• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Οδηγίες για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων από το κατώτερο ουροποιητικό με σύγχρονη προστασία/αποκατάσταση της σεξουαλικής λειτουργία
 

Οδηγίες για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων από το κατώτερο ουροποιητικό με σύγχρονη προστασία/αποκατάσταση της σεξουαλικής λειτουργία

on

  • 2,084 views

Η καλοήθης υπερτροφία του προστάτη και η στυτική δυσλειτουργία αποτελούν δύο από τα συχνότερα «αντρικά ...

Η καλοήθης υπερτροφία του προστάτη και η στυτική δυσλειτουργία αποτελούν δύο από τα συχνότερα «αντρικά προβλήματα» που αντιμετωπίζει ο Ουρολόγος στην καθημερινή ιατρική του πράξη.

Την τελευταία 10ετία, όλες οι επιδημιολογικές μελέτες συγκλίνουν στο κοινό συμπέρασμα, ότι οι δύο παθήσεις συνυπάρχουν σε σημαντικό αριθμό αντρών, ενώ η βασική έρευνα προσέφερε επαρκή δεδομένα, ώστε να αναπτυχθούν θεωρίες για κοινούς παθογενετικούς μηχανισμούς.

Το Ινστιτούτο Μελέτης Ουρολογικών Παθήσεων (http://www.imop.gr) οργάνωσε για πρώτη φορά στη Ελλάδα μια Ομάδα Ομοφωνίας, σύμφωνα με τις Διεθνείς πρακτικές και μεθοδολογία, η οποία εργάστηκε με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια επί 2 χρόνια και σήμερα παρουσιάζει στην Ελληνική Ουρολογική Κοινότητα τις «Οδηγίες για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων από το κατώτερο ουροποιητικό με σύγχρονη προστασία/αποκατάσταση της σεξουαλικής λειτουργίας».

Αποτελεί εξαιρετική τιμή για το ΙΜΟΠ η συμμετοχή διαπρεπών Ελλήνων Ουρολόγων με διεθνή καταξίωση στην Ομάδα Ομοφωνίας και στην παρούσα έκδοση. Αλλά μεγαλύτερη τιμή θα αποτελέσει για όλους τους συντελεστές, αν το βιβλίο αυτό βοηθήσει τον Έλληνα Ουρολόγο να διασαφηνίσει ερωτήματα και να τεκμηριώσει την καθημερινή του ιατρική πρακτική.

Statistics

Views

Total Views
2,084
Views on SlideShare
966
Embed Views
1,118

Actions

Likes
0
Downloads
5
Comments
0

6 Embeds 1,118

http://www.imop.gr 977
http://kedip.med.auth.gr 111
http://imop.gr 18
http://www2.imop.gr 10
http://imop.med.auth.gr 1
http://webcache.googleusercontent.com 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Οδηγίες για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων από το κατώτερο ουροποιητικό με σύγχρονη προστασία/αποκατάσταση της σεξουαλικής λειτουργία Οδηγίες για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων από το κατώτερο ουροποιητικό με σύγχρονη προστασία/αποκατάσταση της σεξουαλικής λειτουργία Presentation Transcript

    • 09Πρόλογοςτου Επιμελητή της έκδοσηςΗ καλοήθης υπερτροφία του προστάτη και η στυ- σε αυτό το κλίμα αιωρούμενων ερωτημάτων, σει-τική δυσλειτουργία αποτελούν δύο από τα συχνό- ρά κλινικών δοκιμών τεκμηρίωσε τη θετική επί-τερα «αντρικά προβλήματα» που αντιμετωπίζει ο δραση των αναστολέων της φωσφοδιεστεράσηςΟυρολόγος στην καθημερινή ιατρική του πράξη. τύπου 5 στη συμπτωματολογία του κατώτερουΚαι νιώθει δικαιολογημένα ότι είναι θέματα που ουροποιητικού σε ασθενείς με υπερτροφία τουγνωρίζει καλά να χειριστεί. Σε αυτό συνεισφέρουν προστάτη και οδήγησε έναν εξ αυτών, την ταδαλα-τα μέγιστα τόσο η επιστημονική γνώση που έχει φίλη, στην επίσημη έγκριση για την αντιμετώπισηκατακτηθεί πάνω στις παθήσεις, όσο και οι πολλα- των LUTS. Ενώ αρχικά πολλοί Ουρολόγοι υπήρξανπλές διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές που, δο- δύσπιστοι, οι δημοσιεύσεις και η κλινική πράξηκιμασμένες πια στον χρόνο, παρέχουν εγγυήσεις επιβεβαιώνουν το γεγονός μιας ακόμη θεραπευ-μεγάλης αποτελεσματικότητας και εξαιρετικής τικής επιλογής για άντρες με διαταραχές ούρησηςασφάλειας για τον ασθενή. λόγω ΚΥΠ, που μάλιστα αντιμετωπίζει ταυτόχρο- να πιθανά προβλήματα στύσης.Την τελευταία 10ετία, όλες οι επιδημιολογικές με-λέτες συγκλίνουν στο κοινό συμπέρασμα, ότι οι Το ΙΜΟΠ, απαντώντας στις παραπάνω επιστημο-δύο παθήσεις συνυπάρχουν σε σημαντικό αριθμό νικές προκλήσεις, οργάνωσε για πρώτη φορά στηαντρών, ενώ η βασική έρευνα προσέφερε επαρ- χώρα μας Ομάδα Ομοφωνίας, σύμφωνα με τιςκή δεδομένα, ώστε να αναπτυχθούν θεωρίες για Διεθνείς πρακτικές και μεθοδολογία, η οποία ερ-κοινούς παθογενετικούς μηχανισμούς. Οι θεωρί- γάστηκε με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια επί 2ες αυτές καθημερινά δοκιμάζονται σε πληθώρα χρόνια και σήμερα παρουσιάζει στην Ελληνική Ου-ερευνητικών δημοσιεύσεων· χάρη στο γεγονός ρολογική Κοινότητα τις «Οδηγίες για την αντιμετώ-αυτό, ευελπιστούμε ότι τελικά θα περιγράψουν με πιση των συμπτωμάτων από το κατώτερο ουρο-ακρίβεια τον κοινό μηχανισμό πρόκλησης συμπτω- ποιητικό με σύγχρονη προστασία/αποκατάστασημάτων από το κατώτερο ουροποιητικό λόγω υπερ- της σεξουαλικής λειτουργίας». Αποτελεί εξαιρετι-τροφίας προστάτη και στυτικής δυσλειτουργίας. κή τιμή για το ΙΜΟΠ η συμμετοχή διαπρεπών Ελλή- νων Ουρολόγων με διεθνή καταξίωση στην Ομά- δα Ομοφωνίας και στην παρούσα έκδοση. ΑλλάΣυγχρόνως με την βασική έρευνα, πληθώρα δη- μεγαλύτερη τιμή θα αποτελέσει για όλους τους συ-μοσιεύσεων κλινικών μελετών διερεύνησε τις ντελεστές, αν το βιβλίο αυτό βοηθήσει τον Έλληναεπιπτώσεις των θεραπευτικών επιλογών για την Ουρολόγο να διασαφηνίσει ερωτήματα και να τεκ-υπερτροφία προστάτη στη σεξουαλική ζωή των μηριώσει την καθημερινή του ιατρική πρακτική.αντρών. Τα αποτελέσματά των ποικίλλουν, κυρίωςεξαιτίας του ότι δεν υπάρχει μέχρι σήμερα μελέτησχεδιασμένη ειδικά να διερευνήσει, πρωτίστως ήαποκλειστικά, την επίπτωση οποιασδήποτε θερα- Δημήτρης Χατζηχρήστουπείας για ΚΥΠ στη σεξουαλική λειτουργία. Μέσα Καθηγητής Ουρολογίας Α.Π.Θ.
    • 10 Συγγραφείς Αναστάσιος Αθανασόπουλος κιδικής (2000–2002), οπότε και έλαβε ετήσια υποτροφία από Αναπληρωτής Καθηγητής Ουρολογίας το European Urological Scholarship Programme για την εκπό- Πανεπιστήμιου Πατρών με εξειδίκευ- νηση έρευνας με θέμα την παθοφυσιολογία των αισθητικών ση στη Νευροουρολογία και Ουροδυ- οδών της ουροδόχου κύστης και τη χρήση πειραματικών εν- ναμική δοκυστικών θεραπειών για την αντιμετώπιση της ακράτειας ούρων από νευρογενή ή ιδιοπαθή υπερλειτουργία του εξω- Ολοκλήρωσε την ειδικότητα της Ουρο- στήρα στα Νοσοκομεία National Hospital for Neurology and λογίας στο Πανεπιστημιακό Νοσοκο- Neurosurgery και Hammersmith στο Λονδίνο, Μεγάλη Βρετα- μείο Πατρών το 1990 και το ίδιο έτος νία. Για 4,5 συνέχισε να εργάζεται στο Institute of Neurology, αναγορεύθηκε διδάκτορας. Στη συνέχεια εξειδικεύτηκε στην University College London (UCL), ως το 2006, οπότε και εξε- υποειδικότητα της Νευροουρολογίας και Ουροδυναμικής στη λέγη Λέκτορας του Α.Π.Θ., ενώ το 2011 εξελέγη Επίκουρος Μεγάλη Βρετανία, στα νοσοκομεία Royal Glasgow Infirmary, Καθηγητής. Η συνεργασία του με το UCL συνεχίζεται, καθώς Taunton and Somerset Hospital και Bristol Sauthmead έχει αναγορευθεί επίτιμος Λέκτορας. Έχει διατελέσει κύριος General Hospital. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα εργάστηκε ερευνητής σε σειρά πολυκεντρικών μελετών και ερευνητικών στην Ουρολογική κλινική του Πανεπιστημίου Πατρών ως επι- πρωτοκόλλων. Έχει δημοσιεύσει σε ελληνικά και διεθνή ιατρι- στημονικός συνεργάτης αρχικά και στη συνέχεια ως Λέκτορας κά περιοδικά (50 άρθρα στο PubMed) με πάνω από 1.500 ανα- και Επίκουρος Καθηγητής. Κατά τα έτη 2002-03 εργάστηκε ως φορές, και έχει τιμηθεί με το βραβείο καλύτερης δημοσίευσης Γεράσιμος Αλιβιζάτος Visiting Senior Lecturer στο Bristol Urological Institute και στο British Journal of Urology International (2004). Το 2008 Διευθυντής Γ’ Ουρολογικής Κλινικής ως Consultant Urolοgist στο Taunton and Somerset Hospital. οργάνωσε το 1st European Consensus Meeting on the Use of Νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ Ενώ κατά τα έτη 2006 και 2008 ήταν Visiting Professor στο Botulinum Toxin in Urology. Είναι μέλος της Επιτροπής για τη University of Michigan Medical Center, AnnArbor, USA. Επίσης νευρογενή ακράτεια ούρων και κοπράνων στην International Aποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο το 2010 εργάστηκε ως Visiting Professor στο Πανεπιστήμιο Consultation on Incontinence 2012. Είναι κριτής σε πολλά δι- McGill στο Μόντρεαλ του Καναδά της Perugia στην Ιταλία. Διετέλεσε μέλος του Δ.Σ. του τμήμα- εθνή επιστημονικά περιοδικά, μέλος της συντακτικής επιτρο- (Bachelor of Science) το 1979 και από τος Ουροδυναμικής, Νευροουρολογίας και Γυναικολογικής πής στο European Urology και Neurourology & Urodynamics την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ουρολογίας (ΟΝΟΓΟ) της Ελληνικής Ουρολογικής Εταιρεί- κι έχει αναγορευτεί καλύτερος κριτής βασικής έρευνας στο Αθηνών το 1984, ενώ το 1992 πήρε ας, και μέλος του School of Urodynamics της International περιοδικό Journal of Urology (2011). Υπήρξε επιστημονικός τον τίτλο της ειδικότητας της Ουρολογίας (Πανεπιστημιακή Continence Society (ICS). Ήταν επίσης μέλος της εξεταστικής συνεργάτης του ΚΕΣΑΥ από το 1998 και της Μονάδας Μελέ- Ουρολογική Κλινική Λαϊκού Νοσοκομείου). Διδάκτορας της ομάδας του European Board of Urology. Έχει δώσει πολλές της Ουρολογικών Παθήσεων (ΙΜΟΠ) από τη σύστασή της, Ιατρικής Σχολής Αθηνών (1992), ξεκίνησε την ετήσια μετεκ- διαλέξεις σε ελληνικές και διεθνείς επιστημονικές συναντή- ενώ από το 2012 είναι Επιστημονικός Υπεύθυνος της ΜΜΟΠ παίδευση του στο Nijmegen της Ολλανδίας με υποτροφία του σεις. Έχει συμμετάσχει με πάνω από 100 ανακοινώσεις σε ελ- και Αντιπρόεδρος του ΙΜΟΠ. ιδρύματος Ωνάση ( Καθ. F. Debruyne). Το 1994 εξελέγη Λέκτο- ρας στην Β’ Πανεπιστημιακή Ουρολογική Κλινική της Πανε- ληνικά και διεθνή επιστημονικά συνέδρια και έχει τιμηθεί με πιστημίου των Αθηνών στο Σισμανόγλειο Νοσοκομείο, όπου 6 βραβεία. Έχει επίσης γράψει βιβλία και κεφάλαια σε βιβλία υπηρέτησε μέχρι το 2008 οπότε και παραιτήθηκε (Αναπληρω- ελληνικά και ξένα. Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα σε ελληνι- τής Καθηγητής). Σήμερα είναι Διευθυντής της Γ’ Ουρολογικής κά (27) και 85 άρθρα στο PubMed, με πάνω από 1000 βιβλιο- Διονύσης Μητρόπουλος κλινικής του Νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ. Είναι μέλος της εξεταστικής γραφικές αναφορές. Είναι κριτής σε πολλά διεθνή επιστημονι- Καθηγητής Ουρολογίας Καποδιστρια- επιτροπής του European Board of Urology (EBU) από το 1997 κά περιοδικά. Από το 2006 είναι Επιστημονικός Υπεύθυνος της κού Πανεπιστημίου Αθηνών και από το 2008-2011 υπήρξε πρόεδρος της εξεταστικής επι- Μονάδας Ουροδυναμικής Ουρολογίας του Πανεπιστημίου τροπής του EBU. Διετέλεσε για 7 χρόνια μέλος της επιτροπής Πατρών την οποία και έχει οργανώσει από το 1998. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην της European Association of Urology (EAU) για τις κατευθυ- Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθη- ντήριες οδηγίες (Guidelines) της καλοήθους υπερπλασίας του νών (πτυχίο ιατρικής το 1981, διδακτο- προστάτη. Είναι επίσης μέλος του European School of Urology ρική διατριβή το 1985 και ειδικότητα το (ESU) και της διοικούσης επιτροπής της European Society of Απόστολος Αποστολίδης 1992). Το 1992 απέκτησε τον τίτλο του Urological Technology (ESUT). Έχει συμμετάσχει σε διεθνείς Επίκουρος Καθηγητής Ουρολογίας - Fellow of the European Board of Urology. Μετεκπαιδεύτηκε πολυκεντρικές μελέτες και έχει προσκληθεί ως ομιλητής σε Νευροουρολογίας Α.Π.Θ. επί ένα έτος στις Η.Π.Α. (MD Anderson Cancer Center, Houston 19 διεθνή συνέδρια. Έχει συγγράψει 54 εργασίες στο Pub και Temple University School of Medicine, Philadelphia). Από Med και 7 κεφάλαια σε βιβλία.Tα βασικά του ενδιαφέροντα Πήρε πτυχίο Ιατρικής, ολοκλήρωσε το 1993 που πρωτοεξελέγη σε θέση Δ.Ε.Π. (Λέκτορας) εξε- είναι οι παθήσεις του προστάτη αδένα και η ογκολογία του ου- την ειδικότητα της Ουρολογίας (1998) λίχθηκε στην ακαδημαϊκή ιεραρχία και το 2012 ορκίστηκε ροποιητικού συστήματος. Είναι επίσης μέλος της συντακτικής και τη διδακτορική του διατριβή (2004) Καθηγητή Ουρολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Υπηρέτη- επιτροπής του European Urology και κριτής σε πολλά περιο- στο Α.Π.Θ. Διετέλεσε Επιμελητής Β΄ σε ως μέλος του Board του Guidelines Office της ΕAU (2001- δικά. στην Ουρολογική κλινική του Γ.Ν. Χαλ- 2010), Chairman της EAU Guidelines Office ad hoc Committee
    • 11for Rreporting of Complications (2010-σήμερα) και εξεταστής ντονιστής στην Ελλάδα σε 2 διεθνείς και σε 3 ελληνικές πολυκε- Δημήτρης Χατζηχρήστουγια τους υποψηφίους FEBU από το 2003. Υπήρξε μέλος της ντρικές μελέτες. Είναι μέλος πολλών ελληνικών και διεθνών επι- Καθηγητής Ουρολογίας Α.Π.Θ.Συντακτικής Επιτροπής της «Ελληνικής Ουρολογίας», είναι μέ- στημονικών εταιρειών, κριτής σε 25 διεθνή περιοδικά και μέλοςλος της Συντακτικής Επιτροπής της «Σύγχρονης Ουρολογίας» των Εκδοτικών Επιτροπών σε 3 από αυτά. ΄Εχει δώσει πολλές Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδέςκαι του «ΑΝΗΡ» και κριτής επιστημονικών εργασιών σε διά- διαλέξεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και έχει συγγράψει του (Πτυχίο Ιατρικής, Διδακτορικήφορες εθνικές επιτροπές, ελληνικά και διεθνή συνέδρια και 120 επιστημονικές εργασίες σε διεθνή περιοδικά. Διατριβή και ειδικότητα) στο Α.Π.Θ.(3) ελληνικά και (8) διεθνή περιοδικά. Έχει τιμηθεί με βραβεία Μετεκπαιδεύτηκε επί 3ετία στην Αν-και υποτροφίες από το European School of Oncology (1990 δρολογία και Σεξουαλική Ιατρική στοκαι 1991), την ΕAU (EAU-AUA academic exchange program Πανεπιστήμιο της Βοστώνης και κατό-1997), την Ελληνική Ουρολογική Εταιρεία (1998), την Ακαδη- Κωνσταντίνος Χατζημουρατίδης πιν στις παθήσεις του προστάτη και του κατώτερου ουρο-μία Αθηνών (1998), το Εμπειρίκειο Ίδρυμα (2001). Έχει λάβει Επίκουρος Καθηγητής Ουρολογίας ποιητικού στο Πανεπιστήμιο του Stanford της Καλιφόρνιας.το Α’ Βραβείο στο Διαγωνισμό Επιχειρηματικότητας Venture Α.Π.Θ. Το 1993 διορίστηκε Λέκτορας Ουρολογίας στο Α.Π.Θ., όπουγια τον «Εκπαιδευτικό προσομοιωτή ουρολογικών επεμβά- εξελίχθηκε στην ακαδημαϊκή ιεραρχία και το 2006 εκλέχτη-σεων» (2002), δύο Βραβεία στο 16ο Πανελλήνιο Ουρολο- Αποφοίτησε, έλαβε το διδακτορικό του κε Καθηγητής Ουρολογίας του Α.Π.Θ. Το 1995 οργάνωσε τογικό Συνέδριο (2002), Βραβείο στο 20ό Συνέδριο της ΕAU δίπλωμα και ολοκλήρωσε την εκπαί- ιδρυτικό συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Σεξουαλικής(2005), Δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (2005), Βραβείο «Wolfgang δευση του στην Ουρολογία στο Α.Π.Θ. Ιατρικής (ESSM) και υπηρέτησε επί 11 χρόνια σε διάφορεςMauermayer» στο 58 Kongress der Deutschen Gesellschaft Υπηρέτησε στη θέση του Διευθυντή της θέσεις στην εταιρεία (μεταξύ των οποίων Γενικός Γραμματέ-fur Urologie e.V. (2006), και το Βραβείο «C.E.Alken» (2006). Ουρολογικής Κλινικής του 401 ΓΣΝΑ κα- ας 1995-97 και Πρόεδρος 2001-2004). Το 1998 ίδρυσε το Κέ-Έχει συμμετάσχει στην οργάνωση εθνικών και διεθνών συ- θώς και του 403 ΓΣΝ (για 1 και 2 χρόνια αντίστοιχα). Το 2002 ντρο Σεξουαλικής και Αναπαραγωγικής Υγείας (ΚΕΣΑΥ) στονεδρίων έχοντας διατελέσει γραμματέας της οργανωτικής εκλέχτηκε στη θέση του Λέκτορα στην Ιατρική Σχολή του Α.Π.Θ. Α.Π.Θ., ως το Ελληνικό Γραφείο της Ευρωπαϊκής Συμμαχίαςεπιτροπής του 17th World Congress of Endourology (1999) και από το 2008 είναι Επίκουρος Καθηγητής Ουρολογίας. Υπήρ- για τις Σεξουαλικές Δυσλειτουργίες (ESDA), και χρημάτισεκαι του 2nd International Congress on the History of Urology ξε επιστημονικός συνεργάτης του ΚΕΣΑΥ από το 1998 και της Πρόεδρος της ESDA (2004-06). To 2005 οργάνωσε τη Μονά-(2001). Έχει δημοσιεύσει άρθρα σε ελληνικά (51) και διεθνή Μονάδας Μελέτης Ουρολογικών Παθήσεων (ΙΜΟΠ) από τη σύ- δα Μελέτη Ουρολογικών Παθήσεων (ΜΜΟΠ) και το 2011 το(88) περιοδικά, και συγγράψει κεφάλαια σε ελληνικά (6) και στασή της, ενώ από το 2012 είναι Επιστημονικός Υπεύθυνος της ΙΜΟΠ. Από το 2005 είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίουδιεθνή (1) συγγράμματα. ΜΜΟΠ και μέλος του Δ.Σ. του ΙΜΟΠ. (Board of Trustees) της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Σεξουαλικής Διετέλεσε Εθνικός αντιπρόσωπος στη συμβουλευτική επι- Ιατρικής (EASM), η οποία σε συνεργασία με τη UEMS και το τροπή και μέλος της κλινικής επιτροπής της Ευρωπαϊκής Εται- EBU οργανώνει την ανάπτυξη της Σεξουαλικής Ιατρικής ως ρείας Σεξουαλικής Ιατρικής (ESSM). Από το 2005-07 ήταν ο υποειδικότητας της Ουρολογίας. Επίσης είναι ιδρυτικό μέ- Πέτρος Περιμένης αρχισυντάκτης (editor-in-chief) της ιστοσελίδας και του ενη- λος του Ανδρολογικού Τμήματος της EAU (ESAU), μέλος της Καθηγητής Ουρολογίας Πανεπιστημίου μερωτικού περιοδικού (ESSM Today) της ESSM, καθώς και της Επιτροπής για τις κατευθυντήριες οδηγίες (EAU guidelines) Πατρών Επιτροπής Επικοινωνίας της Διεθνούς Εταιρείας Σεξουαλικής για τη στυτική δυσλειτουργία-πρόωρη εκσπερμάτιση και Ιατρικής (ISSM) και του ενημερωτικού περιοδικού της (ISSM πεϊκές κάμψεις/νόσο Peyronie. Yπήρξε εκπαιδευτής του Φοίτησε στην Ιατρική Σχολή του Πανε- Newsbulletin). Διετέλεσε μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής Ευρωπαϊκού Σχολείου Ουρολογίας (ESU). Τέλος είναι μέλος πιστημίου Αθηνών, έκανε την ειδικότη- (πρόεδρος της υποεπιτροπής για κλινικά θέματα στην ανδρική της Διεθνούς Συμβουλευτικής Επιτροπής για τη Σεξουαλική τα της Ουρολογίας στο Τζάνειο Γενικό σεξουαλική δυσλειτουργία) της ESSM από το 2009 έως σήμερα Ιατρική υπό την αιγίδα της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας Νοσοκομείο και έγινε Διδάκτορας στο και μέλος της επιτροπής για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της (Co-Chair, Diagnosis and scales Committee). Υπηρέτησε ως Ιατρικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Πα- ανδρικής στυτικής δυσλειτουργίας της Διεθνούς Συμβουλευτι- μέλος στη συντακτική επιτροπή των περιοδικών Urologiaτρών. Από το 1989 είναι μέλος Δ.Ε.Π. στην Ουρολογική Κλινική κής Επιτροπής για τη Σεξουαλική Ιατρική. Είναι αντιπρόεδρος Internationalis, Journal of Sexual Medicine, Internationalτου Ιατρικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Πατρών και, από τον της επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ουρολογικής Εταιρείας (EAU) Journal of Impotence Research, International Journal forΟκτώβριο του 2005 είναι Διευθυντής της Ουρολογικής Κλινικής για την έκδοση των κατευθυντήριων οδηγιών (guidelines) για Sexual Health και κριτής σε 21 διεθνή περιοδικά. Έχει έντο-του ΠΓΝΠ. Μετεκπαιδεύτηκε στη γενική ουρολογία για 9 μήνες τη στυτική δυσλειτουργία, την πρόωρη εκσπερμάτιση και την νη επιστημονική παρουσία ως ομιλητής/εκπαιδευτής στηνστο Glasgow Royal Infirmary και για 3 μήνες στο Taunton and πεϊκή κάμψη. Είναι κριτής (reviewer) σε 23 διεθνή επιστημονικά Ελλάδα και στο εξωτερικό και έχει τιμηθεί με 4 βραβεία σεSomerset Hospital στην Βρετανία. Το 2003 μετεκπαιδεύτηκε για περιοδικά. Έχει προσκληθεί ως ομιλητής/εισηγητής σε περισσό- ισάριθμα διεθνή συνέδρια και 4 σε ελληνικά. Έχει συγγρά-6 μήνες στο University Hospital of Berne, Switzerland, υπό τον τερα από 100 ελληνικά και διεθνή συνέδρια και έχει τιμηθεί με ψει 106 άρθρα σε ξενόγλωσσα περιοδικά (με περισσότερεςΚαθηγητή Urs Studer στη μείζονα ογκολογική χειρουργική του 1 διεθνές βραβείο (πρώτο βραβείο του Πανευρωπαϊκού Ουρο- από 4.500 αναφορές), 20 κεφάλαια σε διεθνή βιβλία, ενώουροποιογεννητικού και στη νευροπροστασία. Τα εκπαιδευτικά λογικού Συνεδρίου, 2005) και 3 βραβεία σε ελληνικά συνέδρια. 2 φορές ήταν φιλοξενούμενος συντάκτης ειδικών τευχώντου καθήκοντα στο Πανεπιστήμιο Πατρών καθώς και τα κλινικά Έχει συγγράψει 51 άρθρα σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά (supplements) διεθνών περιοδικών.και ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζονται στην Ογκολογία με περισσότερες από 1.300 βιβλιογραφικές αναφορές, 3 κεφά-του Ουροποιογεννητικού και στην Ανδρολογία. Έχει μετάσχει λαια σε διεθνή βιβλία καθώς και περισσότερα από 70 άρθρα καισε 30 διεθνείς πολυκεντρικές ερευνητικές μελέτες και ήταν συ- κεφάλαια στην ελληνική βιβλιογραφία.
    • 13ΕισαγωγήΗ στυτική δυσλειτουργία (ΣΔ) και τα συμπτώμα- Ποια είναι, σήμερα, η βέλτιστη αντιμετώπισητα από το κατώτερο ουροποιητικό (lower urinary ασθενών που παρουσιάζουν συμπτώματα από τοtract symptoms – LUTS) αποτελούν δύο πολύ συ- κατώτερο ουροποιητικό με σύγχρονη προστασίαχνά απαντώμενες καταστάσεις που συνοδεύονται ή/και αποκατάσταση της σεξουαλικής λειτουργί-από σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότη- ας; Για να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, συ-τα ζωής των ασθενών [1,2]. Πρόσφατα δεδομένα γκροτήθηκε μια ομάδα ειδικών με πρωτοβουλίαδείχνουν ότι οι δύο αυτές καταστάσεις συνδέονται της Μονάδας Μελέτης Ουρολογικών Παθήσεωνεπιδημιολογικά, γεγονός που πιθανώς υποδηλώ- (Μ.Μ.Ο.Π.) του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίουνει έναν κοινό παθοφυσιολογικό μηχανισμό [3,4]. Θεσσαλονίκης. Αρχικά, πραγματοποιήθηκε συ-Τα δεδομένα αυτά θέτουν σε αμφιβήτηση την κοι- στηματική έρευνα της βιβλιογραφίας, με χρήσηνή πεποίθηση, ότι πρόκειται για δύο ανεξάρτητες των λέξεων ευρετηριασμού: «συμπτώματα από τοπαθολογικές εικόνες που απλώς είναι συχνές στις κατώτερο ουροποιητικό», «καλοήθης υπερπλασίαμεγαλύτερες ηλικίες. Οι α-αδρενεργικοί αναστο- προστάτη», «διαταραχές εκσπερμάτισης», «στυτι-λείς και οι αναστολείς της 5α-αναγωγάσης αποτε- κή δυσλειτουργία» και «σεξουαλική λειτουργία».λούν τις συχνότερες μεθόδους φαρμακευτικής Ακολούθως, καθορίστηκε το επίπεδο γνώσης γιααντιμετώπισης των LUTS, και οι αναστολείς της κάθε δημοσιευμένο άρθρο (level of evidence).φωσφοδιεστεράσης τύπου 5 (PDE5i) τη συχνότε- Καθώς ακολουθήθηκε η μέθοδος Delphi, επιτεύ-ρη μέθοδο φαρμακευτικής αντιμετώπισης της ΣΔ. χθηκε ομοφωνία των ειδικών για την αντιμετώ-Η συγχορήγησή τους μπορεί να συνοδεύεται από πιση των ασθενών αυτών, σύμφωνα με τις αρχέςσημαντικές αλληλεπιδράσεις, γι’ αυτό απαιτείται τόσο της τεκμηριωμένης Ιατρικής (evidence basedιδιαίτερη προσοχή [5]. Πολλές από τις μεθόδους medicine), όσο και της Ιατρικής με επίκεντρο τοναντιμετώπισης των LUTS (φαρμακευτικές, ελάχι- ασθενή (patient-centered medicine). Τα αποτελέ-στα επεμβατικές ή χειρουργικές) επηρεάζουν τη σματα παρουσιάστηκαν σε ειδική ημερίδα μεταξύσεξουαλική λειτουργία [6,7]. Επιπροσθέτως, έχουν Ουρολόγων (Δεκέμβριος 2010). Κατόπιν κριτικής,παρατηρηθεί πολλές διαφορές στη συνολική επί- οριστικοποιήθηκαν οι τελικές θέσεις, ενώ προτά-πτωση και στα χαρακτηριστικά των ανεπιθύμητων θηκαν οι οδηγίες (recommendations) με την αντί-σεξουαλικών ενεργειών όχι μόνο μεταξύ των διά- στοιχη βαθμολόγηση (grade of recommendation).φορων φαρμακευτικών και χειρουργικών μεθό- Ποια είναι, σήμερα, η βέλτιστηδων αντιμετώπισης αλλά και μεταξύ φαρμάκων αντιμετώπιση ασθενών πουτης ίδιας θεραπευτικής κατηγορίας [8]. Τέλος, ταερευνητικά δεδομένα που δείχνουν ότι οι αγγελι- παρουσιάζουν συμπτώματαοφόροι δεύτερης γραμμής των κυκλικών νουκλε- από το κατώτερο ουροποιητικόοτιδίων συμμετέχουν στον έλεγχο της λειτουργίας με σύγχρονη προστασία ή/καιτου προστάτη, καθώς και η παρουσία των ισοεν- αποκατάσταση της σεξουαλικήςζύμων 4, 5 και 11 της φωσφοδιεστεράσης (PDE) λειτουργίας;στον προστάτη [9] αποτέλεσαν το θεωρητικό υπό-βαθρο για τη θεραπευτική χορήγηση των PDE5iκαι στους ασθενείς με LUTS.
    • 14 Υπάρχει κοινός σύνδεσμος μεταξύ Η Cologne Male Survey [11,12] συνιστά πληθυσμιακή μελέτη στρωματοποιημένη στυτικής δυσλειτουργίας και κατά ηλικίες, η οποία πραγματοποιήθηκε στην συμπτωμάτων από το κατώτερο Κολωνία της Γερμανίας σε άντρες ηλικίας 30-80 ουροποιητικό; ετών. Ο επιπολασμός της ΣΔ ήταν 19,2%, ενώ ο επιπολασμός των LUTS σε άντρες με ΣΔ ήταν Διάφορες επιδημιολογικές μελέτες υψηλός (72% έναντι 38% σε άντρες χωρίς ΣΔ). Μια δείχνουν την ύπαρξη στενής πολυπαραγοντική ανάλυση έδειξε, επίσης, ότι τα σχέσης μεταξύ ΣΔ και LUTS. Επιδημιολογικά δεδομένα LUTS ήταν ένας ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου Διάφορες επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν την για ΣΔ με προσαρμοσμένο διαγώνιο πηλίκο (odds ύπαρξη στενής σχέσης μεταξύ ΣΔ και LUTS. Οι ratio) 2,11 (95% CI: 1,75-2,55). κυριότερες από αυτές αναλύονται στη συνέχεια και παρουσιάζονται στον πίνακα 1. Η National Η μελέτη EDEM [13] πραγματοποιήθηκε στην Health and Social Life Survey (NHSLS) [10] Ισπανία σε άντρες 25-70 ετών. Ο επιπολασμός αποτελεί πληθυσμιακή μελέτη που έχει γίνει σε της ΣΔ ήταν 12,1% (εκτίμηση με μια απλή αντιπροσωπευτικό δείγμα αντρών στις Η.Π.Α. ερώτηση) ή 18,9% (εκτίμηση με τον Διεθνή ηλικίας 18-59 ετών. Ο επιπολασμός της ΣΔ Δείκτη Στυτικής Λειτουργίας, International Index (εκτίμηση με μια απλή διχοτομούμενη ερώτηση: of Erectile Function – IIEF). Τα LUTS ήταν ένας Υπάρχουν προβλήματα στύσης – ΝΑΙ ή ΟΧΙ;) σημαντικός προγνωστικός παράγοντας για ΣΔ αυξανόταν με την ηλικία (7-18%). Τα LUTS ήταν με προσαρμοσμένο διαγώνιο πηλίκο (odds ratio) ένας σημαντικός προγνωστικός παράγοντας της 2,93 (95% CI: 1,86-4,61) ή 2,67 (95% CI: 1,48-4,80), ΣΔ με ένα προσαρμοσμένο διαγώνιο πηλίκο (odds ανάλογα με τον ορισμό της ΣΔ (απλή ερώτηση ή ratio) 3,13 (95% CI: 1,48-6,63). IIEF, αντίστοιχα).
    • 15 Η Krimpen [14,15] αποτελεί μελέτη στην κοινότητα, επιπολασμός της μετρίου βαθμού ή πλήρους ΣΔ που πραγματοποιήθηκε σε 1.688 άντρες στην σε άντρες, που ανέφεραν μια ή περισσότερες συ- Ολλανδία ηλικίας 50-78 ετών. Ο επιπολασμός της νυπάρχουσες καταστάσεις, ήταν 32%. Τα LUTS (με- σημαντικής (σοβαρής) ΣΔ ήταν 11% (εκτίμηση τρίου και σοβαρού βαθμού) ήταν ο πιο σημαντικός με το International Continence Society Sex προγνωστικός παράγοντας για ΣΔ με διαγώνιο πη-Η ηλικία και η βαρύτητα των LUTS questionnaire - ICSsex). Ο επιπολασμός της λίκο (odds ratio) 2,2 (95% CI: 1,2-3,9) και 4,9 (95%ήταν ανεξάρτητοι προγνωστικοί σοβαρής ΣΔ αυξήθηκε από 3% σε άντρες ηλικίας CI: 1,4-16,7), αντίστοιχα.παράγοντες κινδύνου για ΣΔ. 50-54 ετών στο 26% στις ηλικίες 70-78. Το μη προσαρμοσμένο διαγώνιο πηλίκο odds ratio Η Multinational Survey of the Aging Male (MSAM-7) για τη ΣΔ σε άντρες 55-59 ετών ήταν 2,1 (95% [1] αποτελεί πολυκεντρική μελέτη που πραγματο- CI: 0,9-4,5)- και αυξήθηκε σε 12,5 (95% CI: 5,9- ποιήθηκε στις Η.Π.Α., στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη 26,4) σε άντρες 70-78 ετών (συγκρινόμενο με την Γαλλία, στη Γερμανία, στην Ολλανδία, στην Ιταλία και ομάδα αντρών 50-54 ετών). Τα LUTS ήταν ένας στην Ισπανία σε άντρες 50-80 ετών. Ο επιπολασμός ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για σοβαρού της ΣΔ (δυσκολία επίτευξης στύσης) ήταν 48,7%. Το βαθμού ΣΔ. Η διόγκωση του προστάτη (εκτίμηση 10% των αντρών ανέφερε πλήρη απουσία στύσε- με διορθικό υπερηχογράφημα) σχετιζόταν με τη ων (εκτίμηση με το Danish Prostate Symptom Score σοβαρού βαθμού ΣΔ, αλλά η σχέση αυτή δεν ήταν – DAN-PSS-sex). Ο επιπολασμός της ΣΔ ήταν ανά- σημαντική σε μοντέλα πολλαπλής λογαριθμιστικής λογος με την ηλικία (31%, 55% και 76% σε άντρες εξάρτησης (multiple logistic regression models). 50-59, 60-69 και 70-80 ετών, αντίστοιχα). Παρόμοια ήταν τα ευρήματα, όταν χρησιμοποιήθηκε ο τομέας Η UrEpik [16] συνιστά πληθυσμιακή μελέτη στυτικής λειτουργίας του Διεθνούς Δείκτη Στυτικής σε 4.800 άντρες ηλικίας 40-70 ετών, η οποία Λειτουργίας (IIEF). Ο επιπολασμός των μετρίου και πραγματοποιήθηκε στο Birmingham (Ηνωμένο σοβαρού βαθμού LUTS ήταν 31%, και η συσχέτισή Βασίλειο), στο Boxmeer (Ολλανδία), στην Auxerre τους με την ηλικία ήταν ισχυρή (από 22% σε άντρες (Γαλλία) και στη Seoul (Κορέα). Ο συνολικός 50-59 ετών έως 45,3% σε άντρες 70-80 ετών). Η ηλι- επιπολασμός της ΣΔ ήταν 21% (εκτίμηση με κία και η βαρύτητα των LUTS ήταν ανεξάρτητοι προ- το O’Leary’s Sexual Function Inventory). Ο γνωστικοί παράγοντες κινδύνου για ΣΔ. Επιπλέον, επιπολασμός της ΣΔ αυξανόταν γραμμικά με η ηλικία και τα LUTS ήταν ισχυρότεροι παράγοντες την ηλικία και τα LUTS ήταν ένας σημαντικός κινδύνου για ΣΔ σε σχέση με τον διαβήτη, την υπέρ- παράγοντας κινδύνου για ΣΔ. ταση, τις καρδιοπάθειες ή την υπερλιπιδαιμία. Η Cross National Study [17,18] αποτελεί πληθυσμι- Σε πληθυσμιακή μελέτη στη Δανία, ο επιπολασμός ακή μελέτη σε 2.412 άντρες ηλικίας 40-70 ετών, η της ΣΔ ήταν 28,8%, ενώ ο επιπολασμός των LUTS οποία πραγματοποιήθηκε στη Βραζιλία, στην Ιτα- ήταν 39,1% σε άντρες ηλικίας 40-65 ετών (εκτίμηση λία, στην Ιαπωνία και στη Μαλαισία. Η εκτίμηση με το Danish Prostate Symptom Score – DAN-PSS- της στυτικής λειτουργίας βασίστηκε σε μια απλή sex). Τα LUTS συνιστούν ανεξάρτητο προγνωστικό ερώτηση: «Είσαι ικανός να επιτύχεις και να διατη- παράγοντα για ΣΔ με διαγώνιο πηλίκο (odds ratio) ρήσεις μια στύση ικανοποιητική για σεξουαλική 2,82 (95% CI: 2,31-3,44) [19]. επαφή;». Αν η απάντηση ήταν «πάντα», δεν υπήρχε ΣΔ. Αν η απάντηση ήταν «συνήθως», «μερικές φο- Η Boston Area Community Health (BACH) study ρές» ή «ποτέ», η ΣΔ χαρακτηρίστηκε ήπια, μετρίου [20] αποτελεί μελέτη στην κοινότητα, που σχεδι- και σοβαρού βαθμού, αντίστοιχα. Ο επιπολασμός άστηκε με τον σκοπό να στρατολογήσει έναν ίσο της μετρίου βαθμού ή πλήρους ΣΔ ήταν 16%. Ο αριθμό ατόμων κατά ηλικία, φύλο και φυλή.
    • 16 Ο συνολικός επιπολασμός της ΣΔ (εκτίμηση με το και με τον βαθμό ενόχλησης από αυτά· πάντως, οι IIEF-5, τη σύντομη μορφή του IIEF) ήταν 47% σε άντρες με ήπιου βαθμού ενόχληση διέτρεχαν με- άντρες 30-79 ετών. Πάντως, λιγότεροι από το 10% γαλύτερο κίνδυνο για ΣΔ σε σχέση με άντρες με ανέφεραν μετρίου ή σοβαρού βαθμού ΣΔ. Ο συ- ήπιου βαθμού συμπτώματα, γεγονός που καταδει- νολικός επιπολασμός των LUTS ήταν 81%, αλλά κνύει τη δυναμική των ψυχολογικών παραγόντων μόνο το 19% ανέφερε μετρίου ή σοβαρού βαθ- της ΣΔ [22]. Επιπλέον, η επίπτωση των LUTS ήταν μού συμπτώματα. Η συσχέτιση μεταξύ LUTS και μεγαλύτερη σε άντρες με μετρίου ή σοβαρού βαθ- ΣΔ παρέμενε ισχυρή, ανεξάρτητα από την ηλικία, μού ΣΔ σε σχέση με αυτούς χωρίς ΣΔ [23]. Η Health την εθνικότητα/φυλή και την κοινωνική τάξη. Για Professionals Follow-Up Study (HPFS) [24] είναι κάθε μονάδα αύξησης της Διεθνούς Βαθμολογίας μια προοπτική μελέτη κοόρτης (cohort) σε 51.529 Συμπτωμάτων από τον Προστάτη (International αμερικανούς άντρες, επαγγελματίες υγείας. Οι Prostate Symptom Score – IPSS), υπήρχε μείω- άντρες με σοβαρού βαθμού LUTS, το 1994 ή νωρί- ση κατά 0,16 μονάδες στο IIEF-5 (95% CI: -0.23 τερα, διέτρεχαν 40% μεγαλύτερο κίνδυνο ΣΔ, στη έως -0.09, p<0.0001). Βεβαίως, η συσχέτιση αυτή συνέχεια, σε σχέση με άντρες χωρίς LUTS, όταν εξασθενεί, όταν ληφθούν υπόψη άλλες συνυπάρ- εκτιμήθηκαν το έτος 2000 (στατιστικά σημαντική χουσες παθήσεις. Πολύ ισχυρότερη συσχέτιση δι- διαφορά). Ο κίνδυνος της ΣΔ αυξήθηκε με την αύ- απιστώθηκε με την ακράτεια των ούρων και την ξηση της βαρύτητας των LUTS, και η θετική συσχέ- παρουσία συμπτωμάτων που υποδηλώνουν την τιση μεταξύ LUTS και ΣΔ ήταν ισχυρότερη στους ύπαρξη προστατίτιδας. Αν ληφθούν υπόψη τα νεότερους σε σχέση με τους μεγαλύτερης ηλικίας επτά συμπτώματα του IPSS ξεχωριστά, μόνο η νυ- άντρες. Εκτός από τις δύο προαναφερόμενες μελέ- χτουρία συνοδεύτηκε από αυξημένη βαρύτητα της τες, ο σχεδιασμός της μελέτης BACH προσφέρει τη ΣΔ. δυνατότητα παροχής σημαντικών στοιχείων στον τομέα αυτό, καθώς πρόκειται να παρακολουθήσει Παρότι δεν είναι ξεκάθαρο Όλες οι ανωτέρω υπήρξαν συγχρονικές μελέτες τους άντρες για μια περίοδο 5 ετών. αν τα LUTS οδηγούν σε ΣΔ, επιπολασμού (cross-sectional). Ο σχεδιασμός αυ- τός δεν επιτρέπει τη διαπίστωση τυχόν προσωρι- Συμπερασματικά, τα LUTS και η ΣΔ είναι συχνές αν η ΣΔ οδηγεί σε LUTS ή αν οι δύο νής μόνο σχέσης μεταξύ LUTS και ΣΔ. Επομένως, καταστάσεις –ιδίως σε ηλικιωμένους άντρες– και αυτές καταστάσεις αναπτύσσονται δεν είναι δυνατόν να τεκμηριωθεί μια αδιαμφι- συνοδεύονται από σημαντικές αρνητικές επιπτώ- ταυτόχρονα, υπάρχει στενή σβήτητη αιτιολογική σχέση μεταξύ LUTS και ΣΔ. σεις στην ποιότητα ζωής των ασθενών. Παρότι σχέση μεταξύ τους, ιδίως στις Υπάρχουν μόνο δύο διαμήκεις (longitudinal) προ- δεν είναι ξεκάθαρο αν τα LUTS οδηγούν σε ΣΔ, αν μεγαλύτερες ηλικίες. Επομένως, οπτικές μελέτες που εξετάζουν την αιτιολογική συ- η ΣΔ οδηγεί σε LUTS ή αν οι δύο αυτές καταστάσεις οι άντρες που εμφανίζονται με σχέτιση μεταξύ LUTS και ΣΔ. Οι Shiri και συν [21], αναπτύσσονται ταυτόχρονα, υπάρχει στενή σχέση σε πληθυσμιακή μελέτη που πραγματοποιήθηκε μεταξύ τους, ιδίως στις μεγαλύτερες ηλικίες. Επο- LUTS πρέπει να ελέγχονται και στο Tampere (Φινλανδία) σε όλους τους άντρες μένως, οι άντρες που εμφανίζονται με LUTS πρέπει για ΣΔ, καθώς και οι άντρες που 50, 60 ή 70 ετών (2.198 συμμετέχοντες), ανέφε- να ελέγχονται και για ΣΔ, καθώς και οι άντρες που εμφανίζονται με ΣΔ να ελέγχονται ραν ότι η 5-ετής επίπτωση της ΣΔ ήταν μεγαλύτερη εμφανίζονται με ΣΔ να ελέγχονται και για LUTS. και για LUTS. σε άντρες με ιστορικό LUTS. Σε σύγκριση με τους άντρες χωρίς LUTS (βαθμολογία IPSS: 0), η επίπτω- ση της ΣΔ ήταν 2,7 (95% CI: 1,3-5,5) φορές μεγα- λύτερη μεταξύ αντρών με βαθμολογία στο IPSS 7 – 11 και 3,1 φορές μεγαλύτερη σε αυτούς με βαθ- μολογία 12 ή περισσότερο. Η ΣΔ σχετιζόταν ισχυ- ρά τόσο με τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, όσο
    • 18 Παθοφυσιολογία τη διόγκωση του προστάτη, ενώ η υπερδραστηρι- Τα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν ξεκάθαρα ότι υπάρχει στενή σχέση μεταξύ LUTS και ΣΔ. Αν και οι ότητά του έχει αρνητική επίπτωση στη στύση του κοινοί παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί πίσω από τη σχέση αυτή είναι άγνωστοι, έχουν διατυπωθεί τέσσε- πέους. Μελέτες σε πειραματόζωα έδειξαν ότι η αυ- ρις υποθέσεις (εικόνα 1) [3,25]. ξημένη δραστηριότητα του αυτόνομου νευρικού συστήματος οδηγεί σε υπερπλασία του προστάτη και ΣΔ, ενώ η αντιμετώπιση της υπέρτασης οδηγεί σε ανάκαμψη της στυτικής δραστηριότητας [32- 34]. Το μεταβολικό σύνδρομο ως «πυροδοτητής» της υπερδραστηριότητας του αυτόνομου νευρικού συστήματος αποτελεί έναν αληθοφανή μηχανισμό λόγω της τεκμηριωμένης επίπτωσής του στη στυ- τική λειτουργία και του πιθανού ρόλου του στη γέ- νεση των LUTS [35,36]. Πάντως, δεν είναι ξεκάθα- ρο αν η εμφάνιση των LUTS και της ΣΔ είναι απο- τέλεσμα κεντρικής αύξησης της δραστηριότητας του αυτόνομου νευρικού συστήματος, συνεπεία περιφερικών σημάτων, ή αποτέλεσμα αλλαγής της λειτουργίας της κύστης και του πέους που οδηγεί σε αυξημένη κεντρική ενεργοποίηση. Οι McVary και συν, σε μια μελέτη σε 3.047 άντρες με LUTS λόγω καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη, έδειξαν ότι η υπερδραστηριότητα του αυτόνομου νευρικού συστήματος σχετίζεται σημαντικά με την εμφάνιση των LUTS [37]. Επιπροσθέτως, η αύξη- ση των επιπέδων της νορεπινεφρίνης στο πλάσμα, κατόπιν της δοκιμασίας ανακλίσεως (tilt table), σχετίζεται (προβλέπει) με τον όγκο της μεταβατι- κής ζώνης του προστάτη. Η πρώτη υπόθεση βασίζεται στη διαταραχή της ρακτηρισμό των ισοενζύμων της φωσφοδιεστε- συνθετάσης του μονοξειδίου του αζώτου (NOS) ράσης (PDE) στον προστάτη [30]. Τα πιο συχνά Η τρίτη υπόθεση βασίζεται στην αυξημένη ενερ- στο ενδοθήλιο των οργάνων της πυέλου (προστά- ισοένζυμα της φωσφοδιεστεράσης είναι οι τύποι γοποίηση της Rho-κινάσης, με αποτέλεσμα μείω- της, ουροδόχος κύστη, πέος) [26]. Έχει περιγραφεί 4 και 5, αλλά έχει διαπιστωθεί και έκφραση του ση της χάλασης των λείων μυϊκών ινών και –επο- μείωση της παραγωγής του μονοξειδίου του αζώ- γονιδίου της PDE11A στους όρχεις, στους σκελε- μένως– αυξημένες αντιστάσεις στην έξοδο των του (NO) στην καλοήθη υπερπλασία του προστάτη τικούς μυς και στον προστάτη [31]. Η θεωρία αυτή ούρων και ΣΔ [38]. Οι Chang και συν ανέφεραν ότι (μεταβατική ζώνη) σε σχέση με τον φυσιολογικό ίσως ερμηνεύει και την κλινική βελτίωση των LUTS οι λείες μυϊκές ίνες των σηραγγωδών σωμάτων σε προστατικό ιστό, που οδηγεί σε αύξηση του προ- μετά τη χορήγηση των PDE5i για την αντιμετώπιση κουνέλια, με μερική απόφραξη της κύστης, συνο- στατικού τόνου και στην κλινική εμφάνιση των της ΣΔ. δεύονται από ένα ευρύ φάσμα μοριακών και λει- LUTS. Πάντως, η υπόθεση αυτή βασίζεται σε περι- τουργικών διαφορών [39]. Η μεταβολή στη νεύ- ορισμένο αριθμό μελετών που αποδίδουν τη μείω- Η δεύτερη υπόθεση βασίζεται στην υπερδραστη- ρωση των λείων μυϊκών ινών των σηραγγωδών ση της NOS στον προστάτη, στην ουροδόχο κύστη ριότητα του αυτόνομου νευρικού συστήματος και σωμάτων ως αποτέλεσμα νευρικής συμπίεσης και στο πέος σε αγγειακούς παράγοντες κινδύνου στις επιπτώσεις του μεταβολικού συνδρόμου στην είναι πιθανό να προκαλεί τροφικές μεταβολές που (διαβήτης, υπέρταση, υπερλιπιδαιμία κ.ά.) [27-29]. εμφάνιση των LUTS, στην ανάπτυξη του προστάτη οδηγούν σε υπερέκφραση της SM-B ισομορφής Η θεωρία αυτή ενισχύεται περαιτέρω από τον χα- και στη ΣΔ. Το αυτόνομο νευρικό σύστημα ελέγχει της μυοσίνης, αυξημένη σύσπαση και μειωμένη
    • 19χάλαση των λείων μυϊκών ινών. Επίσης, δεν μπο- των λείων μυϊκών ινών των σηραγγωδών σωμά-ρεί να αποκλειστεί η ύπαρξη μιας πολυσυστηματι- των του πέους. Αυτές οι δομικές μεταβολές οδη-κής δυσλειτουργίας της Rho-κινάσης, που οδηγεί γούν στην κλινική εμφάνιση των LUTS και της ΣΔ.τόσο σε ΣΔ, όσο και σε LUTS. Οι αναστολείς της PDE5 μπορούν να βελτιώσουν τόσο τα LUTS, όσο και τη ΣΔ, αποσκοπώντας σε δι-Η τέταρτη υπόθεση δείχνει την πυελική αθηρο- αφορετικούς μηχανισμούς (αυξάνοντας το cGMPσκλήρωση και ισχαιμία ως τον κοινό μηχανισμό ή ανταγωνιζόμενοι τις δράσεις της νορεπινεφρί-για τα LUTS και τη ΣΔ. Διάφοροι γνωστοί αγγει- νης και άλλων αγγελιοφόρων δεύτερης γραμμής)ακοί παράγοντες κινδύνου (διαβήτης, υπέρταση, [42].υπερλιπιδαιμία και κάπνισμα) οδηγούν σε αθη-ροσκλήρωση και χρόνια ισχαιμία του πέους, τηςουροδόχου κύστης και του προστάτη [40]. Η αυ-ξημένη αντίσταση στην έξοδο των ούρων από την Οι θεωρίες αυτές είναι συμβατέςκύστη που οδηγεί σε απώλεια λείων μυϊκών ινών μεταξύ τους και μπορεί νακαι μείωση της ευενδοτότητας έχει αποδειχτείσε πειραματόζωα και μιμείται τις επιπτώσεις της επικαλύπτονται σημαντικά [42].υπερχοληστεριναιμίας και της πυελικής ισχαιμίας. Οι θεωρίες της διαταραχής τηςΗ υποξία προκαλεί υπερέκφραση της TGFb1 και NOS και των μειωμένων επιπέδωνμεταβάλλει την παραγωγή των προστανοειδών, NO, η αυξημένη ενεργοποίηση τηςμε αποτέλεσμα εναπόθεση κολλαγόνου και ίνωση Rho-κινάσης, η αθηροσκλήρωσητης ουροδόχου κύστης [35]. Δεδομένα σε ανθρώ- και η πυελική ισχαιμία συνδέονταιπους υποστηρίζουν, επίσης, αυτήν τη θεωρία. Ηβαθμολογία του IPSS αυξήθηκε σημαντικά (24,2%) από κοινούς αγγειακούςσε μια μελέτη σε 1.724 άντρες με δύο ή περισσότε- παράγοντες κινδύνου.ρους παράγοντες κινδύνου σε σύγκριση με άντρεςμε κανέναν ή έναν αγγειακό παράγοντα κινδύνου[41].Οι θεωρίες αυτές είναι συμβατές μεταξύ τους καιμπορεί να επικαλύπτονται σημαντικά [42]. Οι θεω-ρίες της διαταραχής της NOS και των μειωμένωνεπιπέδων NO, η αυξημένη ενεργοποίηση της Rho-κινάσης, η αθηροσκλήρωση και η πυελική ισχαιμίασυνδέονται από κοινούς αγγειακούς παράγοντεςκινδύνου. Η αθηροσκλήρωση μπορεί να οδηγήσεισε μείωση των επιπέδων του NO και ενεργοποίη-ση της Rho-κινάσης. Η μειωμένη αρτηριακή παρο-χή στην πύελο οδηγεί σε μείωση των μυϊκών ινώντου εξωστήρα της ουροδόχου κύστης και ίνωσητου προστάτη με αποτέλεσμα μείωση της ευεν-δοτότητας της κύστης και αυξημένες ουρηθρικέςαντιστάσεις, αντίστοιχα. Παρομοίως, η μειωμένηαρτηριακή παροχή στην πύελο οδηγεί σε μείωση
    • 20 Επίπτωση των μεθόδων Παρακολούθηση (Watchful waiting) αντιμετώπισης των Η παρακολούθηση προτείνεται ως αρχική μέθοδος αντιμετώπισης ασθενών με ελάχιστα συμπτώματα συμπτωμάτων από το από το κατώτερο ουροποιητικό (IPSS≤7) και χαμηλό κατώτερο ουροποιητικό (LUTS) βαθμό ενόχλησης με ελάχιστη επίπτωση στην ποι- λόγω καλοήθους υπερπλασίας ότητα της ζωής τους [6]. Η μέθοδος βασίζεται στην παρακολούθηση των συμπτωμάτων (συνήθως σε του προστάτη (ΚΥΠ) εξάμηνη ή ετήσια βάση) και περιλαμβάνει τροπο- στη σεξουαλική λειτουργία ποίηση κάποιων συνηθειών, όπως η λήψη υγρών, το αλκοόλ και το κάπνισμα [47]. Η προοδευτική Πάντως, επιδείνωση των συμπτωμάτων συνοδεύεται από δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι επιδείνωση τόσο της στυτικής λειτουργίας, όσο φαρμακευτικές και οι και της εκσπερμάτισης. Σε μια πρόσφατη μελέτη χειρουργικές μέθοδοι Όλες οι μέθοδοι αντιμετώπισης της καλοήθους σε 670 ασθενείς με ΚΥΠ ηλικίας > 50 ετών, οι 234 αντιμετώπισης της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη μπορεί να συνοδεύο- ασθενείς που επέλεξαν την παρακολούθηση ως νται από επιπτώσεις –αρνητικές αλλά και θετικές– αρχική μέθοδο αντιμετώπισης ανέφεραν –9 μήνες υπερπλασίας του προστάτη στη στυτική λειτουργία. Παρ’ όλα αυτά, η στυτική μετά– βελτίωση της σεξουαλικής δραστηριότητας έχουν σημαντική επίπτωση λειτουργία δεν θα επηρεαστεί σημαντικά στους στο 10%, βελτίωση της σκληρότητας της στύσης στη σεξουαλική δραστηριότητα περισσότερους ασθενείς. Οι διαταραχές της εκ- στο 11% και μείωση της σκληρότητας της στύσης σε σχέση με την απλή σπερμάτισης –κυρίως η παλίνδρομη εκσπερμάτι- στο 6% (εκτίμηση με τη χρήση ενός ερωτηματο- παρακολούθηση. ση– αποτελούν το συχνότερο σεξουαλικό πρόβλη- λογίου 4 ερωτήσεων για τη σεξουαλική επιθυμία, μα, ιδίως μετά τη χειρουργική αντιμετώπιση της τη σεξουαλική δραστηριότητα, τη στύση και τη καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη (ΚΥΠ) [43]. σκληρότητά της) [43]. Συγκριτικά, οι 47 ασθενείς Οι κύριες φαρμακευτικές μέθοδοι αντιμετώπισης που έλαβαν φιναστερίδη ανέφεραν βελτίωση της της ΚΥΠ περιλαμβάνουν τους α-αδρενεργικούς σεξουαλικής δραστηριότητας στο 8%, βελτίωση ανταγωνιστές και τους αναστολείς της 5α- της σκληρότητας της στύσης στο 7%, ενώ κανείς αναγωγάσης. ασθενής δεν ανέφερε μείωση της σκληρότητας Οι ασθενείς που αντιμετωπίζονται με τη χορήγη- της στύσης. Τα αντίστοιχα αποτελέσματα στους 43 ση α-αδρενεργικών ανταγωνιστών έχουν γενικά ασθενείς που έλαβαν έναν α-αδρενεργικό αναστο- καλύτερη στυτική λειτουργία σε σχέση με τους λέα ήταν 8%, 13% και 7%. Πάντως, δεν υπάρχει αμ- ασθενείς που αντιμετωπίζονται με τη χορήγηση φιβολία ότι οι φαρμακευτικές και οι χειρουργικές αναστολέων της 5α-αναγωγάσης, αλλά αναφέ- μέθοδοι αντιμετώπισης της καλοήθους υπερπλα- ρουν συχνότερα διαταραχές της εκσπερμάτισης, σίας του προστάτη έχουν σημαντική επίπτωση στη ιδίως όταν χορηγείται η ταμσουλοσίνη ή η σιλο- σεξουαλική δραστηριότητα σε σχέση με την απλή δοσίνη [44]. Η επίπτωση των ελάχιστα επεμβατι- παρακολούθηση [48]. κών μεθόδων αντιμετώπισης της ΚΥΠ στη στυτι- κή λειτουργία και στην εκσπερμάτιση είναι γενικά Φυτικά εκχυλίσματα μικρότερη των κλασικών χειρουργικών μεθόδων Διάφορα φυτικά εκχυλίσματα έχουν χρησιμοποι- [45,46]. Οι επιπτώσεις των συντηρητικών μεθό- ηθεί για την αντιμετώπιση των LUTS λόγω ΚΥΠ δων αντιμετώπισης των συμπτωμάτων από το (Serenoa repens/saw palmetto, pygeum africanum, κατώτερο ουροποιητικό (LUTS) λόγω ΚΥΠ στη σε- cucurbita pepo, secale cerelae, urtica dioica, ξουαλική λειτουργία αναλύονται στη συνέχεια και hypoxis rooperi, quercetin). Έχουν αντιφλεγμο- παρουσιάζονται στον πίνακα 2. νώδη και αντιοξειδωτική δράση, ενώ προκαλούν
    • 21 αναστολή των κυτοκινών b-FGF και EGF, ρύθμιση στη στυτική λειτουργία μπορεί να είναι είτε θετικές της 5α- αναγωγάσης και των σεξουαλικών ορμο- είτε αρνητικές. Οι θετικές αποδίδονται στην άμεση νών (τεστοστερόνη, DHT). Η χορήγησή τους μπο- χάλαση των λείων μυϊκών ινών των σηραγγωδών ρεί να συνοδεύεται από σημαντική μείωση της σωμάτων αλλά και στη βελτίωση της ποιότητας νυχτουρίας, βελτίωση της ουροροομετρίας και ζωής, ενώ οι αρνητικές στη μείωση της αρτηριακής σημαντική μείωση του βαθμού ενόχλησης από τα πίεσης (ειδικά σε ηλικιωμένους ασθενείς) [54,55]. συμπτώματα [49]. Επιπροσθέτως, τα σκευάσματα Γενικά, οι κλινικές μεταβολές στη στυτική λειτουρ- αυτά είναι εξαιρετικά ασφαλή. Σε μια τυχαιοποι- γία είναι ελάχιστες. Η κύρια σεξουαλική ανεπιθύμη- ημένη, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη τη ενέργεια είναι οι διαταραχές της εκσπερμάτισης, σε 100 ασθενείς με ΚΥΠ δεν παρατηρήθηκε σημα- που φαίνεται ότι αφορούν κυρίως στη σιλοδοσίνη,Οι α-αδρενεργικοί ανταγωνιστές ντική βελτίωση στη βαθμολογία του IIEF ύστερα κατά δεύτερο λόγο στην ταμσουλοσίνη και λιγότερομπορούν να διακριθούν στους από 12 μήνες χορήγησης της serenoa repens [50]. στην αλφουζοσίνη. Τα δεδομένα των κλινικών μελε-παλαιότερους και μη ειδικούς Τέλος, σε μια μελέτη σε 2.511 ασθενείς (δεδομέ- τών αναλύονται στη συνέχεια.(τεραζοσίνη, δοξαζοσίνη) και να από 3 τυχαιοποιημένες, διπλές-τυφλές μελέτες,στους νεότερους και ειδικούς που σύγκριναν τη serenoa repens με τη φιναστε- Η χρήση της τεραζοσίνης και της δοξαζοσίνης έχει(αλφουζοσίνη, ταμσουλοσίνη, ρίδη και την ταμσουλοσίνη), παρατηρήθηκε μια περιοριστεί σημαντικά σήμερα. Ο Lowe [56], σε ήπια αύξηση στις σεξουαλικές διαταραχές (κυρί- ανασκόπηση 6 τυχαιοποιημένων, ελεγχόμενων μεσιλοδοσίνη), όσον αφορά στους ως διαταραχές της εκσπερμάτισης) μετά τη χορή- εικονικό φάρμακο μελετών σε 996 ασθενείς, ανέφε-υποδοχείς α1A και α1D. γηση της φιναστερίδης και της ταμσουλοσίνης –η ρε ότι η επίπτωση της ΣΔ ήταν 1,6% στους ασθενείς σεξουαλική λειτουργία δεν μεταβλήθηκε 3 μήνες που έλαβαν τεραζοσίνη (1-20 mg, οι περισσότεροι μετά τη χορήγηση της serenoa repens–, ενώ παρα- έλαβαν μέχρι 10 mg) και 0,6% στους ασθενείς που τηρήθηκε ήπια βελτίωση 6 μήνες μετά (εκτίμηση έλαβαν εικονικό φάρμακο (μη στατιστικά σημαντι- με το Male Sexual Function 4-item – MSF-4) [51]. κή διαφορά). Οι Wilt και συν [57], σε συστηματική Στη μελέτη αυτή, χορηγήθηκαν δύο σχήματα της ανασκόπηση 17 μελετών σε 5.151 ασθενείς (μέση serenoa repens: 160 mg, δύο φορές/ημέρα και ηλικία: 65 έτη, διάρκεια: 4-52 εβδομάδες), διαπί- 320 mg μια φορά/ημέρα. Δεν υπήρχαν διαφορές στωσαν ότι το 6,2% και το 5,9% των ασθενών που μεταξύ τους, και τα αποτελέσματα παρουσιάζο- έλαβαν τεραζοσίνη διέκοψαν την αγωγή λόγω ΣΔ, νται σε μια ομάδα. Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότερες σε σχέση με το εικονικό φάρμακο και τη φιναστερί- από τις μελέτες αυτές χαρακτηρίζονται από μεθο- δη, αντίστοιχα. δολογικά προβλήματα, που καθιστούν την εξαγω- γή συμπερασμάτων επισφαλή [52]. Οι MacDonald και συν [58], σε συστηματική ανα- σκόπηση 13 μελετών (10 ελεγχόμενες με εικονικό α-αδρενεργικοί ανταγωνιστές φάρμακο, οι 2 από τις οποίες είχαν σκέλη με φι- Οι α-αδρενεργικοί ανταγωνιστές μπορούν να δια- ναστερίδη και συνδυασμό δοξαζοσίνης/φιναστε- κριθούν στους παλαιότερους και μη ειδικούς (τε- ρίδης, αντίστοιχα) σε 6.033 άντρες (μέση ηλικία: ραζοσίνη, δοξαζοσίνη) και στους νεότερους και 64 έτη, διάρκεια: 1-54 μήνες), ανέφεραν ότι το ειδικούς (αλφουζοσίνη, ταμσουλοσίνη, σιλοδοσί- σχετικό διαγώνιο πηλίκο (odds ratio) για ΣΔ στους νη), όσον αφορά στους υποδοχείς α1A και α1D. Σε ασθενείς που έλαβαν δοξαζοσίνη ήταν 1,71 (95% μια μετα-ανάλυση των τυχαιοποιημένων κλινικών CI: 0,77-3,79) στις ελεγχόμενες με εικονικό φάρ- μελετών, δεν προέκυψαν διαφορές ως προς ό,τι μακο μελέτες, 1,18 (95% CI: 0,58-2,4) στην ελεγ- σχετίζεται με την αποτελεσματικότητά τους, αλλά χόμενη με φιναστερίδη μελέτη και 3,14 (95% CI: εντοπίστηκαν διαφορές όσον αφορά στο προφίλ 1,52-6,48) στη μελέτη συνδυασμού δοξαζοσίνης/ ανεπιθύμητων ενεργειών [6,53]. Οι επιπτώσεις τους φιναστερίδης σε σχέση με το εικονικό φάρμακο.
    • 22
    • 23
    • 24 Οι Kirby και συν [59], σε τυχαιοποιημένη, διπλή- ανταγωνιζόμενη τη δράση των υποδοχέων της τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη σεροτονίνης και ντοπαμίνης) [63,64]. Οι Hellstrom σε 237 ασθενείς με ΚΥΠ και ΣΔ (σε σύνολο 680), και συν [65], σε διασταυρούμενη μελέτη 3 σκελών οι οποίοι έλαβαν δοξαζοσίνη (κλασική μορφή 1-8 (εικονικό φάρμακο, αλφουζοσίνη 10 mg και ταμ- mg και παρατεταμένης απελευθέρωσης μορφή 4 ή σουλοσίνη 0,8 mg) διάρκειας 5 ημερών, ανέφεραν 8 mg), διαπίστωσαν ότι από την αρχή της μελέτης ότι η μείωση του όγκου της εκσπερμάτισης κατά η στυτική λειτουργία τους βελτιώθηκε κατά 38% 20% ή περισσότερο ήταν 89,6% με την ταμσουλο- μετά τη χορήγηση της μορφής παρατεταμένης σίνη, 20,8% με την αλφουζοσίνη και 12,5% με το απελευθέρωσης της δοξαζοσίνης και 26% μετά τη εικονικό φάρμακο (p<0,0001 μεταξύ αλφουζοσί- χορήγηση της κλασικής μορφής της δοξαζοσίνης νης και ταμσουλοσίνης και μεταξύ εικονικού φαρ- (p<0,019). Ανάλογα ήταν τα αποτελέσματα και στα μάκου και ταμσουλοσίνης, ενώ η διαφορά μεταξύ άλλα πεδία του IIEF (σεξουαλική ικανοποίηση και εικονικού φαρμάκου και αλφουζοσίνης δεν ήταν ικανοποίηση από την επαφή, οργασμική λειτουρ- σημαντική). Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της μελέ- γία και σεξουαλική επιθυμία). της ήταν ότι το 35,4% των ασθενών που έλαβαν ταμσουλοσίνη είχαν πλήρη απουσία εκσπερμάτι- Οι Lepor και συν [60], σε μια τρίμηνης διάρκειας, σης (και όχι παλίνδρομη εκσπερμάτιση), κάτι που τυχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με εικο- δεν παρατηρήθηκε ούτε με την αλφουζοσίνη ούτε νικό φάρμακο μελέτη δύο δόσεων της ταμσουλο- με το εικονικό φάρμακο. σίνης (0,4 και 0,8 mg) σε 756 ασθενείς (> 45 ετών), ανέφεραν παλίνδρομη εκσπερμάτιση στο 6% και Οι Lukacs και συν [66], σε ανοιχτή μελέτη σε 2.829 στο 18% (p<0,001) στους ασθενείς που έλαβαν ασθενείς (μέση ηλικία: 65,9 έτη, παρακολούθηση: ταμσουλοσίνη 0,4 και 0,8 mg, αντίστοιχα. Σε μια 12 μήνες) με καλοήθη υπερπλασία του προστά- επέκταση της μελέτης αυτής (διάρκειας 13 εβδο- τη, οι οποίοι αντιμετωπίστηκαν με αλφουζοσίνη μάδων), η επίπτωση της παλίνδρομης εκσπερμάτι- (2,5 mg, 3 φορές την ημέρα) ή αλφουζοσίνη SR (5 σης ήταν 10% και 26% για τις δύο δόσεις της ταμ- mg, 2 φορές την ημέρα), ανέφεραν βελτίωση της σουλοσίνης, αντίστοιχα [61]. Σε άλλη επέκταση βαθμολογίας σεξουαλικής λειτουργίας κατά 191% Η παλίνδρομη εκσπερμάτιση τριών μελετών της ταμσουλοσίνης για επιπλέον 64 (εκτίμηση με τις 3 ερωτήσεις σεξουαλικής λειτουρ- αποδόθηκε στην ειδικότητα της εβδομάδες σε σύνολο 949 ασθενών, η επίπτωση γίας από το ερωτηματολόγιο BPHQL9 – Benign ταμσουλοσίνης προς τους α1Α και της ΣΔ ήταν 6% και των διαταραχών της εκσπερ- Prostatic Hyperplasia Health Related Quality of μάτισης 30% [62]. Οι Michel και συν [63], σε πολυ- Life 9-item). Η βελτίωση αυτή ήταν μεγαλύτερη σε α1D αδρενεργικούς υποδοχείς του κεντρική, ανοιχτή μελέτη σε 1.784 ασθενείς (μέση αυτούς με σοβαρού βαθμού συμπτώματα (εκτός αυχένα της κύστης και των σπερ- ηλικία: 64,1 έτη, παρακολούθηση: 6 μήνες) με κα- από τους ασθενείς > 70 ετών). Επιπλέον, σε δύο ματοδόχων κύστεων (χάλαση και λοήθη υπερπλασία του προστάτη, οι οποίοι αντι- άλλες ανοιχτές μελέτες δεν αναφέρθηκαν περι- παλινδρόμηση σπέρματος) αλλά μετωπίστηκαν με ταμσουλοσίνη (0,4 mg, μια φορά στατικά παλίνδρομης εκσπερμάτισης σε ασθενείς και σε πιθανή δράση στο κεντρικό την ημέρα), ανέφεραν ότι η συνολική επίπτωση με καλοήθη υπερπλασία του προστάτη που αντι- νευρικό σύστημα (αναστολή των της ΣΔ ήταν 0,6% και της παλίνδρομης εκσπερμάτι- μετωπίστηκαν με αλφουζοσίνη [67,68]. σης 1,6%. Η παλίνδρομη εκσπερμάτιση αποδόθη- μηχανισμών της εκσπερμάτισης κε στην ειδικότητα της ταμσουλοσίνης προς τους Οι Buzelin και συν [69], σε ανάλυση δύο τυχαιο- ανταγωνιζόμενη τη δράση των α1Α και α1D αδρενεργικούς υποδοχείς του αυχέ- ποιημένων, ελεγχόμενων με εικονικό φάρμακο υποδοχέων της σεροτονίνης και να της κύστης και των σπερματοδόχων κύστεων μελετών σε 588 ασθενείς (το 51% των ασθενών ντοπαμίνης). (χάλαση και παλινδρόμηση σπέρματος) αλλά και ήταν ≥ 65 ετών, παρακολούθηση: 3 μήνες) με κα- σε πιθανή δράση στο κεντρικό νευρικό σύστημα λοήθη υπερπλασία του προστάτη, οι οποίοι αντι- (αναστολή των μηχανισμών της εκσπερμάτισης μετωπίστηκαν με αλφουζοσίνη SR (5 mg, 2 φορές
    • 25την ημέρα), δεν ανέφεραν κανένα περιστατικό προστάτη, που τυχαιοποιήθηκαν σε σιλοδοσίνη (4διαταραχής της εκσπερμάτισης. Οι ίδιοι ερευνη- mg/2 φορές την ημέρα), ταμσουλοσίνη (0,2 mg/τές [70], σε τυχαιοποιημένη, συγκριτική μελέτη σε ημέρα) και ναφτοπιδίλη (50 mg/ημέρα, εκλεκτικός282 ασθενείς (ηλικία ≥ 45 ετών, παρακολούθηση: αναστολέας των α1D αδρενεργικών υποδοχέων),3 μήνες) με καλοήθη υπερπλασία του προστάτη, ανέφεραν ότι παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντι-ανέφεραν συγκρίσιμα ποσοστά τόσο στυτικής κή βελτίωση της στυτικής λειτουργίας (αξιολόγη-δυσλειτουργίας (3% στην ομάδα της ταμσουλοσί- ση με το IIEF-5) μόνο στην ομάδα της ναφτοπιδί-νης και 2% στην ομάδα της αλφουζοσίνης), όσο λης (από 7 σε 7,4), ενώ οι μεταβολές στις άλλες 2και παλίνδρομης εκσπερμάτισης στις δύο ομάδες ομάδες δεν ήταν στατιστικά σημαντικές. Το 24,4%(0,8% στην ομάδα της ταμσουλοσίνης και 0% στην των ασθενών στην ομάδα της σιλοδοσίνης ανέ-ομάδα της αλφουζοσίνης). Η δόση της ταμσουλο- φερε απουσία εκσπερμάτισης, ενώ το 2,4% στηνσίνης ήταν σταθερή (0,4 mg/ημέρα), ενώ της αλ- ομάδα της ναφτοπιδίλης και το 2,6% στην ομάδαφουζοσίνης τιτλοποιήσιμη (από 2,5 mg/δύο φορές της ταμσουλοσίνης ανέφερε μείωση του όγκουτην ημέρα σε 2,5 mg/τρεις φορές την ημέρα). Ο της εκσπερμάτισης. Οι Chapple και συν [78], σε πο-Roehrborn [71], σε τυχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή λυκεντρική, διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικόμελέτη 3 μηνών (528 ασθενείς, μέση ηλικία: 63,6 φάρμακο και ταμσουλοσίνη (0,4 mg/ημέρα) μελέ-έτη), έδειξε ότι η επίπτωση της ΣΔ ήταν 1,1%, 2,8% τη για την αποτελεσματικότητα της σιλοδοσίνηςκαι 1,1% στις ομάδες του εικονικού φαρμάκου, (8 mg/ημέρα) σε 1.228 άντρες (μέση ηλικία: 65,8αλφουζοσίνης 10 mg και αλφουζοσίνης 15 mg έτη, παρακολούθηση: 3 μήνες) με ΚΥΠ, ανέφεραν(μη κλινικά χορηγούμενη δόση), αντίστοιχα, και η μείωση ή απουσία εκσπερμάτισης (που χαρακτη- Μείωση ή απουσία εκσπερμάτισηςπαλίνδρομη εκσπερμάτιση ήταν 0%, 0,6% κι 0,6%, ρίστηκε ως παλίνδρομη εκσπερμάτιση) στο 14,2% (που χαρακτηρίστηκε ωςαντίστοιχα. Τέλος, οι Roehrborn και συν [72], σε των αντρών που έλαβαν σιλοδοσίνη, ενώ τα αντί- παλίνδρομη εκσπερμάτιση) στομια ανασκόπηση τριών μελετών, στις οποίες χορη- στοιχα ποσοστά ήταν 2,1% και 1,1% στις ομάδες 14,2% των αντρών που έλαβανγήθηκε αλφουζοσίνη 10 mg (ALTESS – 2ετής, τυ- της ταμσουλοσίνης και του εικονικού φαρμάκου, σιλοδοσίνη, ενώ τα αντίστοιχαχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή [73], ALFORTI – 9μηνη αντίστοιχα. Πάντως, μόνο το 1,3% των αντρών ποσοστά ήταν 2,1% και 1,1% στιςανοιχτή επέκταση [74] και ALF-ONE – 2ετής [75]), που έλαβαν σιλοδοσίνη διέκοψε τη θεραπευτικήανέφεραν ότι η επίπτωση της ΣΔ κυμάνθηκε από αγωγή λόγω παλίνδρομης εκσπερμάτισης. ομάδες της ταμσουλοσίνης και του<1% έως 2% και της παλίνδρομης εκσπερμάτισης εικονικού φαρμάκου, αντίστοιχα.ήταν ≤ 1σε σύνολο 2.656 ασθενών. Αναστολείς της 5α-αναγωγάσης Οι αναστολείς της 5α-αναγωγάσης χαρακτηρί-Η σιλοδοσίνη είναι ένας υπερεκλεκτικός α1Α αδρε- ζονται από σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειεςνεργικός ανταγωνιστής. Οι Kawabe και συν [76], σε στη σεξουαλική λειτουργία, που περιλαμβάνουνπροοπτική μελέτη σε 457 άντρες (μέση ηλικία: 65 στυτική δυσλειτουργία (3-16%), διαταραχές τηςέτη, παρακολούθηση: 3 μήνες) με καλοήθη υπερ- επιθυμίας (2-10%) και διαταραχές εκσπερμάτισηςπλασία του προστάτη, που τυχαιοποιήθηκαν σε σι- (1-8%) [79]. Ο παθοφυσιολογικός μηχανισμός δενλοδοσίνη (4 mg/2 φορές την ημέρα), ταμσουλοσίνη είναι ακριβώς γνωστός, αλλά αποδίδεται στη μεί-(0,2 mg/ημέρα) και εικονικό φάρμακο, ανέφεραν ωση της διυδροτεστοστερόνης (DHT) και στη μεί-διαταραχές στην εκσπερμάτιση στο 22,3%, 1,6% ωση του NO και της NOS στα σηραγγώδη σώματακαι 0%, αντίστοιχα. Μόνο το 2,9% των ασθενών του πέους [80].διέκοψε την αγωγή λόγω διαταραχών της εκσπερ-μάτισης. Οι Yokoyama και συν [77], σε προοπτική Η PROSPECT (PROscar Safety Plus Efficacyμελέτη σε 136 άντρες (μέση ηλικία: 70 έτη, παρα- Canadian Two year study) αποτελεί τυχαιοποιη-κολούθηση: 3 μήνες) με καλοήθη υπερπλασία του μένη, διπλή-τυφλή, προοπτική μελέτη 2 ετών, που
    • 26 συνέκρινε τη φιναστερίδη με το εικονικό φάρμα- Σε 3 τυχαιοποιημένες, διπλές-τυφλές κλινικές με- κο σε 613 ασθενείς (μέση ηλικία: 63 έτη). Το 15,8% λέτες σε συνολικά 4.325 άντρες που έλαβαν ντου- των ασθενών που έλαβαν φιναστερίδη και το ταστερίδη (έναν αναστολέα και των δύο ισομορ- 6,3% των ασθενών που έλαβαν εικονικό φάρμακο φών της 5α-αναγωγάσης), η ΣΔ είχε σημαντικά ανέφερε ΣΔ, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά των δι- μεγαλύτερη επίπτωση (p<0,001) στην ομάδα της αταραχών της εκσπερμάτισης ήταν 7,7% και 1,7% ντουταστερίδης σε σχέση με το εικονικό φάρμακο (p<0,01 και στις 2 περιπτώσεις) [81]. (7,3% έναντι 4%), όπως και οι διαταραχές της εκ- σπερμάτισης (2,2% έναντι 0,8%) και οι διαταραχές Η PLESS (Proscar Long-term Efficacy and Safety της επιθυμίας (4,2% έναντι 2,1%) [84]. Study) είναι τυχαιοποιημένη, διπλή τυφλή, ελεγ- χόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη της αποτε- Στην CombAT, πολυκεντρική, τυχαιοποιημένη, δι- λεσματικότητας και ασφάλειας της φιναστερίδης πλή-τυφλή μελέτη για τον συνδυασμό ντουταστερί- σε 3.040 άντρες, ηλικίας 45-78 ετών, για 4 χρόνια δης και ταμσουλοσίνης σε 4.844 άντρες με ΚΥΠ, η [82]. Το 46% των ασθενών ανέφερε ΣΔ κατά την ΣΔ ύστερα από 24 μήνες ήταν 6% στην ομάδα της εισαγωγή στη μελέτη. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες, ντουταστερίδης, 3,8% στην ομάδα της ταμσουλοσί- σε σχέση με τη σεξουαλική λειτουργία, ήταν 15% νης και 7,4% στην ομάδα που έλαβε τον συνδυασμό στην ομάδα της φιναστερίδης και 7% στην ομά- τους [85]. Η παλίνδρομη εκσπερμάτιση και η αδυνα- δα του εικονικού φαρμάκου μετά το πρώτο έτος μία εκσπερμάτισης ήταν 0,6% και 0,5% στην ομάδα (p<0,001). Στα επόμενα 3 έτη, αυξήθηκαν κατά 7% της ντουταστερίδης, 1,1% και 0,8% στην ομάδα της και στις δύο ομάδες. Μόνο το 4% των ασθενών ταμσουλοσίνης και 4,2% και 2,4% στην ομάδα του στην ομάδα της φιναστερίδης και το 2% των ασθε- συνδυασμού των δύο φαρμάκων, αντίστοιχα. νών στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου διέκοψε Η ΣΔ ύστερα από 24 μήνες ήταν 6% τη φαρμακευτική αγωγή εξαιτίας των ανεπιθύμη- Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι στην ομάδα της ντουταστερίδης, των σεξουαλικών ενεργειών. Από αυτούς, το 50% αντιμετώπισης της ΚΥΠ 3,8% στην ομάδα της ταμσουλοσίνης και το 41% ανέφερε αποκατάσταση της σεξουα- Στις ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους αντιμετώπι- λικής λειτουργίας μετά τη διακοπή της αγωγής με σης της ΚΥΠ, συγκαταλέγεται η θερμοθεραπεία και 7,4% στην ομάδα που έλαβε τον φιναστερίδη και εικονικό φάρμακο, αντίστοιχα. του προστάτη με μικροκύματα (Transurethral συνδυασμό τους [85]. Microwave Thermotherapy – TUMT), η διουρηθρική Η παλίνδρομη εκσπερμάτιση και η Η Prostate Cancer Prevention Trial αποτελεί τυχαι- εκτομή με βελόνα Transurethral Needle Ablation αδυναμία εκσπερμάτισης ήταν 0,6% οποιημένη, διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό – TUNA), η διουρηθρική έγχυση αιθανόλης στον και 0,5% στην ομάδα της φάρμακο μελέτη (18.852 ασθενείς, >55 ετών, 7 προστάτη (Transurethral Ethanol Ablation of the χρόνια παρακολούθηση) της δυνατότητας της φινα- Prostate – TEAP) και η ενδοϊστική πήξη με laser ντουταστερίδης, 1,1% και 0,8% στερίδης να εμποδίσει την ανάπτυξη καρκίνου του (Interstitial Laser Coagulation – ILC). Οι Frieben στην ομάδα της ταμσουλοσίνης και προστάτη. Καταγράφηκε αύξηση στην κλίμακα σε- και συν [45], σε μια συστηματική ανασκόπηση 33 4,2% και 2,4% στην ομάδα του ξουαλικής δραστηριότητας (Sexual Activity Scale) μελετών με TUMT (6), TUNA (4), TEAP (2) και laser συνδυασμού των δύο φαρμάκων, κατά 3,21 σε σχέση με το εικονικό φάρμακο στους (21), έδειξαν ότι το 15,4% των ασθενών ανέφερε αντίστοιχα. 6 μήνες και μείωση της ίδιας κλίμακας κατά 2,11 επιδείνωση της σεξουαλικής λειτουργίας, ενώ το μονάδες στο τέλος της μελέτης (6,5 έτη, p<0,001). 15,2%, βελτίωση. Συνολικά, η σεξουαλική δυσλειτουργία αυξήθηκε κατά 1,26 μονάδες της κλίμακας σεξουαλικής δρα- Οι Francisca και συν [86], σε προοπτική, τυχαιοποι- στηριότητας από την αρχική τιμή, αντιστοιχώντας ημένη, συγκριτική μελέτη μεταξύ TUMT και TURP σε συνολική αύξηση κατά 8,22 μονάδες (p<0,001) σε 147 ασθενείς (μέση ηλικία: 65 έτη, παρακο- καθ’ όλη τη διάρκεια της μελέτης [83]. λούθηση: 1 έτος), ανέφεραν ΣΔ στο 29% μετά την
    • 27TUMT και στο 33% μετά την TURP (μη στατιστικά Οι αρχικές μελέτες του ILC έδειξαν ότι πρόκειταισημαντική διαφορά), ενώ παλίνδρομη εκσπερμά- για ασφαλή μέθοδο που δεν συνοδεύεται από ΣΔ,τιση είχε το 33% και 63%, αντίστοιχα (p=0,006). Σε ενώ τα ποσοστά πλήρους απώλειας και σοβαρήςμια μετα-ανάλυση 14 μελετών (6 συγκριτικές με- μείωσης της εκσπερμάτισης είναι 6% και 40%,ταξύ TUMT και TURP) σε 1.493 ασθενείς (μέση ηλι- αντίστοιχα [93]. Οι Kursh και συν [94], σε προοπτι-κία: 67 έτη, παρακολούθηση: 3-60 μήνες), η TUMT κή, τυχαιοποιημένη μελέτη σε 72 ασθενείς (50-81συνοδευόταν από μειωμένο κίνδυνο για ΣΔ και ετών), οι οποίοι αντιμετωπίστηκαν με TURP και ILC, Οι Windle και συν [97], σε μιαπαλίνδρομη εκσπερμάτιση σε σχέση με την TURP ανέφεραν ότι η βαθμολογία ενός ερωτηματολογί- κλασική μελέτη σε 89 ασθενείς(σχετικός κίνδυνος 0,41 για ΣΔ και 0,39 για παλίν- ου σεξουαλικής λειτουργίας (μη καθοριζόμενου (η ηλικία δεν αναφέρεται,δρομη εκσπερμάτιση) [87]. ακριβώς) παρέμεινε σταθερή στην ομάδα του ILC, παρακολούθηση: 6-30 μήνες), ενώ μειώθηκε προοδευτικά στην ομάδα της TURP οι οποίοι υποβλήθηκαν σεΣε προοπτική, τυχαιοποιημένη μελέτη σε 121 ύστερα από 2 χρόνια παρακολούθησης. Σε άλληασθενείς (ηλικία: ≥ 50 έτη, παρακολούθηση: 1 προοπτική μελέτη σε 173 ασθενείς (52-84 ετών), οπισθοηβική, διακυστική καιέτος), η επίπτωση της ΣΔ ήταν 0% με τη μέθοδο που αντιμετωπίστηκαν με TURP, TUMT, TUNA και διουρηθρική προστατεκτομή καιTUNA και 12,7% με την TURP, ενώ η επίπτωση της ILC, καταγράφηκε ήπια ή μετρίου βαθμού ΣΔ στο είχαν φυσιολογική σεξουαλικήπαλίνδρομης εκσπερμάτισης ήταν 13% και 54%, 26,5%, 18,2%, 18,4% και 20% των ασθενών, αντί- λειτουργία προεγχειρητικά,αντίστοιχα (p<0,0001) [88]. Πέντε χρόνια μετά, η στοιχα, ενώ η απουσία εκσπερμάτισης ή η σοβαρού ανέφεραν ΣΔ στο 8,8%, 0% καιεπίπτωση της ΣΔ ήταν 3,1% με τη μέθοδο TUNA και βαθμού μείωση του όγκου εκσπερμάτισης ήταν21,4% με την TURP, ενώ η επίπτωση της παλίνδρο- 48,6%, 28,1%, 21,6% και 24,3%, αντίστοιχα [95]. 14,3% των ασθενών, αντίστοιχα,μης εκσπερμάτισης ήταν 0% και 41,1%, αντίστοι- Πάντως, τα συγκριτικά δεδομένα των ILC με άλλες ενώ η επίπτωση της παλίνδρομηςχα [89]. Οι Bouza και συν, σε μια μετα-ανάλυση 35 ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές είναι ανεπαρκή για εκσπερμάτισης ήταν 58,8%, 71,4%μελετών (9 συγκριτικές, 26 μη συγκριτικές) με τη την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων [96]. και 51%, αντίστοιχα.μέθοδο TUNA, ανέφεραν ότι η συνολική επίπτωσητης ΣΔ ήταν 0,3%, της αιμοσπερμίας 0,3%, της πα- Χειρουργικές μέθοδοιλίνδρομης εκσπερμάτισης 0,2% και της απουσίας Η ανοιχτή προστατεκτομή είναι η παλαιότερη μέθο-εκσπερμάτισης 0,08% [90]. Σε 3 από τις 9 συγκριτι- δος αντιμετώπισης της ΚΥΠ. Η εφαρμογή της έχεικές μελέτες, τα αποτελέσματα της μεθόδου TUNA περιοριστεί σημαντικά σήμερα, με αποτέλεσμα ταήταν σημαντικά καλύτερα σε σχέση με της TURP, δεδομένα της επίπτωσής της στη σεξουαλική λει-όσον αφορά στη στυτική λειτουργία, στη λειτουρ- τουργία να προέρχονται από παλαιότερες μελέτες,γία της εκσπερμάτισης και στη διατήρηση της σε- χωρίς αυστηρά μεθοδολογικά κριτήρια. Οι Windleξουαλικής επιθυμίας. και συν [97], σε μια κλασική μελέτη σε 89 ασθενείς (η ηλικία δεν αναφέρεται, παρακολούθηση: 6-30Οι Grise και συν [91], σε προοπτική μελέτη 115 μήνες), οι οποίοι υποβλήθηκαν σε οπισθοηβική,ασθενών (> 50 ετών, παρακολούθηση: 1 έτος) που διακυστική και διουρηθρική προστατεκτομή καιαντιμετωπίστηκαν με TEAP, ανέφεραν ΣΔ στο 3% είχαν φυσιολογική σεξουαλική λειτουργία προεγ-και απουσία εκσπερμάτισης στο 1%. Οι Plante και χειρητικά, ανέφεραν ΣΔ στο 8,8%, 0% και 14,3%συν [92], σε πολυκεντρική, τυχαιοποιημένη ως των ασθενών, αντίστοιχα, ενώ η επίπτωση της πα-προς 3 δόσεις αιθανόλης (15%, 25% και 40% του λίνδρομης εκσπερμάτισης ήταν 58,8%, 71,4% καιόγκου του προστάτη) μελέτη σε 79 ασθενείς (μέση 51%, αντίστοιχα. Οι Goriunov και συν [98] μελέ-ηλικία: 64 έτη, παρακολούθηση: 6 μήνες), οι οποί- τησαν τη σεξουαλική λειτουργία σε 818 ασθενείςοι αντιμετωπίστηκαν με TEAP, ανέφεραν ΣΔ στο που υποβλήθηκαν σε διακυστική (οι περισσότε-4,1% και διαταραχές της εκσπερμάτισης επίσης ροι) ή διουρηθρική προστατεκτομή. Από τους 542στο 4,1%. ασθενείς, που είχαν σεξουαλική δραστηριότητα
    • 28 προεγχειρητικά, οι 77 (14,2%) είχαν πλήρη απώ- ανέκτησε τη στυτική λειτουργία 3 μήνες μετά την λεια της στυτικής ικανότητας, οι 159 (29,3%) ανέ- TURP, οπότε περιορίστηκε η επίπτωση της ΣΔ στο φεραν μειωμένη στυτική ικανότητα, οι 176 (32,5%) 8,2%. Στο ίδιο άρθρο, γίνεται και ανασκόπηση 18 ανέφεραν μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, οι 244 μελετών σε 1.456 ασθενείς συνολικά και ποσοστά (45%) είχαν παλίνδρομη εκσπερμάτιση και οι 188 ΣΔ 0-40% (μόνο σε 3 μελέτες έγινε αντικειμενική (34,7%) είχαν επώδυνο οργασμό. Η διουρηθρική καταγραφή της στυτικής δραστηριότητας, ενώ προστατεκτομή οδήγησε σε πλήρη απώλεια της οι υπόλοιπες βασίστηκαν στις πληροφορίες από ικανότητας για σεξουαλική επαφή στο 5,3% των τους ασθενείς και –σε 3 μελέτες– και από τις συ- ασθενών, ενώ η διακυστική προστατεκτομή στο ντρόφους τους). Οι Kunelius και συν [102] παρου- 9,9% των ασθενών. Τέλος, οι Tubaro και συν [99], σίασαν δεδομένα από 57 ασθενείς που υποβλήθη- σε προοπτική μελέτη σε 32 ασθενείς (μέση ηλικία: καν σε TURP (μέση ηλικία: 69 έτη). Πριν από την 69,5 έτη, παρακολούθηση: 6 μήνες), που υποβλή- επέμβαση, έγινε καταγραφή των σεξουαλικών λει- θηκαν σε διακυστική προστατεκτομή, ανέφεραν τουργιών με τη χρήση ενός ερωτηματολογίου 22 μικρή βελτίωση της ερωτικής επιθυμίας και μικρή θεμάτων, γεγονός που επαναλήφθηκε 6 και 12 μή- επιδείνωση της ποιότητας της στύσης (στατιστικά νες μετά την TURP. Η μόνη στατιστικά σημαντική Στις κατευθυντήριες οδηγίες σημαντικές διαφορές), ενώ δεν καταγράφηκε στα- μεταβολή αφορούσε στη βελτίωση των πρωινών της Αμερικανικής Ουρολογικής τιστικά σημαντική μεταβολή της ποιότητας της σε- στύσεων μετά την TURP (p < 0,01). Επιπλέον, το ξουαλικής επαφής (εκτίμηση με απλές ερωτήσεις 84% των ασθενών είχε παλίνδρομη εκσπερμάτι- Εταιρείας (AUA guidelines), σε κάθε περίπτωση). ση τόσο στους 6, όσο και στους 12 μήνες μετά την ο επιπολασμός της ΣΔ και των TURP. Οι Poulakis και συν [103], σε ευρωπαϊκή με- διαταραχών της εκσπερμάτισης Η διουρηθρική προστατεκτομή (TURP) αποτελεί τη λέτη σε 629 ασθενείς (μέση ηλικία: 62 έτη, χρόνος μετά την TURP είναι 10% και 65%, συχνότερα εφαρμοζόμενη μέθοδο αντιμετώπισης παρακολούθησης: 6 μήνες), ανέφεραν ότι το ποσο- αντίστοιχα (μόλις 2% και 2% στην της ΚΥΠ. Παρά το γεγονός αυτό, τα δεδομένα σχε- στό της ΣΔ (εκτίμηση με το IIEF-5) μετά την TURP ομάδα ελέγχου) τικά με τις επιπτώσεις της στη σεξουαλική λειτουρ- ήταν 12%. Αξίζει να σημειωθεί το υψηλό ποσοστό γία είναι πολύ περιορισμένα, και οι περισσότερες της ΣΔ προεγχειρητικά (65%) στην ομάδα αυτήν μελέτες χαρακτηρίζονται από μεθοδολογικά προ- των ασθενών. Οι Brookes και συν [104], σε προο- βλήματα. Στις κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερι- πτική μελέτη σε 340 άντρες –από τους οποίους οι κανικής Ουρολογικής Εταιρείας (AUA guidelines), 117 υποβλήθηκαν σε TURP–, ανέφεραν στατιστικά ο επιπολασμός της ΣΔ και των διαταραχών της σημαντική βελτίωση 7,5 μήνες μετά την TURP στη εκσπερμάτισης μετά την TURP είναι 10% και 65%, στυτική λειτουργία (από 70% σε 55%, p<0,02) και αντίστοιχα (μόλις 2% και 2% στην ομάδα ελέγχου) στη μείωση του πόνου ή της ενόχλησης κατά την [6]. Ως πιθανοί παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί προ- εκσπερμάτιση (από 17% σε 2%, p<0,02). Αντίθετα, τείνονται η νευροαπραξία, λόγω θερμικής βλάβης οι διαταραχές της εκσπερμάτισης επιδεινώθηκαν στα αγγειονευρώδη δεμάτια, ή απλώς η διάχυση (από 70% σε 83%, p<0,02). Πρέπει να τονιστούν τα θερμότητας γύρω από αυτά κυρίως σε μικρούς υψηλά προεγχειρητικά ποσοστά σεξουαλικών δι- προστάτες με πιθανή ρήξη της προστατικής κάψας αταραχών αλλά και το γεγονός της αντικειμενικής κατά την TURP [100]. καταγραφής αυτών με τη χρήση του ερωτηματο- λογίου ICSsex (Ιnternational Continence Society Οι Tscholl και συν [101], σε μελέτη σε 98 άντρες Sex Questionnaire). Στην ίδια μελέτη, στους 117 (μέση ηλικία: 67,5 έτη) με φυσιολογική στυτική λει- ασθενείς που υποβλήθηκαν σε αντιμετώπιση με τουργία προεγχειρητικά (έλεγχος με τη δοκιμασία Laser και στους 106 που αντιμετωπίστηκαν συ- Snap Gauze), ανέφεραν ΣΔ 4 ημέρες μετά την TURP ντηρητικά (δεν παρέχονται άλλες πληροφορίες), στο 34,7% των ασθενών. Από αυτούς, το 76,5% οι μεταβολές στη σεξουαλική λειτουργία δεν ήταν
    • 29στατιστικά σημαντικές. Στη σύγκριση μεταξύ των στυτικής δυσλειτουργίας κυμαίνονται από 2,1-24% laser (HoLEP) και η φωτοεκλεκτική εξάχνωση τουδιαφορετικών μεθόδων, η μόνη στατιστικά ση- (οι μεθοδολογικές πληροφορίες που παρέχονται προστάτη (PVP) με το KTP laser είναι οι δύο κύρι-μαντική διαφορά αφορούσε στην TURP σε σχέ- είναι πρακτικά ανύπαρκτες). Ιδιαίτερα ενδιαφέ- ες μέθοδοι, σήμερα. Ως πιθανός παθοφυσιολογι-ση με τη συντηρητική αντιμετώπιση, όσον αφορά ροντα είναι τα δεδομένα που προκύπτουν από συ- κός μηχανισμός της ΣΔ περιγράφεται η διάχυσηστη βελτίωση της στυτικής λειτουργίας (p=0,014), γκριτικές μελέτες και συστηματικές ανασκοπήσεις της θερμότητας γύρω από τον προστάτη προς ταστην επιδείνωση των διαταραχών της εκσπερμά- των διάφορων μεθόδων αντιμετώπισης των συ- αγγειονευρώδη δεμάτια (όπως και στην TURP)τισης (p=0,0017) και στη μείωση του πόνου ή της μπτωμάτων από το κατώτερο ουροποιητικό λόγω [111,112], αν και υπάρχουν δεδομένα ότι μπορείενόχλησης κατά την εκσπερμάτιση (p=0,0013). Τέ- ΚΥΠ, που συνοψίζονται στον πίνακα 3 [106-110]. να υπάρχει και βελτίωση της στυτικής λειτουργίαςλος, οι Rasweiler και συν [105], σε μια ανασκόπηση πιθανώς λόγω βελτίωσης της ποιότητας ζωής τωνμελετών σε πάνω από 9.000 ασθενείς, ανέφεραν Τα τελευταία χρόνια, παρουσιάζεται ιδιαίτερο εν- ασθενών αυτών [44,113].ότι η παλίνδρομη εκσπερμάτιση αφορά στην πλει- διαφέρον για τις μεθόδους προστατεκτομής μεοψηφία των ασθενών (53-75%), ενώ τα ποσοστά laser. Η εκπυρήνιση του προστάτη με το Holmium
    • 30 Οι Gilling και συν [114] παρουσίασαν δεδομένα μολογία του IIEF-5, στους 86 ασθενείς χωρίς μόνι- (απουσία ΣΔ ή ήπια ΣΔ), παρατηρήθηκε στατιστικά από 3 προοπτικές μελέτες σε 38 ασθενείς που μο καθετήρα προεγχειρητικά (από 10,7 σε 10,4, p σημαντική επιδείνωση της στυτικής λειτουργίας αντιμετωπίστηκαν με HoLEP λόγω καλοήθους = 0,83) και σημαντική βελτίωση στους 8 ασθενείς (M.O. IIEF-5: από 22 σε 16,7, p=0,0027). Πρέπει να υπερπλασίας του προστάτη (μέση ηλικία: 75,7 έτη, με μόνιμο καθετήρα (από 10,5 σε 23, p = 0,0007) σημειωθεί ότι όλες οι μελέτες έγιναν με τη χρήση παρακολούθηση για 6,1 έτη). Η επίπτωση της πα- [116]. Αξίζει να σημειωθεί ότι, σε μια υποομάδα του KTP laser των 80Watt. Η μόνη –μέχρι σήμε- λίνδρομης εκσπερμάτισης ήταν 76% στους σεξου- 11 ασθενών που αντιμετωπίζονταν προεγχειρη- ρα– μελέτη με χρήση του KTP laser των 120Watt αλικά ενεργούς ασθενείς. Η μέση βαθμολογία του τικά με διαλείποντες καθετηριασμούς, η στυτική (HPS) έγινε από τους Spaliviero και συν [119] σε 72 IIEF ήταν χαμηλή μετεγχειρητικά (9,6), αλλά δεν δυσλειτουργία διατηρήθηκε στα ίδια επίπεδα, με ασθενείς (μέση ηλικία: 69 έτη, παρακολούθηση: 1 υπάρχουν αντίστοιχα προεγχειρητικά δεδομένα. βάση το IIEF-5 (από 6 σε 5,8, p = 0,96). Οι Hamann έτος). Η μέση βαθμολογία του IIEF-5 αυξήθηκε από και συν [117], σε μελέτη σε 157 ασθενείς (μέση το 15 στο 17 (μη στατιστικά σημαντική μεταβολή, Οι Paick και συν, σε προοπτική μελέτη σε 45 ασθε- ηλικία: 67,2 έτη, παρακολούθηση: 1 έτος), οι οποί- p=0,259). Επιδείνωση της στυτικής λειτουργίας νείς (μέση ηλικία: 68,3 έτη, παρακολούθηση για οι υποβλήθηκαν σε KTP laser, ανέφεραν μια μικρή (μείωση του IIEF-5 κατά 5 μονάδες) καταγράφηκε 6 μήνες), οι οποίοι αντιμετωπίστηκαν με το KTP αλλά μη στατιστικά σημαντική βελτίωση του IIEF στο 7% των ασθενών, ενώ βελτίωση της στυτικής laser, παρατήρησαν βελτίωση τόσο στη στυτική μετά την επέμβαση (από 12,8 σε 13,8). Οι Bruyere λειτουργίας (αύξηση του IIEF-5 κατά 5 μονάδες) λειτουργία (από 11,3 σε 14,7, p = 0,015), όσο και και συν [118], σε πρόσφατη προοπτική μελέτη σε καταγράφηκε στο 19,3% των ασθενών. Η επίπτω- στη συνολική σεξουαλική λειτουργία (από 27,4 σε 149 ασθενείς (μέση ηλικία: 74 έτη, παρακολούθη- ση της παλίνδρομης εκσπερμάτισης ήταν 30%. 34,9, p=0,010) με βάση το IIEF [115]. Οι Kavoussi και ση: 2 έτη), οι οποίοι αντιμετωπίστηκαν με το KTP συν, σε άλλη προοπτική μελέτη σε 105 ασθενείς (> laser, δεν παρατήρησαν στατιστικά σημαντικές με- Οι επιπτώσεις της laser προστατεκτομής στη σε- 70 ετών, παρακολούθηση για 12 μήνες), οι οποίοι ταβολές στη βαθμολογία του IIEF-5 πριν και μετά ξουαλική λειτουργία σε διάφορες συγκριτικές αντιμετωπίστηκαν με το KTP laser, ανέφεραν δια- τη χειρουργική επέμβαση. Αντίθετα, στους ασθε- μελέτες παρουσιάζονται στον πίνακα 4 [113,120- τήρηση της στυτικής λειτουργίας, με βάση τη βαθ- νείς με προεγχειρητική βαθμολογία του IIEF-5 > 19 123].
    • 31 Ο ρόλος των αναστολέων της σημαντική βελτίωση σε σχέση με το εικονικό φάρμακο IPSS (-6.32 έναντι -1.93, p<0,0001), φωσφοδιεστεράσης τύπου 5 στον BPHII (Benign Prostatic Hyperplasia Impact (PDE5i) στην αντιμετώπιση των Index) (-2.0 έναντι -0.9, p<0,0001), στη μέση συμπτωμάτων από το κατώτερο βαθμολογία του International Prostate Symptom ουροποιητικό Score quality of life (-0.97 έναντι -0.29, p<0,0001), στη συνολική βαθμολογία του SEAR (Self-EsteemΗ βελτίωση ήταν στατιστικά And Relationship questionnaire) (24,6 έναντισημαντική τόσο για τα ερεθιστικά, 4,3, p<0.0001) και στην ικανοποίηση από τηόσο και για τα αποφρακτικά θεραπευτική αγωγή με βάση το EDITS (Erectile Αποτελεσματικότητα Dysfunction Inventory of Treatment Satisfaction)συμπτώματα (p<0,0001), αλλά Οι Sairam και συν [124], σε μια μη ελεγχόμενη με (71,2 έναντι 41,7, p<0,0001). Η μεταβολή τουδεν παρατηρήθηκε βελτίωση στη εικονικό φάρμακο μελέτη, έδειξαν ότι η χορήγηση IPSS ήταν μεγαλύτερη στους άντρες με σοβαρούμέγιστη ροή των ούρων στην σιλδεναφίλης κατ’ επίκληση σε 112 άντρες για την βαθμού LUTS (-8,6 έναντι -2,4), σε σχέση με τουςουροροομετρία (p=0,08). αντιμετώπιση της ΣΔ μπορεί να οδηγήσει (εκτός άντρες με ήπιου βαθμού LUTS (-3,6 έναντι -1,7). από τη βελτίωση της στυτικής λειτουργίας) και στη Η βελτίωση ήταν στατιστικά σημαντική τόσο βελτίωση των LUTS (εκτίμηση με την κλίμακα IPSS). για τα ερεθιστικά, όσο και για τα αποφρακτικά Όλοι οι ασθενείς με σοβαρού βαθμού LUTS πριν συμπτώματα (p<0,0001), αλλά δεν παρατηρήθηκε από τη χορήγηση της σιλδεναφίλης είχαν μετρίου βελτίωση στη μέγιστη ροή των ούρων στην βαθμού LUTS ύστερα από 3 μήνες χορήγησης της ουροροομετρία (p=0,08). Η κύρια κριτική για τηΘεραπεία διαταραχών ούρησης σιλδεναφίλης, το 60% αυτών με μετρίου βαθμού μελέτη αυτήν ήταν η χαμηλή αποτελεσματικότητα LUTS είχαν πλέον ήπιου βαθμού LUTS, ενώ το του εικονικού φαρμάκου (μείωση του IPSS: 1,9), ενώ, 18% των ασθενών με ήπιου βαθμού LUTS είχαν στις περισσότερες μελέτες, η αποτελεσματικότητα πλέον μετρίου βαθμού συμπτώματα. Η βελτίωση του εικονικού φαρμάκου ήταν σαφώς μεγαλύτερη των LUTS ήταν μεγαλύτερη σε άντρες με χαμηλή (μείωση του IPSS: 4-5 μονάδες [25]. βαθμολογία στο IPSS πριν από τη χορήγηση της σιλδεναφίλης. Σε μια άλλη, μη ελεγχόμενη με Οι McVary και συν [127] παρουσίασαν, επίσης, τα εικονικό φάρμακο μελέτη, οι Mulhall και συν [125] αποτελέσματα από άλλη διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη έδειξαν ότι η χορήγηση 100 mg σιλδεναφίλης κατ’ με εικονικό φάρμακο μελέτη καθημερινής επίκληση για τουλάχιστον 3 μήνες σε 48 άντρες χορήγησης 5 mg ταδαλαφίλης (με τιτλοποίηση στα (μέση ηλικία: 62 έτη) βελτίωσε τη βαθμολογία του 20mg ύστερα από 6 εβδομάδες, 12 εβδομάδες IPSS στο 60% αυτών – το 35% των αντρών είχε συνολικά) σε 281 άντρες με ΣΔ και LUTS (μέσηΘεραπεία στυτικής δυσλειτουργίας βελτίωση στο IPSS τουλάχιστον κατά 4 μονάδες, ηλικία: 61,5 έτη). Η ταδαλαφίλη βελτίωσε και η ποιότητα ζωής βελτιώθηκε κατά 1,4 μονάδες στατιστικά σημαντικά τη βαθμολογία του IPSS (εκτίμηση με την τελευταία ερώτηση του IPSS). τόσο στις 6 εβδομάδες (5mg ταδαλαφίλης: -2,8 – Η μέση τιμή του IPSS μειώθηκε από 14,8 σε 10,2 εικονικό φάρμακο: -1.2, p=0,003), όσο και στις 12 (p=0,013). εβδομάδες (5/20mg ταδαλαφίλης: -3,8 – εικονικό φάρμακο: -1.7, p<0,001). Στατιστικά σημαντική Οι McVary και συν [126], στην πρώτη διπλή- βελτίωση παρατηρήθηκε τόσο στα ερεθιστικά, τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη όσο και στα αποφρακτικά συμπτώματα του IPSS καθημερινής χορήγησης 50-100 mg σιλδεναφίλης (p=0,003 και p=0,002 στο τέλος της μελέτης, στη για 12 εβδομάδες σε 369 άντρες με ΣΔ και LUTS βαθμολογία του International Prostate Symptom (μέση ηλικία: 60 έτη), ανέφεραν στατιστικά quality of life index (p=0,008), καθώς και του BPHII
    • 32 (p=0,008). Οι βαθμολογίες του IPSS και του IIEF από το καλύτερο προφίλ ωφέλειας-κινδύνου. βελτιώθηκαν στατιστικά σημαντικά στο 56% των αντρών με LUTS, που ήταν σεξουαλικά ενεργοί και Μετά την επιλογή της δόσης των 5 mg ως της κα- είχαν ΣΔ. Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκε στατιστικά ταλληλότερης, η μελέτη επεκτάθηκε για 1 έτος σε σημαντική βελτίωση στη μέγιστη ροή των ούρων 427 από τους 886 ασθενείς [129]. Η μελέτη ήταν και στο υπολειπόμενο ποσό των ούρων μετά την πλέον ανοιχτή, και 299 ασθενείς την ολοκλήρω- ούρηση. σαν. Κατά τη διάρκεια της μελέτης αυτής, η απο- τελεσματικότητα της ταδαλαφίλης διατηρήθηκε, Οι Roehrborn και συν [128] παρουσίασαν τα απο- όσον αφορά στη συνολική βαθμολογία του IPSS τελέσματα από μια μελέτη ανεύρεσης της καταλ- αλλά και στην επιμέρους βαθμολογία του IPSS, ληλότερης δόσης της ταδαλαφίλης σε άντρες με που σχετίζεται με τα ερεθιστικά και τα αποφρα- LUTS. Πρόκειται για τυχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή, κτικά συμπτώματα και την ποιότητα ζωής αλλά και Είναι αξιοσημείωτο ότι οι ασθενείς ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη καθημε- το BPHII. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι ασθενείς που που έλαβαν στην προηγούμενη ρινής χορήγησης 2,5, 5, 10 και 20 mg ταδαλαφίλης έλαβαν στην προηγούμενη μελέτη τη δόση των μελέτη τη δόση των 2,5 mg είχαν σε 1.058 ασθενείς για 12 εβδομάδες (μέση ηλικία: 2,5 mg είχαν περαιτέρω βελτίωση στη συνολική περαιτέρω βελτίωση στη συνολική 62 έτη). Ο μέσος όρος της μεταβολής των ελάχι- βαθμολογία του IPSS, ενώ οι ασθενείς που έλα- στων τετραγώνων (least squares mean) αυξήθηκε βαν τις δόσεις των 10 και 20 mg διατήρησαν τη βαθμολογία του IPSS, ενώ οι στατιστικά σημαντικά για τη δόση των 2,5 (-3,9, βελτίωση παρά τη μείωση της δόσης στα 5 mg. Οι ασθενείς που έλαβαν τις δόσεις p = 0,015), των 5 (-4,9, p <0,001), των 10 (-5,2, p βαθμολογίες του IPSS, του International Prostate των 10 και 20 mg διατήρησαν τη <0,001) και των 20 mg (-5,2, p <0,001) της ταδαλα- Symptom Score Quality of Life και του BPHII στους βελτίωση παρά τη μείωση της δόσης φίλης σε σχέση με το εικονικό φάρμακο (-2,3). Η ασθενείς με ΣΔ ήταν παρόμοιες με των ασθενών στα 5 mg. βελτίωση της βαθμολογίας του IPSS στις 4, 8 και 12 χωρίς ΣΔ. Οι τιμές του PSA και του υπολειπόμενου εβδομάδες ήταν στατιστικά σημαντική για όλες τις ποσού ούρων μετά την ούρηση δεν μεταβλήθηκαν δόσεις της ταδαλαφίλης και ήταν δοσοεξαρτώμε- σημαντικά, ενώ οι ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν οι νη. Η δόση των 2,5 mg βελτίωσε στατιστικά σημα- αναμενόμενες, και μόνο το 50 5,2% των ασθενών ντικά τα αποφρακτικά συμπτώματα του IPSS και διέκοψε την αγωγή λόγω αυτών. τη βαθμολογία του IIEF (erectile function domain). Στατιστικά σημαντική βελτίωση παρατηρήθηκε Οι Porst και συν [130] ανέλυσαν περαιτέρω τη για τις δόσεις των 5, 10 και 20 mg ταδαλαφίλης σε βάση δεδομένων της προηγούμενης μελέτης, σχέση με το εικονικό φάρμακο για τα ερεθιστικά περιοριζόμενοι στους ασθενείς με ΣΔ και LUTS και αποφρακτικά συμπτώματα του IPSS, για τη (581 άντρες). Και στην ομάδα αυτήν, η βελτίωση βαθμολογία του International Prostate Symptom του IPSS ήταν στατιστικά σημαντική για όλες τις Score Quality of Life και του BPHII (μη σημαντική δόσεις της ταδαλαφίλης σε σχέση με το εικονικό για τη δόση των 10 mg), τη γενική ερώτηση εκτίμη- φάρμακο (p<0,05). Οι μεταβολές της μέγιστης σης της αποτελεσματικότητας (Global Assessment ροής των ούρων και του υπολειπόμενου μετά την Question) και τη βαθμολογία του IIEF (erectile ούρηση ήταν ελάχιστες και χωρίς κλινική σημασία. function domain). Δεν παρατηρήθηκε στατιστικά Ακολούθησε άλλη μια ανάλυση της ίδιας βάσης σημαντική βελτίωση στη μέγιστη ροή των ούρων, δεδομένων από τους Roehrborn και συν [131], που στο υπολειπόμενο ποσό των ούρων μετά την ού- επιβεβαίωσε την απουσία στατιστικά σημαντικής ρηση και στις τιμές του Ειδικού Προστατικού Αντι- μεταβολής της μέγιστης ροής των ούρων και του γόνου (Prostate Specific Antigen, PSA) για καμία υπολειπόμενου ποσού των ούρων, αλλά κατέδειξε, από τις δόσεις της ταδαλαφίλης σε σχέση με το επίσης, την απουσία στατιστικά σημαντικής εικονικό φάρμακο. Η δόση των 5 mg συνοδεύτηκε μεταβολής της χωρητικότητας της κύστης (ποσό
    • 33ούρησης + υπολειπόμενο) και της αποδοτικότητας της εξόδου της κύστης (όλες οι μετρήσεις: p ≥της ούρησης (ποσό ούρησης / χωρητικότητα 0,13). Παρ’ όλα αυτά, η βελτίωση του IPSS ήτανκύστης). Τέλος, σε μια τρίτη ανάλυση από τους στατιστικά σημαντική σε σχέση με το εικονικόBroderick και συν [132] της ίδιας βάσης δεδομένων φάρμακο (μέση διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων:διαπιστώθηκε ότι η βελτίωση των LUTS ήταν -4.2, p < 0,001). Η μεθοδολογία της ουροδυναμικήςπαρόμοια στους ασθενείς με ή χωρίς ΣΔ. μελέτης αναλύθηκε περαιτέρω από τους Kraus και συν [135]. Στη μελέτη αυτήν, οι αποκλίσειςΟι Porst και συν [133] παρουσίασαν τα αποτελέ- στη μέγιστη πίεση του εξωστήρα στη μέγιστησματα από μια νέα, τυχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή, ροή των ούρων (PdetQmax) ήταν μικρότερεςελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη της τα- από τις αναμενόμενες (τυπική απόκλιση 15 έναντιδαλαφίλης 5 mg διάρκειας 12 εβδομάδων σε 325 αναμενόμενης 30), γεγονός που τονίζει την ανάγκηάντρες ηλικίας > 45 ετών με IPSS >13 και μέγιστη πλήρους τυποποίησης της ουροδυναμικής μελέτης Η ιδιαιτερότητα, όμως, της μελέτηςροή ούρων ≥ 4 και ≤ 15 ml/sec. Όλες οι βαθμολο- και κεντρικής παρακολούθησής της ιδιαίτερα στις ήταν ότι έδειξε για πρώτη φορά ότιγίες του IPSS βελτιώθηκαν στατιστικά σημαντικά, πολυκεντρικές μελέτες. η βελτίωση είναι γρήγορη, γίνεταικαθώς και ο BPHII και ο IIEF. Η ιδιαιτερότητα, όμως, εμφανής από την πρώτη εβδομάδατης μελέτης ήταν ότι έδειξε για πρώτη φορά ότι η Τέλος, οι Stief και συν [136] παρουσίασαν τα απο-βελτίωση είναι γρήγορη, γίνεται εμφανής από την τελέσματα από μια τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη και στατιστικά σημαντική απόπρώτη εβδομάδα και στατιστικά σημαντική από με εικονικό φάρμακο μελέτη 8 εβδομάδων σε 222 τον πρώτο μήνα. Η βαθμολογίατον πρώτο μήνα. Η βαθμολογία του IPSS, μετά τον άντρες (μέση ηλικία: 56 έτη) που έλαβαν 10mg του IPSS, μετά τον πρώτο μήνα,πρώτο μήνα, μεταβλήθηκε κατά -5,3 στην ομάδα βαρδεναφίλης, δύο φορές την ημέρα. Παρατηρή- μεταβλήθηκε κατά -5,3 στην ομάδατης ταδαλαφίλης έναντι -3,5 στην ομάδα του εικο- θηκε σημαντική βελτίωση στη βαθμολογία του της ταδαλαφίλης έναντι -3,5 στηννικού φαρμάκου (p=0,003). Αντίστοιχα, η βαθμο- IPSS στην ομάδα της βαρδεναφίλης, σε σχέση με ομάδα του εικονικού φαρμάκουλογία του BPHII μεταβλήθηκε κατά -1,8 στην ομά- το εικονικό φάρμακο (-5.9 και -3.6, αντίστοιχα,δα της ταδαλαφίλης έναντι -1,2 στην ομάδα του p=0,0013). Η χορήγηση της βαρδεναφίλης συ- (p=0,003).εικονικού φαρμάκου (p=0,029). Το προφίλ ανεπι- νοδεύτηκε από στατιστικά σημαντική βελτίωσηθύμητων ενεργειών ήταν αυτό που αναμενόταν με τόσο στα ερεθιστικά, όσο και στα αποφρακτικάβάση όλες τις προηγούμενες μελέτες. συμπτώματα του IPSS (p=0,0017 και p=0,0081, αντίστοιχα). Στατιστικά σημαντική βελτίωση πα-Οι Dmochowski και συν [134] παρουσίασαν τα ρατηρήθηκε, επίσης, στη βαθμολογία του IIEFαποτελέσματα από τη μόνη –μέχρι σήμερα– (p=0,0001) και στην ποιότητα ζωής (εκτίμηση με τοπλήρη ουροδυναμική μελέτη της δράσης των Urolife QoL-9, p<0,0001). Αντίθετα, δεν παρατηρή-PDE5i σε 200 ασθενείς με LUTS (μέση ηλικία: θηκε στατιστικά σημαντική βελτίωση στη μέγιστη58,6 έτη). Πρόκειται για τυχαιοποιημένη, διπλή- ροή των ούρων και στο υπολειπόμενο ποσό τωντυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη ούρων μετά την ούρηση.καθημερινής χορήγησης 20 mg ταδαλαφίλης για12 εβδομάδες. Δεν διαπιστώθηκε καμία αρνητικήεπίπτωση στη λειτουργία της κύστης, όπωςμετρήθηκε με την πίεση του εξωστήρα στη μέγιστηροή των ούρων (μέση διαφορά μεταξύ των δύοομάδων: -2.2 cm H2O, p = 0,33), ή σε μια πληθώραάλλων ουροδυναμικών παραμέτρων, όπως ημέγιστη πίεση του εξωστήρα, η χωρητικότητα τηςκύστης και οι δείκτες σύσπασης και απόφραξης
    • 34 Αναμφισβήτητα, όλες οι ανωτέρω μελέτες δεί- μηνεία της αιτιολογίας των LUTS, που δεν αφορά χνουν ξεκάθαρα ότι και οι τρεις διαθέσιμοι PDE5i στη χάλαση των λείων μυϊκών ινών του προστάτη είναι αποτελεσματικοί στη μείωση των LUTS, όπως αλλά σε αλλαγές στην ευενδοτότητα της κύστης, μετριούνται με τη βαθμολογία του IPSS (εικόνα 2). βελτίωση της παροχής αίματος στο τοίχωμα της Η αποτελεσματικότητα αυτή αφορά τόσο στα ερε- κύστης ή επίπτωση στο κεντρικό νευρικό σύστη- θιστικά όσο και στα αποφρακτικά συμπτώματα. μα. Οι Andersson και συν [138], σε μια πρόσφατη Παρ’ όλα αυτά, η κλινική βελτίωση δεν συνοδεύε- ανασκόπηση, σχολιάζουν ότι η παθοφυσιολογία ται από βελτίωση καμιάς ουροδυναμικής παραμέ- των συμπτωμάτων από το κατώτερο ουροποιητι- τρου (εικόνα 3). Οι παράμετροι αυτές θεωρούνται κό είναι πολύπλοκη με σημαντική επικάλυψη, όσον σημαντικές στις κλινικές μελέτες των φαρμάκων αφορά σε ασθενείς με ή χωρίς καλοήθη υπερπλα- που χορηγούνται για την αντιμετώπιση των LUTS. σία του προστάτη. Η ερμηνεία των δεδομένων αυτών δεν είναι γνω- στή μέχρι σήμερα. Ο McVary [137] σχολίασε ότι πιθανώς πρόκειται για νέο παράδειγμα παθοφυ- σιολογίας, προβαίνοντας σε μια εναλλακτική ερ- Ο McVary [137] σχολίασε ότι πιθανώς πρόκειται για νέο παράδειγμα παθοφυσιολογίας, προβαίνοντας σε μια εναλλακτική ερμηνεία της αιτιολογίας των LUTS, που δεν αφορά στη χάλαση των λείων μυϊκών ινών του προστάτη αλλά σε αλλαγές στην ευενδοτότητα της κύστης, βελτίωση της παροχής αίματος στο τοίχωμα της κύστης ή επίπτωση στο κεντρικό νευρικό σύστημα.
    • 35 Αποτελεσματικότητα και ασφάλεια των 3 ομάδων ήταν στατιστικά σημαντικές. Ο του συνδυασμού PDE5i και α-αδρενεργικών συνδυασμός έγινε καλά ανεκτός, χωρίς σοβαρές ανταγωνιστών ανεπιθύμητες ενέργειες. Το προφίλ ασφάλειας των PDE5i κυμαίνεται σε πολύ υψηλά επίπεδα. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες Οι Giuliano και συν [142], σε τυχαιοποιημένη, δι- που καταγράφηκαν στις ανωτέρω μελέτες ήταν πλή-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο με- οι αναμενόμενες για τους PDE5i (κεφαλαλγία, λέτη σε 18 υγιείς άντρες (μέση ηλικία: 53 έτη) που δυσπεπτικά ενοχλήματα, ρινική συμφόρηση και έλαβαν καθημερινά 10 mg αλφουζοσίνης για 7 εξάψεις). Η αποτελεσματικότητά τους, όσον αφορά ημέρες και είτε μια δόση 20 mg ταδαλαφίλης είτε στη μείωση της βαθμολογίας των συμπτωμάτων, μια δόση εικονικού φαρμάκου την 7η ημέρα, ανέ- είναι δεδομένη, αλλά δεν συνοδεύεται από φεραν ότι δεν υπήρχε καμία σημαντική αιμοδυνα- βελτίωση των ουροδυναμικών παραμέτρων. μική αλληλεπίδραση της ταδαλαφίλης με την αλ- Αντίθετα, οι α-αδρενεργικοί ανταγωνιστές φουζοσίνη. βελτιώνουν όχι μόνο τα συμπτώματα αλλά και τις ουροδυναμικές παραμέτρους. Είναι, λοιπόν, Οι Bechara και συν [143], σε πιλοτική, τυχαιοποι- δυνατόν να συνδυαστούν τα φάρμακα αυτά; Είναι ημένη, διασταυρούμενη, διπλή-τυφλή μελέτη 12 ο συνδυασμός περισσότερο αποτελεσματικός; εβδομάδων, η οποία συνέκρινε τον συνδυασμό Υπάρχουν δεδομένα ασφάλειας – ιδίως μετά τις ταδαλαφίλης (20 mg/ημέρα) και ταμσουλοσίνηςΌλοι οι ασθενείς προτίμησαν συστάσεις του Food and Drug Administration (0,4 mg/ημέρα) με την ταμσουλοσίνη ως μονοθε-τον συνδυασμό ταδαλαφίλης και ραπεία σε 27 άντρες με LUTS (μέση ηλικία: 63,7 (FDA) και της European Medicines Agency (EMEA)ταμσουλοσίνης. Δεν παρατηρήθηκαν για προσοχή στον συνδυασμό αυτόν λόγω έτη), έδειξαν ότι η βαθμολογία του IPSS βελτιώ-σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, κινδύνου υπότασης (κυρίως όταν χρησιμοποιείται θηκε σημαντικά και με τα δύο σχήματα αλλά πε-ενώ δύο μόλις ασθενείς (ένας σε η δοξαζοσίνη); ρισσότερο με τον συνδυασμό (p<0,05). Και τα δύοκάθε ομάδα) διέκοψαν την αγωγή σχήματα βελτίωσαν σημαντικά τόσο τη μέγιστη Προκαταρκτικά δεδομένα δείχνουν ότι ο ροή των ούρων, όσο και το υπολειπόμενο μετάλόγω ανεπιθύμητων ενεργειών την ούρηση (p<0,001), αλλά δεν υπήρχαν σημαντι- συνδυασμός αυτός μπορεί να συνοδεύεται από(κεφαλαλγία και δερματικό κές διαφορές μεταξύ της μονοθεραπείας με ταμ- πλεονεκτήματα [139,140]. Οι Kaplan και συνερύθημα). [141] τυχαιοποίησαν 62 άντρες (μέση ηλικία: σουλοσίνη και του συνδυασμού ταμσουλοσίνης 63 έτη) με LUTS και ΣΔ σε αλφουζοσίνη 10 mg, και ταδαλαφίλης (p>0,05). Η βαθμολογία του IIEF σιλδεναφίλη 25 mg ή στον συνδυασμό τους για βελτιώθηκε με τον συνδυασμό (p<0,001) αλλά όχι 12 εβδομάδες. Η μεγαλύτερη βελτίωση του IPSS με την ταμσουλοσίνη ως μονοθεραπεία (p>0,05). καταγράφηκε με τον συνδυασμό τους (-24,1%) Όλοι οι ασθενείς προτίμησαν τον συνδυασμό τα- σε σχέση με τη μονοθεραπεία με αλφουζοσίνη δαλαφίλης και ταμσουλοσίνης. Δεν παρατηρήθη- (-15,6%) και σιλδεναφίλη (-16,9%). Επιπροσθέτως, καν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, ενώ δύο μό- η συχνουρία, η νυχτουρία, η μέγιστη ροή των λις ασθενείς (ένας σε κάθε ομάδα) διέκοψαν την ούρων και το υπολειπόμενο μετά την ούρηση αγωγή λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών (κεφαλαλ- βελτιώθηκαν σημαντικά με την αλφουζοσίνη ή γία και δερματικό ερύθημα). με τον συνδυασμό αλλά όχι με τη σιλδεναφίλη. Το πεδίο στυτικής λειτουργίας του IIEF βελτιώθηκε Οι Ng και συν [144] παρουσίασαν δεδομένα κυρίως με τον συνδυασμό (+58,6%) σε σχέση με ασφάλειας σε 37 ασθενείς με LUTS και ΣΔ (μέση την αλφουζοσίνη (+16,7%) και τη σιλδεναφίλη ηλικία: 65,5 έτη) με τον συνδυασμό μιας νέας μορ- (+49,7%). Πρέπει να σημειωθεί ότι δεν παρέχονται φής της δοξαζοσίνης (doxazosin gastrointestinal πληροφορίες για το αν οι διαφορές μεταξύ therapeutic system – μορφή παρατεταμένης
    • 36 αποδέσμευσης με μεγαλύτερη ανεκτικότητα και νης (36,2%, μη στατιστικά σημαντική μεταξύ τους, καλύτερο προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών) και p=0,206) σε σχέση με τη σιλδεναφίλη (28,2%, p < βαρδεναφίλης. Πρόκειται για τυχαιοποιημένη, δι- 0,001 και για τις δύο άλλες ομάδες). Αντίθετα, η ασταυρούμενη, διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με εικο- στυτική λειτουργία (εκτίμηση με το IIEF-5) βελτιώ- Συμπερασματικά, ο συνδυασμός νικό φάρμακο μελέτη σε 37 ασθενείς υπό αγωγή θηκε σημαντικά μόνο στις ομάδες της σιλδεναφί- PDE5i και α-αδρενεργικών με τη νέα μορφή δοξαζοσίνης 4 και 8 mg, οι οποίοι λης (65%) και του συνδυασμού (67,4%, μη στατι- αναστολέων μπορεί να αποτελέσει έλαβαν στη συνέχεια 10 mg βαρδεναφίλης ή εικο- στικά σημαντική μεταξύ τους, p=0,755) σε σχέση θεραπευτική επιλογή για ασθενείς νικό φάρμακο με περίοδο έκπλυσης τουλάχιστον 7 με την ταμσουλοσίνη (12,4%, p=0,03 και για τις ημερών μεταξύ τους. Ο συνδυασμός δοξαζοσίνης δύο άλλες ομάδες). με ΣΔ και LUTS. και βαρδεναφίλης οδήγησε σε μέγιστη μείωση της Ο συνδυασμός μπορεί να βελτιώσει συστολικής πίεσης σε όρθια θέση κατά 6,18 mmHg Τέλος, οι Chung και συν [147], σε ανοιχτή, προοπτι- περαιτέρω τα LUTS σε ασθενείς (95% CI -12,02, -0,33; p=0,039). Μόνο ένας ασθε- κή μελέτη, χορήγησαν 100 mg ουδεναφίλης (ένας που αντιμετωπίζονται μόνο με νής είχε συστολική πίεση σε όρθια θέση μικρότε- νέος PDE5i διαθέσιμος κυρίως στην Κορέα) για 8 α-αδρενεργικούς αναστολείς ρη από 85 mmHg χωρίς κλινικά συμπτώματα. εβδομάδες σε 120 ασθενείς (μέση ηλικία: 58,4 έτη) και τη ΣΔ σε ασθενείς που με LUTS, οι οποίοι βρίσκονταν υπό σταθερή αγω- Οι Liguori και συν [145] τυχαιοποίησαν 66 ασθε- γή με δοξαζοσίνη ή ταμσουλοσίνη ή αλφουζοσίνη αντιμετωπίζονται μόνο με PDE5i. νείς (μέση ηλικία: 61,3 έτη) με LUTS και ΣΔ σε αλ- (χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες). Η βαθμολογία φουζοσίνη (10mg/ημέρα), ταδαλαφίλη (20 mg/ του IPSS μειώθηκε από 14,3 σε 11,5, ενώ η βαθ- κάθε δεύτερη ημέρα) ή στον συνδυασμό τους μολογία του IIEF-5 αυξήθηκε από 11,95 σε 18,32. για 12 εβδομάδες. Το πεδίο στυτικής λειτουργί- Και οι δύο μεταβολές ήταν στατιστικά σημαντικές ας του IIEF βελτιώθηκε κατά 15% με την αλφου- (p<0,05). Δεν παρατηρήθηκαν ιδιαίτερες ανεπιθύ- ζοσίνη (p=0,026), κατά 36,3% με την ταδαλαφίλη μητες ενέργειες από τον θεραπευτικό συνδυασμό. (p=0,011) και κατά 37,6% με τον συνδυασμό τους Επιπλέον, η αρτηριακή πίεση και ο καρδιακός ρυθ- (p=0,000). Βελτίωση της μέγιστης ροής παρατηρή- μός δεν μεταβλήθηκαν σημαντικά. θηκε σε όλες τις ομάδες, αλλά κυρίως στην ομάδα του συνδυασμού (29,6%, p=0,000) σε σχέση με τις Συμπερασματικά, ο συνδυασμός PDE5i και ομάδες της αλφουζοσίνης (21,7%, p=0,006) και της α-αδρενεργικών αναστολέων μπορεί να αποτελέ- ταδαλαφίλης (9,5%, p=0,044). Το IPSS βελτιώθηκε σει θεραπευτική επιλογή για ασθενείς με ΣΔ και στην ομάδα της αλφουζοσίνης (-27,2%, p=0,003), LUTS. Ο συνδυασμός μπορεί να βελτιώσει περαι- αλλά η βελτίωση ήταν μεγαλύτερη στην ομάδα τέρω τα LUTS σε ασθενείς που αντιμετωπίζονται του συνδυασμού (-41,6%, p=0,000), ενώ η βελτί- μόνο με α-αδρενεργικούς αναστολείς και τη ΣΔ σε ωση στην ομάδα της ταδαλαφίλης ήταν μικρή και ασθενείς που αντιμετωπίζονται μόνο με PDE5i. Πά- μη στατιστικά σημαντική (-8,4%). Και στη μελέτη ντως, τα μέχρι σήμερα δεδομένα προέρχονται από αυτή, δεν παρέχονται πληροφορίες για το αν οι μικρές μελέτες με βραχύ διάστημα παρακολούθη- διαφορές μεταξύ των 3 ομάδων ήταν στατιστικά σης. Φαίνεται, όμως, ότι ο συνδυασμός αυτός είναι σημαντικές. ασφαλής, καθώς οι αιμοδυναμικές μεταβολές που καταγράφηκαν ήταν αμελητέες. Οι Tuncel και συν [146] τυχαιοποίησαν 60 ασθενείς (μέση ηλικία: 58 έτη) με LUTS σε σιλδεναφίλη (25 mg, 4 φορές/εβδομάδα), ταμσουλοσίνη (0,4 mg/ ημέρα) ή στον συνδυασμό τους για 8 εβδομάδες. Η βελτίωση του IPSS ήταν μεγαλύτερη στις ομά- δες του συνδυασμού (40,1%) και της ταμσουλοσί-
    • 37 Συγκριτικά δεδομένα PDE5i και α-αδρενεργικών ανταγωνιστών Οι Oelke και συν [148] παρουσίασαν πρόσφατα τα αποτελέσματα από τυχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη παράλ- ληλων ομάδων ασθενών που έλαβαν ταδαλαφίλη 5 mg ή ταμσουλοσίνη 0,4 mg για 12 εβδομάδες (ει- κόνα 4). Τα κριτήρια εισαγωγής στη μελέτη αφο- ρούσαν σε άντρες ηλικίας > 45 ετών, βαθμολογία IPSS > 13, μέγιστη ροή ούρων ≥ 4 και ≤ 15 ml/sec. Συνολικά, η μελέτη συμπεριέλαβε 511 άντρες. Η βαθμολογία του IPSS βελτιώθηκε στατιστικά ση- μαντικά τόσο με την ταδαλαφίλη (-2,1; p=0,001), όσο και με την ταμσουλοσίνη (-1,5; p=0,023). Η βελτίωση αυτή ήταν στατιστικά σημαντική ήδη από την πρώτη εβδομάδα της αγωγής (-1,5; p<0,01 τόσο για την ταδαλαφίλη, όσο και για την ταμσου- λοσίνη). Ο BPHII βελτιώθηκε, επίσης, στατιστικά σημαντικά τόσο με την ταδαλαφίλη (-0,8; p=0,003), όσο και με την ταμσουλοσίνη (-0,6; p=0,026). ΚαιΑντίθετα, η βαθμολογία ποιότητας στην περίπτωση αυτήν, η βελτίωση ήταν στατι-ζωής του IPSS και η βαθμολογία στικά σημαντική ήδη από την τέταρτη εβδομάδατης κλίμακας ικανοποίησης από της αγωγής (-0,8; p<0,001 για την ταδαλαφίλη καιτη θεραπευτική αγωγή (Treatment -0,9; p<0,001 για την ταμσουλοσίνη). Αντίθετα, ηSatisfaction Scale – BPH) βελτιώθηκε βαθμολογία ποιότητας ζωής του IPSS και η βαθμο- λογία της κλίμακας ικανοποίησης από τη θεραπευ-στατιστικά σημαντικά μόνο με την τική αγωγή (Treatment Satisfaction Scale – BPH)ταδαλαφίλη (p=0,022 έναντι p=0,546 βελτιώθηκε στατιστικά σημαντικά μόνο με τηνμε την ταμσουλοσίνη και p=0,005 ταδαλαφίλη (p=0,022 έναντι p=0,546 με την ταμ-έναντι p=0,457 με την ταμσουλοσίνη, σουλοσίνη και p=0,005 έναντι p=0,457 με την ταμ-αντίστοιχα). σουλοσίνη, αντίστοιχα). Όπως αναμενόταν, η βαθ- μολογία του IIEF βελτιώθηκε στατιστικά σημαντικά μόνο με την ταδαλαφίλη (4,0; p<0,001 έναντι -0,4; p=0,699 με την ταμσουλοσίνη). Η μέγιστη ροή των ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ – ΘΕΣΕΙΣ ΟΜΟΦΩΝΙΑΣ ούρων βελτιώθηκε στατιστικά σημαντικά τόσο με Κατόπιν της ανάλυσης των δεδομένων που πα- την ταδαλαφίλη (2,4 ml/sec, p=0,009), όσο και με ρουσιάστηκαν, της συζήτησης και κριτικής που την ταμσουλοσίνη (2,2 ml/sec, p=0,014). Οι ανεπι- ακολούθησε, διατυπώθηκαν οι κατευθυντήριες θύμητες ενέργειες ήταν οι αναμενόμενες με βάση οδηγίες για τη βέλτιστη αντιμετώπιση ασθενών όλες τις προηγούμενες μελέτες. Πρέπει να τονιστεί που παρουσιάζουν συμπτώματα από το κατώτερο ότι δεν ήταν δυνατή στη μελέτη αυτήν η απευθείας ουροποιητικό με σύγχρονη προστασία ή αποκατά- σύγκριση ταδαλαφίλης και ταμσουλοσίνης λόγω σταση της σεξουαλικής λειτουργίας. ανεπαρκούς στατιστικής ισχύος. Οι οδηγίες αυτές συνοψίζονται στον πίνακα 5.
    • 38
    • 39ΠερίληψηΣκοπός:Η παρουσίαση των σύγχρονων δεδομένων για τη ενώ η επίπτωσή τους στη στυτική λειτουργία είναισχέση μεταξύ των συμπτωμάτων από το κατώτερο ελάχιστη. Η HOLEP προστατεκτομή μπορεί να έχειουροποιητικό και των σεξουαλικών δυσλειτουργι- αρνητικές επιπτώσεις στη στυτική λειτουργία σε μι-ών, καθώς και η ανάπτυξη οδηγιών για τη βέλτιστη κρό ποσοστό ασθενών, ενώ η φωτοεκλεκτική εξά-αντιμετώπιση ασθενών που παρουσιάζουν συμπτώ- χνωση του προστάτη (KTP laser) δεν συνοδεύεταιματα από το κατώτερο ουροποιητικό (LUTS) με σύγ- από αρνητικές επιπτώσεις στη στυτική λειτουργία.χρονη προστασία ή αποκατάσταση της σεξουαλικής Οι διαταραχές της εκσπερμάτισης είναι συγκρίσιμεςλειτουργίας. με αυτές των κλασικών χειρουργικών μεθόδων. Οι αναστολείς της φωσφοδιεστεράσης τύπου 5 (PDE5i)Υλικό και Μέθοδος: βελτιώνουν τόσο τη ΣΔ, όσο και τα LUTS (αποφρα-Πραγματοποιήθηκε μια συστηματική έρευνα της κτικά και ερεθιστικά) και μπορούν να αποτελέσουνβιβλιογραφίας, με χρήση των λέξεων ευρετηρια- τη θεραπευτική μέθοδο επιλογής σε ασθενείς, στουςσμού: «συμπτώματα από το κατώτερο ουροποιητι- οποίους συνυπάρχουν και οι δύο αυτές παθολογικέςκό», «καλοήθης υπερπλασία προστάτη», «διαταρα- καταστάσεις.χές εκσπερμάτισης», «στυτική δυσλειτουργία» και«σεξουαλική λειτουργία». Καθώς ακολουθήθηκε Συμπεράσματα:η μέθοδος Delphi, επιτεύχθηκε ομοφωνία στις συ- Οι κατευθυντήριες οδηγίες που παρουσιάστηκανστάσεις που πρέπει να γίνουν για την αντιμετώπιση αποτελούν το πλαίσιο για τη βέλτιστη κλινική αντι-των ασθενών αυτών. Τα αποτελέσματα παρουσι- μετώπιση των ασθενών με LUTS και σύγχρονη προ-άστηκαν σε ειδική ημερίδα, ενώ, κατόπιν κριτικής, στασία ή αποκατάσταση της σεξουαλικής λειτουρ-οριστικοποιήθηκαν οι κατευθυντήριες οδηγίες. γίας.Αποτελέσματα: Λέξεις ευρετηριασμού:Τα LUTS είναι ανεξάρτητος προγνωστικός παράγο- συμπτώματα από το κατώτερο ουροποιητικό, καλο-ντας για στυτική δυσλειτουργία (ΣΔ) σε άντρες με ήθης υπερπλασία προστάτη, διαταραχές εκσπερμά-καλοήθη υπερπλασία του προστάτη (ΚΥΠ)· πιθανώς, τισης, στυτική δυσλειτουργία, σεξουαλική λειτουρ-υπάρχουν κοινοί παθογενετικοί μηχανισμοί που διέ- γία και αναστολείς της φωσφοδιεστεράσης.πουν LUTS και ΣΔ. Η θεραπεία με φυτικά εκχυλίσμα-τα δεν επηρεάζει τη σεξουαλική λειτουργία. Αντίθε- Οι κατευθυντήριες οδηγίες πουτα, η θεραπευτική χορήγηση των α-αδρενεργικών παρουσιάστηκαν αποτελούν τοανταγωνιστών μπορεί να προκαλέσει παλίνδρομη πλαίσιο για τη βέλτιστη κλινικήεκσπερμάτιση, απουσία εκσπερμάτισης ή μείωσητου όγκου της εκσπερμάτισης, ενώ η επίπτωσή τους αντιμετώπιση των ασθενών μεστη στυτική λειτουργία μπορεί να είναι είτε οριακά LUTS και σύγχρονη προστασία ήθετική είτε οριακά αρνητική. Η θεραπευτική χορή- αποκατάσταση της σεξουαλικήςγηση των αναστολέων της 5α-αναγωγάσης μπορεί λειτουργίας.να επηρεάσει αρνητικά τόσο τη στυτική λειτουργία,όσο και τη libido. Τόσο η ανοιχτή, όσο και η διουρη-θρική προστατεκτομή συνοδεύονται από παλίνδρο-μη εκσπερμάτιση στην πλειοψηφία των ασθενών,
    • 40 Abstract Guidelines for the optimal treatment of reductase inhibitors may have a negative impact lower urinary tract symptoms in men, with on erectile function as well as on libido. Both open preservation and/or restoration of sexual and transurethral prostatectomy are associated to function. retrograde ejaculation in the majority of patients while their impact on sexual function is minimal. Hatzimouratidis K., Athanasopoulos A., HOLEP prostatectomy may have a negative impact Alivizatos G., Apostolidis A., Mitropoulos D., on sexual function in the minority of patients Perimenis P., Hatzichristou D. while KTP laser does not. Ejaculation disorders are comparable to the classic surgical treatments for Unit for the Study of Urological Diseases, BPH. Phosphodiesterase type 5 inhibitors (PDE5i) Aristotle University of Thessaloniki, Greece improve both sexual function and LUTS (voiding and storage) and they can be a first treatment Objectives: option in patients with both symptom complexes. To discuss current knowledge on the association between lower urinary tract symptoms (LUTS) Conclusions: and sexual dysfunctions, and provide guidelines These guidelines provide the frame for the for the optimal treatment of LUTS in men, optimization of treatment of male LUTS with with preservation and/or restoration of sexual concomitant preservation and/or restoration of function. sexual function. Materials and Methods: Keywords: A Medline search was completed using the lower urinary tract symptoms, benign prostatic keywords: “lower urinary tract symptoms”, “benign hyperplasia, ejaculation disorders, erectile prostatic hyperplasia”, “ejaculation disorders”, dysfunction, sexual function, phosphodiesterase inhibitors. These guidelines provide the frame for “erectile dysfunction” and “sexual function”. the optimization of treatment of male The Delphi method was used and a treatment recommendation has been prepared. All data LUTS with concomitant preservation have been presented at a consensus meeting. The and/or restoration of sexual function treatment guidelines have been finalized following a critical discussion. Results: LUTS are an independent risk factor for erectile dysfunction (ED) with a common pathophysiological denominator. Plant extracts have no impact on sexual function. A-adrenergic antagonists may be associated with retrograde ejaculation, loss of ejaculation or ejaculate volume reduction. Their impact on erectile function is minimal (either positive or either negative). 5a-
    • 41
    • 42 Βιβλιογραφικές αναφορές Prins A, Thomas S et al. Correlates for erectile and ejaculatory dysfunction in older Dutch men: a community-based study. J 28. Takeda M, Tang R, Shapiro E, Burnett AL, Lepor H. Effects of nitric oxide on human and canine prostates. Urology 1995; Am Geriatr Soc 2001; 49: 436-42. 45: 440-6. 1. Rosen R, Altwein J, Boyle P, Kirby RS, Lukacs B, Meuleman E et 15. Blanker MH, Bosch JL, Groeneveld FP, Bohnen AM, 29. Guh JH, Hwang TL, Ko FN, Chueh SC, Lai MK, Teng CM. al. Lower urinary tract symptoms and male sexual dysfunction: Prins A, Thomas S et al. Erectile and ejaculatory dysfunction Antiproliferative effect in human prostatic smooth muscle cells the multinational survey of the aging male (MSAM-7). Eur Urol in a community-based sample of men 50 to 78 years old: by nitric oxide donor. Mol Pharmacol 1998; 53: 467-74. 2003; 44: 637-49. prevalence, concern, and relation to sexual activity. Urology 30. Uckert S, Kuthe A, Jonas U, Stief CG. Characterization and 2. Robertson C, Link CL, Onel E, Mazzetta C, Keech M, Hobbs 2001; 57: 763-8. functional relevance of cyclic nucleotide phosphodiesterase R et al. The impact of lower urinary tract symptoms and 16. Boyle P, Robertson C, Mazzetta C, Keech M, Hobbs R, isoenzymes of the human prostate. J Urol 2001; 166: 2484-90. comorbidities on quality of life: the BACH and UREPIK studies. Fourcade R et al. The association between lower urinary tract 31. Fawcett L, Baxendale R, Stacey P, McGrouther C, Harrow I, BJU Int 2007; 99: 347-54. symptoms and erectile dysfunction in four centres: the UrEpik Soderling S et al. Molecular cloning and characterization of a 3. McVary KT. Erectile dysfunction and lower urinary tract study. BJU Int 2003; 92: 719-25. distinct human phosphodiesterase gene family: PDE11A. Proc symptoms secondary to BPH. Eur Urol 2005; 47: 838-45. 17. Nicolosi A, Glasser DB, Moreira ED, Villa M. Prevalence Natl Acad Sci U S A 2000; 97: 3702-7. 4. Rosen RC, Giuliano F, Carson CC. Sexual dysfunction and of erectile dysfunction and associated factors among men 32. McVary KT, Razzaq A, Lee C, Venegas MF, Rademaker A, lower urinary tract symptoms (LUTS) associated with benign without concomitant diseases: a population study. Int J Impot McKenna KE. Growth of the rat prostate gland is facilitated by prostatic hyperplasia (BPH). Eur Urol 2005; 47: 824-37. Res 2003; 15: 253-7. the autonomic nervous system. Biol Reprod 1994; 51: 99-107. 5. Kostis JB, Jackson G, Rosen R, Barrett-Connor E, Billups 18. Nicolosi A, Moreira ED, Jr., Shirai M, Bin Mohd Tambi MI, 33. Golomb E, Rosenzweig N, Eilam R, Abramovici A. K, Burnett AL et al. Sexual dysfunction and cardiac risk (the Glasser DB. Epidemiology of erectile dysfunction in four Spontaneous hyperplasia of the ventral lobe of the prostate in Second Princeton Consensus Conference). Am J Cardiol 2005; countries: cross-national study of the prevalence and correlates aging genetically hypertensive rats. J Androl 2000; 21: 58-64. 96: 313-21. of erectile dysfunction. Urology 2003; 61: 201-6. 34. Hale TM, Okabe H, Bushfield TL, Heaton JP, Adams 6. AUA guideline on management of benign prostatic 19. Hansen BL. Lower urinary tract symptoms (LUTS) and sexual MA. Recovery of erectile function after brief aggressive hyperplasia (2003). Chapter 1: Diagnosis and treatment function in both sexes. Eur Urol 2004; 46: 229-34. antihypertensive therapy. J Urol 2002; 168: 348-54. recommendations. J Urol 2003; 170: 530-47. 20. Brookes ST, Link CL, Donovan JL, McKinlay JB. Relationship 35. Medina JJ, Parra RO, Moore RG. Benign prostatic hyperplasia 7. Carbone DJ, Jr., Hodges S. Medical therapy for benign between lower urinary tract symptoms and erectile dysfunction: (the aging prostate). Med Clin North Am 1999; 83: 1213-29. prostatic hyperplasia: sexual dysfunction and impact on quality results from the Boston Area Community Health Survey. J Urol 36. Heidler S, Temml C, Broessner C, Mock K, Rauchenwald M, of life. International journal of impotence research 2003; 15: 2008; 179: 250-5; discussion 5. Madersbacher S et al. Is the metabolic syndrome an independent 299-306. 21. Shiri R, Hakkinen JT, Hakama M, Huhtala H, Auvinen A, risk factor for erectile dysfunction? J Urol 2007; 177: 651-4. 8. Rosen RC, Wei JT, Althof SE, Seftel AD, Miner M, Perelman Tammela TL et al. Effect of lower urinary tract symptoms on 37. McVary KT, Rademaker A, Lloyd GL, Gann P. Autonomic MA. Association of sexual dysfunction with lower urinary tract the incidence of erectile dysfunction. J Urol 2005; 174: 205-9; nervous system overactivity in men with lower urinary tract symptoms of BPH and BPH medical therapies: results from the discussion 9. symptoms secondary to benign prostatic hyperplasia. J Urol BPH Registry. Urology 2009; 73: 562-6. 22. Shiri R, Hakkinen J, Koskimaki J, Huhtala H, Auvinen A, 2005; 174: 1327-433. 9. Uckert S, Oelke M, Stief CG, Andersson KE, Jonas U, Hedlund Hakama M et al. Association between the bothersomeness of 38. Bing W, Chang S, Hypolite JA, DiSanto ME, Zderic SA, Rolf L P. Immunohistochemical distribution of cAMP- and cGMP- lower urinary tract symptoms and the prevalence of erectile et al. Obstruction-induced changes in urinary bladder smooth phosphodiesterase (PDE) isoenzymes in the human prostate. dysfunction. J Sex Med 2005; 2: 438-44. muscle contractility: a role for Rho kinase. Am J Physiol Renal Eur Urol 2006; 49: 740-5. 23. Shiri R, Hakkinen J, Koskimaki J, Hakama M, Tammela TL, Physiol 2003; 285: F990-7. 10. Laumann EO, Paik A, Rosen RC. Sexual dysfunction in the Auvinen A. Erectile dysfunction influences the subsequent 39. Chang S, Hypolite JA, Zderic SA, Wein AJ, Chacko S, DiSanto United States: prevalence and predictors. Jama 1999; 281: 537- incidence of lower urinary tract symptoms and bother. Int J ME. Enhanced force generation by corpus cavernosum smooth 44. Impot Res 2007; 19: 317-20. muscle in rabbits with partial bladder outlet obstruction. J Urol 11. Braun M, Wassmer G, Klotz T, Reifenrath B, Mathers M, 24. Mondul AM, Rimm EB, Giovannucci E, Glasser DB, Platz 2002; 167: 2636-44. Engelmann U. Epidemiology of erectile dysfunction: results of EA. A prospective study of lower urinary tract symptoms and 40. Tarcan T, Azadzoi KM, Siroky MB, Goldstein I, Krane RJ. Age- the “Cologne Male Survey”. Int J Impot Res 2000; 12: 305-11. erectile dysfunction. J Urol 2008; 179: 2321-6. related erectile and voiding dysfunction: the role of arterial 12. Braun MH, Sommer F, Haupt G, Mathers MJ, Reifenrath 25. Ponholzer A, Madersbacher S. Lower urinary tract symptoms insufficiency. Br J Urol 1998; 82 Suppl 1: 26-33. B, Engelmann UH. Lower urinary tract symptoms and erectile and erectile dysfunction; links for diagnosis, management and 41. Ponholzer A, Temml C, Wehrberger C, Marszalek M, dysfunction: co-morbidity or typical “Aging Male” symptoms? treatment. Int J Impot Res 2007; 19: 544-50. Madersbacher S. The association between vascular risk factors Results of the “Cologne Male Survey”. Eur Urol 2003; 44: 588- 26. McVary KT, McKenna KE. The relationship between erectile and lower urinary tract symptoms in both sexes. Eur Urol 2006; 94. dysfunction and lower urinary tract symptoms: epidemiological, 50: 581-6. 13. Martin-Morales A, Sanchez-Cruz JJ, Saenz de Tejada I, clinical, and basic science evidence. Curr Urol Rep 2004; 5: 42. Kohler TS, McVary KT. The Relationship between Erectile Rodriguez-Vela L, Jimenez-Cruz JF, Burgos-Rodriguez R. 251-7. Dysfunction and Lower Urinary Tract Symptoms and the Role Prevalence and independent risk factors for erectile dysfunction 27. Bloch W, Klotz T, Loch C, Schmidt G, Engelmann U, Addicks of Phosphodiesterase Type 5 Inhibitors. Eur Urol 2009; 55: 38- in Spain: results of the Epidemiologia de la Disfuncion Erectil K. Distribution of nitric oxide synthase implies a regulation of 48. Masculina Study. J Urol 2001; 166: 569-74; discussion 74-5. circulation, smooth muscle tone, and secretory function in the 43. Leliefeld HH, Stoevelaar HJ, McDonnell J. Sexual function 14. Blanker MH, Bohnen AM, Groeneveld FP, Bernsen RM, human prostate by nitric oxide. Prostate 1997; 33: 1-8. before and after various treatments for symptomatic benign
    • 43prostatic hyperplasia. BJU Int 2002; 89: 208-13. of efficacy and adverse effects. BJU Int 2002; 89: 214-25. 1997; 80: 597-605.44. Gacci M, Bartoletti R, Figlioli S, Sarti E, Eisner B, Boddi V 58. MacDonald R, Wilt TJ, Howe RW. Doxazosin for treating 71. Roehrborn CG. Efficacy and safety of once-daily alfuzosinet al. Urinary symptoms, quality of life and sexual function in lower urinary tract symptoms compatible with benign prostatic in the treatment of lower urinary tract symptoms and clinicalpatients with benign prostatic hypertrophy before and after obstruction: a systematic review of efficacy and adverse effects. benign prostatic hyperplasia: a randomized, placebo-controlledprostatectomy: a prospective study. BJU international 2003; BJU Int 2004; 94: 1263-70. trial. Urology 2001; 58: 953-9.91: 196-200. 59. Kirby RS, O’Leary MP, Carson C. Efficacy of extended-release 72. Roehrborn CG, Rosen RC. Medical therapy options for aging45. Frieben RW, Lin HC, Hinh PP, Berardinelli F, Canfield SE, doxazosin and doxazosin standard in patients with concomitant men with benign prostatic hyperplasia: focus on alfuzosin 10Wang R. The impact of minimally invasive surgeries for the benign prostatic hyperplasia and sexual dysfunction. BJU Int mg once daily. Clin Interv Aging 2008; 3: 511-24.treatment of symptomatic benign prostatic hyperplasia on 2005; 95: 103-9; discussion 9. 73. Roehrborn CG. Alfuzosin 10 mg once daily prevents overallmale sexual function: a systematic review. Asian J Androl 2010; 60. Lepor H. Phase III multicenter placebo-controlled study clinical progression of benign prostatic hyperplasia but not12: 500-8. of tamsulosin in benign prostatic hyperplasia. Tamsulosin acute urinary retention: results of a 2-year placebo-controlled46. Ahyai SA, Gilling P, Kaplan SA, Kuntz RM, Madersbacher Investigator Group. Urology 1998; 51: 892-900. study. BJU International 2006; 97: 734-41.S, Montorsi F et al. Meta-analysis of functional outcomes 61. Lepor H. Long-term evaluation of tamsulosin in benign 74. van Kerrebroeck P, Jardin A, van Cangh P, Laval KU. Long-and complications following transurethral procedures for prostatic hyperplasia: placebo-controlled, double-blind term safety and efficacy of a once-daily formulation oflower urinary tract symptoms resulting from benign prostatic extension of phase III trial. Tamsulosin Investigator Group. alfuzosin 10 mg in patients with symptomatic benign prostaticenlargement. Eur Urol 2010; 58: 384-97. Urology 1998; 51: 901-6. hyperplasia: open-label extension study. European Urology47. Gass R. Benign prostatic hyperplasia: the opposite effects 62. Narayan P, Lepor H. Long-term, open-label, phase III 2002; 41: 54-60; discussion -1.of alcohol and coffee intake. BJU international 2002; 90: 649- multicenter study of tamsulosin in benign prostatic hyperplasia. 75. Elhilali M, Emberton M, Matzkin H, van Moorselaar RJ,54. Urology 2001; 57: 466-70. Hartung R, Harving N et al. Long-term efficacy and safety of48. Kassabian VS. Sexual function in patients treated for benign 63. Michel MC, Bressel HU, Goepel M, Rubben H. A 6-month alfuzosin 10 mg once daily: a 2-year experience in “real-life”prostatic hyperplasia. Lancet 2003; 361: 60-2. large-scale study into the safety of tamsulosin. Br J Clin practice. BJU International 2006; 97: 513-9.49. Wilt TJ, Ishani A, Rutks I, MacDonald R. Phytotherapy for Pharmacol 2001; 51: 609-14. 76. Kawabe K, Yoshida M, Homma Y. Silodosin, a new alpha1A-benign prostatic hyperplasia. Public health nutrition 2000; 3: 64. Larson TR. Current treatment options for benign prostatic adrenoceptor-selective antagonist for treating benign prostatic459-72. hyperplasia and their impact on sexual function. Urology 2003; hyperplasia: results of a phase III randomized, placebo-50. Willetts KE, Clements MS, Champion S, Ehsman S, Eden 61: 692-8. controlled, double-blind study in Japanese men. BJU Int 2006;JA. Serenoa repens extract for benign prostate hyperplasia: a 65. Hellstrom WJ, Sikka SC. Effects of acute treatment with 98: 1019-24.randomized controlled trial. BJU international 2003; 92: 267- tamsulosin versus alfuzosin on ejaculatory function in normal 77. Yokoyama T, Hara R, Fukumoto K, Fujii T, Jo Y, Miyaji Y et70. volunteers. J Urol 2006; 176: 1529-33. al. Effects of three types of alpha-1 adrenoceptor blocker on51. Zlotta AR, Teillac P, Raynaud JP, Schulman CC. Evaluation 66. Lukacs B, Grange JC, Comet D. One-year follow-up of 2829 lower urinary tract symptoms and sexual function in males withof male sexual function in patients with Lower Urinary Tract patients with moderate to severe lower urinary tract symptoms benign prostatic hyperplasia. Int J Urol 2011; 18: 225-30.Symptoms (LUTS) associated with Benign Prostatic Hyperplasia treated with alfuzosin in general practice according to IPSS and 78. Chapple CR, Montorsi F, Tammela TL, Wirth M, Koldewijn(BPH) treated with a phytotherapeutic agent (Permixon), a health-related quality-of-life questionnaire. BPM Group in E, Fernandez Fernandez E. Silodosin Therapy for Lower UrinaryTamsulosin or Finasteride. European urology 2005; 48: 269-76. General Practice. Urology 2000; 55: 540-6. Tract Symptoms in Men with Suspected Benign Prostatic52. Dedhia RC, McVary KT. Phytotherapy for lower urinary 67. Lukacs B, Grange JC, Comet D, McCarthy C. History of 7,093 Hyperplasia: Results of an International, Randomized, Double-tract symptoms secondary to benign prostatic hyperplasia. The patients with lower urinary tract symptoms related to benign Blind, Placebo-and Active-Controlled Clinical Trial Performed inJournal of urology 2008; 179: 2119-25. prostatic hyperplasia treated with alfuzosin in general practice Europe. Eur Urol 2011; 59: 342-52.53. van Dijk MM, de la Rosette JJ, Michel MC. Effects of up to 3 years. Eur Urol 2000; 37: 183-90. 79. Traish AM, Hassani J, Guay AT, Zitzmann M, Hansen ML.alpha(1)-adrenoceptor antagonists on male sexual function. 68. Sanchez-Chapado M, Guil M, Alfaro V, Badiella L, Fernandez- Adverse Side Effects of 5alpha-Reductase Inhibitors Therapy:Drugs 2006; 66: 287-301. Hernando N. Safety and efficacy of sustained-release alfuzosin Persistent Diminished Libido and Erectile Dysfunction and54. Lepor H, Williford WO, Barry MJ, Haakenson C, Jones K. The on lower urinary tract symptoms suggestive of benign prostatic Depression in a Subset of Patients. The journal of sexualimpact of medical therapy on bother due to symptoms, quality hyperplasia in 3,095 Spanish patients evaluated during general medicine 2010.of life and global outcome, and factors predicting response. practice. Eur Urol 2000; 37: 421-7. 80. Erdemir F, Harbin A, Hellstrom WJ. 5-alpha reductaseVeterans Affairs Cooperative Studies Benign Prostatic 69. Buzelin JM, Delauche-Cavallier MC, Roth S, Geffriaud- inhibitors and erectile dysfunction: the connection. The journalHyperplasia Study Group. J Urol 1998; 160: 1358-67. Ricouard C, Santoni JP. Clinical uroselectivity: evidence from of sexual medicine 2008; 5: 2917-24.55. Schulman CC. Lower urinary tract symptoms/benign patients treated with slow-release alfuzosin for symptomatic 81. Nickel JC, Fradet Y, Boake RC, Pommerville PJ, Perreaultprostatic hyperplasia: minimizing morbidity caused by benign prostatic obstruction. Br J Urol 1997; 79: 898-904; JP, Afridi SK et al. Efficacy and safety of finasteride therapy fortreatment. Urology 2003; 62: 24-33. discussion -6. benign prostatic hyperplasia: results of a 2-year randomized56. Lowe FC. Safety assessment of terazosin in the treatment 70. Buzelin JM, Fonteyne E, Kontturi M, Witjes WP, Khan A. controlled trial (the PROSPECT study). PROscar Safety Plusof patients with symptomatic benign prostatic hyperplasia: a Comparison of tamsulosin with alfuzosin in the treatment Efficacy Canadian Two year Study. CMAJ : Canadian Medicalcombined analysis. Urology 1994; 44: 46-51. of patients with lower urinary tract symptoms suggestive of Association journal = journal de l’Association medicale57. Wilt TJ, Howe W, MacDonald R. Terazosin for treating bladder outlet obstruction (symptomatic benign prostatic canadienne 1996; 155: 1251-9.symptomatic benign prostatic obstruction: a systematic review hyperplasia). The European Tamsulosin Study Group. Br J Urol 82. Wessells H, Roy J, Bannow J, Grayhack J, Matsumoto
    • 44 AM, Tenover L et al. Incidence and severity of sexual adverse discussion 5. watchful waiting for moderate symptoms of benign prostatic experiences in finasteride and placebo-treated men with 93. Arai Y, Okubo K, Okada T, Maekawa S, Aoki Y, Maeda hyperplasia. The Veterans Affairs Cooperative Study Group benign prostatic hyperplasia. Urology 2003; 61: 579-84. H. Interstitial laser coagulation for management of benign on Transurethral Resection of the Prostate. The New England 83. Moinpour CM, Darke AK, Donaldson GW, Thompson IM, prostatic hyperplasia: a Japanese experience. The Journal of journal of medicine 1995; 332: 75-9. Jr., Langley C, Ankerst DP et al. Longitudinal analysis of sexual urology 1998; 159: 1961-5. 107. Riehmann M, Knes JM, Heisey D, Madsen PO, Bruskewitz function reported by men in the Prostate Cancer Prevention 94. Kursh ED, Concepcion R, Chan S, Hudson P, Ratner M, RC. Transurethral resection versus incision of the prostate: a Trial. Journal of the National Cancer Institute 2007; 99: 1025- Eyre R. Interstitial laser coagulation versus transurethral randomized, prospective study. Urology 1995; 45: 768-75. 35. prostate resection for treating benign prostatic obstruction: 108. Soleimani M, Hosseini SY, Aliasgari M, Dadkhah F, Lashay 84. Roehrborn CG, Boyle P, Nickel JC, Hoefner K, Andriole G. a randomized trial with 2-year follow-up. Urology 2003; 61: A, Amini E. Erectile dysfunction after prostatectomy: an Efficacy and safety of a dual inhibitor of 5-alpha-reductase types 573-8. evaluation of the risk factors. Scandinavian journal of urology 1 and 2 (dutasteride) in men with benign prostatic hyperplasia. 95. Arai Y, Aoki Y, Okubo K, Maeda H, Terada N, Matsuta Y and nephrology 2009; 43: 277-81. Urology 2002; 60: 434-41. et al. Impact of interventional therapy for benign prostatic 109. Chen Q, Zhang L, Fan QL, Zhou J, Peng YB, Wang Z. Bipolar 85. Roehrborn CG, Siami P, Barkin J, Damiao R, Major-Walker hyperplasia on quality of life and sexual function: a prospective transurethral resection in saline vs traditional monopolar K, Morrill B et al. The effects of dutasteride, tamsulosin and study. The Journal of urology 2000; 164: 1206-11. resection of the prostate: results of a randomized trial with a combination therapy on lower urinary tract symptoms in men 96. Hoffman RM, MacDonald R, Wilt TJ. Laser prostatectomy for 2-year follow-up. BJU international 2010; 106: 1339-43. with benign prostatic hyperplasia and prostatic enlargement: benign prostatic obstruction. Cochrane database of systematic 110. Lourenco T, Shaw M, Fraser C, MacLennan G, N’Dow J, 2-year results from the CombAT study. The Journal of urology reviews 2004: CD001987. Pickard R. The clinical effectiveness of transurethral incision 2008; 179: 616-21; discussion 21. 97. Windle R, Roberts JB. Ejaculatory function after of the prostate: a systematic review of randomised controlled 86. Francisca EA, d’Ancona FC, Meuleman EJ, Debruyne prostatectomy. Proc R Soc Med 1974; 67: 1160-2. trials. World journal of urology 2010; 28: 23-32. FM, de la Rosette JJ. Sexual function following high energy 98. Goriunov VG, Davidov MI. [Sexual readaptation after the 111. Rieken M, Ebinger Mundorff N, Bonkat G, Wyler S, microwave thermotherapy: results of a randomized controlled surgical treatment of benign prostatic hyperplasia]. Urol Nefrol Bachmann A. Complications of laser prostatectomy: a review study comparing transurethral microwave thermotherapy to (Mosk) 1997: 20-4. of recent data. World journal of urology 2010; 28: 53-62. transurethral prostatic resection. The Journal of urology 1999; 99. Tubaro A, Carter S, Hind A, Vicentini C, Miano L. A prospective 112. Naspro R, Bachmann A, Gilling P, Kuntz R, Madersbacher S, 161: 486-90. study of the safety and efficacy of suprapubic transvesical Montorsi F et al. A review of the recent evidence (2006-2008) 87. Hoffman RM, Monga M, Elliot SP, Macdonald R, Wilt TJ. prostatectomy in patients with benign prostatic hyperplasia. J for 532-nm photoselective laser vaporisation and holmium Microwave thermotherapy for benign prostatic hyperplasia. Urol 2001; 166: 172-6. laser enucleation of the prostate. European urology 2009; 55: Cochrane database of systematic reviews 2007: CD004135. 100. Bieri S, Iselin CE, Rohner S. Capsular perforation localization 1345-57. 88. Bruskewitz R, Issa MM, Roehrborn CG, Naslund MJ, Perez- and adenoma size as prognostic indicators of erectile 113. Briganti A, Naspro R, Gallina A, Salonia A, Vavassori I, Hurle Marrero R, Shumaker BP et al. A prospective, randomized dysfunctional after transurethral prostatectomy. Scandinavian R et al. Impact on sexual function of holmium laser enucleation 1-year clinical trial comparing transurethral needle ablation journal of urology and nephrology 1997; 31: 545-8. versus transurethral resection of the prostate: results of a to transurethral resection of the prostate for the treatment 101. Tscholl R, Largo M, Poppinghaus E, Recker F, Subotic B. prospective, 2-center, randomized trial. The Journal of urology of symptomatic benign prostatic hyperplasia. The Journal of Incidence of erectile impotence secondary to transurethral 2006; 175: 1817-21. urology 1998; 159: 1588-93; discussion 93-4. resection of benign prostatic hyperplasia, assessed by 114. Gilling PJ, Aho TF, Frampton CM, King CJ, Fraundorfer MR. 89. Hill B, Belville W, Bruskewitz R, Issa M, Perez-Marrero preoperative and postoperative Snap Gauge tests. The Journal Holmium laser enucleation of the prostate: results at 6 years. R, Roehrborn C et al. Transurethral needle ablation versus of urology 1995; 153: 1491-3. Eur Urol 2008; 53: 744-9. transurethral resection of the prostate for the treatment of 102. Kunelius P, Hakkinen J, Lukkarinen O. Sexual functions in 115. Paick JS, Um JM, Kim SW, Ku JH. Influence of high-power symptomatic benign prostatic hyperplasia: 5-year results of a patients with benign prostatic hyperplasia before and after potassium-titanyl-phosphate photoselective vaporization of prospective, randomized, multicenter clinical trial. The Journal transurethral resection of the prostate. Urol Res 1998; 26: 7-9. the prostate on erectile function: a short-term follow-up study. of urology 2004; 171: 2336-40. 103. Poulakis V, Ferakis N, Witzsch U, de Vries R, Becht E. The journal of sexual medicine 2007; 4: 1701-7. 90. Bouza C, Lopez T, Magro A, Navalpotro L, Amate JM. Erectile dysfunction after transurethral prostatectomy for 116. Kavoussi PK, Hermans MR. Maintenance of erectile Systematic review and meta-analysis of Transurethral Needle lower urinary tract symptoms: results from a center with over function after photoselective vaporization of the prostate for Ablation in symptomatic Benign Prostatic Hyperplasia. BMC 500 patients. Asian J Androl 2006; 8: 69-74. obstructive benign prostatic hyperplasia. The journal of sexual urology 2006; 6: 14. 104. Brookes ST, Donovan JL, Peters TJ, Abrams P, Neal DE. medicine 2008; 5: 2669-71. 91. Grise P, Plante M, Palmer J, Martinez-Sagarra J, Hernandez Sexual dysfunction in men after treatment for lower urinary 117. Hamann MF, Naumann CM, Seif C, van der Horst C, C, Schettini M et al. Evaluation of the transurethral ethanol tract symptoms: evidence from randomised controlled trial. Junemann KP, Braun PM. Functional outcome following ablation of the prostate (TEAP) for symptomatic benign BMJ 2002; 324: 1059-61. photoselective vaporisation of the prostate (PVP): urodynamic prostatic hyperplasia (BPH): a European multi-center evaluation. 105. Rassweiler J, Teber D, Kuntz R, Hofmann R. Complications findings within 12 months follow-up. Eur Urol 2008; 54: 902-7. European urology 2004; 46: 496-501; discussion -2. of transurethral resection of the prostate (TURP) ‒ incidence, 118. Bruyere F, Puichaud A, Pereira H, Faivre d’Arcier B, Rouanet 92. Plante MK, Marks LS, Anderson R, Amling C, Rukstalis D, management, and prevention. Eur Urol 2006; 50: 969-79; A, Floc’h AP et al. Influence of photoselective vaporization Badlani G et al. Phase I/II examination of transurethral ethanol discussion 80. of the prostate on sexual function: results of a prospective ablation of the prostate for the treatment of symptomatic 106. Wasson JH, Reda DJ, Bruskewitz RC, Elinson J, Keller AM, analysis of 149 patients with long-term follow-up. Eur Urol benign prostatic hyperplasia. J Urol 2007; 177: 1030-5; Henderson WG. A comparison of transurethral surgery with 2010; 58: 207-11.
    • 45119. Spaliviero M, Strom KH, Gu X, Araki M, Culkin DJ, Wong symptoms of benign prostatic hyperplasia. European urology 142. Giuliano F, Kaplan SA, Cabanis MJ, Astruc B. HemodynamicC. Does Greenlight HPS() laser photoselective vaporization 2009; 56: 727-35. interaction study between the alpha1-blocker alfuzosin and theprostatectomy affect sexual function? J Endourol 2010; 24: 131. Roehrborn CG, Kaminetsky JC, Auerbach SM, Montelongo phosphodiesterase-5 inhibitor tadalafil in middle-aged healthy2051-7. RM, Elion-Mboussa A, Viktrup L. Changes in peak urinary male subjects. Urology 2006; 67: 1199-204.120. Wilson LC, Gilling PJ, Williams A, Kennett KM, Frampton flow and voiding efficiency in men with signs and symptoms 143. Bechara A, Romano S, Casabe A, Haime S, Dedola P,CM, Westenberg AM et al. A randomised trial comparing of benign prostatic hyperplasia during once daily tadalafil Hernandez C et al. Comparative efficacy assessment ofholmium laser enucleation versus transurethral resection in the treatment. BJU international 2010; 105: 502-7. tamsulosin vs. tamsulosin plus tadalafil in the treatment oftreatment of prostates larger than 40 grams: results at 2 years. 132. Broderick GA, Brock GB, Roehrborn CG, Watts SD, Elion- LUTS/BPH. Pilot study. J Sex Med 2008; 5: 2170-8.European urology 2006; 50: 569-73. Mboussa A, Viktrup L. Effects of tadalafil on lower urinary 144. Ng CF, Wong A, Cheng CW, Chan ES, Wong HM, Hou SM.121. Alivizatos G, Skolarikos A, Chalikopoulos D, Papachristou tract symptoms secondary to benign prostatic hyperplasia in Effect of vardenafil on blood pressure profile of patients withC, Sopilidis O, Dellis A et al. Transurethral photoselective men with or without erectile dysfunction. Urology 2010; 75: erectile dysfunction concomitantly treated with doxazosinvaporization versus transvesical open enucleation for prostatic 1452-8. gastrointestinal therapeutic system for benign prostaticadenomas >80ml: 12-mo results of a randomized prospective 133. Porst H, Kim ED, Casabe AR, Mirone V, Secrest RJ, Xu L et hyperplasia. J Urol 2008; 180: 1042-6.study. European urology 2008; 54: 427-37. al. Efficacy and safety of tadalafil once daily in the treatment of 145. Liguori G, Trombetta C, De Giorgi G, Pomara G, Maio G,122. Horasanli K, Silay MS, Altay B, Tanriverdi O, Sarica K, men with lower urinary tract symptoms suggestive of benign Vecchio D et al. Efficacy and safety of combined oral therapyMiroglu C. Photoselective potassium titanyl phosphate (KTP) prostatic hyperplasia: results of an international randomized, with tadalafil and alfuzosin: an integrated approach to thelaser vaporization versus transurethral resection of the prostate double-blind, placebo-controlled trial. Eur Urol 2011; 60: 1105- management of patients with lower urinary tract symptomsfor prostates larger than 70 mL: a short-term prospective 13. and erectile dysfunction. Preliminary report. J Sex Med 2009;randomized trial. Urology 2008; 71: 247-51. 134. Dmochowski R, Roehrborn C, Klise S, Xu L, Kaminetsky 6: 544-52.123. Bouchier-Hayes DM, Van Appledorn S, Bugeja P, Crowe H, J, Kraus S. Urodynamic effects of once daily tadalafil in men 146. Tuncel A, Nalcacioglu V, Ener K, Aslan Y, Aydin O, Atan A.Challacombe B, Costello AJ. A randomized trial of photoselective with lower urinary tract symptoms secondary to clinical benign Sildenafil citrate and tamsulosin combination is not superiorvaporization of the prostate using the 80-W potassium-titanyl- prostatic hyperplasia: a randomized, placebo controlled 12- to monotherapy in treating lower urinary tract symptoms andphosphate laser vs transurethral prostatectomy, with a 1-year week clinical trial. The Journal of urology 2010; 183: 1092-7. erectile dysfunction. World J Urol 2010; 28: 17-22.follow-up. BJU Int 2010; 105: 964-9. 135. Kraus SR, Dmochowski R, Albo ME, Xu L, Klise SR, Roehrborn 147. Chung BH, Lee JY, Lee SH, Yoo SJ, Lee SW, Oh CY. Safety124. Sairam K, Kulinskaya E, McNicholas TA, Boustead GB, CG. Urodynamic standardization in a large-scale, multicenter and efficacy of the simultaneous administration of udenafil andHanbury DC. Sildenafil influences lower urinary tract symptoms. clinical trial examining the effects of daily tadalafil in men with an alpha-blocker in men with erectile dysfunction concomitantBJU Int 2002; 90: 836-9. lower urinary tract symptoms with or without benign prostatic with BPH/LUTS. Int J Impot Res 2009; 21: 122-8.125. Mulhall JP, Guhring P, Parker M, Hopps C. Assessment of obstruction. Neurourol Urodyn 2010; 29: 741-7. 148. Oelke M, Giuliano F, Mirone V, Xu L, Cox D, Viktrup L.the impact of sildenafil citrate on lower urinary tract symptoms 136. Stief CG, Porst H, Neuser D, Beneke M, Ulbrich E. A Monotherapy with tadalafil or tamsulosin similarly improvedin men with erectile dysfunction. J Sex Med 2006; 3: 662-7. randomised, placebo-controlled study to assess the efficacy of lower urinary tract symptoms suggestive of benign prostatic126. McVary KT, Monnig W, Camps JL, Jr., Young JM, Tseng LJ, twice-daily vardenafil in the treatment of lower urinary tract hyperplasia in an international, randomised, parallel, placebo-van den Ende G. Sildenafil citrate improves erectile function symptoms secondary to benign prostatic hyperplasia. Eur Urol controlled clinical trial. Eur Urol 2012; 61: 917-25.and urinary symptoms in men with erectile dysfunction and 2008; 53: 1236-44.lower urinary tract symptoms associated with benign prostatic 137. McVary KT. Unexpected insights into pelvic functionhyperplasia: a randomized, double-blind trial. J Urol 2007; 177: following phosphodiesterase manipulation - what’s next for1071-7. urology? Eur Urol 2006; 50: 1153-6.127. McVary KT, Roehrborn CG, Kaminetsky JC, Auerbach SM, 138. Andersson KE, de Groat WC, McVary KT, Lue TF, Maggi M,Wachs B, Young JM et al. Tadalafil relieves lower urinary tract Roehrborn CG et al. Tadalafil for the treatment of lower urinarysymptoms secondary to benign prostatic hyperplasia. J Urol tract symptoms secondary to benign prostatic hyperplasia:2007; 177: 1401-7. pathophysiology and mechanism(s) of action. Neurourol128. Roehrborn CG, McVary KT, Elion-Mboussa A, Viktrup Urodyn 2011; 30: 292-301.L. Tadalafil administered once daily for lower urinary tract 139. Giuliano F. Lower urinary tract symptoms and sexualsymptoms secondary to benign prostatic hyperplasia: a dose dysfunction: a common approach. BJU Int 2008; 101 Suppl 3:finding study. J Urol 2008; 180: 1228-34. 22-6.129. Donatucci CF, Brock GB, Goldfischer ER, Pommerville PJ, 140. Oger S, Behr-Roussel D, Gorny D, Charles Tremeaux J,Elion-Mboussa A, Kissel JD et al. Tadalafil administered once Combes M, Alexandre L et al. Combination of alfuzosin anddaily for lower urinary tract symptoms secondary to benign tadalafil exerts in vitro an additive relaxant effect on humanprostatic hyperplasia: a 1-year, open-label extension study. BJU corpus cavernosum. J Sex Med 2008; 5: 935-45.Int 2011; 107: 1110-6. 141. Kaplan SA, Gonzalez RR, Te AE. Combination of alfuzosin130. Porst H, McVary KT, Montorsi F, Sutherland P, Elion- and sildenafil is superior to monotherapy in treating lowerMboussa A, Wolka AM et al. Effects of once-daily tadalafil on urinary tract symptoms and erectile dysfunction. Eur Urol 2007;erectile function in men with erectile dysfunction and signs and 51: 1717-23.
    • Όλες οι φωτογραφίες του βιβλίου προέρχονται απο την εκπαιδευτική ταινία του ΙΜΟΠ, Urofilm: Καλοήθης Υπερτροφία Προστάτη.