ˘ t Linux, su dung tat ca ba ˜’ ˆ ’’ ¯o ’’ ¯o phuong án khoi d ˆ ng: qua trình khoi d ˆ ng NT Loader, trình kho ¯o ˙’ i d ng LILO ˙và trình khoi ’’ ’’ ’ ˆ ˙ ˙ d ˘ t trình khoi d ng can chuan bi các phân vùng d ˆ ng loadlin.exe. Tuy nhiên truoc khi cài ¯a ’’ ¯o ` ˙ ˆ’ ¯o ’´’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ¯ı ´ ˆ ˜ ˆ’ ´’ trên dã, hay ít nhat là nghı cách to chuc chúng. 2.5 ˆ’ Chuan bi các phân vùng trên dã ¯ı ˙ 2.5.1 Loi khuyên khi tao phân vùng `’ ˙ D’ `’ ’’ ¯ây ’ ˆ ˆ ˜ ¯ ua ra loi khuyên o d không phai là viec de dàng, vì phân vùng dã phuc thuoc rat nhieu ¯ı ˆ ´ ˆ ` ˆ vào ý thích và nhu ca ’ ù cua chu nhân dã. Nhung cung xin thu d ’a ra vài˙ d ˆ nghi sau. Tác ˆ ’ ¯ı ˙ ’ ˜ ’’ ¯u ` ˙ ¯e ˙ ’ ˜ ¯a ˆ’ ’ gia se d ˘ t tên dã và phân vùng theo "tiêu chuan" cua Linux, tuc là /dev/hda, /dev/hdb, ¯ı ´’ ˙ i voi d a và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – d´ i voi các phân vùng. v.v. . . d´ ´’ ¯ı ¯oˆ ˜ ¯o ´’ ˆ Viec phân chia dã thành các phân vùng là ca ˆ ¯ı `n thiet, boi vì Windows và Linux su dung ˆ ´ ˆ ’’ ’’ ˙ luu tru thông tin trên d a và sau d d c chúng tu d a khác nhau. Chính vì the tot hon các cách ’ ˜’ `’ ¯ı ´ ´ ˙’ ˜ ¯ı ¯ó ¯o ˜ ˆ ˆ he ˜ ˆ ¯ie ` ´ t là dành cho moi he d ˆ u hành mot (hoac tha ˘ ˙ m chí mot vài nhu chúng ta se thay o duoi) ´ ’’ ’´’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˜ ˆ phân vùng riêng. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ Dˆ ` ¯ au tiên chúng ta hãy xem xét mot truong hop d ’n gian – dung luong o dã cua ban d ˙ c ˆ ’`’ ’ ¯o ’ ’ ’ ˆ’ ¯ı ’ ¯o không vuot quá 8,4 Gbyte (nói chính ˙ xác hon – so cylinder không vuot quá 1024). ˙Trong ˙ ´ ˙ ’’ ’ ˆ ’’ truong ho˙ này moi thu d ˆ u d ’n gian: ban d c chı viec chia dã làm sao d ˆ’ d ’ cho cho he ’`’ ’p ` ´’ ¯e ¯o ’ ¯o ’ ˆ ¯ı ˙ ¯e ¯u ˆ ˜ ˆ ` ˙ se cài d ˘ t. Có the su dung du lieu cho biet kích thuoc d a nho nhat can thiet d ’ cài ˙ ’ ’’ ˙ ˙ ´ ˙ ’ ´ ˆ ´ ¯e ˙ d ˆ u hành ˜ ¯ie ¯a ˆ ˜’ ˆ ˆ ’´’ ¯ı ˜ ˆ ` ˆ ˆ d ˘ t he d ˆ ¯a ˆ ¯ie ù hành voi cau hình co ˙ban trong bang 2.2. ˙´ ´ ’ ˆ ’ ’ ˙ ’ ˙ ˙ ` ’ ’ ’ Tuy nhiên xin hãy nho rang, không nhung phai tính kích thuoc các tap tin cua ban thân ´’ ˘ ˜’ ’´’ ˆ he d ˆ ˆ ¯ie ù hành, mà còn phai tính ca kích thuoc cua các chuong trình ban d ˙ c du tính chay. Và ’ ’ ’´’ ’ ’’ ¯o ’ còn phai dành mot phan du tru không nho cho các chuong trình se cài˙d ˘ t ˙ này (không the ˙ ’ ˆ ` ˆ ’ ˜’ ’ ’’ ˜ ¯a sau ˙ ˙ ˆ’ ’ tránh khoi!). Hãy ˙ tính rang, 700 Mbyte dành cho Linux o trong bang nói trên chı dành cho ` ˘ ˙ ’’ ’ ˙ ’ các chuong trình cài d ˘ t cùng voi Linux theo mac d nh, trong so ¯ó ’’ ¯a ´’ ˘ ¯i ´ d có, ví du, chuong trình ˆ ’’ soan thao rat manh Lyx. ¯ oi voi Windows cung ˙ ’ong tu nhu vay. ’ ´ ˆ ˙ D´ ´ ˆ ’ ˜ tu ’ ˙ ’ ’ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙

ˆ’ 2.5 Chuan bi các phân vùng trên dã ¯ı 15 ˙ ’ ` ˆ ’’ ¯ı ’ ¯ Bang 2.2: Nhu cau su dung không gian dã cua HDH ` He d ˆ u hành ` Yêu cau ˙ ˆ ¯ie ˆ ˙ Windows 95 100 Mbyte Windows 98 200 Mbyte Windows NT 200 Mbyte Windows 2000 700 Mbyte Linux Red Hat 6.2 (Worksta- 700 Mbyte tion voi KDE) ´’ Theo kinh nghiem cua tác gia thì d ˆ’ làm viec voi Windows 95/98, Windows NT và Linux ˆ ’ ’ ¯e ˆ ´’ ˙ ˙kích thuoc 800-1000 Mbyte là d ’ (tat nhiên, neu ban d c không cài d ˘ t các phân vùng voi ´’ ’´’ ¯u ´ ˆ ´ ˆ ¯o ¯a ˙ ˙ ` ´ i voi Windows 200 thì can phân vùng các gói chuong trình lon, nhu OpenOffice.Org), còn d ˆ ´’ ´’ ˙ ’’ ’ ¯o ˆ lon hon. ´’ ’ `’ ˜ ´ ¯e ˆ ` ’’ ¯ây Bây gio chúng ta se xem xét van d ˆ chia các phân vùng cho Linux. O d không the chı ˆ’ ’ ˆ ˆ ` ´’ ´ ˆ chia mot phân vùng. Thu nhat, can chia mot phân vùng swap riêng biet cho Linux. Khi xác ˆ ˆ ˙ luong cua phân vùng swap Linux can tính d´ n nhung yeu to˙ sau: d nh dung ’ ’ ’ ˙ ` ´ ´ ¯i ˆ ¯eˆ ˜’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˆ ´’ ’ • Trong Linux, RAM và không gian swap hop lai tao thành bo nho ao chung. Ví du, neu ’ ´ ˆ ban d c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte ˙ không gian swap, thì se có 384 Mbyte bo ˙ ˙ ˙ ˙ ¯o ˜ ˆ ˙ ´ ao. nho ’˙ ˙ ’ D ˆ’ ` ´ ˆ ´’ ’ ´ ´ ’ • ¯ e làm viec voi Linux can ít nhat 16 Mbyte bo nho ao, vì the neu ban d c chı có 4 ˆ ´’ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯o Mbyte RAM,˙ thì can phân vùng swap không nho hon 12 Mbyte. ` ˙’ ˙ ˙ ˆ ’ • Trên Linux kích thuoc mot phân vùng swap không the vuot quá 128 Mbyte. Nghıa là ’´’ ˆ ˆ’ ’ ’ ˜ ˙ ˙ ’ có kích thuoc lon bao nhiêu tùy thích nhung Linux không the phân vùng swap có the ˆ ’´’ ´’ ’ ˆ’ ’’ ´ ´ ˆ ´’ ’ ´’ ’ su dung hon 128 Mbyte. Neu ban d c muon có bo nho ao lon hon, thì can tao hai phân ’ ˆ ¯o ˆ ` ˆ vùng ˙ swap hoac su dung tap tin swap. ˘ ’’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˙ ˙ ˙ ’´’ ’ ` • Khi tính kích thuoc cua không gian swapping, can nho rang kích thuoc quá lon có the ˆ ´’ ˘ ` ’´’ ´’ ˆ’ là vô ích. Trên máy tính voi 16 Mbyte RAM khi cài d ˘ t Linux voi cau hình chuan và ´’ ¯a ´’ ´ ˆ ˆ’ ˙gian swapping là d ’ . Còn neu các chuong trình ung dung chuan thì 48 Mbyte không ’’ ´’ ˆ’ ¯u ´ ˆ cài d ˘ t Linux voi ca ´’ ˆ ˙ ´ u hình nho nhat, thì không can d´ n không gian swap. Tat nhiên, ’ ˆ ´ ` ¯e ´ ¯a ˆ ˆ ˆ ˙ ´ ’ kích thuoc chính xác cua không gian swap phu thuoc lon vào chuong trình se d ’oc cài ´’ ’’ ˆ ’’ ˜ ¯u ’ d ˘ t. ˙ ˙ ˙ ¯a ˙ ’ ˜ ˆ ´ ¯e ` ˆ ` Nói chung, chı nên suy nghı ve van d ˆ dung luong cua phân vùng swap khi có mot dã ’’ ’ ˆ ¯ı ˙ phân chia d ’ tong so dung luong cua ˙ ’ ’ nho và ít bo nho RAM. Trong truong hop nguoc lai hãy ˆ ´’ ’`’ ’ ’’ ¯e ˆ’ ˆ ´ ˆ ’’ bo nho ao (gom RAM và phân vùng swap) không˙nho hon 128 Mbyte. Còn neu nhu ban d c ˆ ´’ ’ ˙ ` ˆ ˙ ˙ ’ ’ ´ ˆ ’ ˙ ¯o ˙ ˙ ˙ ` có 128 Mbyte RAM hay nhieu hon, thì phân vùng này có the không can thiet. ˆ ’ ˆ’ ` ˆ ´ˆ ´ ’ ` ’ ˜ Tat ca các phan còn lai cua Linux và các chuong trình ho tro theo nguyên tac có the d ˘ t ˆ ˆ ’’ ˆ ’ ´ ˘ ˆ’ ¯a ˙ ˙ vài phân vùng riêng re là ˙ ˆ ˆ ¯a ˆ ´ vào mot phân vùng. Tuy nhiên, viec d ˘ t he thong tap tin Linux lên ˆ ˆ ˜ có ý nghıa. Ví du, có nhà chuyên ˙gia ˙ ˙ nên ˙ ˙ ˜ khuyên ˆ ´ dành cho he thong tap tin Linux ba phân ˆ ˆ vùng (ne ˙ ’ ´’ ˆ ´ ˙ ´ ´ u tính ca swap thì thành 4). Phân vùng thu nhat (theo ý kien cá nhân tác gia, 1 Gbyte ˙ ’ ˆ ˆ ¯u ˜ ´’ ˆ ´ ˆ ˆ ´ là d ’ ) se chua he thong tap tin goc (/). Phân vùng thu hai dành cho thu muc /home. Còn ˆ ´’ ’ phân vùng thu ba d ’oc ga˙ vào thu muc /usr. Viec phân chia nhu vay dua trên nhung lý le ´’ ˙ ¯u ’ ˘ n ´ ’ ˆ ’ ˆ ’ ˙ ˜’ ˜ sau. Dù HDH Linux có ˆ ˙ on d nh và d ˙ tin cay d´ n d thì thınh thoa˙ cung can cài d ˘ t lai. ’ ¯i ˙ ’ ’ ng ˜ ˙ ` ¯ ¯áng ˆ ¯e ¯âu, ˆ ˆ ¯a Ví du, ban d c muon cap nhat phiên ban moi cua ban phân phoi, hoac vì ít kinh nghie˙m ˙ ’’ ¯o ´ ˆ ˆ ˙ ˆ ’ ´˙ ’ ’ ’ ´ˆ ˘ ˆ su ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙

16 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ ’ ˆ ´ dung nên làm hong tap tin he thong quan trong, hoac d ’n gian là muon cài d ˘ t mot ban phân ˆ ˆ ˘ ¯o ’ ´ ˆ ¯a ˆ ’ ˙ ´ i khác. Neu nhu tat ca d ˙ oc cài d ˘ t vào˙mot phân vùng, thì khi cài d ˘ t lai nhung du lieu pho ´ ˙´ ’ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ’ ˆ ¯u ’ ’ ¯a ˆ ¯a ˜’ ˜’ ˆ ˙ muc cá˙ nhân se ˙ mat (neu không có ban sao ˙ ˙ chép). Ngoài ra, ˙ d làm ra và ghi nho trong thu ¯ã ´’ ’ ˜ bi ´ ´ ˆ ˆ ’ se bi mat ca nhung chuong trình ˙d cài tu mã nguon, hay cài bang phuong pháp khác. Phan ˜ ´ ’ ˜’ ˆ ’’ ¯ã `’ ˙ ` ˆ ` ˘ ’’ ` ˆ lon nhu ´’ ˙ ng gói chuong trình này d oc cài vào thu muc /usr. Neu dành cho thu muc này mot ´ ˜’ ’’ ¯u ’ ’ ’ ˆ ’ ˆ phân vùng riêng và khi cài d ˘ t không ¯i ˙ d nh dang la˙ chúng, thì nhung chuong trình nói trên i ˙ ˙ ¯a ˜’ ’’ ˙ ˙ ˙ ’ ` ˙ ˜ ¯u ’ ˜’ ˆ’ ˜ ˆ ´ se d ’oc giu lai và có the se làm viec (rat có the can vài cau hình nho) sau khi cài d ˘ t lai he ˆ ˆ ˆ ´ ˆ ’ ¯a ˆ ´ thong. ˙ Trong˙tiêu chuan ve he thong tap tin cua Linux FHS (cu the xin xem o chu˙ ng ??) ’ ˆ ˆ ´` ˙ ’ ’ ’’ ’o ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ cung có loi khuyên ve viec d ˘˙ thu muc /usr lên mot phân vùng riêng. ˜ `’ ` ˆ ˆ ¯at ’ ˙ ˆ ˙ ˙ ˙ ´ ˙ ˙ Theo tác gia thay, nhung ý kien nói trên d d ’ d ˆ’ ban d c tu tìm ra phuong án phân chia ’ ´ ˆ ˜’ ˆ ¯ã ¯u ¯e ¯o ’ ’’ o dã cua mình, trong truong hop chı có mot o dã nho. ˙ ˙gio˙chúng ta xem xét truong hop ˆ’ ¯ı ’ ’`’ ’ ’ ˆ ˆ’ ¯ı ’ Bây `’ ’`’ ’ dã voi so ´ cylinder lon hon 1024. ˙ ˙ ˙ ¯ı ´’ ˆ ´’ ’ Tu nhung gì d nói d´ n o phan truoc (han che dung luong dã cung), can d ˘ t chuong trình `’ ˜’ ¯ã ¯e ’’ ˆ ˆ ` ’´’ ´ ˆ ’ ’ ¯ı ´’ ` ˆ ¯a ’’ ’’ ¯o khoi d ˆ ng trong pham vi 1024 cylinder d ˆ u ` ˙ tiên. Nhân tie˙ NT Loader không˙nhat thiet phai ´ ´ ’ ¯a ˆ n, ˆ ˆ d ˘ t vào ˙ phân vùng NTFS, cung nhu không nhat thiet pha˙i d ˘ t vào phân vùng chua các tap tin ˙ ´ ´ ’ ¯a ´’ ¯a ˜ ’ ˆ ˆ ˆ khác cua HDH. Nhu d nói o trên, d´ i voi Linux có the d ˘˙t thu muc goc cùng voi thu˙ muc ˙ ’ ¯ ’ ¯ã ’’ ¯oˆ ´’ ˆ’ ¯a ’ ´ ˆ ´’ ’ ´ ` ˙ con /boot vào các cylinder "thap" (trong vòng 1024 d ˆ u tiên), còn các thu muc khác – o cho ˆ ¯a ˙ ’ ’’ ˙ ˆ˜ nào tùy thích. ˙ ` ’ Nhu vay trong truong hop này, nhung d ˆ nghi cua tác gia cho ra bang tong ket sau: ’ ˆ ’`’ ’ ˜’ ¯e ’ ’ ˆ’ ´ ˆ ˙ ˙ ˙ ` ’’ ¯o ’ ´ ’ ˆ ´ ` ’ • phan khoi d ˆ ng cua tat ca các he thong Microsoft d ˘ t vào phân vùng chính d ˆ u tiên cua ˆ ˆ ˆ ¯a ¯a dã, voi d nh˙ dang FAT16 (DOS); ˙ ˙ ¯ı ´’ ¯i ˙ ˙ ´ ˆ ’ ´ˆ ’´’ ’ • phân vùng chính tiep theo dành cho thu muc goc (/), kích thuoc khoang 1 Gbyte; ˙ ’ ` ’´’ ’ • phân vùng chính thu ba dành cho swap cua Linux (loi khuyên ve kích thuoc cua phân ´’ `’ ˆ ’’ vùng này xem o trên); ` ’ ¯ı ¯a ’’ ˆ • phan còn lai cua dã d ˘ t thành phân vùng mo rong; ˆ ˙ ˙ ˙ ’’ ˆ ˜ • trong phân vùng mo rong tao các phân vùng lôgíc cho moi HDH se cài d ˘ t: Windows ˆ ˜ ¯a ˙ ˙và d `ng thoi cho các he thong tap¯ tin /home và /usr cua ˙ 98, Windows NT/2000/XP, ¯oˆ `’ ˆ ´ ˆ ˆ ’ HDH Linux (trong /home se d ˘ t các tap tin riêng cu ˙ ’ a nguoi dùng, còn trong /usr – ˙ ¯ ˜ ¯a ˆ ’`’ chuong trình se cài d ˘ t). ˙ ˙ ’’ ˜ ¯a ˙ Tat nhiên, neu nhu ban d c chı có Windows 95 voi FAT16, thì có the d ˆ’ Windows trên ´ ˆ ´ ˆ ’ ¯o ’ ´’ ˆ’ ¯e ` phân vùng d ˆ u tiên. Neu ´ ˙nhu˙trên máy d cài d ˘ t Windows NT hay có FAT32, thì mot phân ¯a ˆ ’ ¯ã ¯a ˆ ˜ `’ ´’ ´ ˆ’ ’ ˙ vùng FAT16 cung không thua. Thu nhat, ke ca trong truong hop he thong có van d ˆ , ban d c ˆ ’`’ ’ ˆ ´ ˆ ´ ¯e ˙ ¯o ˆ ` ˙ ˙´ ˙ `˙ ˆ’ ’’ ¯o ` có the khoi d ˆ ng tu dã mem DOS (tam thoi khi chua làm quen voi Linux mot cách "tuong `’ ¯ı ˆ `’ ’ ’ ˆ ’’ ˆ ´ ˙¯u ’ ˘ ˆ ` ˙ tan") và thay d ’oc rang dã cung làm viec bình thuong. Thu hai, he thong tap tin FAT16 d ’oc ¯ı ´’ ˆ ’`’ ´’ ˆ ´ ˆ ˆ ˙ ¯u ’ ho tro trên moi HDH, trong d có Linux, vì the phân vùng này có the phu˙ vu cho viec trao ˙˜ ˆ ’ ˙ ¯ ¯ó ˙ ´ ˆ ˙ ’ ˆ c ˆ ˙ d ˆ’i tap tin giua các he thong. Nhung không nên d ˆ’ phân vùng này lon, ˙vì FAT16 su dung ¯o ˆ ˙ ˙ ˜’ ˆ ´ ˆ ’ ¯e ´’ ˙ ˙ ’’ ˙ ˙ ˙˘ ¯ı ´ không gian dã rat không hop lý. Chính vì vay hãy dành cho phân vùng này khoang 256 hoac ˆ ’ ˆ ’ 512 Mbyte. ˙ ˙ ˙ ˜’ ¯u ´’ ’ ´ ˘ ˆ ` Nhung loi khuyên này d ’a ra voi gia thiet rang, ban d c chı có mot dã cung. Neu nhu `’ ¯o ’ ˆ ¯ı ´’ ´ˆ ’ ˜ ˙này, chı có d ù phân vùng swap tot ˙ ’ ˙ ´ ¯o ˆ ’’ ban d c có 2, thì van su dung d ’oc nhung loi khuyên ¯u ’ ˜’ `’ ¯ie ˆ ˆ hon d ˘ t trên dã khác voi d˜˙ dành ˙cho Linux. Nguoi ta nói rang nhu vay tang toc d ˆ làm viec ˙ ˙ ’ ¯a ¯ı ´’ ¯ıa ’`’ ` ˘ ’ ˆ ˘ ´ ¯o ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ’ ˜ ` trong Linux (cung de hieu vì d ˆ u d c ít phai chay hon). ˜ ¯a ¯o ’ ’ ˙ ˙

’’ ¯ ˆ ’ 2.6 Windows NT và Linux: khoi dong qua OS Loader cua NT 17 ˙ 2.5.2 ¯ˆ’ ˆ’ ¯ı Chuong trình de phân chia o dã ’’ Sau khi hoàn thành ket hoach chia o dã, can lua chon công cu d ˆ’ d ’a ke hoach này thành ´ˆ ˆ’ ¯ı ˆ ’ ` ¯e ¯u ´ ˆ hien thuc. Chuong trình phân ˙ chia d a d oc bie˙ d´ n ˙nhieu nha˙ là fdisk; trên moi he d ù ´ t ¯e ` ´t ˙ ˆ ’ ’’ ˜ ’ ¯ı ¯u ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯ieˆ ˙ ˙ ` ’ ’ ˙ hành d ˆ u có phiên ban riêng cua chuong trình này. Và không can gì hon ngoài chuong trình ` ˙ ˙ ¯e ’’ ˆ ’ ’’ ´ ˆ ’ ˆ’ ¯ı ´ ˘ ´’ ´ này, neu nhu phân chia o dã trang, không chua bat ký du lieu nào. Nhung chúng ta d ˆ ˜’ ˆ ’ ¯ang xem xét truong hop d có HDH nào d trên dã và ca ˙ ’ `n phân chia o dã mà không làm mat thông ´ ’`’ ’ ¯ã ¯ ¯ó ¯ı ˆ ˆ ¯ı ˆ ˙ tin. fdisk không thích hop cho nhung muc d nhu vay. ’ ˜’ ¯ích ’ ˆ Trong thành phan các ban phân phoi Red Hat và˙BlackCat (rat có the trong các ban ` ˆ ˙ ’ ´˙ ˆ ´ ˆ ˆ’ ’ ´ phân phoi khác) có chuong trình fips, phuc vu cho phân chia o dã. Tuy nhiên, theo ý ˆ ’’ ˆ’ ¯ı ´ ˙ ˙ ´ `’ ˆ ’ ’’ kien cua nguoi dùng thì không nên su dung chuong trình này. Vì the loi khuyên cua tác ’`’ ’’ ˆ ’ ˙ ’ voi ban d c, nhung nguoi dùng Linux moi – neu nhu muon phân chia lai o dã mà gia ´’ ´ ´ ’ ¯ı ¯o ˜’ ’`’ ´’ ˆ ’ ˆ ˆ không làm ma˙ thông tin, thì hãy tìm chuong trình Partition Magic cua công ty Power Quest ˙ ´t ˆ ’’ ’ ˙ ’’ (http://www.powerquest.com) và su dung chuong trình này. ’’ ˙ ´’ ´ ˆ ’’ ˆ’ ¯ı Thu nhat, chuong trình này cho phép phân chia lai o dã mà không làm mat thông tin (tuc ´ ˆ ´’ ´ ’ ˜’ ´ là, tat ca nhung cài d ˘ t và cau hình truoc d se d ’o ˙c ghi lai). Khi này, không chı tao d oc ’ ˆ ¯a ˆ ’´’ ¯ó ˜ ¯u ’ ¯u ’ ’ phân vùng moi tu cho ˆ ´’ `’ ˆ ˜ trong trên dã, mà còn có the di chuyen các phân vùng d có theo˙ý ˙ ´ ¯ı ˙’ ˆ ˙ ’ ˆ ¯ã ˙ muon.´ˆ Thu hai, chuong trình này (tham chí trong phiên ban dành cho DOS) cung cap mot giao ´’ ’’ ˆ ’ ´ ˆ ˆ ` ˜ ’’ ˜ ’ ˙ dien d ˆ hoa de su dung có ho tro chuot, và moi thao tác cung nhu thay d ˆ’i d ˆ u thay rõ ràng. ` ´ ˙ ˆ ¯o ˆ ˆ ˆ ˜ ’ ¯o ¯e ˆ Dieu này ˙ ´ t quan trong voi ngu˙`’i dùng moi. ˙ ¯ ˙` ˆ raˆ ˙ ´’ ’o ˙ ´’ ˙ ` Khi tao phân vùng can d ˆ’ ý không cho ranh gioi giua các phân vùng cat lan nhau. ´’ ˜’ ˘ ˜ ´ ˆ ˆ ¯e ˙ ’ cho rang, nhung thông tin d d a d ’ d ’ ban d c lap ke hoach và thuc hien viec ` Tác gia ˘ ˜’ ¯ã ¯u ¯u ¯e ’ ˆ ¯o ˆ ´ ˆ ’ ˆ ˆ phân chia o ¯ı ’ dã thành các phân vùng. Vì the tiep theo chúng ta˙se xem xét các phuong án cài ˆ ´ ´ ˆ ˆ ˙ ˙ ˜ ˙ ˙ ’’ ˙ ˙ d ˘ t hai HDH trên mot máy tính. ¯a ¯ ˆ ˙ ˙ 2.6 ’’ ¯ ˆ ’ Windows NT và Linux: khoi dong qua OS Loader cua NT ˙ ` ` ` ˆ’ ’ Trong phan này, khi nói ve Windows NT xin ngam hieu ca Windows 2000 và NT, vì "quan ˆ ˆ ˆ he" cua chúng d´ i voi viec cài d ˘ t Linux hoàn toàn giong nhau. Chúng ta gia thiet là Windows ˆ ’ ¯o ´’ ˆ ˆ ¯a ´ ˆ ’ ´ ˆ ˙ d d oc cài vào phân vùng ˙ NT ¯ã ¯u ’ ˙ /dev/hda2 (ne ´ u nhu ban d c nho, /dev/hda1 se dành cho ´’ ’ ˆ ’ ¯o ˜ ˙ ´ ˙ ˙ phân vùng FAT16). Neu HDH Windows NT d d ’oc cài d ˘ t, nghıa là trình khoi d ˆ ng OS ’’ ¯o ˆ ¯ ¯ã ¯u ’ ¯a ˜ Loader cung d d ’oc cài d ˘ t. Và nhu the có the su dung chuong trình này d ˆ’ khoi d ˆ ng˙ Linux. ˜ ¯ã ¯u ’ ¯a ’ ´ ˆ ˆ’ ’’ ˙ ’’ ˙ ¯e ’’ ¯o Tác gia hy vong ra˙ ban ˙¯oc d sao luu nhung thông tin có giá tri cua mình. Các buoc cài ’ ` ˘ ng d ¯ã ’ ˜’ ˙ ’ ˙ ’´’ d ˘ t có the ¯a ’ mô ta nhu sau: ˙ ˆ ˙ ’ ’ ˙ ˙ ˙ ´ 1. Neu nhu ban d c chua cài d ˘ t Linux bao gio, thì truoc khi bat d ˆ u can chuan bi dã ˆ ’ ¯o ’ ¯a `’ ’´’ ´ ¯a ˆ ˘ ` ` ˆ’ ¯ı ` mem khoi d ˆ ’’ ¯o˙ ng và phuc hoi˙Windows NT. De tao d a mem khoi d ng chı can ˙ nh ˙ ` ’ ` ’’ ¯o ` ¯i ’ ˆ d ˆ ˆ ¯ ˆ ¯ı˜ ˆ ˆ dang lai dã mem, roi sao chép lên d các tap tin ˙ ¯ı ˙ ` ˆ ` ˙ ˆ ¯ó ˆ ˙ ntldr, ntdetect.com và boot.ini tu ˙ ’ `’ thu ˙ c goc cua o d a khoi d ng NT. Chuong trình tao d a phuc hoi Windows 2000/XP có mu ˆ ´˙ ’ ’ ’’ ¯o ˙ ` ˆ ¯ı˜ ˆ ’’ ˜ ¯ı ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ’ `’ ¯o ˆ ´ the chay tu trình d ’n he thong (lenh Backup trong Start/Program/Accessories). ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ 2. Dùng chuong trình Partition Magic d ˆ’ lay mot phan dã trong và tu d tao ra phân vùng ’’ ¯e ´ ˆ ˆ ˆ ¯ı ´ ` ˆ `’ ¯ó ˙ ˙ ´’ ˆ ´ voi dang ext2(3) (he thong tap tin Linux) và phân vùng swap. Cách tính kích thuoc cua ˆ ˆ ’´’ ’ chúng ¯ã ˙ d nói o trên. ’’ ˙ ˙ ¯a ˜ 3. Cài d ˘ t Linux theo chı dan cua ban phân phoi. Trong khi cài d ˘ t can chú ý d´ n nhung ’ ˆ ’ ’ ´ ˆ ¯a ˆ ` ¯e ˆ ˜’ ˙ d ˆ’m sau: ˙ ¯ie

18 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ ´’ ´ ´ ¯i • thu nhat, trong quá trình cài d ˘ t nhat d nh phai tao ra các dã mem khoi d ˆ ng ˆ ¯a ˆ ’ ¯ı ˆ` ’’ ¯o ` ˙ ˙ ˙ (hay tuong tu the, tùy thuoc ´ ˙ ˆ ’ `’ Linux. Tuc là can tra loi "Yes, make a BOOT DISK" ´’ ’’ ’ ˆ ˆ vào ban phân phoi) khi d ’oc hoi có tao dã mem khoi d ˆ ng hay không. ¯ ã me˙ ’ ´ ˆ ¯u ’ ’ ¯ı ` ˆ ’’ ¯o ˙ Dı ` ˆm này se d ’oc dùng d ˆ ˜ ¯u ’ ¯e ’’ ˙ ˙ ´ n o sau. Ngoài ra, có the su dung dã mem này d ˆ’ khoi d ˆ ng ’ ’’ ˆ ¯ı ˙ ` ˆ ¯e ’’ ¯o D˙ ˜ ˆ ’’ ’’ ¯o Linux. ¯ ây cung là mot phuong án khoi d ˆ ng, và hon nua khác voi dã mem khoi ˙ ’ ˜’ ´’ ¯ı ˆ` ˙ ’’ ˙’ i d ng he thong không còn yêu cau d a mem nua, có the ˙ d ˆ ng DOS, sau khi kho ¯o ¯o ’ ˆ ˆ ´ ˆ ` ˜ ˆ ¯ı ` ˆ ˜’ ˆ’ ˙ nó ra khoi o, su dung o˙d ’ d ˙c các d a mem khác. Tuy nhiên cách khoi d ng ’ ˆ’ ’’ bo ’ ˆ’ ¯e ¯o ˆ ˜ ¯ı ˆ` ’’ ¯o ˆ này cung có d ˆ u tien, ` ´ ˙ ˙ vì the không nên su dung thuong xuyên. Chı su dung trong ’’ ’ ’’ ˙ ˜ ¯ie ˆ ˆ ’`’ truong hop "bat d ´ c ˜ ¯ ˜ ´ ¯a ˙ dı". Dıa mem này còn ˙ `n thiet cho cau hình d ’ khoi d ng ` ca ´ ´ ˙ ’ ’`’ ’ ˆ ˘ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯e ˆ ’ ¯oˆ ` nhieu HD ˙ H. ˙ ˆ ¯ ´’ ¯a ˆ` • thu hai, khi cài d ˘ t Linux can cài LILO vào sector d ˆ u tiên cua phân vùng dành ¯a` ’ cho thu muc go ’ ´ c ˙(/) cua Linux, chu không phai vào sector khoi d ˆ ng chính cua ˆ ’ ´’ ’ ’’ ¯o ’ ˙ ’ ´ dã (MBR). Chúng ta gia thiet Linux d ’oc cài vào phân vùng /dev/hda3. Nhu ˙ ¯ı ˆ ¯u ’ ’ vay LILO se d ’oc cài vào sector d ˆ u tiên cua /dev/hda3 ` ˙ ’ ˆ ˜ ¯u ’ ¯a ˙ ˙ ´ ˘ ´ Theo nguyên tac, neu nhu ban d c cài LILO vào MBR, thì không phai moi thu d hong ˆ ’ ¯o ’ ´’ ¯ã ’ he´ t. Ket qua cuoi cùng (kho˙i d ˆ˙ qua NT Loader) van có the d t d ’oc ˙nhung can bo ˆ ´ˆ ’ ˆ ´ ’’ ¯ong ˜ ˆ ’ ¯a ¯u ’ ˆ ’ ` ˆ ’ ´’ ´ ¯e ’’ ˆ ˙ ˜, d nh dang MBR tao boi LILO và Windows (DOS) ˙ ˙ ra mot chút công suc. Van d ˆ o cho ¯i ˆ ˆ ` ’’ khác ˙ nhau. Vì the neu ban d c cài LILO ˙vào MBR,˙ thì cau phuc hoi lai MBR cua ´ ´ ˙ ` ` ’ ˆ ˆ ¯o ˆ ˆ Windows. Tác gia ˜ ’ cung se nói cách phuc hoi, nhung tot hon het là ban d˙ c cài LILO ˙ ˙ ˜ ` ˆ ’ ´ ˆ ’ ˆ ´ ˙ ¯o ` ’ ngay lap tuc vào sector d ˆ u tiên cua phân vùng d cài Linux. ˙ ˙ ˙ ˆ ´’ ¯a ¯ã ˙ ¯a ’’ ¯o ` 4. Sau khi cài d ˘ t xong, khoi d ˆ ng Linux bang dã mem (neu nhu ban d c cài LILO vào ˘ ¯ı ` ˆ ´ ˆ ’ ¯o phân vùng cua ’ ˙ Linux và không d ng gì d´ n MBR, thì d là kha nang˙ duy nhat). ˙ ’ ˙˘ ´ ¯oˆ ¯eˆ ¯ây ˆ ˙ 5. Sao chép sector khoi d ˆ ng cua Linux vào mot tap tin; tap tin này se can d ˆ’ trình khoi ’’ ¯o ’ ˆ ˆ ˆ ˜ ˆ ¯e` ’’ d ˆ ng Windows NT/2000 ˙ có the khoi d ng Linux. Viec sao chép thuc hien nhu sau: d ù ’ ’’ ¯o ˙ ˙ ˙ ¯o ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ’ ¯a ˆ ˙ gan mot d a mem trang (moi mua ˙thì càng tot), ˙ tiên ˘ ´ ` ´ ˘ ´’ ´ ˙ ˙ ˆ ¯ı ˜ ˆ ˆ ˙ kênh giao tác [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy ˆ’ chuyen vào thu muc /mnt/floppy ’ ˙ kênh giao tác [root]# cd /mnt/floppy và thuc hien câu lenh ’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect.lnx bs=512 count=1 d ˆ’ ghi noi dung sector khoi d ˆ ng cua dã /dev/hda3 vào tap tin /mnt/floppy/bootsect.lnx. ¯e ˆ ’’ ¯o ’ ¯ı ˆ 1 ˙ ˙ ˙ 6. Tiep theo can khoi d ˆ ng lai d ˆ’ vào Windows NT, bang câu lenh: ´ ˆ ` ˆ ’’ ¯o ¯e ` ˘ ˆ ˙ ˙ ˙ 1 ´ ¯ı ˆ ¯i ˆ’ ˆ ’ ´ ’ Ghi chú: neu dã C: (/dev/hda1) có d nh dang FAT, thì có the tao tap tin bootsect.lnx trong thu muc goc cua ˆ dã C:. Tác gia không biet (chua thu) có˙the khoi d ˆ ng không can dã mem không, neu phân vùng ˙chính d ˆ u ¯ı ’ ´ ˆ ’ ’’ ˙ ˆ’ ’’ ¯o `˙ ˙ ˆ ˆ ¯ı ` ´ ˆ ¯a` ˙ ´ ¯e ¯i ’’ ¯ây ˜ ˆ ` ’ ˆ` ’’ ¯o tiên có d nh dang NTFS. Tuy nhiên o d cung không có van d ˆ gì, chı can sao chép sector khoi d ˆ ng qua dã ¯ı mem nhu d ˙ trình bày. Tam thoi nhân Linux còn chua ho tro tot viec ghi lên phân vùng NTFS. ˙ ` ˆ ˙ ’ ¯ang `’ ˜ ’ ˆ ’ ´ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙

’’ ¯ ˆ ’ 2.6 Windows NT và Linux: khoi dong qua OS Loader cua NT 19 ˙ kênh giao tác [root]# shutdown -h now Vì MBR chua có gì thay d ˆ’i, nên Windows NT se khoi d ˆ ng. Trong NT can sao chép ’ ¯o ˜ ’’ ¯o ˆ` ´ ’ ¯ı tap tin bootsect.lnx vào thu muc goc cua dã C:, hay chính ˙ xác hon là vào thu muc goc ´ ˆ ’ ˆ ’ ’ ˆ ˙’ a phân vùng mà tu d khoi d ng Windows NT. Dây có the là phân vùng FAT16 hay cu `’ ¯ó ’’ ˙¯o ’ ˙ ˆ ¯ ˆ phân vùng NTFS. ¯ ac d ˆ’m d ˆ’˙ nhan ra phân vùng này là hai tap tin ntldr và boot.init D ˘ ¯ie ¯e ˆ ˆ ˙ ’’ ˙ ˙ tap tin này có the an!). Tap tin bootsect.lnx có the d ˘ t thuoc tính chua trong d (nhung ˆ ´’ ¯ó ˜’ ˆˆ ˆ ˆ’ ¯a ˆ ’ ¯o chı d c (read-only). ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 7. Sau d tìm tap tin boot.ini và thêm vào dòng sau: ¯ó ˆ ˙ C:bootsect.lnx="LINUX" ´ ˆ ´ ˆ ˘ ¯o ˆ’ ¯a (tat nhiên, trong dau ngoac kép ban d c có the d ˘ t tên bat ky.) ´ ` ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ’’ ¯o ` 8. Viec còn lai là khoi d ˆ ng lai máy tính mot lan nua, và trong trình d ’n chon he d ˆ u ˆ ˆ ˜’ ¯o ` ˆ ¯ie ˙ se có˙LINUX. Neu chon LINUX, thì˙LILO se d oc chay và sau d nó ˙(LILO) se hành ˜ ´˙ ˙ ˙ ˆ ˜ ¯u ’ ’ ¯ó ˜ nap Linux. ˙ ˙ ˙ ˙ `’ ˜ ’`’ ’ ¯o ´ Còn bây gio chúng ta se xem xét truong hop ban d c (do vô tình hay co ý) cài d ˘ t LILO ˆ ¯a ’ ’’ ¯o ’ ¯ı ˙ ˙ ˙ MBR). Trong truong hop ˙ ban vào ban ghi khoi d ˆ ng chính cua dã (Master Boot Record, ’`’ ’ này ’ ’’ ¯o ˙ ’’ ¯o ghi khoi d ˆ ng Windows NT (hay 2000) se bi xóa, và viec khoi d ˆ ng Windows NT (buoc thu ˙ ˜ ˆ ’´’ ´’ 6 o trên) là không the. Neu nhu ban d c van còn muon˙ su dung ˙trình khoi d ˆ ng OS Loader ’’ ˙ ’ ´ ˆ ˆ ’ ¯o ˆ ˜˙ ´ ’’ ˆ ’’ ¯o cua NT, chu không muon dùng LILO, thì nhung buoc trên ˙ thay d ˆ’i mot ˙chút: thay cho ’ ´’ ´ ˆ ˙ ˙ ˜’ ’´’ có ¯o ˆ buoc thu 6 ca `n làm các thao tác sau. ˙ ’´’ ´’ ˆ ’’ ¯o `’ ¯ı ` ˆ ’’ ¯o 1. Khoi d ˆ ng Windows NT tu dã mem khoi d ˆ ng (d tao truoc khi cài d ˘ t Linux, neu ¯ã ’´’ ¯a ´ ˆ không có ˙ thì ban d c can tìm mot máy khác ˙d ` ˙y Windows NT roi tao). Trong ˙ ` ¯o ˆ ˆ ¯ang cha ˆ trình d ’n (thuc d ’n) cua trình khoi d ˆ ng can chon ˙lenh Recover, roi chon che d ˆ ¯o ’ ˙ ˙ ’ ¯o ˙ ’ ’ ¯o ` ˆ ˆ ` ˆ ˙ ´ ¯o ˆ Command mode. ˙ Sau d d ˘ ng nhap vào tài khoan nhà quan tri (administrator). ˙ ’ ˙ ˙ ’ ˙ ˙ ¯ó ¯a ˆ ˙ ˙ 2. Phuc ho ˆì lai ban ghi khoi d ˆ ng chính cua dã. Su dung câu lenh fdisk /mbr. Tác gia ’ ’’ ¯o ’ ¯ı ’’ ˆ ’ dùng lenh ˙ thành công, mac dù trong mot so bài ˙ nói cách phuc hoi MBR nhu ˙ ˆ này ˙˘ ˆ ˆ ´ báo ˙ ` ˆ ’ ˙ ’ ˙ ˙ vay không phai lúc nào cung làm viec. Trong Windows 2000 có các lenh chuyên dùng ˙ ˆ ˜ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ `’ ˆ ˆ ´ ` fixboot và fixmbr (chay tu console phuc hoi he thong). Chay hai lenh này theo thu tu ˆ ˆ ´’ ’ d chı ra. Sau d Windows 2000 se khoi d ˆ ng ˙ ¯ã ’ ¯ó ˙ ˙ ˜ ’’ ¯o bình thuong. ’`’ ˙ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o `’ ¯ı ` ˆ ’’ ¯o 3. Khoi d ˆ ng lai máy tính tu dã mem khoi d ˆ ng Linux và d ˘ ng nhap vào he thong voi ¯a ˆ ˆ ´ ˆ ´’ quye `n nguoi˙dùng root. ˆ ˙ ` ’’ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ’’ ˆ ’’ ¯a ˆ 4. Nhap lenh cd /etc và mo tap tin lilo.conf. O d ˆ u tap tin này có liên ket d´ n phân ` ´ ¯e ˆ ˆ vùng ˙ khoi d ng theo mac d nh, ví du, /dev/hda. ˙’ ˘ ¯i ˙ ˙ ’ ¯o ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ 5. Dùng bat ky trình soan thao nào, ví du, CoolEdit cua Midnight Commander, d ˆ’ thay ´ ` ˆ ’ ’ ¯e ´ ˙ the giá tri này thành phân vùng d cài ˙ Linux lên (chính xác hon là thành phân vùng ˆ ¯ã ’ d ’oc gan˙nhu goc (/) cua Linux). Neu Linux d ’oc cài vào phân vùng /dev/hda3, thì ¯u ’ ´ ˘ ’ ´ ˆ ’ ´ ˆ ¯u ’ ` can ˙ ghi cái d tuc là thay the /dev/hda thành ˙ ´ ´ /dev/hda3. Neu nhu ban d c không ˆ ¯ó, ´’ ˆ ˆ ’ ¯o nho d cài Linux vào d thì hãy chay câu lenh mount và tìm ke ´’ ¯ã ¯âu, ˆ ´ t qua ˙tuong tu nhu ˆ ’ ’’˙ ’ ’ sau2 : ˙ ˙ ˙ 2 ´ ´ có nghıa là tìm phân vùng d gan vào thu muc goc /, trong ví du này là /dev/hda3 ˜ ¯ã ˘ ’ ˆ ˙ ˙

20 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ kênh giao tác /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) 6. Chay lenh /sbin/lilo d ˆ’ ghi trình khoi d ˆ ng vào phân vùng /dev/hda3 (can chay ˆ ¯e ’’ ¯o ` ˆ lenh ˙ lilo không có tham so). Se có canh báo ve viec phân vùng không phai là d ˙ u ˙ ´ ’ ˙ ` ’ ` ˆ ˆ ˜ ˆ ˆ ¯a ˆ ˙ trên d a. Dây chính là d ù chúng ta can, ban ghi khoi d ng cua Windows d oc giu tiên ` ’ ˙ ’ ’ ˜ ¯ı ¯ ¯ie ˆ ˆ ’ ¯o ˆ ¯u ’ ˜’ ’ nguyên ven. ˙ ˙ ˙ ’ ˆ ’´’ ’ ’’ 7. Thuc hien các buoc 6-8 nhu o trên. ˙ ˙ ˜ De dàng d ˆ ` ˘ ´’ ´’ ` ˆ ’’ ¯o ’ ¯e ˆ’ ¯oán ra rang, "quy trình" phuc tap voi hai lan khoi d ˆ ng lai chı d ˆ’ chuyen sector ` khoi d ˆ ng Linux tu MBR vào sector d ˆ u tiên ’ ’’ ¯o `’ ˙ ˙ ˙ cua phân vùng dành cho Linux, và phuc hoi ` ¯a ˆ MBR cu ˙’ a Windows. ˙ ´ ’’ ¯ây. ˆ’ ˜ ’’ ¯o Quá trình cài d ˘ t Linux ket thúc o d Ban d c d có the chon HDH se khoi d ˆ ng và d ˆ u ¯a ˆ ¯o ¯ã ` ¯ie ˙ mình. ˙ ˙ ˙ ¯ ˙ ˆ’ khien máy tính cua ’ 2.7 ’’ ’’ ¯ ˆ Su dung trình khoi dong LILO ˙ ˙ 2.7.1 ´ ˆ Cài dat và cau hình LILO ¯˘ ˙ ’ ¯ã ` ˆ ’ ’’ ’’ ¯o ´ Nhu d nói trong phan lua chon chuong trình khoi d ˆ ng, neu trên máy d cài Windows 98 ˆ ¯ã ´’ ˆ ´ voi he thong tap tin FAT16,˙ thì˙ lua chon tot hon cho trình khoi d ng là chuong trình có trong ´ ’ ˙ ’’ ¯o ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ’’ thành˙ phan cu˙ moi ban phân phoi HDH Linux – LILO (LInux LOader). ` ˆ ’a ’ ˙´ ˆ ¯ ˙ ˙ ˙ Giong nhu truong hop Windows NT, chúng ta se d ’a ra các buoc can thuc hien d ˆ’ có the ´ ˆ ’ ’`’ ’ ˜ ¯u ` ’´’ ˆ ’ ˆ ¯e ˆ’ ’’ ¯o ` khoi d ˆ ng nhieu HDH. ˙ ˙ ˙ ˆ ¯ ˙ ’´’ ¯a ˆ’ ¯ı ` ˆ ’’ ¯o 1. Truoc khi cài d ˘ t Linux hãy chuan bi dã mem khoi d ˆ ng Windows. ˙ ˙ ˙ 2. Dùng chuong trình Partition Magic d ˆ ˆ ’’ ’ lay phan không gian dã còn trong và trên d ¯e ´ ` ˆ ¯ı ´ ˆ ¯ó ˆ ´ tao ra mot phân vùng ext2(3) (he thong tap tin Linux) và mot phân vùng swap. Cách ˆ ˆ ˆ ˆ chia o d˜˙ d nói o trên. Neu dung luong o dã cung vuot quá˙8,4 Gbyte thì hãy d c ky ˙ ’ a ˆ ¯ı ¯ã ’’ ´ˆ ˙ ˙ ’ ’ ˆ’ ¯ı ´’ ’’ ¯o ˜ ` các phan 2.3 và 2.5. ˙ ˙ ˙ ˆ ¯a ˜ ’ ˆ ¯i ´’ ’ ´ ` ` ´ 3. Cài d ˘ t Linux theo chı dan d kèm voi ban phân phoi. Can nho rang, neu ban muon su ˆ ˆ ´’ ˘ ˆ ´ ’’ ˆ ˙ ’’ ¯o ` dung trình khoi d ˆ ng LILO, thì trong quá trình cài dat Linux can chon phu ’ ˘ ˙ ong án cài ˆ ’ LILO vào ban ghi˙khoi d ˆ ng chính (Master Boot Record). Tao các dã mem khoi d ˆ ng ˙ ’ ’’ ¯o ˙ ¯ı ˙ ` ˆ ’’ ¯o ´ theo nguyên tac là không ˘ ˘ ˙bat buoc, nhung tác gia khuyên ba˙ d c nên làm.3 ´ ’ n ¯o ˙ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ 4. Buoc tiep theo can cau hình LILO d ˆ’ có the khoi d ˆ ng các HDH theo lua chon. LILO ’´’ ´ ˆ ˆ ´ ` ˆ ¯e ˆ’ ’’ ¯o ¯ ’ d ’oc ca ¯u ’ ˆ ´ u hình bang tap tin /etc/lilo.conf và câu lenh /sbin/lilo˙. Câu˙lenh này ` ˘ ˆ ˙ ˆ ˆ ˙ d ’ cài d ˘ t (hay ˙ d ˘ t lai) LILO. dùng ¯e cài ¯a ˙ ˙ ˆ ¯a ˙ ˙ ˙ ’ ’ ˆ ´ Chúng ta xem xét mot ví du nho cua tap tin cau hình LILO. Trong ví du này chúng ˆ ˆ ˙ /dev/hda1 là phân vùng voi DOS/Windows, còn phân vùng ˙ ˙ ˙ ˜ ’ ´ ta se coi nhu thiet bi ˆ ´’ ˙ 3 ’’ ¯o ´ ’ ’ ’’ ¯o ’ ¯ı Ghi chú. Trình khoi d ˆ ng LILO không bat buoc phai cài d ˘ t vào ban ghi khoi d ˆ ng chính cua dã, LILO ˘ ˆ ¯a ˆ’ ˘ ’’ ’ ` ’’ ˙ ’ ˙ ˙ ˙´ ’ có the nam o ban ghi khoi d ˆ ng cua phân vùng chính d ’oc kích hoat và chua thu muc goc cua Linux hoac tham ¯o ¯u ’ ´’ ’ ˆ ˘ ˆ ˙ ’’ ˆ ˙ ˙ ` ˙ ’ ’ ˘ chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng mo rong. Trong truong hop d MBR can phai có kha nang nap LILO, `’ ˙ ˙ ’ ’ ¯ó ˆ ’’ ¯o ’ ví du khi MBR là trình khoi d ˆ ng cua MS-DOS ˙ hay Windows. Tuy nhiên tác gia chua nhìn thay su ˙can thiet ˙ ’ ´ ` ´ ’ ˆ ’ ˆ ˆ cua ung dung này (neu d chon˙LILO làm trình khoi d ˆ ng chính thì hãy su dung cho "tron bo"), vì the chúng ta ’ ˙’´ ´ ¯ã ˆ ’’ ¯o ’’ ˆ ˙ ´ ˆ ˙ se không xem xét d´ n. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˜ ¯eˆ

’’ ’’ ¯ ˆ 2.7 Su dung trình khoi dong LILO 21 ˙ ˙ ’`’ ’ ¯ó ` /dev/hda2 chua Linux. Trong truong hop d /etc/lilo.conf có dang gan nhu ´’ ˆ ’ sau: ˙ ˙ kênh giao tác boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2.4.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 table = /dev/hda label = dos `’ ’ Vài loi giai thích cho ví du: Dòng boot cho biet thiet bi khoi d ˆ ng. ´ ˆ ´ ˆ ’’ ¯o ˙ ˙ ˙ ˆ ´ ¯o Dòng compact bat che d ˆ nén tap tin map – tap tin chua d ˘ c tính cua nhân d ’oc khoi ˆ ˆ ˆ ´’ ¯a ’ ¯u ’ ’’ d ˆ ng; tính nang (nén) ˘ ˙ này˙tang toc d cua khoi d ng d ù. ˙ ˘ ˙ ´ ¯o ’ ˙ ’’ ¯o ¯a ˙ ¯o ˆ ˆ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ Câu lenh message dùng d ˆ’ d ’a ra thông báo theo ý muon khi khoi d ˆ ng. ˆ ¯e ¯u ´ ˆ ’’ ¯o ˙ ˙ ´ ` ` ’ ’ ˆ Bat d ˆ u tu dòng image là các phan nho cua tap tin cau hình, moi phan tuong ung voi ˘ ¯a `’ ˆ ´ ˆ ˜ ˆ ` ˆ ’ ’ ´’ ´’ ` ˙’ a nguoi dùng. Trong moi phan nhu vay ˜ ` ˆ ˆ ¯ie ˜ ’’ ¯o mot he d ˆ u hành se khoi d ˆ ng theo lua chon cu ’ ’`’ ˆ ˆ ’ ˆ có ˆ˙ mo˙t dòng label. Trên ˙ dòng này ˙ghi tên can nhap vào dau nhac LILO hay tên ˙ ˙ ` ´ ´ ˘ se ˆ ˆ ˆ ˜ ˙ hien thi trong trình d ’n cua LILO d ˆ’ có the chon HDH muon khoi d ˆ ng. Neu nhu tên ˙ ˆ’ ¯o ’ ¯e ˆ’ ¯ ´ ˆ ’’ ¯o ´ ˆ ’ ˙ không d ’oc nhap sau khoang thoi gian chı trên ˙ ¯u ’ ˆ ’ `’ ’ dòng delay (tính theo phan muoi giây ˙ ` ˆ ’`’ – can nhân voi˙ 0,1 giây), thì se khoi d ˆ ng HDH theo mac d nh. Trong ví du này, se ˆ` ˙ ´ ’ ˜ ’’ ¯o ˘ ¯i ˜ khoi d ˆ ng Linux theo mac d nh, vì phan ´ ’’ ¯o ˘ ¯i `˙ cau ¯hình tuong ˙ung˙voi Linux nam˙d ù tiên ` ˆ ˆ ’ ’ ´’ ´’ ˘ ¯a ˆ ˙ ˙ ˙ ` ˆ ˆ’ ’ trong tap tin. Có the chı ra he d ˆ u hành d ’oc khoi d ˆ ng theo mac d nh khi thêm mot ˆ ¯ie ¯u ’ ’’ ¯o ˘ ¯i ˆ dòng có ˙ dang default=dos˙, tuc là su dung tên d d ˘ t trên dòng˙ label. ´’ ’’ ˙ ˙ ˙ ˙ ¯ã ¯a ˙ ˙ ˙ ´ˆ ´ Dòng table=<device> cho biet tên thiet bi chua bang phân chia dã. LILO se không ˆ ´’ ’ ¯ı ˜ d ’a thông tin ve ¯u ˆ ¯ı ˆ ¯ie ` ˙ ` phân chia dã cho he d ˆ u hành d ’oc khoi d ˆ ng neu bien này không ¯u ’ ’’ ¯o ´ˆ ´ ˆ d ’oc d ’a ra. (Mot so he d ˆ u hành có công cu khác ˙¯e xác d nh là d d ’oc khoi d ˆ ng ¯u ’ ¯u ˆ ´ ˆ ¯ie ˆ ` ˙ d ˆ’ ¯i ˙ ¯ã ¯u ’ ’’ ¯o ˙ tu phân vùng nào.) ¯ `’ ˙ Dung quên rang, can thuc ˙ n câu lenh /sbin/lilo,˙ sau khi thay ˙ ` ` ˙ ˙ `’ ˘ ˆ ’ hie ˆ ˆ ˙ ˙ d ˆ’i chı dan d´ n bang phân chia dã, tuc là thay d ˆ’i bien table. Neu d ˘ t dòng (goi ˜ ˆ ˙ ¯o ’ ˆ ¯e ’ ¯ı ´’ ¯o ´ ˆ ´ ¯a ˆ ` ’ ´ là phan nho thì tot hon) other = /dev/hda1 trong tap tin /etc/lilo.conf, thì ˙ ˙ ˆ ˆ ’ ˆ ´ ’ ¯ı trong thu muc goc cua dã /dev/hda1 (dã C: trong he tho ˙´ ng thuat ngu Microsoft) can ` ’ ˆ ¯ı ˆ ˆ ˆ ˜’ ˆ có trình khoi ¯o ˙ d ng phu (không phai là chính). Trên mo˙t máy cua tác gia o d nam trình ’’ ˆ ’ ’ ˙ ’ ’’ ¯ó ˘ ` ˆ ’’ ¯o khoi d ˆ ng NT Loader ˙ ˙(vì Windows NT d oc cài d ˘ t truoc Linux), và LILO khoi d ng ˙ ´ ’’ ¯o ¯u ’ ’ ¯a ’ ’ ˆ ˙ thành công Windows NT. Chı ˆ ’ can d ˘ t tho˙ gian cho khoi d ˆ ng trong tap tin boot.ini ` ¯a `’i ˙` ’ ˙ ’ ’ ¯o ˆ bang không, d ˆ’ không thay trình d ’n ˙ ’’i d ˆ ng cua NT Loader. Tuy nhiên, neu vì mot ` ˘ ¯e ´ ˆ ¯o kho ¯o ’ ˙ ˙ ´ ˆ ˆ lý do nào d ban muo ´ n thay trình d ’n này thì ´ ˙ giá tri timeout trong tap tin boot.ini ca˙n ` ¯ó ˆ ˆ ¯o ˆ ˆ ˙ ` d ˘ t khác không (thoi gian cho d ’oc tính theo giây). ¯ ieu này có the can thiet khi muon `’ ¯u ’ ˙ ` Dˆ ’ ˙ˆ ` ´ ´ ¯a ’ ˆ ˆ ˆ ˙’ ’ `’ ˙ ¯o ’ khoi d ˆ ng ca Windows 98 tu trình d ’n cua NT Loader (trong truong hop này se có 3 ’ ¯o ’`’ ’ ˜ HDH: ˙ ¯ Linux, Windows NT và Windows 98, trong trình d ’n cua LILO˙ neu chon dos ¯o ’ ´ ˆ thì se hien ra trình d ’n cua NT Loader roi tu d chon mot trong hai HDH Windows d ˆ’ ` ˙ ˜ ˆ ¯o ’ ˆ `’ ¯ó ˆ ¯ ¯e ’’ ¯o khoi d ˆ ng). ˙ ˙ ˙ ˙ ´ ´ ’’ ¯o ’ ´ `’ Neu ban d c muon khoi d ˆ ng Windows truc tiep tu LILO, thì hãy thêm phan nho sau ˆ ¯o ˆ ˆ ` ˆ ’ ˙ ˙ vào /etc/lilo.conf: ˙ ˙

22 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ kênh giao tác other = /boot/bootsect.dos label = win ¯ó ´ `’ ’ ˆ ´ ’ ˆ’ ¯ı trong d bootsect.dos lay tu thu muc goc cua o dã chua NT Loader. ˆ ´’ ˙ ’’ ´ 5. Sau khi sua xong tap tin /etc/lilo.conf theo ý muon, can chay câu lenh /sbin/lilo ˆ ˆ ˆ ` ˆ ¯e’ nhung thay d ˆ’i có hieu luc. Câu lenh này (trong tài lieu ˙ ’ong dan goi là map- d ˆ ˜’ ¯o ˙ ˆ ’ ˆ ˆ hu ´’ ˙˜ ˆ installer) cài d ˘ t trình kho ¯o ˙’ i d˙ ng phu, ˙mà se d oc kích hoat trong lan khoi˙ d ng tiep ˙ ` ’’ ¯o ´ ¯a ’ ˆ ˜ ¯u ’’ ˆ ˆ ˆ theo. Truoc khi ´’ ˙ chay /sbin/lilo d˙’ thay d ’i buoc khoi d ˙ ng, hãy thuc hien câu lenh ˙ ˙´ ’’ ¯o ˙ ’ ¯eˆ ¯o ’ ’ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ´ ˙ ˆ ´ˆ ˜ ’ ˆ ´ ’ này voi tham so -t. Khi có tham so này se thuc hien tat ca các thu tuc cài d ˘ t trình ´’ ˆ ˙ ’ ˙ ˙ ¯a ˙ khoi d ˆ ng, tru viec thay d ˆ’i tap tin map, ban ghi˙ sector khoi d ˆ ng, và bang phân chia o ’’ ¯o `’ ˆ ¯o ˆ ’ ˙ ’’ ¯o ˙ ’ ˙ ˆ’ dã, tuc ˙ là chı chay thu cau hình moi. Neu cho thêm tùy chon˙ -v, thì ban d c se d oc ’ ˙ ’’ ´ ˙ ´’ ´ ¯ı ´’ ˆ ˆ ¯o ˜ ¯u ’ ’ bie´ t thêm thông tin chi tiet ve nhung gì lenh /sbin/lilo se thuc hien.˙ ˙ ˆ ˙ ´ ˆ ˜’ ˆ ` ˆ ˙ ˜ ’ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ Khi /sbin/lilo ghi d noi dung moi lên sector khoi dong, thì noi dung cu cua ¯è ˆ ´’ ’’ ˆ ˆ ˜ ’ sector này se tu d ˆ ng d ’oc ˙ ghi nho vào mot tap tin. Theo mac d nh d là tap tin ´’ ˙ ˘ ˙ ˜ ’ ¯o ¯u ’ ˆ ˆ ¯i ¯ó ˆ ˙ ´ ˙ ´ ´ ’ ˙´ ˙ ˙ ˙ , trong d NNNN tuong ung voi so cua thiet bi, ví du, 0300 – ˙ ˙ /boot/boot.NNNN ¯ó ’’ ’ ’ ˆ ˆ ´ ˆ tuong ung /dev/hda, 0800 – /dev/sda, v.v. . . Neu tap tin này d có trên dã, thì nó ˙ ˙ ’ ’ ´’ ˆ ¯ã ¯ı không bi ghi d lên. Tuy nhiên có the ¯a ˆ ’ d ˘ t mot tên khác d ˙ ’ ghi sector khoi d ng, không ’’ ¯o ¯è ˆ ¯e ˆ nha ˆ ´˙ ´ t thiet phai dùng /boot/boot.NNNN. ˙ ˆ ’ ˙ ˙ ˆ ˆ’ ’’ Tap tin /boot/boot.NNNN có the su dung d ˆ’ phuc hoi noi dung cu cua sector khoi ¯e ` ˆ ˆ ˜ ’ ’’ dˆ˙ ng, neu không còn cách phuc hoi nào ˙ ´ ` khác d ’n gia ˙ ’ n hon. Câu lenh d ’ thuc hien có ˙ ¯o ˆ ˆ ¯o ’ ˆ ¯e ’ ˆ ˆ da˙ng: ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác [root:~#] dd if=/boot/boot.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay kênh giao tác [root:~#] dd if=/boot/boot.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì chı phuc hoi chuong trình khoi d ˆ ng, và không d ˆ ng gì d´ n bang phân chia ’ ˆ` ’’ ’’ ¯o ¯o ¯e ’ ˆ dã). ˙ ˙ ˙ ¯ı ˜ ˆ’ ` ˆ ˜ ` ˆ ´ ˘ ˆ ` Cung có the phuc hoi MBR cu khi can thiet bang câu lenh /sbin/lilo voi tùy chon ˆ ´’ -u. Nhung ca ’ `n biet rang, câu lenh này chı làm viec d ˙ voi d ˆ u kien là thu muc LILO ˆ ˙´ ` ˆ ˘ ˆ ’ ˆ ¯úng ´’ ¯ie ` ˆ ’ ˙ (tuc là /boot) không thay d ˆ’i˙ ke tu khi cài d ˘ t. ˙ ´’ ¯o ˆ’ `’ ¯a ˙ ˙ ˙ ’ ˆ’ ¯u ’ ` ` MBR cua MS-DOS có the d ’oc phuc hoi bang cách khoi d ˆ ng vào DOS tu dã mem ˆ ˘ ’’ ¯o `’ ¯ı ` ˆ (CD) ro ˆì chay câu lenh fdisk /mbr (xem trên). Lenh này chı ˙thay d ˆ’i mã chuong trình ˆ ˙ ˙ ˆ ’ ¯o ’’ ˙ ˙ khoi d ˆ ng nam trong MBR, mà không thay d ˆ’i bang phân chia dã. ’’ ¯o ` ˙ ˘ ¯o ’ ¯ı ˙ ’’ ¯o ` ’’ ¯o 6. Sau khi cài d ˘ t lai trình khoi d ˆ ng can khoi d ˆ ng lai máy tính và thu các phuong án ¯a ˆ ’’ ’’ ˙ ˙ ’’i d ˆ ng khác nhau d ˆ’ kiem tra. kho ¯o ’ ˙ ˙ ˙ ¯e ˆ ˙ D ˆ’ ´ ˆ ˆ` ` ¯ e ket thúc phan nói ve LILO này chúng ta se xem xét vài khó khan có the xuat hien khi ˆ ˜ ˘ ˆ’ ´ ˆˆ ’’ ´ su dung LILO, và cách khac phuc (neu có the). ˘ ´ ’ ˙ ˆ ˆ Khi LILO d ’oc nap, nó d ’a˙ra màn hình tu "LILO". Khi này moi chu cái bieu thi su ket ˙ ¯u ’ ¯u `’ ˜ ˆ ˜’ ˆ’ ’ ´ˆ thúc mot hành d ˆ ˙ng nào d hay ket thúc mot buoc nap LILO. Neu khoi d ng bi bi˙ ngung ˙ ´ ´ ’’ ¯o ˙ ˆ ¯o ¯ó ˆ ˆ ’´’ ˆ ˆ ’ giua chung, thì qua so chu cái d ’a ra có the nhan d nh ˙ve nguyên nhân xuat hien van˙d ˆ . ˜’ ˙ `’ ˙ ´ ˆ ˜’ ¯u ˙ ˆ’ ˆ ¯i ` ˆ ´ ˙ ˆ ˙´ ¯e ˆ ˆ ` ˙ ˙ ˙

’’ ’’ ¯ ˆ 2.7 Su dung trình khoi dong LILO 23 ˙ ˙ ˜’ ˆ ˆ` ’ • Không chu cái nào hien ra – không có phan nào cua LILO d ’oc nap. Hoac LILO không ¯u ’ ˘ d ’oc cài d ˘ t, hoac phân ˘ ˙ vùng chua LILO chua d oc kích hoat. ˙ ´’ ˙ ˙ ¯u ’ ¯a ’ ’ ¯u ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˜ ˆ ’’ ¯o • L [mã loi] – trình khoi d ˆ ng chính d d ’oc nap và d chay (tuc là d nhan d ’oc quyen ¯ã ¯u ’ ¯ã ´’ ¯ã ˆ ¯u ’ ˆ` ˙ ˙ khoi d ng phu. Mã loi hai ˙ tu˙cho biet ˙ ’ ˙ ` ¯ie ˆ’ d ˆ u khien), nhung nó không the nap trình ’ ˆ’ ’ ¯o ˆ ˜ ˆ ký ’ ´ ˆ nguyên nhân cu the ’ ˆ ˆ’ cua van d ˆ (cách giai mã can tìm trong˙tài lieu ky thuat cua LILO). ´ ¯e ` ˙ ’ ˆ` ˙ ˆ ˜ ˆ ’ ˙ Thông thuong ˙ van d ˆ nay sinh do o dã xau (có khuyet tat) hay không˙d ˘ t d ’`’ thì ´ ¯e ’ ˆ ` ’ ¯ı ´ ˆ ˆ ´ ˆ ˙ ˆ ¯a ¯úng cau ´ ˆ trúc hình hoc cua dã. Neu LILO không dung lai o d mà ´ ’ ¯ı ´ `’ ’’ ¯ây, ˙ tiep tuc d a ra˙ mot chuoi ˜ ˆ ˆ ¯u ’ ˆ ˆ vô tan các mã ˆ ˙ loi, thì van d ` thuong de giai quyet. ˜ ´ ¯e ’`’ ˜ ’ ˙ ´ ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˙ ’’ ¯o ¯ã ¯u ’ ’’ ¯o • LI – trình khoi d ˆ ng chính d nap d ’oc trình khoi d ˆ ng phu, nhung không chay d ’oc ’ ¯u ’ nó. Có the ˆ’ là loi d˙ ’a cau trúc hình hoc ˙ ’ a dã, hoac tap tin boot/boot.b bi di˙chuyen ˆ˜ ¯u ´ ˆ ˙ cu ¯ı ˘ ˆ ˙ ˙ ˙ ˆ’ mà nguoi dùng quên không chay /sbin/lilo. ˙ ˙ ’`’ ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o • LIL — trình khoi d ˆ ng phu d d ’oc chay, nhung nó không the nap bang mô ta tu tap ¯ã ¯u ’ ’ ˆ’ ’ ’ `’ ˆ tin map. Nguyên nhân ’`’ ˙ thuong do ˙ ˙ ˙t tat cua o d a hoac không d a d khuye ˆ ’ ˆ’ ¯ı ´ ˙ ´ ˙ ˆ ˜ ˘ ¯u ¯úng cau trúc ’ ˆ ’ ¯ı hình hoc cua dã. ˙ ˙ ˙ ’’ ¯o • LIL? – trình khoi d ˆ ng phu d d ’oc nap vào d a chı không d ¯ã ¯u ’ ¯i ’ ¯úng. Thông thuong do loi ’`’ ˆ˜ d ’a ra ca ¯u ´ u trúc hình hoc cua dã hoac˙ tap tin /boot/boot.b bi di chuyen mà nguoi ˆ ˙ ˙’ ¯ı ˙ ˘ ˆ ˙ ’ ˆ ’`’ dùng quên không chay˙/sbin/lilo. ˙ ˙ ˙ ˙ ’ ’ ’ • LIL- – bang mô ta trong tap tin map bi phá huy. Thông thuong do loi d ’a ra cau trúc ˆ ’`’ ˜ ˆ ¯u ´ ˆ ˙ /boot/boot.b bi di chuyen mà nguoi dùng quên không ˙ ’ ¯ı hình hoc cua dã hoac tap tin ˘ ˆ ˆ’ ’`’ chay /sbin/lilo.˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ´ ’ ` ˆ ’ • LILO – tat ca các phan cua LILO d ’oc nap thành công. ˆ ¯u ’ ˙ ˙ 2.7.2 ˆ ¯ˆ` Cài dat các he dieu hành khác sau Linux ¯˘ ˙ ˙ ’’ ¯o ’ Khi cài d ˘ t MS-DOS và Windows 95/98, trình khoi d ˆ ng cua chúng (không phu thuoc vào ý ¯a ˆ ´ ’˙ ˙ ´ muon cua ban d c) d ’oc ghi vào Master Boot Record (MBR), và dau kích hoat trong bang ˆ ¯o ¯u ’ ˆ ˙ ˙ ’ ˙ d oc chuyen sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Mà trình khoi d ng phân vùng se ¯u ’ ˙ ˙ ’ ˙ ’’ ¯o ˜ ’ ˆ ˆ ˙ MS-DOS và Windows 95/98 chı ’ "biet" chuyen quyen d ˆ u khien cho sector d ˆ u tiên ˙ ’ a ´ ’ ` ¯ie` ’ ` cu ˆ ˆ ˆ ˆ ¯a ’ ´ ´ ˆ ˆ ’ ` phân vùng kích hoat. Nhu the, neu nhu ban d c d ˆ u tiên cài d ˘ t Linux, và sau d moi cài d ˘ t ¯o ¯a ¯a ¯ó ´’ ¯a Windows 95/98 hay ˙ MS-DOS, thì Linux˙se không the khoi d ˙ ng. Có the phuc hoi lai LILO ˙ ’ ’’ ¯o ’ ` ˙ ˜ ˆ ˆ ˆ ˆ ` ˘ ˆ ´ˆ ¯u ’ ˙ bang cách chay lenh /sbin/lilo (neu LILO d ’oc cài vào MBR), hoac kích ˙ t phân vùng ˘ hoa ˙ chua LILO (neu ˙ ´’ ˙´ LILO d oc cài vào phân vùng chính). ˆ ¯u ’ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ´ ¯e ˆ ` ` ˆ’ ’ Khi có van d ˆ sau khi cài d ˘ t mot he d ˆ u hành khác sau Linux, thuong có the giai quyet ¯a ˆ ˆ ¯ie ’`’ ´ ˆ ` ’’ ¯o ˙bang d a mem khoi d ng, sua lai tap tin cau hình LILO (thêm bang cách khoi d ˆ ng vào Linux ˘ ¯ı ˆ ˘ ` ˙ ˙ ` ’’ ¯o ’’ ´ ˜ ˆ ˆ ˆ phan nho cho HDH moi), roi chay /sbin/lilo. ˙ ˆ` ’ ¯ ˙ ´’ ˆ ` ˙ ˙ ˙ 2.7.3 ˆ’ Chuyen thu muc /boot lên phân vùng DOS ’ ˙ ˜’ ’ ˆ ˜ ´’ ´ ˆ ’ ’ ˘ ¯a ˆ ` ˆ ´ Nhung phiên ban nhân Linux moi nhat ho tro kha nang d ˘ t các tap tin can thiet trên giai d n ˆ ¯oa ’’ ¯o ´ khoi d ˆ ng vào he thong tap tin MS-DOS (hay ˙ UMSDOS). Vì trong phan lon các truong hop ˙ ˙ ` ´’ `’ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ’ phân vùng DOS ˙chiem các vùng dã o d ˆ u (không có han che cua BIOS), nên cho phép giai ˙ ´ ˆ ˙ ` ¯ı ’’ ¯a ´ ’ ˆ ˙’ ˙ ´ ˆ ´ ¯e ’ ˆ’ ¯ı ´’ ` ˆ ` ˆ’ ` quyet nhieu van d ˆ cua o dã lon, khi mà thu muc /boot không the nam trên phân vùng dành ˆ ’ ˘ cho Linux. ˙

24 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ D ˆ’ ’ ˆ ’’ ¯o ` ’’ ´ ¯o ¯o ¯ e thuc hien phuong án khoi d ˆ ng này, can phân vùng DOS o che d ˆ d ˙ c/ghi, tao trong ’’ ˆ ˆ ˙ muc (ví du, /dos/linux), và chuyen tat ca các tap tin tu thu muc /boot vào ˙ ˙ `’ ˙ ’ ˙ d mot thu ¯ó ˆ ’ ˆ’ ´ ’ ˆ ˆ ˙ muc /boot d ˙oc chuyen thành liên ket tuong trung d´ n˙ thu muc /dos/linux; vi trí ˙ ˙ d thu ¯ó; ’ ¯u ’ ’ ˆ’ ´ ’’ ˆ ’ ¯eˆ ’ moi cu ´’ ’ a thu ’ ˙ ˙ ˙ muc /boot can chı ra trong tap tin /etc/lilo.conf, và cuoi cùng chay lenh ˙ ` ´ ˙ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ /sbin/lilo. ˙ ˙ ˙ ˙ 2.8 ’’ ¯ ˆ ` Khoi dong Linux tu MS-DOS bang loadlin.exe `’ ˘ ˙ ’ ˆ ’’ ¯o ˆ’ ˘ ` Không chı các tap tin khoi d ˆ ng và nhân có the nam trong phân vùng DOS, mà ca tien trình ’ ´ ˆ ’’i d ˆ ng Linux kho ¯o ˙ nói chung có the d oc to chuc tu DOS. Kha nang này thuc hien nho chuong ˙ ’ ’ ´’ `’ ’ ˘ `’ ’ ’ ˆ ¯u ’ ˆ ’ ’ ˆ trình d˙˘ c biet loadlin.exe, do Hans Lermen (lermen@elserv.ffm.fgan.de)˙viet.˙ Chuong trình ¯a ˆ ˙ ´ ˆ ’’ này thuong ˙ trên các dã cua ban phân phoi.4 ˙` có ’’ ¯ı ’ ’ ´ ˆ ´ˆ ’’ ¯o `’ ˆ’ ´’ Loadlin.exe cung cap cách khoi d ˆ ng Linux tu o cung an toàn nhat, khi có phân vùng ´ ˆ kích hoat là DOS hay Windows. Phuong ˙ án khoi d ng này d oc khuyên su dung cho nguoi ’’ ¯o ’’ ’’ ˆ ¯u ’ ’ ’`’ ˙ dùng Linux moi. Pha ´’ ´’ ˙ `n lon nguoi dùng moi (và không chı ho) không d ’ kiên nhan d ˆ’ d c tài ’ ˙ ˙˜ ˆ ’`’ ´’ ¯u ˆ ¯e ¯o lieu rat hay nhung rat dài (và lai viet trên tieng Anh nua) cua˙ LILO. Vì the ho thuong su ˙ ng ˆ ´ ˆ ’ ´ˆ ´ ˆ ´ ˆ ˜’ ’ ´ ˆ ’`’ ’’ du ˙ ´ ˙ qua là không the khoi d ng d oc bat ky he d ˙ù hành nào (tác ’ ’’ ¯o ¯u ’ ´ ` ˆ ¯ie ˙ LILO không d ¯úng cách, và ket ’ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ gia cung d roi vào truong hop nhu vay). ¯ oi voi nhung nguoi˙dùng moi thì se thuan tien hon ’ ˜ ¯ã ’ ’`’ ’ ’ ˆ D´ ´’ ˜’ ˆ ˙ ’`’ ´’ ˙ ˜ ˆ ˆ ’ khi su dung loadlin.exe d ˆ’ khoi d ˆ ng˙và bat d ˆ u tìm hieu Linux. Tuy nhiên, "không vào hang ’’ ˙ ¯e ’’ ¯o ´ ` ˘ ¯a ˆ’ ˙ ˙ cop sao ˙ ˘ t d ’oc cop". ´ ba ¯u ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ` ’ ` ’ ˆ ¯a Chuong trình loadlin.exe không yêu cau phai cài d ˘ t, chı can d ˘ t chuong trình – tap tin ’’ ˆ ¯a ’’ ˆ ˙ d a mà DOS nhan ra. Có the ˙dùng ˙ ’ ’ loadlin.exe và nhân (anh cua nhân) lên mot trong các ¯ı ˆ ˜ ˆ ˆ’ chuong trình này d ˆ’ khoi d ˆ ng Linux tu CD˙ hoac tu o dã trong mang mà˙không can su dung ’’ ¯e ’’ ¯o `’ ˘ `’ ˆ’ ¯ı ` ˆ ’’ ` ’’ ¯o ’ ˘ ˙ng này bien loadlin.exe thành mot công cu tuyet voi d ’ khoi d ˙ ng ´ ˙ ˙ dã mem khoi d ˆ ng. Kha na ¯ı ˆ ˆ ˆ ˆ `’ ¯e ’’ ¯o ˆ ˆ Linux khi có van ¯e ´ ˙ d ˆ voi LILO. ˆ ` ´’ ˙ ˙ ˙ ˙ ’ ’ ´ Phiên ban 1.6 cua loadlin.exe làm viec voi moi cau hình DOS và có rat ít han che. Phiên ˆ ´’ ˆ ´ ˆ ´ˆ ’ ban này có the ’’ ˙ ’˙ ’ su dung bo nho mo rong; có the nap các nhân lon (các bzImage) và các anh ˙ ˆ ˆ ´’ ’’ ˆ ˆ ´’ ’ dã a ¯ı ’ ˆ ˙´ ˙ ’ o (initrd) truc tiep vào vùng bo nho nam trên.˙ ˆ ˙ ´ ` ’ ˘ ˙ ˙ ˆ ’’ Viec su dung loadlin.exe không có nghıa là Linux làm viec duoi DOS, vì chuong trình ˜ ˆ ’´’ ’’ này ho ’ ˙ ˙’ ˜ tro "khoi d ˆ ng lôgíc" cua máy tính, và sau d DOS d ’oc thay the hoàn toàn bang ’ ˙ ´ ` ˘ ˆ ’ ¯o ¯ó ¯u ’ ˆ Linux. Ne ´˙u nhu ban d c muon quay tro lai DOS, thì phai khoi d ˙ng lai máy tính, ví du, bang ˙ ´ ’’ ’ ’’ ¯o ` ˘ ˆ ’ ¯o ˆ ˆ câu lenh reboot. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˙ Nhu vay, can làm gì d ˆ’ có the su dung chuong trình loadlin.exe. ’ ˆ ˆ ` ¯e ˆ’ ’’ ’’ ˙ ˙ ’ ´ ´’ ˆ ’’ • Trên máy tính cua ban (tat nhiên voi bo xu lý 386 hoac cao hon) can cài d ˘ t DOS hay ˆ ˘ ’ ˆ ` ¯a WINDOWS 95. ˙ ˙ ˙ ˙ ` • Can có anh nén cua nhân Linux (zImage, bzImage)5 . ˆ ’ ’ ’’ ˆ’ ´ ˆ ¯ı ´ ’’ • Chuong trình loadlin.exe. Có the tìm thay trên dã phân phoi o dang không nén hay trong ˆ gói LOADLIN16.TGZ. Gói nén này còn chua huong da ´’ ’´’ ’’ ˙ ñ su dung DOCMANUAL.TXT, ˆ ´ ˜ ˙ ´ tap tin tham so ví du DOCTEST.PAR, và huong dan cách d ’a các tham so DOCPARAMS.DOC ˆ ˆ ’´’ ˆ ¯u ˆ ˙ ` ng quên rang chúng là nhung tap tin DOS). (d ’ ` ˘ ˙ ¯u ˜’ ˆ ˙ 4 ˆ ´ ’ ˆ ´ mot so ban phân phoi còn có gói cài d ˘ t cho chuong trình này, thông thuong ghi tap tin loadlin.exe vào thu ˆ ¯a ’’ ’`’ ˆ ’ ’˙ muc cua nguoi dùng root ’`’ ˙ ˙ ˙ 5 Ghi chú. zImage là d nh dang nhi phân cu cua nhân, bzImage là d nh dang moi hon (so phiên ban nhân lon ´’ ’ ´ ¯i ˜ ’ ¯i ˆ ’ ´’ hon 1.3.73) có kích thuoc lên ˙ ´’i 1 Mbyte, do d nhân khi giai nén có kích thuoc lên toi 2 Mbyte. Tiep theo ’ ’´’˙ to ˙ ¯ó, ’ ˙ ˙ ’´’ ´’ ´ ˆ ˜ ’ ` ˆ ˆ ˘ ¯o ˆ’ ´ chúng ta se chı nói ve các tap tin zImage, mac dù ban d c có the thay the zImage thành bzImage ˆ ˙ ˙ ˙ ˙

’’ ¯ ˆ `’ ` 2.8 Khoi dong Linux tu MS-DOS bang loadlin.exe ˘ 25 ˙ ´ ´ Neu ban chay loadlin.exe không có tham so ˆ ˆ ˙ ˙ C:LOADLIN> loadlin thì se nhan d ’oc huong dan su dung ngan gon. Thuan tien hon d ˆ’ d c huong dan này, khi ˜ ˆ ¯u ’ ’´’ ˜ ˆ ’’ ´ ˘ ˆ ˆ ’ ¯e ¯o ’´’ ˜ ˆ chay chuong ˙ trình˙ voi tham so more (giong trong Linux) ˙ ´’ ´ ˙ ´ ˙ ˙ ˙ ’’ ˆ ˆ ˙ C:LOADLIN> loadlin | more Bây gio chúng ta có the xem xét các buoc cài d ˘ t Linux khi su dung loadlin.exe d ˆ’ khoi `’ ˆ’ ’´’ ¯a ’’ ¯e ’’ d ˆ ng. ˙ ˙ ¯o ˙ 1. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem phan 2.5) ` ˆ ¯a ¯ã ` ˆ ¯a ¯a` ’ 2. Cài d ˘ t Linux vào phân vùng d chia. LILO can cài d ˘ t vào sector d ˆ u tiên cua phân vùng ˙Linux d ’ không ghi d lên MBR và không bi ˙ mat kha nang khoi d ng vào ´ ’ ˘ ’’ ¯o ¯e ˆ ¯è ˆ ˆ Windows. ˙ ˙ ´ ` ’’ ¯o ´ 3. Sau khi ket thúc phan cài d ˘ t hãy khoi d ˆ ng Linux (neu không có cách nào khác, hãy ˆ ˆ ¯a ˆ ’’ ` ’’ ¯o ˙ Gan phân vùng DOS (gia thiet là /dev/hda1, còn phân su dung d˜a mem khoi d ˆ ng). ˘ ´ ˙ ’ ´ ¯ı ˆ ˆ vùng˙ Linux là /dev/hda3): ˙ kênh giao tác [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C ’ ’ Tao thu muc /mnt/C/loadlin và giai nén tap tin LOADLIN16.TGZ vào d Ngoài ˆ ¯ó. ˙ sao chép tu thu muc /boot vào thu muc d ˙ ca tap tin chua anh cua nhân Linux. Có ˙ ` ra ’ ’ ’ ¯ó ’ ˆ ´’ ’ ’ the tìm tap tin chua ˙ nh cua nhân can thiet nho ta˙ tin /etc/lilo.conf: tìm trong ˆ’ ˆ ’ ´’ a ’ ` ˆ ˙´ ˆ `’ ˆ p ´˙ ¯o ˜ ´ ˙ ` ´ ’’ ’ ´ tap tin cau hình dòng "image=..." và ban d c se thay tên can thiet o phía bên phai dau ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˙` ng. Ví du tên cua tap tin này là vmlinuz-2.4.22. Sao chép tap tin vmlinuz-2.4.22 tu ba˘ ’ ˆ ˙ ˙ `’ ˆ ˙ ˙ ˙ /boot vào /mnt/C/loadlin và d ˆ’i tên thành vmlinuz (viec d ˆ’i tên là không nhat ´ ¯o ˆ ¯o ˆ ´ ’ ’’ thiet, và chı có ý nghıa thuan tien cho su dung): ˙ ˆ ˜ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác [root]# cp /boot/vmlinuz-2.4.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz `’ ’’ ¯o ’ ´ ´ 4. Bây gioi khoi d ˆ ng lai máy tính vào DOS truc tiep (neu ban d c có Windows 95/98 thì ˆ ˆ ¯o ca ˙ `n nhan phím <F8> ´ ˙ khi khoi d ng d ’ hien thi trình d n cho phép chon DOS), hoac ’’ ¯o ’ ˙ ˙ ˙ ˘ ˆ ˆ ˆ ¯e ˆ ˆ ¯o’ qua hop thoai lua chon khi nhan ˙ ˆ nh tat máy (shutdown) Windows 95/98. ˆ ’ ´ le ˆ ´ ˘ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ’ Sau khi vào DOS hãy chuyen sang thu muc C:LOADLIN (lenh CD LOADLIN) và ’ ˆ thuc hien lenh ˙ ˙ ’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ C:LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ˘ ´ ´ ´’ ˆ’ ¯ı hoac, neu ban d c muon nap nhân cùng voi o d˜a RAM: ˆ ¯o ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ C:LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage ˆ’ ´ ’ ˆ ´ ’ ˆ Còn có the ghi tat ca các tham so cua lenh loadlin.exe vào tap tin (ví du voi tên params) ˆ ˆ ´’ ˙ ˙ ˙ ¯ó ’’ và goi câu lenh d o dang sau: ˆ ˙ ˙ ˙ C:LOADLIN> LOADLIN @params ’ ˘ ˆ ¯u ` ˆ ´ Kha nang này d ˘ c biet có ích khi d ’a nhieu tham so dòng lenh và khi d ˆ dài ¯a ˆ ˆ ¯o ’ cua dòng lenh lon ’ ´’˙ hon 127 ký tu. Mô ta d `y d ’ tat ca các tham so cua câu˙ lenh ˙ ’ ¯a ¯u ´ ’ ˙ ´ ’ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ loadlin.exe ˙có the tìm thay trong tap tin PARAMS.DOC hoac Internet trên trang ˆ’ ´ ˆ ˙ ˆ ˘ ˙ ˙ http://sunsite.unc.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO.html ˙ và http://rsphy1.anu.edu/ gpg109/Bo HOWTO.html

26 Cài dat HDH Linux trên cùng máy tính voi Windows ¯˘ ¯ ´’ ˙ Bây gio ban d c có the su dung cách này d ˆ’ khoi d ˆ ng Linux. Công viec duy nhat còn `’ ¯o ˆ’ ’’ ¯e ’’ ¯o ˆ ´ˆ ˙d ’ không phai gõ ˙lenh loadlin voi tat ca ˙ tham so sau mo˙i lan khoi d ng lai là làm sao ¯e ˙ ’ ´’ ´ ’ các ´ ˜ ` ’’ ¯o ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˙ i. Có the viet thêm lenh goi loadlin vào tap tin autoexec.bat hoac tao mot tap tin lenh˙(ví la ’ ´ ˙ ˘ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˙ , linux.bat), và khi chay tap tin này, máy ˙ du ˙ ˙ tính se chuye’n vào che d ˆ˙DOS truoc, sau d thì ´˙ ¯o ˙ ˙´ ˙ ˆ ˜ ˆ ˆ ’’ ¯ó chay Linux. Tác gia cho˙rang nhung thông tin d d ’a ra o trên d ’ d ˆ’ ˙ o tap tin bat can thiet. ˙ ’ ˘ ˙ ` ˜’ ¯ã ¯u ’’ ¯u ¯e ta ˆ ` ˆ ´ ˆ Can`˙ nói thêm rang, không d ’oc khoi d ˆ ng Linux tu giao dien d ˆ hoa ˙DOS/Windows và can ˆ ` ˘ ¯u ’ ’’ ¯o `’ ˆ ¯o ` ˙ ˆ` ˙tin an C:MSDOS.SYS (d ˙ tap tin van ban thông thuong), ˙ ˙ ˘ ’ ´ tat mot vài tùy chon trong tap ˘ ˆ ˆ ˆ’ ¯ây là ˆ ’`’ ` ˙ bang cách thêm vào ˘ ˙ hai dòng sau (neu chua có): ˙ ´ ˙ ˆ ’ BootGUI=0 Logo=0 ` ´ ` ’’ ¯o Dòng d ˆ u tiên tat giao dien d ˆ hoa, và DOS se d ’oc khoi d ˆ ng thay cho Windows 95/98. ¯a ˘ ˆ ¯o ˜ ¯u ’ ’ ` (De chay giao dien d ˆ hoa, ca ˙ ˙ ˙`n nhap câu lenh C:> win). ˙ ¯ ˆ ˙ ˆ ¯o ˆ ˆ ˆ Logo=0 tat viec hien˙ thi bieu tuong Windows (cua so). Van d ˆ o cho, d´ i voi mot so cac ˘ ˙ˆ ´ ˆ’ ˙ ˆ’ ’ ’ ˙ ’’ ˆ’ ´ ¯e ’’ ˆ ¯o ´’ ˆ ´ ˆ ` ˜ ˆ ˆ màn hình Linux se ¯u˙ d a ra mot màn˙hình trong rong sau khi khoi d ng, neu nhu có˙ hien thi ˙ ´ ˜ ’’ ¯o ´ ’ ˙ ˜ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ˙ ˙ ˙ ˆ’ ’ ’ bieu tuong Windows. ˙

Chuong 3 ’’ Bash ˆ ˜ ´ ˆ ’ ´ ’´’ ’ Tot go hon tot nuoc son ˆ – ca dao tuc ngu Viet Nam ˜’ ˆ ˙ ˙ Trong phan này chúng ta se d ˆ cap d´ n van d ˆ làm viec voi Linux o che d ˆ text, hay còn ` ˆ ˜ ¯e ˆ ¯e ´ ¯e ` ˆ ˆ ` ˆ ´’ ’’ ´ ¯o ˆ d ’oc goi là console hoac terminal. Nhu ˘ ˙ ng nguoi dùng Linux moi (newbie) thuong nghı se `’ ˙ ´’ ˙ ` ¯u ’ ˜’ ’ ’’ ˜ ˜ chang bao gio làm viec ˙o che d ˆ này, vì d có giao dien d ˆ hoa. Tuy nhiên d là mot ý kien ’ ˘˙ ˙ `’ ˆ ’’ ´ ¯oˆ ¯ã ˆ ¯o ` ¯ây ˆ ´ ˆ sai la `m, boi vì rat nhieu công viec có the thuc hien nhanh và thuan tien trong che d ˆ ˙này hon ˆ ’’ ´ ˆ ˙` ˆ ˙ ˆ ˆ’ ’ ˆ ˙ ˙ ˆ ˆ ´ ¯o ˆ ’ là su dung giao dien d ˆ hoa. Và ˙dù sao thì che d˙ text cua HDH˙Linux không phai ˙là che d ˆ ’’ ˆ ¯o ` ˙´ ˆ ¯oˆ ’ ¯ ˙ ’ ´ ¯o ˆ text mot tien trình˙cua MS-DOS. Vì Linux là HDH d tien trình, nên ngay trong che d ˆ text ˙ ˆ ´ ˆ ’ ˙ ¯ ˙ ¯a ´ ˆ ´ ¯o ˙ ˆ d có kha ˘˙ ’ nang làm viec trong vài cua so. Và d ’ soan thao mot tap tin van ban không˙ nhat ’’ ˆ’ ’ ˘ ’ ´ ¯ã ˆ ¯eˆ ˆ ˆ ˆ ´ ’ thiet phai chay các trình ˙ soan thao lon và cham chap ˙(d ˘ c biet trên˙các máy có cau hình phan ’ ´’ ˙ ´ ` ˆ ˆ ¯a ˆ ˆ ˆ cung thap) cua môi truong ˙¯o hoa. ´’ ´ ˆ ˙ ’ ’`’ d ˆ` ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.1 ˆ ’ He vo là gì? ˙ Chúng ta thuong nói "nguoi dùng làm viec voi he d ˆ u hành". ¯ ieu này không hoàn toàn ’`’ ’`’ ˆ ´’ ˆ ¯ie ` Dˆ ` ˙ ˙ ´ "liên he" voi nguoi dùng d ’oc thuc hien boi mot chuong trình d ˘ c biet. d¯úng, vì trên thuc te ’ ˆ ˆ ´’ ’`’ ¯u ’ ’ ˆ ’’ ˆ ’’ ¯a ˆ Có hai dang cu˙ chuong trình d d ˆ cap - he vo, hay shell, d ˆ’ làm viec trong che ˙¯o text ’a ’’ ˙ ¯ã ¯e ` ˆ ˆ ’˙ ˙ ˙ ¯e ˙ ˆ ´ dˆ ˙ ˆ (giao dien dòng lenh) và giao dien d ˆ ˙ a GUI (Graphical User Interface), thuc hien˙"liên ˆ ˙ ˆ ˆ ¯o ho ` ˙ ˙ ’ ˆ he" voi ˙ ’oi dùng trong môi truong d ˆ˙ hoa. Can nói ngay rang, bat ky chuo˙ trình nào ˆ ´’ ngu `’ ˙ ˙` ’ ’ ¯o ` ` ˆ ` ˘ ´ ` ˆ ’ ’ng ˙ trong Linux có the khoi d ˆ ng tu dòng lenh˙ cua he vo (neu máy chu X d chay), cung nhu ˙ ˆ’ ’’ ¯o `’ ˆ ’ ˆ ’ ´ ˆ ’ ¯ã ˜ ’ qua giao dien d ˆˆ ¯o ` hoa. Chay chuong trình tu dòng lenh cua he vo tuong d ’ong ˙voi viec nháy ˙ ’’ ˙ ` ’ ˙ ˆ ’ ˆ ’ ’ ’ ¯u ’ ´’ ˆ ˙ ˙ ˙ ’ ˙ D ’˙ ˙ (d ˆ ˆ’ ’ ’ ¯úp) chuot lên bieu tuong cua chuong trình trong GUI. ¯ ua các tham so cho chuong trình ’’ ´ ˆ ’’ trên dòng lenh tuong d ’˙’ng voi viec chúng ta kéo và tha cái gì d lên bieu tuong chuong trình ˙ ˆ ’ ’ ¯uo ´’ ˆ ’ ¯ó ˆ’ ’ ’ ’’ ˙ ong d ` hoa. Nhung mat khác, mot so chuong trình không the chay o GUI và chı trong môi tru `’ ¯o ˙˘ ´ ’ ˙ ’’ ’ ’ ˆ ’ ˆ ˆ ’’ ˆ có the thuc hien tu dòng lenh. Nói ˙ngoài le mot chút, tên goi "he vo" bi pha˙ d´ i rat nhieu. ˆ’ ’ ˆ `’ ˙ ˆ ` ˙ ˆ ˆ ˆ ’ ’ n ¯o ´ ˆ ˆ ˆ` ˙´ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ´ Theo ý kien cua mot so chuyên gia ngôn ngu cung nhu chuyên gia Linux thì nên goi chuong ˆ ˜’ ˜ ’ ’’ ˙d trình này mot cách ¯úng hon là "trình xu ’’ lý lenh" hay "trình biên dich lenh". Tuy nhiên, tên ˙ ˆ ’ ˆ ˆ goi "he vo" ˙ ¯u ’ ’’ ˙ ˆ ’ (shell) d ’oc dùng cho các chuong trình dùng d ˆ’ biên dich lenh trong che d ˆ text ¯e ˙ ˆ ˙ ´ ¯o ˆ ˙ moi he thong UNIX. Trên các he thong UNIX d `u tiên có mo˙ chuong trình, goi là sh, trên ˙ ´ ˙ ´ ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯a ˆ ˆt ’’ viet tat˙ cua shell. Sau d vài bien˙ the cua sh d ’oc phát trien và làm tot hon, trong d có ´ ˘ ’˙ ˆ ´ ¯ó, ´ˆ ˆ’ ’ ¯u ’ ˆ’ ˙ ´ˆ ’ ˙ ¯ó ’ ’’ ˆ ’ Bourne shell - phiên ban mo rong cua sh, viet boi Steve Bourne. Du án GNU (du án ´˙ ’’ ˆ ’ ’ phát trie ’n chuong trình ung dung cua Stollman, xem http://www.gnu.org/) ˙sau d cho ra˙ d `’i ˆ ’’ ´’ ’˙ ¯ó ¯o he vo bash, tên goi cua nó d ˙oc giai mã ra là Bourne-again shell, tuc là "lai là he vo ˆ ’ ’ ¯u ’ ’ ’ ´’ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙

28 Bash ’ ´ cua Bourne". Trên tieng Anh d là mot cách choi chu, vì tu Bourne d c giong voi tu borne ˆ ¯ây ˆ ’ ˜’ `’ ¯o ´ ˆ ´’ `’ (sinh ra, d ’ ra), và nhu the bash còn có ˆ’ ’ ´ ˙ the giai mã là "shell d oc sinh ˙ lan hai". Tiep theo ra ˆ ` ´ ¯e ’ ˆ ¯u ’ ’ ˆ chúng ta se chı xem xét bash, vì the o duoi khi nói d´ n he vo ´ ’’ ’´’ ˙, xin ngam hieu d là bash ` ’ ¯ó ˜ ’ ˆ ¯e ˆ ’ ˆ ˆ ˆ Tu mot mình bash không thuc hien mot công viec ung dung ˙ nào. Nhung nó ho tro viec thuc ˜ ’ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ´’ ’ ˆ ’ ˆ ’ thi˙ moi chuong trình khác, tu viec tìm ˙kiem chuong trình d oc goi, chay chúng d´ n ˙ c ˙ ’ ˙ ˙ `’ ˆ ˙ ´ ˙ ˙ ˙ vie to ’’ ˆ ’’ ¯u ’ ’ ¯e ˆ ˆ ˆ chuc du lieu d ˆ u vào/d ˆ u ra. Ngoài ra, he vo chiu trách nhiem˙ ve công viec voi các bien˙môi ´’ ˙ ˜’ ˆ ¯a ` ¯a` ˙ ˆ ’ ˆ `˙ ˆ ˙ ˆ ´’ ´ ˆ truong và thu `’ ˙ c hien mot vài bien d ’i (the, hoán˙d ’i vi trí) các tham so lenh. Nhung tính chat ´ ¯o ´˙ ˙ ´ ˆ ˙ ´ ’ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯oˆ ˆ ’ ˆ chính cua he ’ ’ ˆ `’ d ¯u ˆ ’ ’’ ˙ ˙ vo, ˙nho ˙ d a he vo tro thành mot công cu manh cua nguoi dùng, d là nó ’ ˙ ` ¯ó ’ ˆ ’’ ¯ó ` ˙ ˙ ’ ˙ bao gom mot ngôn ngu lap trình d ’n gian. Trong toán hoc tu lâu d d ’oc chung minh rang, ˙ `˙ ´’ ` ˘ ˆ ˆ ˜’ ˆ ¯o ’ ¯ã ¯u ’ ˙ t toán nào cung có the d oc xây dung tu hai (ba) thao tác co ban và mot toán ˙ ˙ ˙ ´ ` ˆ bat ky mot thua ˆ ˆ ˜ ˆ’ ¯u ’ ’ ’ `’ ’ ’ ˆ tu d ˆ u kien. He vo cung cap các toán tu ˙d ˆ u kien và toán tu vòng lap. Nó su dung các tien ’’ ¯ie ˙ˆ ` ˙ ’ ˆ ´ ˆ ’’ ¯ie ` ˆ ˙ ’’ ˘ ’’ ˙ ˆ ˙ ˙ ` ˙ ¯ie ích và chuong trình khác (có trong thành phan he d ˆ u hành, hay d ’oc cài d ˘ t riêng) d ˆ’ làm ` ˙ ˙ ˙ ’’ ˆ ˆ ¯u ’ ¯a ¯e các thao tác co ban cho ngôn ngu lap trình mà nó ho tro. ¯ ong thoi ˙cho phép d ’a các tham ’ ’ ˜’ ˆ ˙ ˜ ˆ ’ Dˆ ` `’ ˙ ¯u ´ cung nhu ket qua làm viec cua mo so ˜ ´ ’ ’ ˙ t chuong trình toi ˙ chuong trình khác hay toi nguoi ´’ các ´’ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ’’ ’’ ’`’ ´ ’ ˙ ˙ dùng. Ket qua thu d ’oc là mot ngôn ngu lap trình manh. ¯ ây cung là suc manh và là mot D ´’ ˆ ¯u ’ ˆ ˜’ ˆ ˜ ˆ trong các chuc nang chính cua ˆ ’ ˙ ’ ˙ he vo. Truoc ˙ bat d `u phan này, ban d c nên biet các to ho˙p ´ ¯a ˙ ˆ ` ˙´ ’ ’ ´’ ˘ ’´’ khi ˘ ˆ ¯o ˆ ˆ phím chính, su ’’ dung d ˆ’ d ˆ u khien viec nhap du lieu trên dòng lenh. Nên nho ít nhat cách ˙ ’’ ¯e ¯ie` ˙’ ˆ ˆ ˆ ˜’ ˆ ˆ ˙ ˙ ´’ ´ ˆ su ’ ˆ’ ho ˙ ˙ ˙ dung cua các (to ˙ ’p) phím <Ctrl>+<C>, <Ctrl>+<D>, <Tab> và các phím có mui tên. ˙ ˜ ˙ ˙ 3.2 ˆ Các ký tu dac biet ’ ¯˘ ˙ ˙ ˙ ˆ ’ ’’ He vo bash su dung mot vài ký tu tu bo 256 ký tu ASCII cho các muc d ˆ ’ `’ ˆ ’ ¯ính riêng, hoac d ˆ’ ˘ ¯e ˙’u thi các thao ˙tác nào d hoac ˙d ’ bien d ’i bieu˙thuc. Các ký tu này bao gom: bie ˙ ´˙ ¯o ˆ’ ´’ ˙ ` ˙ ˆ ¯ó, ˘ ¯e ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ˙ ˙ ˙ ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ -- [ ] { } : ; ’ " / > < ’ ´’ ´ và ký tu voi mã 0, ký tu hàng moi (tao ra khi nhan phím <Enter>) và ký tu khoang trang. Phu ’ ´’ ˆ ’ ’ ´ ˘ ˙ tình huong các ký tu d ˘ c˙biet này có the su dung voi ý nghıa ˙ ˘ c biet cua nó hay ´ ˙ ’ ’’ ˙ thuoc vào ˆ ˆ ’ ¯a ˆ ˆ ´’ ˜ d ¯a ˆ ’ ˙ ng nhu mot ký tu thông thuo˙ng. Nhung trong d so˙các truong hop không ˙khuyên dùng ˙ ` ˙ ˙ ’’ su du ’ ˆ ’ ’’ ’ ¯a ´ ˆ ’`’ ’ ˙ tu voi giá tri thu hai. Truoc het d là viec su dung chúng trong ˙tên tap tin và thu muc. ˙ ˙´ ´’ ´ ¯ó các ký ’ ´’ ’ ’ ˆ ˆ ’’ ˆ ’ ˙ các ký tu _, - và . (dau gach duoi, gach ngang và dau cham) thu˙ ng d oc su du˙ ˙ ´ ˙ ˙ ´ ´ Tuy nhiên ’ ˆ ’´’ ˆ ˆ ’o ¯u ’ ’’ ng `’ ’ trong tên tap tin, và d là mot ví du cho thay ˙không phai lúc nào chúng cung có ˙giá tri ˙¯ac ˆ ˙ ¯ây ˆ ˙ ´ˆ ’ ˜ d˘ biet. Trong ˙ tên tap tin chı dau˙cham ˙ và gach chéo (/) có giá tri d ˘ c biet. Ký hieu gach ˙ ˙ ’ ´ ´ (.) chéo ˆ ˆ ˆ ˆ ¯a ˆ ˆ ˙ d ’ phân chia tên các thu muc trong d ˙ong dan, còn dau cham có giá tri d ˘˙c biet khi nó dùng ¯e ˙ ˜ ´ ˙´ ˙ ˙ ˙ ˆ ’ ¯u `’ ’ ˆ ˆ ˆ ¯a ˆ là ký tu d ˆ u tiên trong tên tap tin˙ (cho biet tap tin là "an"). Viec d ’a ngay ta˙t ca ý nghıa d ˘ c ’ ¯a` ˆ ´ ˆ ˆ ˆ’ ˆ ¯u ´ ˙ ˆ ’ ˙ ˜ ¯a ˙ nhung ký tu này và˙ các tình huong ˙ ’ dung chúng tam thoi không có ích. Chúng ˙ ´ su ˙ ` ˆ ’ biet cua ˜’ ’ ˆ ’ ’ ta se ˙xem xét chúng dan dan trong các phan sau, khi can su dung d´ n. Tuy nhiên, 3 ký hieu có ˙ ` ` ˆ ` ˙ ` ’ ˙ ˜ ˆ ˆ ˆ ’ ¯e ˆ ˆ ˜ ´’ ` ` ˆ ¯e ˆ ¯e ¯a ˆ ` ˆ ˙ ý nghıa lon và can d ˆ cap d´ n d ˆ u tiên. Ký hieu (gach chéo nguoc) có the goi là "ký˙ hieu ’’ ˆ’ ˆ ’ xóa bo ý nghıa d ˘ c biet" ˙ cho bat ky ký tu d ˘ c biet nào, d ´ ng ngay sau . Ví du, neu muon ´ ` ˙ ˙ ˙ ˙ ´ ˙ ´ ˜ ¯a ˆ ˆ ’ ¯a ˆ ¯u’ ˆ ˆ su dung khoang trang ˙ ’’ ’ ˙˘ trong tên tap tin, thì chúng ˙ can d ˘ t truoc ký tu khoang trang d mot ´ ˆ ˙ ˙ ` ta ˆ ¯a ’´’ ’ ’ ˙˘ ´ ¯ó ˆ ´ dau Ví ˙˙ du, câu lenh sau: ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ˙ ˙ kênh giao tác teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon imagine ’ ˘ ˆ’ ’ ˜ ˆ ˜ Các ký tu ’ và " (ngoac d ’n và ngoac kép) có the goi là "các ký tu trích dan". Moi ký tu ˘ ¯o ˆ ’ ˙ d oc su dung trong mot cap voi ban sao cua chính nó d˙’ d này luôn luôn ¯u ’ ’’ ˙ ˙˘ ´ ’ ˙’ ’u˙ ’ ˆ ’ ¯e ¯óng khung mot bie ˆ ˆ ˆ thuc nào d giong nhu ˙ ´’ ¯ó, ´ ˆ ˙ ’ trong các van ban, sách báo, . . . thông thuong. Neu nhu mo˙ d n ˘˙ ˙’ ’`’ ´ ˆ ’ ˆ t ¯oa ˙ ˙

’ ˆ 3.3 Thuc thi các câu lenh 29 ˙ ˙ ˘ ’ ¯ó ¯a ˘ ¯o ´ ’ ˆ ’ ` van ban nào d d ˘ t trong ngoac d ’n, thì tat ca các ký tu nam trong ngoac d ’n này có giá ˘ ˘ ¯o ˙ tri nhu các ký tu thông thuong, `’ ˙ khôn mot ký tu nào có ý ˙nghıa d ˘ c biet. Tro lai voi ví du su ˙’ ´’ ’’ ’ ’ ’ ˆ ’ ˜ ¯a ˆ ’ du˙ ng khoang trang trong tên tap tin o trên, có˙the nói, neu muon˙ d ˘ t tap tin cái tên "lennon ’ ˙ ´ ˘ ’’ ˙ ’ ´ ´ ¯a ˆ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ˙ ˙ `n d ’a tên d vào dau ngoac: imagine" ca ¯u ´ ˘ ˙ ˙ ˆ ¯ó ˆ ˙ kênh giao tác teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ ’ ’’ ’ ¯ó ˘ ¯o ´ Su khác nhau trong cách su dung ký tu ’ và " d là, trong ngoac d ’n mat ý nghıa d ˘ c biet ˆ ˜ ¯a ˆ ´ ’ ˆ tat ca˙ các ký tu, còn trong ngoac˙kép - ta˙ ca chúng ngoai tru $, ’ và (dau d la, ˙ngoac ˘ ´t ’ `’ ˙ ´ ¯ô ˘˙ ’ ˆ ˆ ´ ˙ d ’n và dau gach nguoc). ˙ ˙ ˙ ¯o ˆ ’’ ˙ ˙ 3.3 ˆ Thuc thi các câu lenh ’ ˙ ˙ ’ ¯ã ’’ ˆ ´’ ˘ ’ ˆ ’ ˆ’ ´’ ˆ Nhu d nói o trên, mot trong các chuc nang chính cua he vo là to chuc viec thuc hien các câu ’ ˆ ˙ a vào trên dòng lenh. He vo, nói riêng, cung cap ˙cho nguo˙ dùng hai ˙ ´ ˙ `i lenh mà nguoi dùng d ’ ˆ ’`’ ¯u ˆ ˆ ’ ˆ ’’ thao tác d ˘ c biet d ˆ’ to chuc viec d ’a các ˙câu lenh trên dòng lenh: ; và &. ˙ ¯a ˆ ¯e ˆ’ ´’ ˆ ¯u ˆ ˙ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.3.1 Thao tác ; ’`’ ’ ˆ Mac dù nguoi dùng thuong chı nhap trên dòng lenh tung câu lenh mot, nhung còn có the d ’a ˘ ’`’ ˆ `’ ˆ ˆ ’ ˆ’ ¯u vào ˙ dòng lenh d ngay lap tuc vài câu lenh, và ˙chúng se thuc hien ˙ `n luot tu câu lenh này ˙ ˙ ˆ ¯ó ˆ ´’ ˆ ˜ ’ ˆ la ’ ’ `’ ˆ ˆ dˆ ˙ Dˆ ’ ˙ ¯u ’ ¯ie ˙ ` ’ ˙ ˙ ˙ ´ ˙ ´ n câu lenh khác. ¯ e làm d ’oc d ˆ u này can su dung ký tu d ˘ c biet - ;. Neu dùng ký tu này ` ¯e ˆ ˆ ’ ’ ¯a ˆ ˆ ’ ¯e ˙ d ˆ’ phân chia các câu lenh, thì ˙ lenh tiep theo se˙d ’oc coi nhu tham so cua lenh phía truoc. ˆ câu ˆ ´ ˆ ˜ ¯u ’ ˙ ˙ ’ ˙ ´ ’ ˆ ˆ ˙ ´ ’’ Nhu vay, neu nhap vào dòng lenh cái gì d giong nhu˙sau: ’ ˆ ´ ˆ ˆ ˙ ˆ ˙ ¯ó ´ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác teppi82@teppi:~$ command1 ; command2 ˆ ’ ¯a ` thì he vo d ˆ u tiên se thuc hien câu lenh command1, cho cho lenh d hoàn thành, sau d ˜ ’ ˆ ˆ `’ ˆ ¯ó ¯ó ˙ ˙ ˙ chay command2, cho lenh hoàn thành, sau ¯ó ˙ d lai d a ra dòng nhap ˙ nh và cho các hành d ng `’ ˆ ¯u’ ˆ le ˆ `’ ¯o ˆ tie˙ theo cua nguoi dùng. ´p ˆ ’ ’`’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.3.2 Thao tác & Thao tác & d ’oc dùng d ˆ’ to chuc viec thuc hien các câu lenh trong che d ˆ nen sau. Neu d ˘ t ¯u ’ ¯e ˆ’ ´’ ˆ ’ ˆ ˆ ´ ¯o ˆ ˆ ` ´ ¯a ˆ ´ dau & ngay sau˙ câu lenh, thì he vo se tra˙lai quyen d `u khien cho nguoi ˙ ˙ ’ ’ ˜ ˙ ` ˙ ’ ˙ `’ dùng ngay sau khi ˆ ˆ ˆ ˆ ¯ie ˆ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ ´ chay câu lenh, mà không d ’i cho câu lenh d hoàn thành. Ví du, neu nhap vào dòng lenh ˆ ¯o ˆ ¯ó ˆ ˆ ˆ ˙ "command1 ˙ & command2 &", thì he˙vo chay câu lenh command1, ngay˙lap tuc chay lenh ˙ ’ ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ´’ ˆ ˜ ˙ ˆ ’ ˙ ˙ command2, và sau d không cham tre tra lai dòng nhap lenh cho nguoi dùng. ¯ó ˆ ˆ ˆ ’`’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.3.3 Thao tác && và || ˜’ ` ¯ie ˆ’ ´ Các thao tác && và || lá nhung thao tác d ˆ u khien. Neu trên dòng lenh là command1 && command2, ˆ ˆ thì command2 se thuc hien và chı thuc hien trong truong hop ˙trang thái thoát ra cua lenh ˜ ’ ˆ ’ ’ ˆ ’`’ ’ ’ ˆ ` ˙ (0), tuc là lenh˙d thuc hien thành công. Mot cách tuong tu, neu dòng ˙ ´ ˙ ˙ ˙ ˙ command1 bang không ˘ ’ ˆ ¯ó ’ ˆ ˆ ’’ ’ ´ ˆ lenh có dang command1 || command2, ˙ ˙thì command2 se thuc hien và chı thuc hien khi ˙ ˙ ˙ ’ ’ ˆ ˆ ˜ ’ ˆ ˙ ng thái˙thoát cua lenh command1 khác không. Chúng ta se không xem xét mat ky thuat cua tra ’ ˆ ˙ ˙ ˘ ˙˜ ˙ˆ ’ ˜ ˙ ˙ ˙ ˙

30 Bash ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ¯ó. ’ ˆ’ ´ viec thuc hien mot câu lenh nào d Chı có the nói ngan gon rang, he vo phai tìm mã (code) ˘ ` ˘ ˆ ’ ’ ˙ ong˙ trình, nap mã d ˙vào bo nho, chuyen các tham so d˙ nhap trên dòng lenh vào cho câu ˙ ˙ ˙ chu ’’ ¯ó ˆ ´’ ˆ’ ´ ¯ã ˆ ˆ ˆ ˙ thuc hien xong thì theo mot cách nào d tra lai ket qua thu˙ hien lenh này ˙ ˙ ´ lenh, và sau khi ’ ˆ ˆ ˆ ¯ó ’ ˆ ’ ’c ˆ ˆ ˙ nguoi dùng hay tien trình khác. Chúng˙ta se xem xét qua các buoc này.˙ Buo˙ d `u tiên - cho ˙ ´˙ ˙ ˙ ’`’ ˆ ˜ ’´’ ’´’c ¯a ˆ ´ tìm kiem câu lenh. Các câu lenh chia thành hai loai: noi trú (mã cua chúng có trong mã cua ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ’ ˙ ngoai trú (mã˙ cua chúng nam trong mo˙t tap tin riêng le trên d a). He vo luôn ` ˙ ˆ ’ chính he vo) và ’ ˘ ˆ ˆ ’ ˜ ¯ı ˆ ’ luôn tìm thay lenh noi trú, còn d ˆ’ tìm các lenh ngoai ˙ ˙nguoi dùng, theo nguyên ˙tac, phai ˙ ´ ˆ ˆ ˙ ˆ ¯e ˆ trú ’`’ ´ ˘ ’ ’ ˙ ong dan d `y d ’ toi tap tin tu˙ ng ung. Tuy nhiên d ’ go "gánh nang" cho nguoi ˙˜ ˙ ˆ ’ ¯u chı cho he vo d ’`’ ˆ ¯a ¯u ´’ ˆ ˆ ’o ´’ ’ ¯e ˜’ ˆ ˘ ’`’ ˙ ’ biet cách tìm lenh ngoai˙trú trong các thu muc, mà d oc liet kê trong d ong dan ´ ˙ ˜ dùng he vo ˆˆ ˆ ’ ¯u ’ ˆ ’ ¯u ` ’’ ˆ ´ tìm kiem. ’ ˙ Chı khi (he vo) không the tìm thay tap tin can˙ thiet trong các thu muc d nó moi ˙ ˙’ ´ ˆ ` ´ ˙ ˙ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ¯ó, ´’ quye ¯i ˆ ` ˘ ’o ¯ã ˆ ` ˆ ˙ ´ t d nh rang ngu˙`’i dùng d nham khi nhap tên lenh. Ve cách thêm thu muc vào d ’ong ˆ ` ˆ ’ ˙ ¯u `’ dan tìm˙kiem chúng ta se nói d´ n o duoi, còn ˙ gio ˙chúng ta se xem xét cách ˙ ˆ vo to chuc ˜ ˆ ´ ˆ ˜ ¯e ˆ ’’ ’´’ bây `’ ˜ he ’ ˆ’ ´’ ˙ viec d ’a du lieu vào cho câu lenh d ˆ ¯u ˜’ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ¯u ´ ˆ ’ ´’ ¯ang thuc hien và viec d ’a ket qua toi cho nguoi dùng. ’`’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ Dˆ` ` ¯ˆ ˆ’ 3.4 ¯ au vào/dau ra tiêu chuan 3.4.1 ˜’ ˆ Dòng du lieu vào-ra ˙ ˆ ’’ ¯u ’ ’ ˆ ¯u ’ ´ Khi mot chuong trình d ’oc thuc hien, nó d ’oc cung cap ba dòng du lieu (hay còn goi là ˆ ˜’ ˆ kênh): ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ` ˆ’ • d ˆ u vào tiêu chuan (standard input hay stdin). Qua kênh này du lieu d ’oc d ’a vào cho ¯a ˜’ ˆ ¯u ’ ¯u chuong trình; ˙ ˙ ’’ ¯a` ˆ’ • d ˆ u ra tiêu chuan (standard output hay stdout). Qua kênh này chuong trình d ’a ra ket ’’ ¯u ´ ˆ ’ ˆ ’ qua làm viec cua mình; ˙ ˜ ˆ’ • kênh thông báo loi tiêu chuan (standard error hay stderr). Qua kênh này chuong trình ˆ ’’ d ’a ra thông tin ve loi. ¯u ` ˜ ˆ ˆ ` ˆ’ ’’ ’ ˆ’ ¯o ` Tu d ˆ u vào tiêu chuan chuong trình chı có the d c, còn hai d ˆ u ra và kênh thông báo loi `’ ¯a ¯a ˜ ˆ ’’ d ’oc chuong trình su dung chı d ˆ ’ ¯e ˘ ¯i ¯a ˙ ` ’ ghi. Theo mac d nh d ˆ u vào có liên ket1 voi bàn phím, còn ´ ¯u ’ ’’ ˆ ´’ d ˆ u ra và kênh báo loi huong d´ n terminal cua˙nguoi dùng. Nói cách khác, toàn bo thông tin `˙ ¯a ˜ ˙ ˆ ’´’ ¯e ˆ ’ ˙` ’’ ˆ cua lenh hay chuong trình mà nguoi dùng d chay, và tat ca nhung thông báo lo ˙ ¯u ’ ¯u ’ ˆ ’’ ’`’ ¯ã ´ ’ ˜’ ˆ ˜i, d ’oc d ’a ˆ ˙ ’ ˙ ´ ’’ ’´’ ’ ’ ’´’ ’’a so terminal. Tuy nhiên, chúng ta se thay o duoi, có the chuyen huong thông báo d ˆ u ra cu ˆ ˙ ` ˜ ˆ ˆ ˆ ¯a ˆ D ˆ’ ´ ˆ ˜ ˆ ˆ’ ra (ví du, vào tap tin). ¯ e cho thay kênh thông báo loi tiêu chuan làm viec nhu the nào, hãy ˆ ’ ´ˆ ˙ ˙ thuc hien câu lenh ls voi mot tham so không d ´ ˙ ´ ’ ˆ ˆ ´’ ˆ ˆ ¯úng, ví du dùng tham so là mot tên tap tin ˆ ˆ ˆ không ton tai. Trong truong hop này, ls d ’a mot tin nhan˙báo loi ra kênh thông báo loi tiêu ˙ ˙` ˆ ˙ ’ `’ ˙ ’ ¯u ˆ ´ ˘ ˆ˜ ˙ ˆ˜˙ chuan. Tuy ˙ ˆ’ ˙ ˙ ` nhiên, d´ i voi nguoi dùng thì trong truong hop này kênh thông báo loi tiêu chuan ¯o ´’ ˆ ’`’ ’’ ’ ˆ˜ ˆ’ ˙ thay thông báo loi d trên cua so ´’ ¯a ˆ’ không khác gì voi d ˆ u ra tiêu chuan, boi vì chúng ta cung ´ ` ’’ ˜ ˆ ˜ ˆ ¯ó ’’ ˆ’ ` ` ˆ’ ¯u ’ ´ terminal. Làm viec voi d ˆ u vào và d ˆ u ra tiêu chuan d ’oc minh hoa tot nhat qua ví du các ˆ ´’ ¯a ¯a ˆ ´ˆ lenh echo và cat. ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˙ 3.4.2 ˆ Lenh echo ˙ Câu lenh echo dùng d ˆ’ chuyen toi d ˆ u ra tiêu chuan dòng ký tu, mà d ’oc d ’a vào làm tham ˆ ¯e ˆ’ ´’ ¯a` ˆ’ ’ ¯u ’ ¯u ´ cho so ’ ˙ ´ ˙ ˙ nó. Sau d lenh này d a ra tín hieu chuyen dòng và hoàn tat công viec. Hãy thu thuc ’’ ’ ˆ ¯ó ˆ ¯u’ ˆ ˆ ˆ ˆ hien câu lenh sau: ˙ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 1 ´ ´ giong liên ket hóa hoc ˆ ˆ ˙

ˆ’ 3.5 Chuyen huong dau vào/dau ra, duong ´ ng và dau loc ` ’´’ ¯ ˆ ` ¯ˆ ˆ ¯ ’`’ o ` ¯ˆ 31 ˙ kênh giao tác [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ ˜ ` `’ ’ ’ ’’ ´ ˘ ¯o ´ Tôi nghı rang loi giai thích se là thua thãi (chı xin hãy su dung dau ngoac d ’n, neu không ˘ ˜ `’ ˆ ˆ ke ’ ’ ˜ ´ ’ ’ ´ t qua có the se khác. Neu ban d c chú ý thì có the giai thích ˙ ˙tai sao lai khác). ˆ ˆ ˆ ¯o ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.4.3 ˆ Lenh cat ˙ ˜ ˆ ’’ ¯ây Chúng ta se xem xét lenh cat o d vì lenh này thuong làm viec voi d ˆ u vào và d ˆ u ra tiêu ˆ ’`’ ˆ ´’ ¯a ` ` ¯a chua ’n. Theo mac d nh˙ket qua làm viec cua lenh cat huong toi˙d ˆ u ra tiêu chuan. ¯ e chung ˆ ˘ ¯i ´ ˆ ’ ˆ ˙ ’ ˆ ’´’ ´’ ¯a ` ˆ’ D ˆ’ ´’ ˙ ˙ ´ ˙ ˆ ˙ minh là lenh này theo mac d nh tiep nhan dòng du lieu nhap vào, hãy chay lenh cat không ˘ ¯i ˆ ˆ ˜’ ˆ ˆ ˆ ˙´ ´ ˙ ˙’ ˙ ˙ ´ ˙ ˙’ ˙ ˆ ˆ ’ ˆ’ ´’ ˆ có tham so. Ket qua là con tro chuyen toi mot dòng moi, và hon nua có ve nhu không có gì ’ ’ ˜’ ’ xay ra. Lúc này câu lenh cho các ký tu d´ n tu˙ d ˆ u vào tiêu chuan. Hãy nhap bat ky ký tu nào, ’ ˆ `’ ’ ˆ¯e `’ ¯a ` ’ ˆ ˆ ˆ ´ ` ’ và nó se xuat hien ngay lap tuc trên màn hình, tuc là chuong trình ngay la˙ tuc d ’a chúng toi ˜ ´ ˆ ˆ ˙ ˆ ´’ ˙ ´’ ’’ ˆ p ´’ ¯u ˙ ´ ’ dˆù ra tiêu chua˙ Có the˙ tiep tuc nhap các ký tu, và chúng cung se xuat ˙hien trên màn hình. ¯a ’n. ˆ ’ ´ ˆ ˆ ˆ ’ ˜ ´ ˜ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ Thông thuong bàn phím d ’oc cau hình d ˆ’ nhap vào theo tung dòng, vì the neu ban nhan phím ˙ ’`’ ¯u ’ ´ ˆ ¯e ˆ `’ ´ ´ ˆ ˆ ´ ˆ ˙ nhap se d oc d ˙a toi lenh cat, và lenh này se lai d a du lieu ra <Enter>, dòng ký tu ban vua ˆ ˜ ¯u ’ ¯u ´’ ˆ `’ ˙ ’ ’ ’ ˆ ˜ ¯u ˜’ ˆ ’ ¯a ˆ’ ’ ˆ ˙ ˜ màn hình thông qua d ˆ u ra tiêu chuan.˙Nhu vay, moi dòng ký tu nhap vào ˙se d ’oc hien ra ˙ ˙` ˙ ˆ ˙ ’ ˆ ˜ ¯u ’ ˆ ˙ ` ` ` ’’ ˙ hay lan: mot lan khi gõ và lan thu hai boi câu lenh cat. Neu nhan to hop phím <Ctrl>+<D>, ´’ ´ ´ ˙ ˆ’ ˙ ’ ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˙’ ngung viec nhap du lieu, chúng ta se qua lai dòng nhap˙lenh. Cung có the su ˙ mà dùng d ˆ `’ ¯e ˆ ˆ ˜’ ˆ ˜ ˆ ˆ ˜ ˆ’ ’’ ˙ ˙ ˙là câu lenh trong he vo d ’ dung ˙ ˙ ng trình d ˙’ ˆ’ ’ dung to hop phím <Ctrl>+<C>, mà ˆ ˆ ¯e `’ chuo ˆ ’’ ¯ang chay. Ne˙ u d a tên mot tap tin vào làm tham so cho lenh cat, thì noi dung cua lenh này se d ˙ c ´ ¯u ˙ ´ ˙ ˆ ˙ ’ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˜ ¯uo ’’ d ’a toi d ˆ ¯u ´’ ¯a ù vào˙tiêu chuan, tu d lenh cat se d˙ c noi dung này và d ’a toi d˙ˆ u ra tiêu chuan ˙ ˆ’ `’ ¯ó ˆ ˜ ¯o ˆ ˙ ¯u ´’ ¯a ` ˙ ˆ’ (xem so d ˆ ). ` ˙ ˙ ˙ ’ ¯o ˆ ˆ Dˆ` ’ ˆ ` Noi dung tap tin -> ¯ au vào tiêu chuan (stdin) --cat--> dû ra ¯a ˙ ˙ ’n (stdout) ˆ tiêu chua D ’ ˆ ’`’ ’ ’ ˆ ˆ’ ’´’ ˜’ ˆ ¯a ` ˆ ’ ´ ´ ¯ ây chı là mot truong hop riêng cua viec chuyen huong du lieu d ˆ u vào, mot co che rat ˆ ˆ ’ ˆ ’ có ích cua he vo. ˙Và tat nhiên chúng ta can ˙ ´ ˙ ` xem xét ky hon co che˙ này. ´ ˙ ˆ ˆ ˜ ’ ’ ˆ ˙ 3.5 ˆ’ ` ’´’ ¯ ˆ ` Chuyen huong dau vào/dau ra, duong ´ ng và dau loc ¯ˆ ˆ ¯ ’`’ o ` ¯ˆ ˙ ˘ ’ ¯ã ’’ ’`’ ¯a ` ` ¯a ’ ˆ ’’ ´ ´’ Mac dù, nhu d nói o trên, thông thuong d ˆ u vào/d ˆ u ra cua mot chuong trình liên ket voi ˆ ˙ d ù vào/d ù ra tiêu chuan, trong he vo còn có các môi truong d ˘ c biet cho phép chuyen ˙ các ¯aˆ ¯a ˆ ˆ’ ˆ ’ ’`’ ¯a ˆ ˆ’ huong d ˆ ù vào/d ˆ u ra. ` ˙ ˙ ˙ ’´’ ¯a ¯a 3.5.1 ’’ Su dung >, < và >> ˙ D ˆ’ ˆ’ ` ’’ ’’ ¯ e chuyen huong d ˆ u vào/ra, su dung các ký hieu ">", "<" và ">>". Thuong su dung viec ’´’ ¯a ˆ ’`’ ˆ chuye’n huong d ˜’ lieu ra cua câu lenh vào tap tin.˙Duoi d là mot ví du tuong ung: ˙ ˆ ’´’ ¯u ˆ ’ ˆ ˙ ˆ ’´’ ¯ây ˆ ’ ’ ´’ ˙ ˙ ˙ kênh ˙ giao tác ˙ ˙ maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls.txt ˆ ˆ ’ ’ Theo lenh này danh sách tap tin và thu muc con cua thu muc, mà tu d nguoi dùng ’ `’ ¯ó ’`’ ˙ nh ls2 se d oc ghi vào tap tin /home/maikhai/ls.txt; khi này neu tap tin thuc hien le ˙ ˙ ˙ ´ ˆ ’ ˆ ˆ ˜ ¯u ’ ’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 2 thu muc hien thoi ’ ˆ `’ ˙ ˙

32 Bash ` ˆ ´ ˆ ls.txt không ton tai, thì nó se d ’oc tao ra; neu tap tin d có, thì noi dung cua nó se bi ˜ ¯u ’ ˆ ¯ã ˆ ’ ˜ ˙ sách nói trên. Neu ban không muon xóa noi dung cu mà ghi thêm ˙ ´˙ ˙ ´ ˙ ˙ ¯è ’’ xóa và ghi d boi danh ˆ ˆ ˆ ˜ ` ´ ˆ ` ˙ ng ký hieu >> thay ˙ ˜’ ˆ ¯a ˆ ˆ ’’ du lieu d ˆ u ra vào cuoi tap tin, thì can su du ˆ cho >. Khi này khoang ’ ´ ng˙ truoc và sau các ký ˙ ˆ u > hay >> không có ý nghıa và chı dùng voi muc d tra ˘ ’´’ hie ˙ ˙ ˜ ’ ´’ ¯ích thuan ˆ tien, de nhìn. Ban có the chuyen huong không chı vào tap tin, mà còn toi d ˆ u˙ vào cua mot ˆ ˜ ˆ ˆ’ ˙ ’ ˆ ’´’ ’ ˆ ´’ ¯a` ’ ˙ˆ ˙ ˙ ´ ˙ câu lenh khác hay toi mot thiet bi nào d (ví du, máy in). Ví du, d ˆ’ d ’a noi dung tap tin ´ ˙ ˆ ’ ˆ ˆ ¯ó ¯e ¯u ˆ ˆ /home/maikhai/ls.txt vua˙tao o trên toi cua so terminal thu hai3 có the su dung lenh ˙ ˙ `’ ’’ ´’ ˙’’ ˆ’ ˙´ ’ ˙’ ’ ˆ ’ ˙ ˆ sau: ˙ ˙ ˙ kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls.txt > /dev/tty2 Nhu ban thay, > dùng d ˆ’ chuyen huong du lieu cua d ˆ u ra. Chuc nang tuong tu d´ i voi ’ ´ ˆ ¯e ˆ’ ’´’ ˜’ ˆ ’ ¯a ` ´’ ˘ ’’ ’ ¯o ´’ ˆ ` d ˆ u vào d ’ ’ ’’ ’ ¯e ˙´ ` ˙ ˙oc thuc hien boi <. Ví du, có the d´ m so tu trong tap tin ls.txt nhu sau (chú ý, ¯a ¯u ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ’ d chı là mot ví du minh hoa, trên˙thuc te thuong su dung câu lenh d ’n gian hon): ¯ây ’ ˙ ˆ ˙ ˙ ’ ´ ’`’ ˆ ’’ ˙ ˆ ¯o ’ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls.txt ˆ’ ’´’ ’`’ ¯u ’ ’’ Cách chuyen huong này thuong d ’oc su dung trong các script, cho các câu lenh mà thuong ˆ ’`’ tiep nhan (hay cho) du lieu vào tu bàn˙ phím.˙Trong script dùng d ˆ’ tu d ˆ ng hóa mot thao tác ´ ˆ ˆ `’ ˜’ ˆ `’ ¯e ’ ¯o ˙ ˆ nào d ˙ có the d ’a các thông tin can thiet cho câu lenh tu tap tin: trong tap tin này ghi san ¯ó, ˆ’ ¯u ˙ ` ˆ ´ ˆ ˆ `’ ˆ ˙ ˙ ˆ ˙ ˜ ˘ nhung gì can d ˆ’ thuc hien lenh d Boi vì các ký hieu ` ¯e ’ ˆ ˆ ’’ ˙<, > và >> làm viec voi các kênh tiêu ˙ ˙ ´ ˜’ ˆ ¯ó. ˆ ˆ ’ chuan (d ˆ u vào hoac d ˆ˙u ra), chúng không chı d ’oc dùng theo các cách ˙ ˆ’ ¯a ` ˙ ` ˙ ˘ ¯a ’ ¯u ˙ ’ quen thuoc, thuong ˆ ’`’ dùng, mà còn có the ˙ ’ theo cách khác, "la mat" hon.˙ Ví du, các câu lenh sau là tuong d ong: ´ ˘ ˙ ˆ ’ ˆ ’ ’ ¯u ’ ’ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác [user]$ cat > file [user]$ cat>file [user]$ >file cat [user]$ > file cat ’ ˆ ˆ ´’ ˆ’ Tuy nhiên, tu chúng (không có mot lenh nào, tuc là không có kênh tiêu chuan nào cho ˙ ’n huong này không˙the d ’oc su dung, nhu the không the, ví du, nhap lenh) các ký tu chuye ˙ ’ ¯u ’ ’’ ´ ’ ˆ ’ ˆ ’´’ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ vào dòng lenh˙sau: ˙ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác [user]$ file1 > file2 ¯u ’ ’ ’ ` ’ mà thu d ’oc ban sao cua mot tap tin nào d Nhung d ˆ u này không làm giam giá tri cua ˆ ˆ ¯ó. ’ ¯ie ’ co che ’ ˆ ’˙ ’ ˙ ˙ ’ ˆ ˆ ˆ’ ´ này, boi vì các kênh tiêu chuan có cho moi câu lenh. Khi này, có the chuyen huong’ ˙’´’ ˆ ˙ không chı d ˆ u vào và d ˆ u ra tiêu chuan, mà còn ˙ kênh khác. ¯ e làm d ’oc d ˆ u này, can ’ ¯a` ¯a` ˆ’ các D ˆ’ ¯u ’ ¯ie ` ˆ` d ˘ t truoc ký hieu chuye ´ ’ ˆ ´ ’ Dˆ ` ˙’ ’n huong so cua kênh muon chuyen. ¯ au vào tiêu chuan stdin có so 0, ´ ¯a ’´’ ˆ ˆ ’´’ ˆ ˆ ˆ ˆ d ˙ u ra tiêu chuan stdout - so 1, kênh thông báo loi stderr - so 2. Tuc là lenh chuyen huong có ` ¯a ˆ ˙’ ˆ ´ ˆ ˜ ˆ ´ˆ ´’ ˆ ’ ’´’ ˆ dang d ˆ y d ’ nhu sau (xin d ’oc nhac lai, khoang trang canh > là không ˙ ´ t thiet): ` ¯a ¯u ’ ¯u ’ ´ ˘ ’ ´ ˘ nha ˆ ´ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ command N > M 3 ban can dùng to hop phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> d ˆ’ chuyen toi cua so terminal này và d ˘ ng nhap truoc ` ˆ ˆ’ ’ ¯e ˆ’ ´’ ’’ ˆ’ ¯a ˆ ’´’ ˙ ˙ ˙

ˆ’ 3.5 Chuyen huong dau vào/dau ra, duong ´ ng và dau loc ` ’´’ ¯ ˆ ` ¯ˆ ˆ ¯ ’`’ o ` ¯ˆ 33 ˙ ¯ó, ´ ’ ˆ ˆ’ Trong d N và M - so cua kênh tiêu chuan (0, 1, và 2) hoac tên tap tin. Trong mot vài ˘ ˆ ˆ truong hop có su dung các ký hieu <, > và >> mà không chı ˙ so kênh hay tên tap tin, vì ’ `’ ’ ’’ ˆ ’ ra ´ ˙ ˆ ˆ ˙ ˙ thieu se d ˘ t, theo mac d nh, 1 neu dùng >, tuc là d ù ra tiêu chuan, hoac 0 neu ˙ ˙ ˙˘ ˜ vào cho còn ´ ˜ ¯a ˆ ˆ ˘ ¯i ´ˆ ´’ ¯a ˆ ˆ’ ´ˆ dùng <, tuc là d ˆ ´’ ù vào ˙tiêu chuan. Nhu the, khi không có so nào chı ra, > se d oc biên dich ’ ˙ ˙ ´ ´ ’ ˙ ¯a ˆ ’ ˆ ˆ ˜ ¯u ’ ’ ˙ ˙ ˆ’ ’´’ là 1 >, còn < se d ’oc biên dich là 0 <. Ngoài viec chuyen huong các kênh tiêu chuan d ’n ˜ ¯u ’ ˆ ˆ’ ¯o gian nhu vay, còn có ’ ˘ ’ ˙ kha nang không nhung chuyen huong du lieu vào kênh này hay kênh ˙ ˙’ ’ ˆ ˜’ ˆ ’´’ ˜’ ˆ khác, mà còn sao chép noi dung cua các kênh tiêu chuan d Ký ˙hieu & dùng d ˆ’ thuc hien ˙ ˆ ’ ˆ’ ¯ó. ˆ ¯e ’ ˆ d ˆ u này, khi d ˘ t nó (&) truoc so cua kênh se chuyen du lieu d´ n: ˙ ` ¯ie ¯a ˙ ´ ´ ’ ’’ ˆ ˜ ˆ’ ˜’ ˆ ¯e ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ command N > &M ˆ ˜ ¯a ’ ´’ ´ˆ ¯u ’ ’’ ¯e ’ ¯a ˆ ` ˆ’ Lenh này có nghıa là, d ˆ u ra cua kênh voi so N d ’oc gui d´ n ca d ˆ u ra tiêu chuan, và sao ` ˙´ i kênh có so M. Ví du, d ’ sao chép thông báo loi vào d ù ra tiêu chuan, can dùng lenh chép to ´ ˙ ˜ ’ ˆ ` ’ ˆ ¯e ˆ ˆ ¯a ˆ ˆ ˆ ˙ ’ ˘ ´ 2>&1, còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. Kha nang này d ˘ c biet có ích khi muon ghi d ˆ u ˙` ¯a ˆ ˆ ¯a ra vào tap tin, vì khi d chúng ta vua có the `’ ´ ˙ trên màn hình, vua ghi chúng ’ nhìn thay thông báo ˙ `’ ˆ ¯ó ˆ ˆ vào tap ˙tin. Ví du, truong hop sau thuong d oc ung dung trong các script chay khi khoi d ng ’’ ¯o ˆ ’`’ ’ ’`’ ¯u ’ ´’ ’ ˆ ˙ Linux: ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 3.5.2 ’’ Su dung | ˙ ˆ ’ ˆ’ ’´’ ¯a ` ’ ˆ’ ´’ ¯u `’ ´ Mot truong hop d ˘ c biet cua chuyen huong d ˆ u ra là su to chuc các d ’ong ong (ha y còn có ˆ ’`’ ’ ¯a ˆ the ˙ goi là kênh giua các chuong trình, hoac bang chuyen). Hai hay vài câu lenh, mà d ù ra ’ ˙ ˙ ˙ ˘ ˘ ˙` ˆ ˜’ ’’ ˆ ˆ ¯a ˆ cua lenh truoc dùng làm d ˆ u vào cho lenh˙sau, liên ket voi nhau (có the nói phân cách nhau, ’ ˆ ˙ ’´’ ` ¯a ˆ ´ ´’ ˆ ˆ’ ˙ ´ ˙ ´ ˆ ˆ ’’ ˆ ’ ˘ ¯u ˙ ` ¯a ˆ’ ’ ˆ neu muon) boi ký hieu gach thang d ´’ng - "|". Khi này d ˆ u ra tiêu chuan cua lenh d ´’ng bên ¯u ˙ ’n d´ n d ù vào tiêu chuan cua chuong trình, dung bên phai so voi |. trái so voi | duoc chuye ¯e ¯a ´’ ˙ ’ ’ ´’ ˙ ’ ´’ ’’ ˆ ˆ ˆ ˆ ’’ Ví du: ˙ ˙ kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ cat ls.txt | grep knoppix | wc -l ˜ ´ ˆ ’ ’ ˆ Dòng này có nghıa là ket qua cua lenh cat, tuc là noi dung tap tin ls.txt, se d ’oc chuyen ´’ ˆ ˆ ˜ ¯u ’ ˆ’ ´ n d ˆ u vào cua lenh grep, lenh này se phân chia no˙ dung nói trên và chı lay˙ ra nhung d ˆ ¯a ¯e ` ’ ˆ ˆ ˙ ˜ î ˙ ’ ˆ ´ ˜’ dòng nào có chua tu ˙ ` knoppix. ˙ ´ n luot mình, ket qua ˙cua lenh grep d oc chuyen toi d ù ´ ’ ’ ˆ ’ ´’ ¯a ´’ ’ ¯ e ’˙’ Dˆ ˆ ¯u ’ ’ ˆ ˆ vào cua lenh wc -l, mà tính so nhung dòng thu d ’oc. ¯ uong ong su du˙ d ˆ’ ket hop vài ’ ˆ ´ ˆ ˜’ ˙ ¯u ’ D ’`’ ´ ˆ ’’ ng ¯e ´ ’ ˆ chuong trình nho lai voi nhau (moi chuong trình thuc ˙ ˆ n mot bien d ˆ’i xác d nh nào d˙ trên ’’ ˙ ’ ´’ ˜ ˆ ’’ ’ hie ˆ ´ ¯o ˆ ˙ ¯i ¯ó d ˆ u vào) tao thành˙ mot lenh tong quát, mà ket qua˙ cua ˙ se là mot bien d ˆ’i˙ phuc tap. Can ` ¯a ˆ ˆ ˆ’ ´ ˆ ’ ’ nó ˜˙ ˆ ´ ¯o ˆ ´’ ˆ` ` ˙ he vo goi và thuc hien tat ca các câu lenh có trong d ong ong cùng mot lúc, chay ˙ ˙ ˙ ´ ˙ chú ý rang, ˆ ’ ˘ ’ ˆ ´ ’ ˆ ˆ ¯u `’ ˆ ’ ˆ mo ˆ˜i lenh d trong mot ban ˙ he vo riêng. Vì the˙ngay khi chuong trình thu nhat bat d ˆ u d ˙’a ˆ ¯ó ˙ ˙ ˆ ’ sao ˙ˆ ’ ´ ˆ ’’ ´ ˙ ´ ¯a ¯u ´’ ˆ ˘ ` ´ ˙ ’ o d ù ra, chuong trình tiep theo bat d ù xu lý ket qua này. Cung y nhu vay, các lenh ket qua ’’ ¯a ˙ ˙ ´ ´ ˆ ˘ ¯a ’’ ´ ’ ˆ ˆ ’’ ˆ ˆ ˜ ’ ˆ ˆ ´ p theo thuc hien các công viec cua mình: cho du lieu tu lenh truoc và d ’a ket qua cho lenh tie ˆ ’ ˆ ˆ ’ `’ ˜’ ˆ `’ ˆ ’´’ ¯u ˆ ´ ˙’ ˙ ˆ ´ ˙´ ˙ ˙ ` ’ ´ ´ ˙’ ´ tiep theo, giong nhu mot dây chuyen san xuat. Neu nhu muon mot lenh nào d ket thúc hoàn˙ ´ ˙ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯ó ˆ ˙ ˙ ˙ ’´’ ’ ˆ ˆ ´ ˆ ˆ’ ’’ toàn, truoc khi thuc hien lenh tiep theo, ban có the sue dung trên mot dòng ca ký hieu dây ˆ ’ ˆ chuye `n |, cung nhu ´ u ˆ ˙ da˙ chap phay ;. Tru˙´ c moi dau cha˙m phay, he vo se dung lai và cho ˙´ ’ ˜ ´ ´ ’ ˆ˙ ’ ˜ `’ ˙ ˆ ˜ ’ ˆ ˆ ’o’ ˆ ˆ ˆ ˆ `’ cho d´ n khi thuc hien xong tat ca các câu lenh truoc cua d ’ong ong. ˙Trang thái thoát ra (giá ¯eˆ ’ ˆ ´ ’ ˆ ˆ ’´’ ’ ¯u `’ ´ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙

34 Bash ¯u ’ ’ ’ ˆ ’’ ’ ˆ ¯u `’ ´ tri lôgíc, mà d ’oc tra lai sau khi thuc hien xong chuong trình) cua mot d ’ong ong se trùng ˆ ˜ ˙ i trang thái thoát ra cua câu lenh sau cùng trong d ong ong. O truoc˙câu lenh d ù tiên cua ˙ ˙’ ˙ ˙ ’’ ’´’ vo´’ ˆ ¯u `’ ´ ’ ˆ ˆ ¯a ˆ ’ d ’ong ´˙ ong có the d ˘ t ký hieu "!", khi d trang thái thoát ra cua d ong ong se là phu d nh ’ ¯a ˙ ’ ¯u `’ ´ ˙ ’ ¯i ¯u `’ ˆ ˆ ˆ ¯ó ’ ˆ ˜ lôgíc cu ’ a trang thát ˙thoát ra ˙cua lenh cuoi cùng trong d ong ong. Tuc là neu trang thái thoát ’ ˆ ´ ˆ ˙ ¯u `’ ˆ ’ ´ ´’ ´ ˆ ˙ ra cua lenh ˙ ´ i cùng bang 0 thì trang thái thoát ra cua d ’ong ong se bang 1 và ˙ ’oc lai. He ’ ˆ cuo ˆ ` ˘ ˙ ’ ¯u `’ ´ ˆ ˜ ˘` ngu ’ ˆ ’ `’ ˙ tat ca các câu lenh ket ˙ vo cho cho ˆ ´ ’ ´ thúc roi moi xác d nh và d ’a ra giá tri này. ` ´’ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ¯i ¯u ˙ ˙ ˙ Dˆ` 3.5.3 ¯ au loc ˙ Ví du cuoi cùng o trên (ví du voi câu lenh grep) có the dùng d ˆ’ minh hoa cho mot khái niem ´ ˆ ’’ ´’ ˆ ˆ’ ¯e ˆ ˆ ˙ ng khác, d là, dau loc chuong trình. Dau loc - d là lenh (hay chuong trình), mà tiep ` ˙ ˙ ` ˙ ˙ ˙´ qua tro ¯ó ¯ˆ ’’ ˆ ¯ó ˆ ’’ ˆ ˙ lieu vào, thuc hien ˙mot vài bien d ’i ¯ nhan du ˆ ˙ lieu này ˙và d a ra ket qua o d ù ra tiêu ´ ¯o trên du ˆ ´ ’ ’’ ¯a ˆ ˜’ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˜’ ¯u’ ˆ ˆ ˆ ’ ¯ây ˙ ’ chuyen d´ n noi nào d theo ý˙muon cua nguoi dùng). Các câu lenh chuan (tu d còn có the ˙ ˙’ ` ˙ ˆ ˙’ ˆ ¯e ˆ ’ ¯ó ´ ’ ˆ ’`’ ˆ ù loc bao gom các lenh d nói d´ n o trên cat, more, less, wc, cmp, diff, ` ˙ - dˆ ¯a ˆ ˆ ¯ã ¯e ’’ ˆ và ca nhung câu lenh có˙trong bang 3.1 ’ ˙ ˜’ ˆ ’ ˙ ’ Bang 3.1: Các câu lenh d ˆ u loc ˆ ¯a` Lenh ’ ˘ ´ Mô ta ngan gon ˙ ˙ ˆ ˙ ˙ ` ˜ grep, fgrep, egrep Tìm trong tap tin hay du lieu d ˆ u vào các dòng có chua mau van ban ˆ ˜’ ˆ ¯a ´’ ˆ ˘ ’ ˙ d a các dòng˙này toi d ù ra tiêu chuan ¯u ’ ’ d ’oc chı ra và ¯u ’ ´’ ¯aˆ ˆ’ ˙ ` ´ tr ˜’ ˆ ¯a ˆ ’ ’’ ´’ ´ ’’ Trong du lieu d ˆ u vào thay the các ký tu o ô thu nhat boi các ký tu tuong ˆ ’ ’’ ´’ ’’ ung o ô thu ˙ hai. Hãy thu gõ lenh tr ˙ ´’ ’’ ` abc ABC roi gõ vài dòng chua ˙ ´’ ˆ ˆ các ký tu abc! ˙ ’ ˙ comm So sánh hai tap tin theo tung dòng mot và d ’a vào d ˆ u ra tiêu chuan 3 ˆ `’ ˆ ¯u ` ¯a ˆ’ cot : mot - nhu ˙ ng dòng chı gap o tap tin thu nhat, hai - nhung dòng chı ’ ˘ ’’ ˆ ˙ ´’ ˆ ´ ’ ˆ ˆ ˜’ ˜’ gap o tap tin thu hai, và ba - nhung˙dòng có trong ca hai tap tin. ˙ ’ ˙ ˘ ’ ˆ ´’ ˙ ˜’ ’ ˆ ˙ ˙ ˙ pr Dinh dang tap tin hay noi dung cua d ˆ u tiêu chuan d ˆ’ in ´ n. ¯ ˙ ˆ ˆ ’ ¯a ` ˆ’ ¯e a ˆ ˙ ˙’ ˙ sed Trình soan thao tap tin theo dòng, su dung d ˆ’ thuc hien mot vài bien d ˆ’i ˆ ’’ ¯e ’ ˆ ˆ ´ ¯o ˆ ˙ u d ù vào (lay tu tap tin hay ˙d ù vào tiêu chuan) trên du lie ¯a ˙ ´ `’ ˆ ˙ ˙ ’˙ ˜’ ˆ ˆ ˆ ¯aˆ ˆ ˙ ˙ ˆ ¯a ` ¯a ˆ ˆ ¯ôi ˜’ ˆ ¯a ` ˆ ˘ ’’ ˜’ ˆ Mot d ˆ u loc d ˘ c biet, câu lenh tee, nhân d du lieu d ˆ u vào, mot mat gui du lieu này d´ n d ˆ˙u ra tiêu chuan, mat khác˙ghi nó (du lieu) vào tap ˙ (nguoi dùng can d ˘ t tên). De thay ˙ ˙’ ˙ ˘ ˙ `˙ ˙˜ ´ ˆ ` ¯e ¯a ˆ ˜’ ˆ ˆ tin ’`’ ˆ ¯a ˆ ˆ ra` ng theo chuc nang cua ˘ ´’ ˘ ’ ˙ mình lenh tee tuong tu nhu nhóm ký tu chuyen huong 1>&file. ˙ ˙ ’ ˙ ´ ˆ ’’ ’ ’ ’ ˆ ’’ Kha nang cua d ˆ u loc có the mo ˙ ˆ ng voi viec su dung các bieu thu˙c chính quy (d ˆ u khien), ’ ˘ ’ ¯a ` ˆ’ ’’ ro ´’ ˆ ’’ ˙ ˆ’ ´’ ¯ie` ˆ’ cho phép, ví du, to ´’ ˆ’˙chuc tìm kiem theo các˙ mau tìm kiem tu d ’n gian d´ n phuc tap và rat ´ ˙ ˆ ˜ ˙ ˆ ´ ˆ `’ ¯o ’ ¯e ˆ ´’ ´ ˆ phuc tap. Ne ´’ ˙ ´ n, chúng ta có the nói rat nhieu ve chuyen huong và d ù loc. Nhung noi ´ u muo ’ ´ ` ˆ ` ’ ’´’ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯a ˆ ’ ˆ ˙ dung này có trong phan lon các cuon sách ve UNIX và Linux (xem phan lo˙ ket). Vì va˙ ` ˆ ´’ ´ ˆ ` ˆ ˆ `’i ´ ` ˆ ˆ y, ˙ ˜ `’ ’’ ¯ây ˆ’ ˆ ˆ` chúng ta se dung o d và chuyen sang mot phan khác, d ’oc goi là "môi truong và các bien ¯u ’ ’`’ ´ ˆ ’’ ˆ ’ môi truong" tao boi he vo. `’ ˙ ˙ ˙ ’ ˙ ˙ 3.6 ´ ˆ ´ ´ ˆ ˆ ’ ˆ ’ Tham bien và các bien so. Môi truong cua he vo ’`’ ˙ ˆ ´ ˆ ˆ ’ ´’ ˆ ´ ´ Khái niem tham bien trong he vo bash tuong ung voi khái niem bien so trong các ngôn ngu ’ ’ ´’ ˆ ˆ ˜’ lap trình˙ thông thuong. Tên goi (hay ID) cua tham bien có the là mot tu bao gom các ký tu ˙ ’ ´ ˙’ ` ˆ ’`’ ˆ ˆ ˆ `’ ˆ ’ ˙’ ng chu cái, chu so, dau gach duoi (chı ký tu d ù tiên cua tu này không d oc là chu so), và ba ´ ´ ˙ ´ ’ ’ `’ ˙ ´ ˙ ˜’ ˜’ ˆ ˆ ’’ ’ ¯a ˆ ¯u ’ ’ ˜’ ˆ ca nhung ký tu sau: , , #, , - ˙(gach ngang), $,,˙0, _ (gach duoi). Chúng ta nói ˙rang, tham bien ’ ˜’ ’ ’´’ ` ˘ ´ ˆ ˙ ˙ ˙

´ ˆ ´ ´ ˆ ˆ ’ ˆ ’ 3.6 Tham bien và các bien so. Môi truong cua he vo ’`’ 35 ˙ ¯u ’ ¯i ¯u ’ ¯a ´ ˆ ´ ˆ ˆ’ d ’oc xác d nh hay d ’oc d ˘ t ra, neu nguoi dùng gan cho nó mot giá tri. Giá tri có the là mot ’`’ ˘ ˆ ˙ trong˙rong. De nhìn thay giá tri cua tham bien, nguoi ta su dung ˙ tu $ o truoc tên cua dòng ´ ˜ ¯ ˆ’ ˙ ˙´ ’ ´ `’ ˙’ ˙ ký ’ ’’ ’´’ ’˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ’ nó. Nhu vay, lenh: ˙ ˙ ˙ ’ ˆ ˆ ˙ ˙ kênh giao tác maikhai@fpt:/sm$ echo parameter ˆ’ hien thi tu parameter, còn lenh `’ ˆ ˙ ˙ kênh giao tác maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter ˆ’ ’ ´ ´ ´ ´ ¯ó ’ ’ hien thi giá tri cua tham bien parameter (tat nhiên neu nhu tham bien d duoc xác d nh). ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ¯i ˙ ˙ ˙ ˙ 3.6.1 ´ ˆ Các dang tham bien khác nhau ˙ ´ ˆ ´ ˆ ´ ¯a Tham bien chia thành ba dang: tham bien vi trí, tham bien d ˘ c biet (các ký tu d ˘ c biet d nói ˆ ˆ ’ ¯a ˆ ¯ã ˙ ´ ˙ ´ ˙ ’˙ ˆ ’ ´ ’’ trên chính là tên cua nhung tham bien này) và các bien so cua he vo. Tên (ID) cua tham o ’ ˙ ˙ ˙’ ˜’ ˆ ˆ ˆ bien vi trí gom mot hay vài chu so (nhung không có tham bien vi trí ˙ Giá tri cua tham bien ´ ˆ ` ˆ ˆ ˜’ ´ ˆ ’ ´ ˆ 0). ’ ´ ˆ ˙ các tham so cho lenh, d oc d a ra khi chay he vo (tham so d `u tiên là giá tri cua tham ˙´ ˙´ ˙ vi trí là ˆ ˆ ¯u ’ ¯u ’ ’ ˆ ’ ˆ ¯a ˆ ’ ˙´ n 1, tham so thu hai - ˙ bie ´ ´’ tham bie ˙´ n 2, v.v. . . ). Có the dùng câu lenh set d ’ thay ˙d ’i giá tri ˙ ˙’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯eˆ ¯oˆ cua tham bien vi trí. Giá tri cua các tham bien này cung thay d ˆ’˙ trong khi he vo thuc hien ’ ´ ˆ ’ ´ˆ ˜ ¯oi ˆ ’ ’ ˆ ˙ mot trong các hàm ´ ˙ so (chúng ta se xem xét van d ` này o duoi). Các tham bien d ˘ c biet˙ không ˙ ´ ¯e ’’ ’´’ ´ ¯a ˙ ˙ ˆ ˆ ˜ ˆ ˆ ˆ ˆ gì ˙khác hon là các mau, mà su thay the (phép the, phép hoán d ’i) chúng d oc thuc hien nhu ˜ ´ ´ ˙ ˙ ’ ˆ ’ ˆ ˆ ¯o ˆ ¯u ’ ’ ’ ˆ ’ ’ trong bang 3.2: ˙ ˙ ˙ ˙ Các tham bien d ˘ c biet, d ’oc liet kê o bang trên, có mot d ˆ’m khác biet d là chı có the ´ ¯a ˆ ˆ ¯u ’ ˆ ’’ ’ ˆ ¯ie ˆ ¯ó ’ ˆ’ "nhac" d´ n chúng, không ˆ’ ´ ˘ ¯e ˙ ˙ the gán các giá tri cho các tham ˙bien này. Bien ˙ ˙ ˙ ´ ´ môi truong, nhìn ˆ ˆ ˆ ’`’ `’ ˆ ’ ¯ó tu phía he vo, d là các tham bie ¯u ’ ¯at ´ n d ’oc d ˘˙ tên. Giá tri cua bien môi truong d ’oc gán nho ˆ ’ ´ˆ ’`’ ¯u ’ `’ thao tác có ˙ dang sau: ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác [user]$ name=value ’ ´ ´ Trong d name - tên cua bien, còn value - giá tri muon gán cho bien (có the là mot ¯ó, ˆ ˆ ´ˆ ˆ’ ˆ dòng tro ˆ ’ ´ ˆ ’`’ ’ ’ ˆ `˙ ´ ng). Tên cua bien môi truong chı có the bao gom các chu so, chu cái và không d ’oc ˆ ˜’ ˆ ´ ˜’ ¯u ’ ˙ ˙ ´ ` ˘ ¯a ’’ ˆ ˜’ ´ˆ ` ˘ ¯o ¯oa ´ ˆ ˆ ` ´ bat d ˆ u boi mot chu so. (Tin rang sau khi d c d n viet ve tham bien vi trí thì các ban d hieu ˆ ¯ã ˆ’ ˆ ´ ˙ tai sao mot bien môi truong không the bat˙d ˆ u boi mot chu so.) Giá tri có the là bat ky mot ˆ ’`’ ´ ` ˙ ˆ’ ˘ ¯a ’’ ˆ ˜’ ´ˆ ˙ ˆ’ ˙´ ` ˆ ˆ ˙ dòng van ˘ ˙ban nào. Neu giá tri có chua nhung ký tu d ˘ c biet, thì can d ˘ t nó (giá tri) vào da˙u ’ ´ ´’ ˙ ` ¯a ˙ ´ ˆ ˜’ ’ ¯a ˆ ˆ ˆ ´ ˙ ´ ˘ ˙ ˙ ˙´ ˙ ˙ ngoac. Giá tri tat nhiên se không chua các dau ngoac này. Neu mot bien môi truòng d ’oc xác ˘ ˆ ˜ ´’ ˆ ˆ ˆ ´ ˆ ’ ¯u ’ d nh, thì cung có the bi xóa bo bang lenh noi trú unset. Tap hop˙tat ca các bien này cùng voi ¯i ˙ ˜ ˙ ˆ’ ’ ` ˘ ˆ ˆ ˙ ˆ ’ ´ ’ˆ ´ ˆ ˙ ´ ’ ˙ giá tri d gán cho ˙chúng goi là môi truong (enviroment) cua he vo. Có the xem nó (môi các ˙ ˙` ˙ ˙ ˆ ’’ ’ ¯ã ’’ ˆ truong) nho lenh set khi không có tham so (có the can dùng d ’o˙ng ong ’set | less", ’`’ ˙` ’ ˆ ˙ ´ ˆ ˆ’ ˆ ` ¯u `’ ´ ˆ ˙ ´ ´ ` ˆ D ˆ’ ´ ’ ˆ ´ neu môi truong lon, có nhieu bien). ¯ e xem giá tri cua mot bien môi truong cu the, thay vì ˆ ’`’ ’ ˆ ˆ ’`’ ˆ’ ˙nó bien muon xem), có the ˙ ’ dung lenh ˙ ´ ˆ ` dùng lenh set (khi này can tìm trong ket qua cua ˆ ´ ˆ ’ ’ ´ ˆ ˆ ˆ’ su’ ˆ echo: ˙ ˙ ˙ kênh giao tác [user]$ echo $name

36 Bash ’ ´ Bang 3.2: Thay the các tham bien d ˘ c biet ˆ ´ ¯a ˆ ˆ ´ Tham bien Quy luat thay the ´ ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ˙´ ’ ´ ´ ¯a `’ * ˘ ` Thay the boi các tham bien vi trí, bat d ˆ u tu tham bien thu nhat. Neu su ˆ ’ ˆ ´ˆ ´’ ´ ˆ ´ ˆ ’ ´ thuc hien trong dau ngoa thay the ’ ˆ ´ ˙ ˘ c kép, thì tham bien này se d oc thay ´ ˙ ˆ ˆ ˆ ˜ ¯u ’’ ’’ ˆ `’ nha ˆ ˙ ˆ boi mot tu ˙duy ˙ ´ t, mà tao ra tu tat ca các tham bien vi trí, phân cách `’ ´ ’ ´ˆ ˙ nhau bo ˙ ’ i ký tu d ˆ u tiên cu˙ bien so IFS (se nói d´ n o sau). Tuc là "$" ` ’a ´ ´ ˜ ¯e ’’ ˙ ´’ ’ ’ ¯a ˆ ˆ ˆ tuong d ’ong vo ˙ ´ i "$1c$2c. . . ", trong d c - ký tu d `u tiên trong giá tri ’’ ¯u ’ ’ ¯ó ’ ¯aˆ ’ ´ ´ ˆ ˆ ´ ˆ ’ ´ cua bien so IFS. Neu giá tri cua IFS trong, hoac không d ’oc xác d nh ˆ ˘˙ ¯u ’ ¯i ˙ giá tri, thì tham bien phân cách nhau boi các khoang trang. ˙ ´ˆ ˙ ’’ ˙ ’ ´ ˘ ˙ ˙ ´ ’ ´ ´ ` ´ @ Thay the boi tham bien vi trí, bat d ˆ u tu tham bien thu nhat. Neu thay the ˆ ’ ˆ ˘ ¯a `’ ˆ ´’ ´ ˆ ´ ˆ ´ ˆ thuc hien trong ngoac kép, ˘ ˙ thì moi tham bien se d oc thay the boi mot ˜ ´ ˜ ¯u ’ ´ ’’ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ tu `’ ˙riêng biet. Tuc là,˙"$@" tuong d ong voi "$1" "$2" . . . Neu không có ˙ ˙ ´ ˙ ˆ ´’ ’ ’ ¯u ’ ’ ´’ ˆ tham bien ˙ trí, thì giá tri se không d ’oc thiet lap (tham bien se bi x ´ vi ˆ ˜ ¯u ’ ´ ˆ ˆ ´ˆ ˜ # Thay the ’’i´ bo˙ giá tri thap phân cua các tham bien vi trí. ˆ ˆ ˙ ’ ˙ ´˙ ˆ ˙ ´ ’’ ˙ ˙ ´ ˙ ? ˆ ’ Thay the boi trang thái thoát ra cua câu lenh cuoi cùng trong d ’ong ong, ˆ ˆ ¯u `’ ´ ˆ ˙ n trong che d nen truoc. ´ ¯o ˆ ˙ mà d ’oc thuc hie ¯u ’ ’ ˆ ˆ ˆ ` ’´’ ˙ ´ ’˙ ˙ ˙ - (gach ngang) ˆ ’ `’ ¯u ’ ¯a ’’ ˆ Thay the boi giá tri các co, flag, d ’oc d ˘ t boi lenh noi trú set hay trong ˆ ˙ khi chay he vo. ˙ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˙ ´ ˙’ ´ ’ ´ $ Thay the boi so cua tien trình (PID - process identificator) ˆ ’ ˆ ˆ ´ boi so cua tien trình (PID) cuoi cùng trong so các câu lenh thuc Thay the ’’ ˆ ˆ ´ ’ ´ ˆ ´ˆ ´ ˆ ˆ ’ hien trong ne `n sau. ˙ ˙ ˆ ˆ ˙ ´ ’’ ´ 0 ˆ ’ Thay the boi tên he vo hay tên cua script d ˆ ’ ¯ang chay. Neu bash chay ˆ mot tap tin lenh nào ¯ó, ˙ d thì $0 có giá tri bang tên cua tap tin này. Trong ` ˘ ’ ˆ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ truong hop nguoc lai giá tri này bang d ’ong dan d ˆ u ˙¯u d´ n he vo (ví ˙` ˙ ’’ ’ ˙ ’’ ˘ ˙¯u `’ ` ˜ ` ˆ ¯a d ’ ¯e ˆ ’ ˆ du, /bin/bash ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ´ ’’ ´ ´ ’ ´ _ (gach duoi) ’´’ Thay the boi tham so cuoi cùng cua câu lenh truoc trong so các câu lenh ˆ ˆ ˆ ˆ ’´’ ˆ ˆ ˙ d d ’oc thuc hien (neu d lai là mot tham ´ ´ ¯ó ˙ bien hay bien so, thì se˙ su ´ ´ ¯ã ¯u ’ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˜ ’’ dung giá tri cua ˙ ˙ ˙ ’ n ˙ ˙ ˙ ˙ ¯ó, ˆ` ’’ ´ˆ ’ ˆ ’`’ ’ ` Trong d can thay name boi tên bien (nhu vay, trong truong hop này, ban lai can phai ˆ ’ bie´ t tên cua bien muon xem). Trong so các bien, mà ban se thay trong ket qua˙cua˙ lenh set, ˆ ’ ´ ˆ ´ ˆ ´ ˆ ´ ˙ ˆ ´ ˜ ˆ ˙ ´ ˆ ’ ’ ˆ ˜’ ´ ´ ˆ ˆ ¯e ˆ ´˙ ˆ ´ˆ ’’ ˙ ` có nhung bien rat thú vi. Xin hãy chú ý d´ n, ví du, bien RANDOM. Neu thu chay vài lan liên ˆ ´ tiep câu lenh sau: ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ˙ kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM ˜ ` ˆ ˆ ˜ ˆ ¯u ’ ˆ ´’ ´ ˆ ’ thì moi lan ban se nhan d ’oc mot giá tri moi. Nguyên nhân là vì bien này tra lai mot giá ˆ ˜ 4 ˙ ˙’ ng 0˙- 32 ˙768. ˙ ˙ ˙ tri ngau nhiên trong khoa ˆ ˙ 3.6.2 ´ ˆ ´ ’ ˆ ’ Dau nhac cua he vo ˘ ˙ ˆ ´ ´ ˆ ˆ ´ ˆ ´ ˆ ’ ´ ˆ ´ Mot trong các bien rat quan trong có tên PS1. Bien này cho biet dang cua dau nhac, mà bash ˘ ˙ ra trong khi cho nguoi dùng nhap câu lenh tiep theo. Theo mac d nh thì bien này d oc d ’a `’ ’`’ ˙ ´ ˙ ˘ ´ ¯u ˆ ˆ ˆ ¯i ˆ ¯u ’ ’ ˙ gán giá tri "s-v$ , tuy nhiên trên các ˙ban phân phoi khác nhau˙ thuong có các script ’ ´ ˙ ˙ ˆ ’`’ ˙ 4 `’ ´ ˜ random là tu tieng Anh có nghıa ngau nhiên ˆ ˜ ˆ

´ ˆ ´ ´ ˆ ˆ ’ ˆ ’ 3.6 Tham bien và các bien so. Môi truong cua he vo ’`’ 37 ˙ ’’ ¯o ¯a ˆ ¯i ´ khoi d ˆ ng (hay script d ˘ ng nhap) xác d nh lai bien này. Nói chung thì trong bash có tat ca ˆ ´ ’ ˆ ´ ´ ˙ nhac, d oc su dung trong các truong hop khác nhau. Bien PS1 d a ra dang cua dau ´ bon dau ˘ ¯u ’ ’’ ˙ ˙ ` ˙ ´ ’ ´ ˆ ˆ ’ ’’ ’ ˆ ¯u ’ ˆ ´ ˙` nhap˙lenh. Dau nhac thu hai, xác d nh boi bien PS2, xuat hien khi he vo ´ ´ ˙ ’’ ´ ´ ˙ ˆ ’ nhac khi he vo cho ˆ ˆ ˘ ’ ˆ ˘ ´’ ¯i ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˙ cho nguoi dùng nhap thêm ˆ `’ ’`’ ˙ ˙ mot vài du lieu can thiet nào d d ’ có the tiep tuc chay câu lenh ` ´ ˙ ¯ó ¯e ’ ´ ˙ ˙ ˆ ˜’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ (chuong trình) d goi. Theo mac d nh bien PS2 có giá tri ">". Rat có the ban d˙ nhìn thay ’’ ¯ã ˙ ˙˘ ¯i ˙´ ˆ ´ ˆ ˆ’ ˙ ¯ã ˙´ ˆ da´ u nhac này, khi cha ˆ ´ ˘ ˙ y lenh cat d ˙ d a du lieu vào tu bàn phím vào tap tin. ˙Mot ví du khác ˙ ’ `’ ˙ ˆ ¯e ¯u ˜’ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ - lenh ftp, sau khi chay lenh này dau nhac se có dang nhu d nói. Dau nhac, ˙ d nh boi ˆ ˙ ˙ ˆ ´ ˆ ˘ ˙˜ ´ ’ ¯ã ˙ ´ˆ ˘ xác ¯i˙ ´ ’’ bie´˙n PS3, su dung trong lenh select. Dau nhac, xác d nh boi bien PS4, d oc d a ra truoc ’’ ˙ ˙ ´ ´ ˘ ˙ ’’ ´ ˙ ˆ ˆ ˆ ¯i ˆ ¯u ’ ¯u ’ ’ ’´’ mo ˙ ˙ ˙ ˜i câu lenh, trong lúc bash theo dõi quá trình thuc hien. Giá tri theo mac d nh - "+". Neu ˘ ¯i ˙ ´ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ˙ ´ n, ban có the thay d ’i các bien PS1 và PS2. Khi này có the ˙ ’ dung bat ky ký ˙ ˙ ˙ ˙ có mong muo ˆ ˆ’ ¯o ˆ ´ ˆ ˆ’ su ’ ´ ` ˆ ˙ tu nào nhap tu bàn phím, cung nhu mot vài ký tu chuyên dùng d ˆ’ xác d nh dang dau nhac ˙ ´ ´ ’ ˆ `’ ˜ ’ ˆ ’ ¯e ¯i ˆ ˘ ˙ trong ˙bang 3.3 (chı d a ra mot vài trong so chúng làm ví du, danh sách d `y ˙ ’ xem trong nhu ’ ’ ¯u ˙ ´ ˙ ˙ d ’ ’ ˆ ˆ ¯a ¯u ˆ ’ trang man cua bash - gõ lenh "man bash"). ˙ ˙ ˆ ˙ ’ Bang 3.3: Ký tu xác d nh dang dau nhac ’ ¯i ´ ˆ ´ ˘ Cum ký tu Giá tri (ke ’ ´ t qua thu d ’oc) ˙ ˆ ’ ¯u ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ a Tín hieu âm thanh (mã ASCII 07) ˆ ˙ ’ d Thoi gian o dang "Thu, tháng, ngày", ví du, Sun, Dec, 26. `’ ’ ´’ ˙ ˙ h Tên máy (hostname) d´ n dau cham d ˆ u tiên. ¯e ´ ˆ ˆ ´ ¯a ˆ ` H ` Tên máy d ˆ y d ’ , ví du teppi.phanthinh.com ¯a ¯u ˙ t `’ ˆ `’ ’’ Thoi gian hien thoi o dang 24 gio: HH:MM:SS (gio:phút:giây) `’ `’ ˙ ˙ T `’ ˆ `’ ’’ Thoi gian hien thoi o dang 12 gio: HH:MM:SS `’ ˙ ˙ ` @ `’ ˆ `’ ’’ Thoi gian hien thoi o dang 12 gio am/pm (sáng/chieu) `’ ˆ ˙ ˙ u Tên nguoi dùng d chay he vo, ví du teppi ’`’ ¯ã ˆ ’ ` ˙ ˙ ˙ w Tên d ˆ y d ’ cua thu muc làm viec hien thoi (bat d ˆ u tu goc), ví du ¯a ¯u ’ ’ ˆ ˆ `’ ˘ ¯a `’ ´ ´ ` ˆ /home/teppi82/project/l4u ˙ ˙ ˙ ˙ W Thu muc hien thoi (không có d ’ong dan) ’ ˆ `’ ¯u `’ ˆ˜ ˙ ´ ˙ ´ ˆ ’ $ ’ ˆ ˆ ’ ¯u ’ ’’ Ký tu #, neu he vo d ’oc chay boi nguoi dùng root, và ký tu $, neu he vo ’`’ ’ ˆ d ’oc ˙ chay boi ˙nguoi dùng thuong. ’’ ˙ ˙ ` ˙ ˙ ¯u ’ ’`’ ’’ ˙ ˙ nnn Ký tu có mã he tám nnn ’ ˆ ˙ ˙ ’ n Dòng moi (chuyen dòng) ´’ ˆ s Tên he vo ˆ ’ # ´ ˆ˙ `’ ’ So hien thoi cua câu lenh ˆ ˆ ˙ ´ u gach nguoc (backslash) ˙ Da ˆ ’’ [ Sau ký tu này ˙´ t ca các ký tu se không d ’oc in ra. ˙ ’ ta ’ ˆ ’ ˜ ¯u ’ ] Ke ´ t thúc˙chuoi các ký tu không d ’oc in ra.˙ ˆ ˜ ˆ ’ ˙ ¯u ’ ! So thu tu cua lenh hien ˙thoi trong lich su các câu lenh d dùng. ´ ´’ ’ ’ ˆ ˆ ˆ `’ ˙ ’’ ˆ ¯ã ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ´ ’ ˆ ˆ ´ ´’ ’ ’ ˆ So cua lenh (so thu tu cua lenh d ˆ ’ ˆ ˆ’ ¯ang thuc hien trong buoi làm viec hien thoi) có the khác ˆ ˆ `’ ˆ’ voi so ’ ´’ ˆ ´ cua chính nó trong danh sách "lich˙ su các câu lenh", boi vì˙ danh sách còn chua ca ˙ ˙ ˙ ’’ ˙ ˆ ’’ ˙ ´’ ’ nhung câu lenh d d ’oc ghi lai trong tap tin lich su. Sau˙ khi giá tri cua bien d ’oc he vo d c ˜’ ˆ ¯ã ¯u ’ ˆ ˙ ’’ ’ ´ ¯u ’ ˆ ’ ¯o ˆ xong, se xay ra su thay the theo các quy luat ˙ ’’ rong trong bang trên, d ˆ ng thoi còn xay ˙ ˜ ’ ˙ ’ ˙ ´ ˙ ˆ ˙ ˆ mo ˆ ’ ˙ ¯o` `’ ˙ ’ ra ˙ ´ su thay the trong tên ˙ các câu lenh, trong các bieu thuc so hoc, và su chia tu (word splitting). ˙ ’ ˙´ ´ `’ ’ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ’ Chúng ta se nói d´ n nhung su thay the này o duoi.Ví du, sau˙khi thuc hien lenh (vì trong dòng ˙ ˜ ¯eˆ ˜’ ’ ˙ ´ ˆ ’’ ’´’ ’ ˙ ˆ ˆ ˘ ’ ’ ´ ˙ ´ van ban có khoang trong, nên nhat thiet phai có dau ngoac): ´ ’ ´ ˙ ˘ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ kênh giao tác ˙ [user/root]$ PS1="[u@h W]$"

38 Bash ´ ˆ ´ ˜ ˘ ´ ˆ ’’ ˘ ’`’ ˆ ’ thì trong dau nhac se có dau mo ngoac vuông, tên nguoi dùng, ký hieu , tên máy, khoang trang, tên cua thu muc hien thoi (không˙ có d ’ong dan), dau d ´ ˘ ’ ’ ˆ `’ ¯u `’ ˜ ˆ ´ ¯óng ngoa˙c vuông, và ký hieu ˆ ˘ ˆ ´ ˙ làm viec nguoi dùng bình thuong) hay #(neu he vo chay duoi ngu˙` i ˙ ´ ˆ ˙ ’ ˆ ˆ ’ ¯ang $ (neu trên he vo d ˆ ’`’ ’`’ ˆ ’´’ ’o’ dùng root). ˙ ˙ ˙ ˙ 3.6.3 ´ ˆ Bien môi truong PATH ’`’ ˆ ´ ˆ ˜ ˜’ ´ Còn mot bien cung quan trong nua có tên PATH. Bien này d ’a ra danh sách d ’ong dan ˆ ¯u ¯u `’ ˜ ˆ dˆ ˙ ˙ ´ n các thu muc, mà bash se tìm kiem tap tin (truong hop riêng là các tap tin lenh) ´ ¯e ’ ˜ ˆ ˆ ’`’ ’ ˆ ˆ trong truong hop, d ’ong dan d ˆ y d ’ d´ n ta˙ tin không d ’o˙ d ’a ra. Các thu muc trong ’`’ ˙ ’ ¯u `’ ˜ ` ˆ ¯a ¯u ¯e ˆ p ˆ ¯u ’c ¯u ˙ ’ ˙ danh sách này ˙ phân cách nhau boi dau hai cham (:). Theo mac d nh bien PATH chua ’’ ´ ˙ ´ ˙ ˘ ¯i ´ ˙ ´’ ˆ ˆ ˆ ˙ ˙ các thu muc /usr/local/bin, /bin, /usr/bin, /usr/X11R6/bin, tuc là có ´’ ’ ˙ dang: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin: ¯ e thêm thu muc D ˆ’ ’ ˙ danh sách này, can thuc hien câu lenh sau: vào ` ˙ ˆ ’ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác [user]$ PATH=$PATH:new_path ´ ˆ ˆ ’ Khi tìm kiem, he vo "luc loi" các thu muc theo d ’ ´ ¯úng thu tu d liet kê trong bien PATH. ´’ ’ ¯ã ˆ ˆ ’ Mot chú ý nho, có the ¯u ˙ ’ d a˙ vào danh sách này thu muc hien thoi, khi thêm vào bien PATH ˙ ˙ ˙` ˙ ´ ˆ ˆ ’ ’ ˆ ’ ˆ ˙t dau cham (.). Tuy nhiên, d là d `u không khuyên làm voi lý do bao mat: nguoi có ác mo ˆ ´ ´ ˙ ˙ ´ ’ ˆ ˆ ¯ây ¯ieˆ ’ ˆ ’`’ ˙ ´˙ ˆ ˆ’ ¯a ý có the d ˘ t vào thu muc dùng chung mot chuong trình nào d có cùng tên voi mot trong so ’ ˆ ’’ ¯ó, ’ ´ ˆ nhung câu ˆ ˙ lenh thuong˙dùng boi root, nhung thuc hien nhung chuc nang khác hoàn toàn (d ˘ c ’’ ˙ ˙ ˜’ ’`’ ’ ’ ˆ ˜’ ´’ ˘ ¯a biet nguy hiem neu thu muc hien thoi d ´’ng o d˙ u danh sách tìm kiem). ˆ ˙’ ´ ˆ ˆ ’ ˆ `’ ¯u ’’ ¯a ˙ ` ˆ ´ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.6.4 ´ ˆ Bien môi truong IFS ’`’ ´ˆ ¯i ’ ’ ’’ Bien này xác d nh ký tu (cum ký tu) phân cách (Internal Field Separator), su dung trong thao tác phân chia tu˙ngu khi bie˙ d ˆ’i dòng lenh, mà he vo thuc hien truoc khi chay mot câu lenh nào `’ ˜’ ˙ ´ n ¯o ˙ ˆ ˆ ˆ ’ ’ ˆ ’´’ ˙ ˆ ˆ d (xem duoi). Giá tri theo mac d nh cua bien này˙- "<Khoang_trang><Tab><Ký_tu_hàng_moi>". ¯ó ’´’ ˘ ¯i ’˙ ´ˆ ˙ ’ ˙ ˘ ´ ˙ ˙ ’ ˙ ´’ Ne ˙ ´ u thu gõ lenh "echo $IFS", ’’ ˙ ˙ ban se nhan d oc mot ngac nhiên nho. ’ ˙ ˆ ˆ ˜ ˆ ¯u ’ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.6.5 ’ ˆ Thu muc hien thoi và thu muc cá nhân `’ ’ ˙ ˙ ˙ ’ ’ ˆ ´ ˆ ’`’ ´’ ’ ´ Tên cua thu muc hien thoi ghi trong bien môi truong voi tên PWD, và giá tri cua bien này thay `’ ˆ dˆ ¯o’i sau moi lan cha˙y chuong trình cd (cung nhu moi lan thay d ˆ’i thu muc hien thoi theo bat ˜ ˆ˙ ˆ ` ’’ ˜ ’ ˆ ˜ ˆ` ¯o ’ ˙ ˆ `’ ´ ˆ ky cách nào, ví du, ˙ qua Midnight Commander). Tuong tu nhu vay tên d `˙ d ’ ˙(gom ca d ong ` ’ ¯u `’ ` ’’ ’ ’ ˆ ¯ay ¯u ˆ ˆ ’ dan) cua thu muc˙cá nhân cua nguoi dùng, chay tien trình d cho, ghi trong bien HOME. ˜ ˆ ’ ’ ’ ’`’ ´ ˆ ˙ ¯ã ˙ ´ ˆ ˙ ˙ 3.6.6 ˆ Câu lenh export ˙ ˆ ’ ˆ ’’ ˆ ˆ ’ ´ Khi he vo chay mot chuong trình hay câu lenh nào d nó (he vo) cung cap cho chúng mot ¯ó, ˆ ˆ ` ˙ ´ n môi truong. De có the cung cap bien môi truong cho tien trình chay tu he vo, ca˙n phan bie ˙ ˙ ’ ’ ´ ˙´ ˙ ´ `’ ˆ ’ ˆ ` ˆ ˆ ’`’ ¯ ˆ ˆ ˆ ˆ ’`’ ˆ ´ gán giá tri cho bien này voi lenh export, tuc là thay vì ´’ ˆ ´’ ˙ ˙ ˆ ˙ ˙ kênh giao tác [user]$ name=value ` can gõ: ˆ

ˆ’ ˆ’ 3.7 Khai trien bieu thuc ´’ 39 kênh giao tác [user]$ export name=value ’`’ ’ ´ ’ ˆ ’’ `’ ˆ ’ ˆ’ ’ ’ ´’ ’ Trong truong hop này, tat ca các chuong trình chay tu he vo (ke ca ban sao thu hai cua ˙ `n truy cap toi các bien d oc gán nhu vay, tuc là su dung giá tri cua ´ ¯u ’ ˙ ˙ ˆ ’ ˜ chính he vo) se có quye ˆ ˆ ´’ ˆ ’ ’ ˆ ´’ ’’ ’ ˙ tên. chúng qua ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.7 ˆ’ ˆ’ Khai trien bieu thuc ´’ ˆ ’ ¯o ’ ´ Hay he vo d c các câu lenh nhu the nào? Khi he vo nhan d ’oc mot dòng ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ¯u ’ ˆ ˆ ˙ ¯ó ˆ`n ˙ ’c hien, nó (he vo) truoc khi chay câu lenh thu˙ hien viec "phân tích ngu lenh này d ca thu ˆ ˆ ˙’ ’´’ ˆ ’c ˆ ˙ ˆ ˙ ˙ ˜’ pháp" dòng lenh này (giong trong ngôn ngu, phân tích chu ngu˙ vi ngu). ˙ ˆ t trong nhung ˙ ˆ ˙ ˙´ ˆ ˙ ˜’ ˙ ˙’ ˜’, ˙ ˜’ Mo ˜’ ˙ ˙ ˙ ’´’ ’ ’ ’’ ˆ’ ˆ’ ´’ buoc cua su phân tích này là phép mo hay khai trien bieu thuc (expansion). Trong bash có ˙ ’ ˆ’ ˆ’ ´’ bay loai khai trien bieu thuc: ˙ ˆ’ ´ • Khai trien dau ngoac (brace expansion); ˆ ˘ ˙ ´ ´ • Thay the dau ngã (tilde expansion); ˆ ˆ ´ ´ ´ ´ • Phép the các tham bien và bien so; ˆ ˆ ˆ ˆ ´ • Phép the các câu lenh; ˆ ˆ ˙ ´ ´ ’ • Phép the so hoc (thuc hien tu trái sang phai); ˆ ˆ ’ ˆ `’ ˙ ˙ ˙ • Phép chia tu (word splitting); `’ ˆ’ ˜ • Khai trien các mau tên tap tin và thu muc (pathname expansion). ˆ ˆ ’ ˙ ˙ Các thao tác này d ’oc thuc hien theo d ¯u ’ ’ ˆ ¯úng thu tu liet kê trên. Chúng ta se xem xét chúng ´’ ’ ˆ ˜ theo tu tu này. ´’ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.7.1 ˆ’ ´ˆ Khai trien dau ngoac ˘ ˙ ˆ’ ´ ˆ ˘ ´ˆ ´ ˆ ’ ´ ˆ ` Khai trien dau ngoac tot nhat minh hoa trên ví du. Gia thiet, chúng ta can tao thu muc con ˆ ’ ˙ d hoac thay d ’i nguoi dùng so huu cua vài tap tin cùng mot lúc. Có trong mot thu muc nào ¯ó, ˘ ˙ ˙ ’ ’ ˙ ˆ ˙ ˆ ’ ¯o ˆ ’`’ ’ ˜’ ˆ the thuc˙hien d ˆ˙u này nho các câu lenh sau: ˆ’ ’ ˆ ¯ie ` `’ ˙ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old,new,dist,bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex,edit},lib/{ex?.?*,how_ex} ` Trong truong hop d ˆ u, trong thu muc /usr/src/unikey/ se tao ra các thu muc con ’`’ ’ ¯a ’ ˜ ’ old,new,dist, và ˙ bugs. Trong truong hop thu hai, nguoi dùng so huu cua các tap tin sau ˙ `’ ´’ `’ ’’ ˙ ˜’ ’ ˙ ’ ’ ’ ˆ se thay d ˆ’i (thành root): ˙ ˙ ˜ ¯o • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.?

40 Bash • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex ´’ ˜ ´’ ˆ ˘ ´ ˆ ˘ ˜ ˜ ´ ˜’ ˆ ` Tuc là voi moi cap dau ngoac se tao ra vài dòng riêng re (so nhung dòng này bang so tu ˘ ´ `’ ˆ na˘ ´ ˘ c) ˘` ˙ ˙ ` ng trong dau ngoa˙ bang cách ghi thêm vào truoc moi tu trong ngoac nhung gì d ´’ng truoc ˜ `’ ˆ ’´’ ˆ ˘ ˜’ ¯u ’´’ ´ ˙ ˜ `’ ´ ˙ ˘ dau ngoac, và ghi thêm vào sau moi tu này nhung gì d ´’ng sau dau ngoac. Mot ví du khác: ˘ ˆ ˆ ˜’ ¯u ˆ ˆ ˙ ˙ ˙’ ´ ˙ ˆ’ ˜ dòng a{d,c,b}e khi khai trien se thu d ’oc ba tu "ade ace abe". Khai trien dau ngoac ¯u ’ `’ ˆ ˆ ˘ d ’oc thuc hien truoc các dang khai trie ’n khác ´ ’ ˙ ˙ trong dòng lenh, hon nua tat ca các ký tu d ˘ c ¯u ’ ’ ˆ ’´’ ˆ ˆ ’ ˜’ ˆ ’ ¯a bie˙t có trong˙dòng lenh, ke˙ca nhung ký tu nam trong dau ngoac, se d ’oc giu không thay d˙ˆ’i ˆ ˙ ˆ ˆ’ ’ ˜’ ’ ˘` ´ ˙ ˘ ˜ ¯u ’ ˜’ ˆ ˙ ¯o ˙ (chúng se d ’oc biên ˙ dich o các buoc phía˙sau). ’’ ˙ ˙ ˜ ¯u ’ ’´’ ˙ ˙ 3.7.2 ´ ´ ˆ ˆ Thay the dau ngã (Tilde Expansion) ´ ˆ ´ ` ’ `’ ˘ ¯a ´’ ’ ´ ˆ ´ ’ ˆ ’ ¯u ’´’ ´ Neu nhu tu bat d ˆ u voi ký tu dau ngã (’∼’), tat ca các ký tu d ´’ng truoc dau gach chéo d ˆ u tiên ˆ ¯a` (hay ta ’ ´ t ca các ký tu neu nhu không có dau gach chéo) se˙d ’oc hieu là tên nguoi dùng (login ˆ ’ ˆ´ ˙ ’ ´ ˆ ˜ ¯u ’ ˆ ’ ˙ ` ’’ ´ ˙ ˜ ´’˙ ´ ˙ name). Neu nhu tên này là mot dòng rong (tuc là dau gach chéo d ´’ng ngay phía sau dau ngã), ´ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ¯u ˆ ´ thì dau ngã se d ’oc thay the bo ´ ’˙ ’ i giá tri cua bien HOME. Và neu giá tri cua bien HOME không ’ ´ ˙ ´ ’ ´ ˆ ˜ ¯u ’ ˆ ˆ ˆ ˆ d ’oc gán thì da ¯u ’ ´ u ngã se d ’oc thay the ˙boi d ’ong dan d ˆ u d ’ d´ n thu ˙muc cá nhân cua nguoi ˆ ˙ ˜ ¯u ’ ´ ’’ ¯u `’ ˆ ˜ ¯a ¯u ¯e ˆ ` ˆ ’ ’ ’`’ ˙ mà d chay he vo. Neu nhu ngay sau dau ngã (và truoc dau gach ˙ ˙ dùng, ¯ã ˆ ’ ´ ˆ ’ ´ˆ ’´’ ´ ˆ chéo) là mot tu trùng ˆ `’ voi tên cua mot˙ngu˙’i dùng hop pháp, thì dau ngã cong voi tên nguoi dùng d ’oc thay the boi ´’ ’ ˆ ’o` ’ ´ ˆ ˆ ´’ ˙ ’`’ ¯u ’ ˙ ´ ’’ ˆ ˜ ¯a d ’ong dan d ˆ y ¯u ¯e `’ `˙ d ’ d´ n thu muc cá nhân cua nguoi ˙ ˙ ’ ´ `’ dùng này. Neu nhu tu d ´’ng `’ ¯u ˙ sau dau ngã ´ ¯u ˆ ˆ ’ ’ ˆ ’ ˆ ˙` không phai là tên cua mot nguoi dùng (và không rong), thì tu không bi thay d ˆ’i. Neu nhu sau ˜ ’ ’ ˆ ’’ ˆ `’ ¯o ´ ˆ ’ da ˙ ´ ’’ ` ¯u ’ ˙ ’ ´ u ngã là ’+’, hay ký hieu này se d ’oc thay the boi tên d ˆ u d ’ cua thu muc hien thoi (tuc là `’ ´’ ˆ ˆ ˜ ¯u ’ ˆ ¯a ˆ giá tri cua bien PWD). Ne˙u dung sau dau ngã là ’-’, thì thay the giá tri cua bien ˙ ’ ´ ˆ ´ ´’ ˆ ˙´ ˆ ´ ˆ ’ ˙ ´ OLDPWD (thu ˆ ’ ˙ muc "cu"). ˙ ˜ ˙ 3.7.3 ´ ˆ ´ ˆ ´ ´ ˆ ˆ Phép the các tham bien và bien so ’ ¯u ’ ’’ ´ ´ ´ Ký tu $ d ’oc su dung cho các thao tác the tham bien, the các câu lenh và the các bieu thuc ˆ ˆ ˆ ˆ ´ ˆ ˆ’ ´’ ´ hoc. Bie˙u thuc ˙hay tên d ´’ng sau $ có the d ’oc d ’a vào ngoac, ˙ so ˆ ˙ ˆ’ ´’ ¯u ˆ’ ¯u ’ ¯u ˘ không nha ´ t thiet, nhung ˆ ´ ˆ ’ rat tien, vì dau ngoac phân cách bieu thuc voi các tu hay ký tu˙ d ´’ng sau. Nhu vay, d ˆ’ goi ´ ˙ˆ ˆ ´ ˆ ˘ ˆ’ ´’ ´’ ˙ `’ ’ ¯u ’ ˆ ¯e giá tri cua tham bien nói chung cung nhu bien môi truong nói riêng trong dòng lenh, can d˙ t ˙ ’ ´˙ ˆ ˜ ’ ´ ˆ ’`’ ˙ ˆ ˙ ` ˘ ˆ ¯a bie ˙ ´ ’u thuc dang $parameter. Dau ngoac chı can thiet, neu tên cua tham bien có chua vài chu ´ ˘ ’ ˆ ` ´ ´ ’ ´ ˙´ ˙ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˜’ so, hoac khi theo sau tên còn có các ˙ tu khác, mà chúng ta không muon he vo "hieu lam" ´ ˆ ˘ ˙ ký ’ ´ ˆ ’ ˆ ˆ’ ˆ ` chúng˙là mot phan cua tên tham bien. Trong tat ca các giá tri cua bien so xay ˙ phép the dau ˆ ` ˆ ’ ´ ˆ ˙ ´ ’ ˆ ’ ´ ´ ’ ra ˆ ˆ ´ ´ ˆ ˆ ngã (∼), su ˙khai trien tham bien và bien so, phép the các câu lenh, phép the các bieu thuc so ’ ´ ´ ´ ´ ˙ ´ ’ ´’ ´ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˜ nhu ’ ˜ ˆ ’´’ ’ ˙ ` hoc, cung ˙ ’ xóa các ký tu trích dan (xem duoi). Su phân chia tu không xay ra, tru truong ’ ’ `’ ’`’ hop "$" (loi giai thích xem ˙o bang so 3). Su khai trien các mau tên tap tin và thu muc cung ˙ ’ `’ ’ ’’ ’ ´ ˆ ’ ˙ ˆ’ ˜ ˆ ˆ ’ ˜ ˙ không d ’oc thuc hien. ˙ ˙ ˙ ¯u ’ ’ ˆ ˙ ˙ ˙

ˆ’ ˆ’ 3.7 Khai trien bieu thuc ´’ 41 3.7.4 ´ ˆ ˆ Phép the các câu lenh ˙ ´ ´ ’ ˜ ’ ` ’’ ˆ Phép the các câu lenh là mot công cu rat mang cua bash. Ý nghıa cua nó nam o cho thay the ˆ ˆ ˆ ˆ ˘ ˜ ´ ˆ tên các câu lenh bo ´ ˙ i ket qua thuc hien cua chúng. Có hai dang phép the lenh: $(command) ’’ ˆ ˙ ’ ’ ˆ ˙ ’ ˙ ´ ˆ ˆ ˆ và ‘command‘ Neu ung dung dang thu hai (chú ý o d ˙su dung dau "ngoac d ’n nguoc", ˙ ´ ´’ ˆ ˙ ˙ ´’ ’’ ¯ây ’’ ´ ˙ ˆ ˘ ¯o ’’ phím cho nó thuong nam trên phím Tab), thì dau gach nguoc () ˙’ trong dau ngoac se có chuc ’`’ ` ˘ ˙ ˙ ´ ˆ ’’ ’ o ´ ˆ ˙ ˘ ˜ ˙´ ’ nang nhu mot ký tu thông thuong, tru truong hop,˙ khi d ´’ng sau nó (dau gach nguoc) là mot ˘ ’ ˆ ’ ’`’ `’ ’`’ ’ ¯u ˙ ´ˆ ˙ ’’ ˆ $, ‘, hay mot˙ . Neu nhu su dung dang $(command), thì tat ca các ký tu d ´’ng trong ˙ngoac ta˙o ˆ ´˙ ˆ ’ ’’ ˙ ´ ’ ˆ ’ ¯u ˙ ˘ thành mot ˙ lenh, không có ký tu nào có ý nghıa d ˘ c biet. Neu phép the câu lenh xay ˙ ˆ câu ˆ ˙ ˙ ’ ˜ ¯a ˆ ´ ˆ ˙ ´ ˆ ˆ ˙’ ra phía trong˙ ngoac kép, thì trong ket qua cua phép the se˙không thuc hien phép phân˙ chia tu và ˘ ˙ ´ ˙ ’ ’ ´ ˜ ˙ `’ ˆ ˆ ’ ˆ su khai trie’n ma˙˜u tên tap tin và thu muc. ˙ ˙ ’ ˆ ˆ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ 3.7.5 ´ ´ ˆ ˆ Phép the so hoc (Arithmetic Expansion) ˙ ´ ´ ’ ˆ’ ´’ ´ ´ Phép the so hoc cho phép tính giá tri cua mot bieu thuc so hoc và thay the nó (bieu thuc) ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ’ ´’ bo ˆ ´ ˙ d oc. Có hai dang phép the so˙hoc: $[expression] ((expression)) ’’i ket qua thu ¯u ’ ’ ˙ ´ ´ ˙ ’ ˆ ˆ Trong d expression d ’oc˙ hieu (d ’oc bash d c) nhu khi d ´’ng trong ngoac kép, nhung ¯ó ˙ ¯u ’ ˆ’ ¯u ’ ˙ ¯o ’ ¯u ˘ ’ nhung da ´ u ngoac kép o trong ˘ ’’ ˙ expression lai d ˙oc d c nhu mot ký tu thuong. Phía trong ˙ ˙ ˜’ ˆ ¯u ’ ¯o ’ ’ ˆ ’ ’`’ expression ˙có thuc hien các phép the tham bien và the câu le˙ Cú pháp cua bieu thuc ’ ˆ ´ ˆ ˙ ´˙ ˙ ´ ˆ ˆ ˆ nh. ˙ ’ ˆ’ ´’ expression tuong ’ ’ ˙ tu nhu cú pháp cua bieu thuc so hoc cua ngôn ngu C, cu the hon ve van ˙ ’ ’ ´’ ´ ’ ˙ ’ ’ ˆ ´ ` ˆ ’’ ˆ ˆ ˜’ ˆ ’ ¯o ˙ ˙ ` này có the d c trong phan ARITHMETIC EVALUATION cua trang man cua bash. Ví dˆ ` ’ ˙ ’ ¯e ˆ ˆ du, câu lenh ˙ ˆ ˙ ˙ kênh giao tác [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) ´ ’ ` ´ ˆ’ ´’ ˜ cho ket qua bang "17". Neu bieu thuc không chính xác, bash se d ’a ra thông báo loi. ˆ ˘ ˆ ˜ ¯u ˆ 3.7.6 Phân chia tu (word splitting) `’ ´ ´ ´ ˆ ´ ˆ’ ´’ ´ Sau khi thuc hien xong các phép the tham bien, the lenh, và the các bieu thuc so hoc, he vo lai ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˙ ˙lenh mot lan nua (nhung o dang thu˙ d oc sau các phép the nói trên) và thuc ` ˜’ ´ ˙ ˙ ˙ phân tích dòng ˆ ˆ ˆ ’ ’’ ¯u ’ ’ ˆ ’ ˙ tu ˙ hien viec phân chia `’ (word splitting). Thao ˙ tác này nam o cho, he vo tìm trong dòng lenh ˙ ˘ ˜ ` ’’ ˆ ˆ ’ ˙ ˆ ˆ ˆ tat˙ ca các ký tu phân chia, xác d nh boi bien IFS (xem trên), và nho d chia nho dòng lenh ´ ’ ˙ ˆ ’ ¯i ’’ ´ ˆ ˙` ’ ¯ó ’ ˙ ˆ ˙ re trong các cho tuong ung. Neu giá tri cua IFS bang mot dòng trong,˙thì thành các tu riêng ˜ `’ ˙˜ ´ ’ ` ´ ˆ ’ ’ ´’ ˆ ˘ ˆ ˆ ’ ´ ˙ ˙ viec phân chia tu se không xay ra. Neu trong dòng lenh không thuc hien phép the nào trong `’ ˜ ´ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ˙ ´ ˆ’ các phép the ke trên, thì phân chia tu cung không xay ra. `’ ˜ ’˙ ˙ ˙ ˆ 3.7.7 ˆ’ ˜ ˆ ˆ Khai trien các mau tên tap tin và thu muc (Pathname Expansion) ’ ˙ ˙ Phép the tên d ’ong dan và tap tin (Pathname expansion) su dung d ˆ’ chı nho mot mau nho ´ˆ ¯u `’ ˜ ˆ ˆ ’’ ¯e ’ `’ ˆ ˜ ˆ ’ gon mà có the ’ ˙ ˙˜ ’ chı ra vài tap tin (hay thu muc), tuong ung voi mau này. Sau khi phân chia tu, ˙ ˆ ˆ ’ ’ ’ ´’ ´’ ˆ `’ ˙ neu nhu không d a ra tùy chon -f, thì bash se tìm kiem trong tung tu cua dòng lenh các và ˆ ´ ˙ ˙ ´ `’ `’ ’ ’ ¯u’ ˜ ˆ ˆ ’ ´ ˆ ´˙ `’ ´’ ˆ ký tu *, ?, và [. Neu tìm thay tu voi mot hay vài ký tu nhu vay, thì tu này se d ’˙’c xem ˆ ’ ’ ˆ `’ ˜ ¯uo nhu ˙ ˆ t mau, và can thay the boi các tu trong danh sách d˙ ’ong dan, tuong ung voi mau này. ’ mo ˆ ˜ ` ˆ ´ ’’ ˆ `’ ˙ ¯u `’ ˙ ˜ ˆ ’ ’ ´’ ´’ ˙˜ ˆ ´ ˙ ´ ´’ ´’ ˆ ˜ ´ Neu nhu không tìm thay tên tuong ung voi mau, và bien nullglob không d ’oc d ’a ra, thì tu `’ ˆ ’ ˆ ’’ ˆ ¯u ’ ¯u se không thay d ˆ ´’ ˜ ¯o’i, tuc là các ký tu d ˘ c biet bi mat giá tri và hieu nhu các ký˙tu thuong. Neu ’ ¯a ˆ ´ ˆ ˆ’ ’ ’ ’`’ ´ ˆ nhu bie ˙ `˙ ˙˜ ˙ ˙´ ˜ ´ n này d ’oc xác d nh, mà d ’ong dan tuong ung voi mau không tìm thay, thì tu se bi ˙ ´ ’ ˆ ¯u ’ ¯i ¯u ’ ˆ ’ ’ ´’ ’ ˆ ˆ `’ ˜ xóa khoi dòng le˙ Các ˙ tu dùng d ˆ’ tao mau có các giá tri trong bang 3.4 ’ ˆ nh. ký ’ ¯e ˜ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙

42 Bash ’ ˜ Bang 3.4: Các ký tu tao mau ’ ˆ Ký tu Quy luat thay the ´ ˙ ˙ ’ ˆ ˆ ˙ ˙ * ´’ ´ ` ˆ’ ’ Tuong ung voi bat ky dòng ký tu nào, ke ca dòng rong. Ví du, v*.txt ’ ’ ´’ ˆ ’ ˜ ˆ se d ’oc thay the ˙ ´ boi vnoss.txt, vnlinux.txt và vntex.txt ’’ ˙ ˜ ¯u ’ ˆ ´ ˙ ˆ ˆ ` ˆ ˜ ’ ’ ´’ ´ ’ (neu các tap tin này ton tai), và *.png se tuong ung tat ca các tap tin có ˆ ˆ pha ˙ ˙ ` `n mo rong png (tap tin d ˆ hoa hai chieu). ’’ ˆ ` ˙ ˆ ˆ ¯o ˆ ˙ ´ ˙ ˙ ˜ ? Tuong ung bat ký mot ký tu d ’n nào. Ví du, mau ’’ ´’ ˆ ˆ ’ ¯o ˆ file?.txt se d ’oc ˙ thaythe ˙ boi các tên tep sau ´ ’’ ˙ ˜ ¯u ’ ˆ ˆ file1.txt, file2.txt, file3.txt, ˙ và ˙ filea.txt ´ ˆ ` (neu chúng ton tai), nhung file23.txt thì không. ˆ ’ ´ ˙` ˆ ’ ´ [...] Tuong ung bat ky ký tu nào trong so các ký tu nam trong dau ngoac ’ ’ ´’ ˆ ’ ˘ ` ´ ˆ ˘ ˙ ´ u ˙ `’ (-), ví du c-f, bieu ˙ vuông này. Cap ký tu, phân cách nhau boi da tru ˘ ’ ’’ ˆ ˆ’ ˙ ˙ thi mot dãy; bat ký ký tu nào, theo tu d ˆ’n, nam giua hai ký tu này, ke ca ˙ ˆ ´ ˆ ’ `’ ¯ie ` ˘ ˜’ ’ ˆ’ ’ ˙ ký tu tao ra dãy (c ˙ f trong ví du) cung tuong ung vo˙ mau. Neu hai ˙ và ´’i ˆ ˜ ´ ’ ˜ ’ ’ ´’ ˆ `˙ tiên trong ngoac vuông là hay ˆ thì mau (o vi trí này) se tuong ký tu d ˆ u ’ ¯a ˙ ˘ ˙, ˜ ’’ ˆ ˜ ’’ ´’ ´ ’ˆ ’ ˙ ung ˙tat ca các ký tu, không d ’oc chı ra trong ngo ¯u ’ ’ ˙ ˙ ˙ ˆ˜ ˆ ´ ˆ ’’ Mau tên tap tin rat thuong xuyên su dung trong dòng lenh có chua ls. Hãy tuong tuong ’`’ ˆ ´’ ’’’ ’’ là ban muo ´ n xem thông tin cua mot thu muc, trong d có ˙ ´’a mot so luong lon các tap˙tin ˆ ˙ ’ ˆ ’ ˙ ¯ó chu ˆ ˆ ´ ’ ’ ´’ ˆ ˙ ’ ˙ ˙´ ˙ ˙ D ˆ’ ˙ d ’ các dang, ví du, tap tin hình anh, phim voi dang gif, jpeg, avi, v.v. . . . ¯ e thu d ’oc thông ¯u ˆ ’ ¯u ’ tin chı cua tap tin˙dang jpeg, có the dùng câu lenh ˙ ’ ’ ˆ ˙ ˆ’ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác [user]$ ls *.jpg ´ ` ’ ´ ˆ ˆ ` ´ ˜’ ´ Neu trong thu muc có nhieu tap tin, mà tên cua chúng là các so gom bon chu so (thu muc ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˙ thì lenh sau chı d a ra danh sách các tap tin có so tu 0500 d´ n 0999: /proc là mot ví du+), ˙ ’ ¯u ´ `’ ˙ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ¯e ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác [user]$ ls -l 0[5-9]?? 3.7.8 ˆ Xóa các ký tu dac biet ’ ¯˘ ˙ ˙ ˙ ´ ’ ˆ ´ Sau khi làm xong tat ca các phép the, các ký tu , ‘ và " còn lai trong dòng lenh (chúng ˆ ’ ˆ d ’oc su dung d ˆ’ huy bo giá tri d ˘ c biet cua các˙ký tu khác) se bi xóa het. ¯u ’ ’’ ¯e ’ ’ ¯a ˆ ’ ’ ˜ ˙ ´ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.8 ˆ ˜’ ˆ Shell - mot ngôn ngu lap trình ˙ ˙ Nhu d nói o trên, d ˆ’ có the xây dung bat ky giai thuat nào, cung can có các toán tu kiem tra ’ ¯ã ’’ ¯e ˆ’ ’ ´ ` ’ ˆ ˆ ˜ ` ˆ ’’ ˆ’ ` ˆ ’ d ˆ u kien. He vo bash ho ’ ¯ie ˆ ˜ tro các˙ toán tu lua chon if...then...else và case, cung ˆ ’’ ’ ˙ ˜ nhu các ˙ toán˙ tu vòng lap for, while, ˙until, nho d nó (bash) tro thành mot ngôn ’’ ˘ ˙ ˙ `’ ¯ó ’’ ’ ˆ ngu lap trình manh. ˙ ˜’ ˆ ˙ ˙ ˙ 3.8.1 ’’ Toàn tu if và test (hoac [ ]) ˘ ˙ ´ ’ ` ’’ ¯ie Cau trúc cua toán tu d ˆ u kien có dang thu gon nhu sau: if list1 then list2 else list3 ˆ ˆ ’ ˙ ˙ fi trong d list1, list2, và list3 là ˙ chuoi câu lenh, phân cách nhau boi dau các ˜ ’’ ´ ¯ó, ˆ ˆ ˆ ˙

ˆ ˜’ ˆ 3.8 Shell - mot ngôn ngu lap trình 43 ˙ ˙ ’ ´ ’’ ˆ ´ ´ ˆ’ phay và ket thúc boi mot dau cham phay hay ký tu dòng moi. Ngoài ra, các chuoi này có the ˆ ˆ ˆ ’ ´’ ˆ˜ ˆ’ ˙ ˙c nhon: list. Toán tu if kiem tra giá tri d oc tra lai boi các câu lenh d ’oc d ’a vào dau ngoa ¯u ’ ¯u ´ ˆ ˘ ’’ ˆ’ ¯u ’ ’ ’ ’’ ˆ ˙ ´ ˙ ˙ có vài câu lenh, thì kiem tra giá tri d oc ˙tra lai boi câu lenh ’ ˙ ˙ ˙ tu list1. Neu trong danh sách `’ ˆ ˆ ˆ ¯u ’ ’ ’ ’’ ˆ cuo ´ i cùng cua danh sách. Neu giá tri này bang 0, thì se thuc hien˙ các˙ lenh tu list2; còn ˆ ’ ´ ˆ ˙ ` ˘ ˜ ’ ˆ ˆ ˙ `’ ˙ neu giá tri này khác không, thì se thuc hien nhung lenh tu ˙list3. Giá˙ tri d ’oc tra lai boi ´ ˆ ˙ ˜ ’ ˆ ˜’ ˆ `’ ˙ ¯u ’ ’ ’’ toán tu if ’’ ˙ nhu vay, trùng voi giá tri mà chuoi lenh thuc hien (list2 hoac list3) d˙ a ra. ´’ ˙ ˙ ˜ ˙ ˘ ˙ ˙ ’ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ¯u’ Dang day du cua˙ lenh if nhu sau: ˙ ¯ ` ˆ ¯’ ’ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ if list then list [ elif list then list ] ... [ else list ] fi ˙ ’’ ¯ây ´ ˆ ’ ˜ ˜’ ` (o d dau ngoac vuông chı có nghıa là, nhung gì nam trong nó, ngoac vuông, không nhat ˘ ˘ ˘ ´ ˆ ˙ thuc d ´ ng sau if hay elif thuong là câu lenh test, mà có the d oc ˙ ´ ˆ ’ thiet phai có). Bieu ´’ ¯u ˆ’ ’ ’`’ ˆ ˆ’ ¯u ’ ’ ˙ ˙ ˆ’ ’’ ´ bieu thi boi dau ngoac vuông [ ]. Lenh test thuc hien phép tính mot bieu thuc nào d và ˆ ˘ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ’ ´’ ¯ó, tra lai giá tri 0, neu bieu thuc là d ˙ và 1 trong truo˙ hop nguoc lai. Bieu thuc d ’oc d ’a ’ ˙ ´ ˙ ˆ’ ˆ ´’ ¯úng, ˙ ` ng ’’ ’ ’’ ˙ ˆ’ ´’ ¯u ’ ¯u ˙ ong trình test nhu mot tham so cua chuong trình. ˙ toi chu ’ ´’ ˙ ´ ’ Thay vì ˙ gõ˙ ˙ ’ ’ ˆ ˆ ’’ test expression ˙ ˆ’ ¯u ˆ’ ´’ có the d ’a bieu thuc expression vào ngoac vuông: ˘ [ expression ] ˙ ˆ` ` ˘ ¯ó ’ ’ Can chú ý rang, test và [ d là hai tên cua cua cùng mot chuong trình, chu không phai ˆ ’’ ´’ ’ ´ ` ˙ cú pháp cua [ d hoi phai có ¯ó ’ ˆ ’ là mot phép bien hóa than thông nào d cua he vo bash (chı là ˆ ˆ ˆ ’ ’ ¯òi ’ ’ ´u d ˙ da ¯óng ngoac). Và cung ca ˘ ` ’’ ˙ ˆ ’˜ `n chú ý rang o cho cua test trong cau trúc if có the su dung ˘ ´ ’ ’’ ˆ ˜ ˆ ˆ ˆ bat ky chuong˙ trình nào. ¯ e ket thúc muc này, chúng ta d ’a ra ví du su dung if: ´ ` ˆ ’’ D ˆ’ ´ ˆ ¯u ’’ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác if [ -x /usr/bin/unicode_start ] ; then unicode_start else echo "hello world" fi ` ’’ ` Ve toán tu test (hay [...]) can d sâu hon. ˆ ˆ ¯i ’ 3.8.2 ’’ ¯ˆ` ˆ ’ ˆ’ Toán tu test và dieu kien cua bieu thuc ´’ ˙ ˆ’ Bieu thuc d ˆ u kien, su dung trong toán tu test, d ’oc xây dung trên co so kie’m tra thuoc ` ´’ ¯ie ˆ ’’ ’’ ¯u ’ ’ ’ ’’ ˆ ˆ ˙ các dòng và các so sánh so hoc thông thuong. Bieu thuc phuc tap hon ˙ ´ ˙ ˙` ’ ˙ tính tap tin, so sánh ˆ ˆ ’’ ˆ ´’ ´’ ’ ˙ ˙ ˙ ¯u ’ ¯o ˜’ ’ ’’ d ’oc tao ra tu các thao tác d ’n và kép sau ("nhung viên gach co so"): `’ ˙ ˙ ˙ • -a file D ´ ˆ ˆ ` ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai. ˆ ˙ ˙ • -b file ´ ˆ ` ˆ ˆ ˆ ´ ˆ ´ ¯ úng neu file ton tai, và là mot tap tin thiet bi khoi (block device) d ˘ c biet. D ˆ ¯a ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ • -c file ´ ˆ ` ˆ ˆ ˆ ´ ¯ úng neu file ton tai, và là mot tap tin thiet bi ký tu (charater device) d ˘ c biet. D ˆ ’ ¯a ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ • -d file ´ ˆ ` ¯ úng neu file ton tai và là mot thu muc. D ˆ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ • -e file D ´ ˆ ˆ ` ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai. ˆ ˙ ˙

44 Bash • -f file ´ ˆ ˆ ` ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai và là mot tap tin thông thuong. D ˆ ˆ ˆ ’`’ ˙ ˙ ˙ ˙ • -g file ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai và d ’oc d ˘ t bit thay d ˆ’i nhóm. D ´ ˆ ˆ ˙ ` ˆ ˙ ¯u ’ ¯a ˙ ˙ ¯o • -h file hay -L file ´ ˆ ` ´ ˆ ˆ ` ´ ’’ ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai và là liên ket mem (liên ket tuong trung). D ˆ ˆ ˆ ’ ˙ ˙ ˙ • -k file D ´ ˆ ˆ ` ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai và d ’oc d ˘ t bit sticky. ˆ ¯u ’ ¯a ˙ ˙ ˙ ˙ • -p file ´ ˆ ` ’ ˆ ´ ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai và là tên cua mot ong (kênh FIFO). D ˆ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ • -p file ´ ˆ ` ’ ˆ ´ ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai và là tên cua mot ong (kênh FIFO). D ˆ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ • -r file D ´ ˆ ˆ ` ˆ ` ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai và có quyen d ˙ c. ˆ ¯o ˙ ˙ • -s file D ´ ˆ ˆ ` ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai và kích thuoc lon hon không. ˆ ’´’ ´’ ’ ˙ ˙ • -t fd D ´ ˆ ˆ ’ ’ ˆ ’’ ’ ¯ úng neu bo mô ta cua tap tin (fd) mo và chı lên terminal. ˙ ˙ • -u file ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai và d ’oc d ˘ t bit thay d ˆ’i nguoi dùng. D ´ ˆ ˆ ˙ ` ˆ ˙ ¯u ’ ¯a ˙ ˙ ¯o ’` ’ • -w file D ´ ˆ ˆ ` ˆ ` ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai và có quyen ghi. ˆ ˙ ˙ • -x file D ´ ˆ ˆ ` ˆ ` ¯ úng neu tap tin có tên file ton tai và có quyen thuc thi. ˆ ’ ˙ ˙ ˙ • -0 file D ´ ˆ ˆ ’ ’’ ˜’ ’ ¯ úng, neu tap tin có tên file và chu so huu cua nó là nguoi dùng mà ID có hieu luc ’`’ ˆ ’ chı d´ n. ’ ¯e ˙ ˙ ˙ ˆ • -G file D ´ ˆ ˆ ` ˆ ˆ ˆ ` ¯i ’’ ¯ úng, neu tap tin có tên file ton tai và thuoc ve nhóm, xác d˙nh boi ID nhóm có hieu ˆ luc. ˙ ˙ ˙ ˙ ’ ˙ • -S file D ´ ˆ ˆ ` ¯ úng, neu tap tin có tên file ton tai và là socket. ˆ ˙ ˙ • -N file ¯ úng, neu tap tin có tên file ton tai và thay d ˆ’i tu lan d ’oc d ˙ c cuoi cùng. D ´ ˆ ˆ ˙ ` ˆ ˙ ` ¯o `’ ˆ ¯u ’ ¯o ˙ ´ ˆ • file1 -nt file2 ¯ úng, neu tap tin file1 có thoi gian sua d ˆ’i muon hon file2. D ´ ˆ ˆ ˙ ` ’ ’’ ¯o ˆ ˙ ’

ˆ ˜’ ˆ 3.8 Shell - mot ngôn ngu lap trình 45 ˙ ˙ • file1 -ot file2 ´ ˆ ˆ ’ ’ ’’ ’ ¯ úng, neu tap tin file1 "già" hon file1 (truong hop nguoc lai cua truong hop trên). D ’`’ ’`’ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ • file1 -ef file2 ´ ˆ ˆ ´ ´ ’ ´ ’ ¯ úng, neu tap tin file1 và file2 có cùng mot so thiet bi và chı so mô ta inode. D ˆ ˆ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ • -o optname ´ ’ ˆ ’ ¯u ’ ´ ¯ úng, neu tùy chon optname cua he vo d ’oc kích hoat. Chi tiet xin xem trên trang D ˆ ˆ man bash. ˙ ˙ ˙ ˙ • -z string ´ ¯o ’ ˜ ` ¯ úng, neu d ˆ dài cua chuoi string bang không. D ˆ ˆ ˘ ˙ • -n string ´ ¯o ’ ˜ ¯ úng, neu d ˆ dài cua chuoi khác không. D ˆ ˆ ˙ • string1 == string2 D ´ ˆ ˜ ˆ ˆ’ ` ¯ úng, neu hai chuoi trùng nhau. Có the thay hai == bang mot =. ˘ ˆ ˙ • string1 !== string2 D ´ ˆ ˜ ¯ úng, neu hai chuoi không trùng nhau. ˆ • string1 < string2 ¯ úng, neu chuoi string1, theo tu d ˆ’n, d ´’ng truoc chuoi string2 (d´ i voi ngôn D ´ ˆ ˜ ˆ `’ ¯ie ¯u ’´’ ˜ ˆ ¯o ´’ ˆ ngu hien thoi). ˜’ ˆ `’ ˙ • string1 > string2 ¯ úng, neu chuoi string1, theo tu d ˆ’n, d ´’ng sau chuoi string2 (d´ i voi ngôn ngu D ´ˆ ˜ ˆ `’ ¯ie ¯u ˜ ˆ ¯o ´’ ˆ ˜’ hien thoi). ˆ `’ ˙ • arg1 OP arg2 ’’ ¯ây ´ ` ` O d OP là mot trong các phép so sánh so hoc: -eq (bang), -ne (khác, không bang), ˆ ˆ ˘ ˘ ’ ’ -lt (nho hon),˙ -le (nho hon hoac bang), -gt (lon hon), -ge (lon hon hoac bang). ’ ’ ˘ ˘ ` ˙ ´’ ’ ´’ ’ ˘ ˘` O cho các tham so arg1 và arg2 có˙ the su dung các so nguyên (âm hoac duong). ’’ ˆ ˜ ´ ˆ ˆ’ ’’ ´ ˆ ˘ ’’ ˙ ˙ ˙ `’ ˆ’ ` ´’ ¯ie ˆ ’ ’ ˆ’ ’ ˆ’ Tu các bieu thuc d ˆ u kien co ban này có the xây dung các bieu thuc phuc tap theo ý ´’ ´’ ´ ˙ thuong PHU DINH, VÀ (cong) và HOAC: muon nho các phép lôgíc thông ’`’ `’ ’ ˙ ˘ ˙ ˆ ¯ ˙ ˆ ˙ ˙ • !(expression) ’ ¯i D ´ ˆ’ ´’ Phép phu d nh. ¯ úng, neu bieu thuc sai. ˆ ˙ • expression1 -a expression2 ´ ’ ˆ’ ´’ ¯e ¯úng. ` Phép cong lôgic AND. ¯ úng neu ca hai bieu thuc d ˆ u d ˆ D ˆ ˙ • expression1 -o expression2 ´ ˆ ˆ’ ´’ ¯úng. Phép lôgíc hoac OR. ¯ úng neu mot trong hai bieu thuc d ˘ D ˆ ˙ ˙

46 Bash 3.8.3 ’’ Toán tu case ’ ’’ Dang cua toán tu case nhu sau: ’ ˙ case word in [ [(] pattern [ | pattern ] ... ) list ;; ] ...+ esac ` ˆ’ `’ ˜ Câu lenh case d ˆ u tiên khai trien tu word, và so sánh nó (word) voi moi tu trong mau ˆ ¯a ´’ ˆ `’ ˜ ˆ ˙ theo thu tu. Sau khi tìm thay su trùng nhau d `u tiên thì dung viec so sánh lai, và ´’ ’ ´ `’ pattern ˆ ’ ¯a ˆ ˆ ˙ ˙ ˜ ´ ˙’ ’’ ˙ ’’ thuc hien danh sách list các câu lenh d ´’ng sau mau d tìm thay. Giá tri tra lai boi toán tu ’ ˆ ˆ ¯u ˆ ¯ã ˆ này, bang 0, neu không tìm thay su trùng nhau nào. Trong truong hop nguoc lai,˙ tra lai giá tri ˙ ˘˙ ` ´ ˆ ´ ˆ ’ ˙ ’`’ ’ ˙ ’’ ’ mà câu lenh cuo ´ i cùng trong danh˙ sách list d a ra. Ví du su dung toán tu case sau lay tu ’’ ˙ ˙’ ˙ ˙ ´ ` ˙ ˆ ˆ ¯u’ ’ ˆ ’ ˙ script /etc/rc.d/rc.sysinit (FreeBSD-style): ˙ ˙ kênh giao tác case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u"; CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)"; ;; no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime"; CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)"; ;; esac ´ˆ ´ ´ ˆ ˆ ˆ ˜ ’ ˆ ˘ ˆ ´’ ´ Neu bien so (UTC) nhan giá tri yes hoac true, thì se thuc hien cap lenh thu nhat, nhan ˘ ˆ ˆ ˙˘ p thu hai. giá tri no hoac false - ca ˘ ´’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.8.4 ’’ Toán tu select ’’ ˆ’ ´’ ˆ Toán tu select cho phép to chuc hoi thoai voi nguoi dùng. Nó có dang sau: ´’ ’`’ ˙ ˙ ˙ select name [ in word; ] do list; done ` ˜ Lúc d ˆ u tu mau word hình thành mot danh sách nhung tu tuong ung voi mau này. Tap ¯a `’ ˆ ˆ ˜’ `’ ’ ’ ´’ ´’ ˆ ˜ ˆ ˙ báo loi tiêu chuan, hon nua moi tu d oc d kèm ˙ hop nhung tu này d ’oc d ’a vào kênh thông ’ ˜’ `’ ¯u ’ ¯u ˜ ˆ ˆ’ ˜ ’ ˜’ ˆ `’ ¯u ’ ¯i ’ ˙ i mot so thu tu. Neu mau word bi bo qua (không có trong toán tu select), thì se d a vào vo ˆ ´ ´’ ’ ´ ´’ ˙ ˜ ’ ’’ ˙ ˆ ˆ ˆ ˜ ¯u’ ˙ ´ ˙ ˙ các tham bien vi trí (xem trên) theo mot cách tuong tu. Sau d dau nhac PS3 d ’oc d ’a ra, ˆ ˆ ’’ ’ ¯ó, ´ ˆ ´ ˘ ¯u ’ ¯u và he vo cho chuoi nhap vào trên d ˆ u vào tiêu chuan. Neu chuoi nhap vào có chua˙so, tuong ˆ ’ `’ ˙˜ ˆ ˆ ¯a` ˙ ˆ’ ˙´ ˆ ˜ ˆ ˆ ´’ ´ ’ ’ ˆ ˙ ´ i mot trong các ˙so d hien ra, thì bien name se d oc gán giá ˙ bang tu d kèm voi so ung vo ˆ ´’ ´ ¯ã ˆ ´ tri ˘ ` `’ ¯i ´’ ´ ’ ˆ ˆ ˜ ¯u ’ ’ ˆ ´ ˙ p vào mot dòng rong, thì so và tu se d oc hien ra them ˙ t lan nua. Neu nhap ˙˜ ´ ˙ này. Neu nha ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ `’ ˜ ¯u ’ ˆ’ ˆ ` mo ˆ ˜’ ´ˆ ˆ vào bat ky mot giá tri˙nào khác, thì bien name se nhan giá tri bang không. Chuoi mà ngu˙`’i ´ ` ˙ˆ ˆ ´ ˆ ˜ ˆ ˙ ˙ ` ˘ ˙ ˜ ˆ ’o ˙ d oc ˙ lai trong bien REPLY. Danh ˙sách lenh list d oc thuc hien voi giá dùng nhap vào, ¯u ’ ghi ´ ˙ ´’ ˆ ’ ˆ ˆ ¯u ’ ’ ’ ˆ ´ ˙ ˆ ˙ ˙ ¯ây ˆ ’ tri bien name d chon. Sau d là mot script nho (xin hãy gõ không dau neu console cua ban ¯ã ˙ ´ ˙´ ˙ ˆ ˆ ˙ ’ ˙ a ho tro viec hien thi Tieng Viet): ˙ ˙ ˙ ’ ˜ chu ˆ ’ ˆ ˆ’ ´ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác #!/bin/sh echo "Ban thích dùng OS nào?" ˙ select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other"; break done echo "Ban d chon $var" ¯ã ˙ ˙

ˆ ˜’ ˆ 3.8 Shell - mot ngôn ngu lap trình 47 ˙ ˙ Ghi d n trên vào mot tap tin (ví du, select.sh), thay d ˆ’i d ˆ’ tap tin thành kha thi (ví ¯oa ˆ ˆ ¯o ¯e ˆ ’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ du, chmod 755 select.sh), và chay (./select.sh). Trên màn hình se hien ra câu ˜ ˆ ˙ ’ hoi sau: ˙ ˙ kênh giao tác Ban thích dùng OS nào? ˙ 1) Linux 3) Free BSD 5) Solaris 7) Other 2) Gnu Hurd 4) MacOSX 6) QNX #? Hãy nhan mot trong 7 so d ’a ra (tu 1 d´ n 7). Neu ban nhap 4 (nhan ca <Enter>), thì se ´ ˆ ˆ ´ ¯u ˆ `’ ¯eˆ ´ ˆ ˆ ´ ’ ˆ ˜ ´ ˙ thay thông báo sau: ˙ ˙ ˆ kênh giao tác Ban d chon MacOSX ¯ã ˙ ˙ 3.8.5 ’’ Toán tu for ’’ Toán tu for làm viec có khác mot chút so voi for trong các ngôn ngu lap trình thông thuong. ˆ ˆ ´’ ˜’ ˆ ’`’ ˙ ’ m giá tri cua mot bien so nào d (lên hoac xuong) mot d n vi sau moi Thay vì tang hoac gia ˘ ˘ ˙’ ´ ´ ˘ ´ ˙ ˆ ¯o ˜ ˆ ˆ ˆ ¯ó ˆ ’ ˆ vòng lap, thì nó ˘ ˙gán giá tri tiep theo ˙ ´˙ trong danh sách tu ¯u ˙d a san cho bien˙d trong ˜ ˙ ´ ¯ó ˆ ` ’ ’ ˘ ˆ ˜ ˙ lap. Nói chung cau trúc có dang sau: moi vòng ˘ ˙ ´ ˆ ˆ ˙ ˙ for name in words do list done ˆ ’ ˆ ´ ˆ ’’ Quy luat xây dung danh sách lenh (list) giong trong toán tu if. Ví du. Script sau tao ˙ ˙ các tap tin fu1, fu2, và fu3: ˙ ˙ ˙ ˆ ˙ kênh giao tác for a in 1 2 3 ; do touch fu$a done ˆ’ ˆ ˆ ´ ˆ ’ Có the gõ ba dòng này trên mot dòng lenh, ket qua thu d ’oc tuong tu voi script. Dang ¯u ’ ’ ’ ’ ´’ ’ng quát cua toán tu for nhu sau: to ’ ’’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ’ for name [ in word; ] do list ; done ` ’ ˆ’ `’ ˆ’ ˆ’ ´’ ¯ au tiên cung xay ra su khai trien tu word theo quy luat khai trien bieu thuc (xem trên). Dˆ ˜ ’ ˆ ˙t d oc gán các giá tri thu d oc tu su khai trien này, và thuc hien ˙` ¯ó ´ Sau d bien name lan luo ¯u ’ ˆ ` ˆ ’’ ’ ¯u ’ ’ ’ ’ ` ˆ ’ ˆ danh sách lenh list trong ˆ ˆ ˙ mo˙i lan nhu vay. Neu không có "in word", thì danh sách lenh ˜ ` ˙ ´ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ list d ’oc ’ ˙ thuc hien mot lan cho moi tham bien vi trí d d a ra. Trên Linux˙ có ` ˜ ˙ ´ ˆ ¯u ’ ˆ ˆ ˆ ˆ ¯ã ¯u’ ˙ seq, tiep nhan hai so nguyên làm tham so, ˙ d a ra chuoi tat ca các so nam ˙ ˙´ ˙ ´ ´ và ¯u ˜ ˆ chuong trình ’’ ˆ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ´ ’ ´ ˘ ˆ ` ´ giua hai so này (cong thêm ’ ˙ ca chúng). Nho câu lenh này có the su dung for cua bash làm `’ ’ ’’ ’ ˜’ ˆ ˆ ˆ ˆ viec nhu toán tu ˙ ˙ ˙ ’ ’’ for trong các ngôn ngu lap trình thông thuong. ¯ e làm d ’oc d ˆ u này chı` ’ ˆ ’ ˜’ ˆ ’`’ D ˆ ¯u ’ ¯ie `˙ viet vòng lap for nhu sau: can ´ ˘ ˙ ˙ ˆ ˆ ’ ˙ kênh giao tác for a in $( seq 1 6 ) ; do cat fu$a done ˆ ˆ ’ ˆ ´ Câu lenh (script) này d ’a ra màn hình noi dung cua 10 tap tin (neu có): "fu1", ..., "fu10". ¯u ˆ ˙ ˙ ˙

48 Bash 3.8.6 ’’ Toán tu while và until ’’ Toán tu while làm viec tuong tu nhu if, nhung vòng lap các câu lenh trong list2 chı ˆ ’’ ’ ’ ’ ˘ ˆ ’ ` thuc hien khi d ˆ u kien˙ còn d ˙ và se ngung khi d `u kien không thoa mãn. Cau trúc có ˙ ˙’ ´ ’ ˆ ¯ie ˆ ¯úng, ˜ `’ ¯ie ˆ ˆ ˆ ˙ nhu sau: dang ˙ ˙ ˙ ’ ˙ while list1 do list2 done Ví du: ˙ kênh giao tác while [ -d directory ] ; do ls -l directory >> logfile echo -- SEPARATOR -- >> logfile sleep 60 done ’’ ˆ ’ Chuong trình (script) trên se theo dõi và ghi lai noi dung cua thu muc directory theo ˜ ’ ´ ` ’’ tung phút neu thu muc còn ton tai. Toán tu until ’ ’ `’ ˙ tu˙ong tu nhu toán tu while: ’˙ ˆ ’ ˆ ’ ’ ’ ˙ ˙ ˙ until list1 do list2 done ¯ ˆ’ ` ˆ ˘ ’’ ˆ ’’ ˜ ˙ lenh cuoi cùng ˙ ’ ¯i ’ ¯ie` Diem khác biet nam o cho, su dung giá tri phu d nh cua d ˆ u kien list1, tuc là list2 ˆ ´’ ˙ sách˙ list1 tra lai˙ trang thái thoát ra khác ’ ˆ ´ thuc hien, neu câu ˆ ˆ ´ ˆ trong danh ’ ˙ không. ˙ ˙ ˙ ˙ 3.8.7 ´ ˆ Các hàm so ` ´ ˆ ´ Cú pháp He vo bash cho phép ngu’o’i dùng tao các hàm so cho mình. Hàm so làm viec và ˆ ’ ˆ ˆ d ’oc su dung˙ giong nhu các câu lenh thông thuong cua he vo, tuc là chúng ta có the tu tao ¯u ’ ’’ ´ ˆ ’ ˆ ˙` ’’ ’ ˆ ’ ´’ ˙ ˆ’ ’ ˙ ˙ ´ ´ ˙ các câu lenh moi. Hàm so có cau trúc nhu sau: ´’ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ’ ˙ function name () { list } Hon nua tu function không nhat thiet phai có, name xác d nh tên cua hàm (dùng d ˆ’ ’ ˜’ `’ ´ ˆ ´ ˆ ’ ¯i ’ ¯e ` ’ ´ ’’ goi hàm), còn phan thâm cua hàm so tao boi danh sách các câu lenh ˙ list, nam giua { và }. ` ˘ ˆ ˆ ˆ ˜’ Các câu lenh này se d ’oc thuc hien moi khi tên name d ’oc goi˙ (giong nhu mot lenh thông ˙ ˆ ˜ ¯u ’ ’ ˆ ˙˜ ˆ ¯u ’ ´ ˆ ’ ˆ ˆ thuong). Ca `’ ˙ `n chú ý rang hàm có the là d qui, tuc là goi hàm so o ngay trong phan thân cua ` ˘ ˙ ˙ ˙’ ´’ ˙ ´˙ ’ ˙ `˙ ’ ’ ˆ ˆ ¯e ˆ ˆ ’ ˆ ´ thuc hien trong pham vi he vo ˆ nó. Hàm so ’ ˆ ˙’ hien thoi: không có tien trình moi nào d oc chay `’ ˙ ´ ´’ ˆ ˆ ˆ ¯u ’ ’ khi biên dich hàm so (khác voi˙viec chay script). ˙ ˙´ ˆ ´’ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.8.8 ´ ˆ Tham so Khi hàm so d ’oc goi d ˆ’ thuc hien, các tham so cua hàm se tro thành các tham bien vi trí ´ ¯u ’ ˆ ¯e ’ ˆ ´ ’ ˆ ˜ ’’ ´ ˆ ˙ ˙ xem ˙trên)˙trong thoi gian thuc hien hàm này. Chúng d oc d ˘ t các˙tên (positional parameters, `’ ’ ˆ ¯u ’ ¯a ’ nhu $n, trong d n là so cua tham so mà chúng ta ˙ ´ n su dung. Viec d ’ ¯ó ´ ’ ˆ ´ ˆ muo˙ ’’ ˆ ˙ ´ ˙´ ` ` ˆ ¯ánh so bat d ˆ u tu ˆ ˘ ¯a ’ ’ ˆ ´ ¯a ˆ ` ˜ ’ ’’ ˆ ´ ’˙ ˆ ˙ ´ 1, nhu vay $1 là tham so d ˆ u tiên. Cung có the su dung tat ca các tham so mot lúc nho $*, ˆ ˆ `’ ˙ so thu tu cua tham so nho $# Tham so vi ˙ so 0 không thay d ’i. Trong khi thuc và d ’a ra ´ ´’ ’ ’ ´ ´ ˙ ¯u ˆ ˆ `’ ˆ trí ´ ˆ ¯o ˆ ’ ´ u gap câu lenh noi trú return (trong phan ˙ hien ne ˘ ˆ ˆ ˙ ˆ ˆ ` thâm cua hàm), thì hàm so se bi dung lai ˆ ’ ´ ˜ ˆ `’ ˙ và˙quyen d˙ ˆ u khien d ’oc trao cho câu lenh d ´’ng sau hàm. Khi thuc hien xong hàm so, các ` ˆ ¯ie ` ˙ ˙ ˆ’ ¯u ’ ˆ ¯u ’ ˆ ˙ ´ ˙ ˆ tham bie ´ n vi trí và tham˙bien d ˆ c biet # se d ’oc tra lai các giá tri mà chúng có truoc khi chay ˆ ´ ¯a ˆ ˆ ˙ ˜ ¯u ’ ˙ ˙ ’´’ hàm. Bie ´ n˙ noi bo (local) ˙ ˙ ˆ ˆ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ Neu muon tao ˙ ˆ t ˙ ´ ˆ ´ ˆ ´ ¯i ˆ ’’ ˆ’ ’’ mo tham bien d a phuong, có the su dung tu khóa local. Cú pháp d ’a ra `’ ¯u ´ ¯i ˙ong giong het các tham bien khác, chı có˙ d `u can d ´ ng sau tu khóa local: ˙ ´ ˙ ´ bien d a phu ’ ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ’ ˆ ` ¯ie ˆ ¯u ’ `’ ˙ ˙

’ ˆ ’ ˆ 3.9 Script cua he vo và lenh source 49 ˙ ˙ ˆ ´ ˆ ’ ˆ ˆ ’ ˆ local name=value. Duoi d là mot ví du hàm so, thuc hien công viec cua lenh seq d ’´’ ¯ây ¯ã nhac d´ n o trên: ´ ˆ ˘ ¯e ’’ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác seq() { local I=$1; while [ $2 != $I ]; do { echo -n "$I "; I=$(( $I + 1 )) }; done; echo $2 } Can chú ý d´ n tùy chon -n cua echo, nó (tùy chon) huy bo viec tao dòng moi. Mac dù ˆ` ¯e ˆ ’ ’ ’ ˆ ´’ ˘ ˙ `u ý nghıa voi muc d chúng ta muon o d ˙ nhung se rat có ích ˙ ˙ ´ ’’ ¯ây, ˙ tùy chon này không có nhie ˆ ˜ ´’ ¯ích ˆ ’ ˜ ´ˆ ˙ hàm so voi muc d khác. Hàm so tính giai thua fact Mot ví du khác: trong các ´ ´’ ˙´ ˆ `’ ˆ ¯ích ˆ ˙ ˙ ˙ kênh giao tác fact() { if [ $1 = 0 ]; then echo 1; else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -- 1 )) ) )) }; fi } D ´ ˆ `’ ˆ ’ ¯e ¯e ’ ˆ ˆ’ ´ ¯ ây là hàm so giai thua, mot ví du cua hàm d ˆ qui. Hãy chú ý d´ n su khai trien so hoc, ˆ ´ và phép the các câu lenh. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˆ ˆ ˙ 3.9 ’ ˆ ’ ˆ Script cua he vo và lenh source ˙ ˙ ’ ˆ ’ ’ ˆ ´’ ˜ Script cua he vo chı là các tap tin có chua chuoi lenh. Tuong tu hàm so script có the d ’oc ˆ ˆ ’’ ’ ´ ˆ ˆ’ ¯u ’ thuc hien nhu ˆ ˙ mot câu lenh. Cú pháp truy cap d´ n các tham so cung nhu hàm so. Trong các ˙ ˙ ´ ˜˙ ´ ˙ ’ ˆ ’ ˆ ˆ ¯eˆ ˆ ’ ˆ truong ˙ ’p thông thuong khi chay script se ˙ mot tien trình moi d ’oc chay. ¯ e có the thuc ˙` ho ’’ ˙ ’`’ ˙ ˜ có ˆ ´ ˆ ´’ ¯u ’ D ˆ’ ˆ’ ’ ˙ o trong ban bash hie˙n thoi, can su dung câu lenh source, hay˙mot dau cham "." hien script ’’ ’ `’ ˆ ` ’’ ˙ ˙ ´ ´ ˙ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ (d˙`ng nghıa cua source). Trong˙ truong hop này˙script chı d ’n gian là mot tham so cua lenh ¯o ˆ ˜ ’ ’`’ ’ ˙’ ¯o ’ ˆ ˙ ´ ’ ˆ ˆ nói trên. Câu lenh se có dang: ˙ ˙ ˙ ˆ ˜ ˙ source filename [arguments] ˙ Câu lenh này d c và thuc hien các câu lenh có trong tap tin filename trong môi truong ˆ ¯o ’ ˆ ˆ ˆ ’` ’ hien thoi,`’ ˙và tra lai ˙ tri, xác d˙nh boi câu lenh cuoi cùng cua filename. Neu filename ’ giá ˙ ’’ ˙ ´ ˙ ’ ´ ˆ ¯i ˆ ˆ ˆ không chua dau ˙ ch chéo, thì ˙d ’ong dan, ˙ ˆ t kê trong bien so PATH, se d ’oc su dung d ˆ’ ˙ ´’ ´ ga ˆ ˙ ¯u `’ ˜ ˆ lie ´ ´ ˆ ˆ ˜ ¯u ’ ’’ ¯e ˙ ˙ ´ ´ tìm tap tin có tên filename. Tap tin này không nhat thiet phai kha thi (không nhat thiet ’ ’ ˙ ´˙ ´ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ pha ˙ ´ ˙ ´ ˆ ’ i có bit x). Neu trong thu muc, liet kê trong PATH, không tìm thay tap tin can, thì se tìm ` ˆ ’ ˆ ˆ ˆ ˜ nó (tap tin) trong thu muc hien ˙thoi. ˙Neu có các tham so (d ’a ra arguments, xem d nh dang ˆ ’ ˆ `’ ´ ˆ ´ ¯u ˆ ˙ ¯i ˙ ˙ ˙ ˙ ˙

50 Bash ˆ ’’ `’ ’ ˆ ˜ ´ ˆ ´ câu lenh o trên), thì trong thoi gian thuc hien script chúng se thành các tham bien vi trí. Neu ˆ không ˙ có tham so, thì tham bien vi trí˙không thay d ’i. Giá tri (trang thái), mà lenh ˙ ´ ´ ˙ ˆ ˆ ¯o ˆ ˆ source tra lai, trùng voi giá tri, tra lai boi ˙câu lenh cuoi cùng trong ˙ ˙ Neu không ˙câu lenh nào ’ ´’ ’ ’’ ˆ ´ ˆ script. ´ ˆ ˆ ˙ thuc hien, hoac không tìm thay tap˙ tin filename, thì trang thái thoát bang 0. ˙ d ’oc ’ ˆ ˘ ˙ ˙ ´ ˆ ` ˘ ¯u ’ ˆ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ 3.10 ˆ Câu lenh sh ˙ ˆ’ ˆ ’ ’ ˆ ’ Ban luôn luôn có the chay mot ban sao cua he vo bash nho câu lenh bash hay sh. Khi này `’ ˆ ˙ the bat ban sao này chay ˙ t script nào d neu d a tên cua script nhu mot tham so cho có ˆ ´ ’ ˘ ’ ˙ mo ˙ ´ ’ ˙ ´ ˆ ¯ó, ˆ ¯u ’ ’ ˆ ˆ lenh bash. Nhu vay, d ˆ ’ ˆ ˆ ’ ˆ ¯e ’ thuc hien script myscript can d ’a câu lenh "sh ˙ myscript". ˙ ˙ ` ¯u ˆ ˆ Neu xem noi dung˙ cua mot tap ˙ script nào d (nhung tap tin nhu vay có rat nhieu trên ˙´ ˆ ˆ ’ ˙ ˆ ˆ tin ¯ó ˜’ ˆ ˙ ’ ˆ ´ ˆ ` ˆ he tho ˙ n se thay dòng d˙`u tiên có dang sau: #!/bin/sh. Dieu này có nghıa là, khi ´ ng), ba ˜ ´ ˙ ˙ ` ˙ ˆ ˆ ˆ ¯a ˆ ¯ ˆ ˜ ˙ chúng ta goi ˙script d ’ thuc hien nhu mot lenh thông thuong, thì /bin/sh se giúp chúng ta ˙ ¯e ’ ˆ ˆ ’ ˆ ˆ ’`’ ˜ ´ ˙ ´’ ˙’ ˙ ´ ˙ ˙ "thu xep" moi thu. Có the thay the dòng này boi liên ket d´ n bat ky mot chuong trình nào, ’’ ´ ¯e ´ ` ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ’’ mà se d c tap ˙ tin và thuc hien các câu lenh tuong ung. Ví du, script trên ngôn ngu Perl bat ˙ ´ ˜ ¯o ˆ ’ ˆ ˆ ’ ’ ´’ ˜’ ˘ ` ˙ ˙ có dang !/bin/perl. Mot chú ý khác là ký ˙tu # dùng d ’ viet loi chú thích ˙ ˙ ˙ ¯a ’’ d ˆ u boi dòng ˆ ’ ¯e ´ `’ ˆ ˆ trong script. Tat ca˙nhung gì d ´’ng sau ký ˙ ’ này d´ n cuoi dòng˙se d ’oc coi là chú thích và bi ´ ’ ˜’ ˆ ¯u tu ¯e ˆ ´ˆ ˜ ¯u ’ ˙ ´ ˙ ´’ ˙ bash bo ’ qua (tuc là he vo se không xem dòng này là câu lenh). Neu ban muon kiem chung ´’ ˆ ’ ˜ ˆ ˆ ´ ˆ ˆ’ lai tác dung cua ký tu ˙ ’ ˆ ˆ ˆ ˙ ’ này, thì hãy nhap vào dòng lenh mot câu lenh bat ky, và d ˘ t truoc nó ˆ ´˙ ` ˆ ¯a ’´’ ˙ lenh) ký tu #, ví˙du "# ls", ban˙se thay rang he vo bo qua câu lenh này. ˙ (câu ˆ ˙ ´ ` ˙ ’ ˙’ ˙ ’ ˜ ˆ ˘ ˆ ’ ˆ Chúng ta se dung bài hoc ngan gon ve bash tai d˙ Tat nhiên, còn rat nhieu van d ˆ quan ˙ ˙ ` ˜ ’ ˙ ˘ ˙ ´ ` ˆ ¯ây. ˆ ´ ˙ ´ ˆ ˆ ´ ¯e ` ˆ ` ` trong can xem xét nhung na ˙m ngoài pham vi cua bài hoc, ví du, quan lý tien trình, lich su câu ` ˘ ˙ ’ ˙ ’ ´ ’’ ˆ ’ ˆ ˙ mô ta ve thu vien readline, tín hie˙ v.v. . . Các ban se tìm thay thông tin can thiet trong lenh, ` ’ ˆ ’ ˆ ˙ ˙ ´ ` ˙ ´ ˆ ˆ u, ˜ ˆ ˆ ˆ các cuon huong dan ˙ ˙ ´ ˆ ’ ´’ ˜ ˙ ˆ khác hoac trên trang man bash. ˘ ˙ ˙

ˆ 3.10 Câu lenh sh 51 ˙

Vn It Linux Cho Nguoi Moi Dung

by Phạm Trường on Nov 05, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

Statistics

Vn It Linux Cho Nguoi Moi Dung Document Transcript